Φανάρι: Προσφώνηση Οικουμενικού Πατριάρχου προς Επιφάνιον Κιέβου (Φώτα, 6.1.2026)

Προσφώνησις τῆς Α. Θ. Παναγιότητος τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου κατὰ τὸ συλλείτουργον μετὰ τοῦ Μακ. Μητροπολίτου Κιέβου κ. Ἐπιφανίου εἰς τὸν Πάνσεπτον Πατριαρχικὸν Ναὸν 

(Θεοφάνεια, 6 Ἰανουαρίου 2026)

*     *     *

Μακαριώτατε Μητροπολῖτα Κιέβου καὶ πάσης Οὐκρανίας, προσφιλέστατε Ἀδελφὲ καὶ Συλλειτουργὲ κύριε Ἐπιφάνιε, μετὰ τῆς τιμίας Συνοδείας Σας,

Ἐξοχώτατοι,

Ἀδελφοὶ Ἱεράρχαι καὶ λοιποὶ κληρικοὶ παντὸς βαθμοῦ,

Τέκνα ἐν Κυρίῳ ἀγαπητά!

Ἀξιωθέντες μόλις τῆς ἱερᾶς συλλειτουργίας εἰς τὸ ὑπερφυὲς καὶ ἀνεκλάλητον τῶν μυστηρίων τῆς ἀειφόρου θυσίας τοῦ τιθεμένου Ἀμνοῦ  τοῦ Θεοῦ, ἤτοι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῦ σήμερον φωτίζοντος τὰ σύμπαντα κατὰ τὴν ἐν Ἰορδάνῃ θείαν ἐπιφάνειάν Του, δίδομεν δόξαν καὶ μεγαλοσύνην ἐπὶ ταῖς ἀπειροποικίλαις πρὸς ἡμᾶς εὐεργεσίαις Του. 

Αἱ εὐργεσίαι τοῦ Υἱοῦ καὶ Λόγου τοῦ Θεοῦ ἐκχεόμεναι διὰ τοῦ Παναγίου Του Πνεύματος, εὐδοκίᾳ καὶ θελήσει τοῦ Πατρὸς, ζωοποιοῦν τὴν Ἁγίαν Του Ἐκκλησίαν, τὴν ἐμπεπιστευμένην τὴν σωτηρίαν τῶν πιστῶν καὶ ἀνακαινίζουν τὴν πίστιν˙ ἀναθερ-μαίνουν καρδίας˙ φωτίζουν λογισμούς˙ καθαίρουν ὀξύτητας˙ ἀποσμύχουν ρύπους, ἐπουλώνουν πληγάς˙ θεραπεύουν ἄλγη καὶ ὀδύνας˙ ἐπιλύουν προβλήματα˙ καί, ἐν ἑνὶ λόγῳ, συντελοῦν εἰς τὴν σωτηρίαν τοῦ ἀνθρώπου.  

Αὐτῆς τῆς ὑπερλάμπρου δωρεᾶς τε καὶ χάριτος, τῆς διαρκοῦς παρουσίας τοῦ Παναγίου καὶ Ζωοποιοῦ Πνεύματος ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, ταμειοῦχος τυγχάνει ἡ εὐσεβὴς αὕτη πηγὴ τῆς Μεγάλης τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας, ἡ ὁποία, ἐν τῇ κατὰ τὰ ἀνθρώπινα ἀδυναμίᾳ της, ὑπερπληροῖ τὴν Οἰκουμένην ἀπὸ τῶν καρπῶν Του. 

Προετάξαμεν, ἐν συντόμῳ, τὰς εἰσαγωγικὰς ταύτας σκέψεις, διότι εἴμεθα βαθέως συγκεκινημένοι, καθόσον σήμερον ἑορτάζομεν καὶ τὸν Σαββατισμὸν τῆς δομικῆς ἀνακαινίσεως τῆς κατὰ Οὐκρανίαν Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας. «Ἐγγίζει τό ἔτος τὸ ἕβδομον, ἔτος τῆς ἀφέσεως… διδοὺς δώσεις [τῷ ἀδελφῷ σου]… ὅσον ἐπιδέεται, καὶ οὐ λυπηθήσῃ τῇ καρδίᾳ σου διδόντος σου αὐτῷ, ὅτι διά τὸ ρῆμα τοῦτο εὐλογήσει σε Κύριος ὁ Θεός σου ἐν πᾶσι τοῖς ἔργοις καὶ ἐν πᾶσιν, οὗ ἂν ἐπιβάλῃς τὴν χεῖρά σου», (Δτ. ιε´, 9-10).

Παρῆλθον, ὡς ἡμέρα μία, ἑπτὰ ἤδη ἔτη ἀφ᾽ ὅτου ἡ ἐνταῦθα Μήτηρ Ἐκκλησία ἀνέλαβε μετὰ σπουδῆς καὶ κόπου τὰς εὐθύνας Της διὰ τὴν ἀποκατάστασιν μιᾶς ἀπὸ πολλοῦ ἐστρεβλωμένης ἐκκλησιαστικῆς καταστάσεως. Τὰ δάκρυα, οἱ πόνοι, τὰ ἄλγη, αἱ δυσκολίαι, αἱ ζωηραὶ ἀνησυχίαι σειρᾶς ὁλοκλήρου ἀοιδίμων προκατόχων ἡμῶν διὰ τὴν κατὰ τὴν εὐλογημένην καὶ πολυπαθῆ Χώραν Σας, διαμορφουμένην ἀτάκτως καὶ ἀνωμάλως ἐκκλησιαστικὴν πραγματικότητα, Μακαριώτατε, ἔχουν παρακατατεθῆ, ὡς μαρτυρικοὶ θρόμβοι εἰς τὸ εἶναι Της. 

Αἱ ἱστορικαὶ περιπέτειαι ἐνταῦθα καὶ ἐκεῖσε δὲν ἔδωκαν ἴσως τὴν εὐκαιρίαν δι᾽ ἐμβάθυνσιν καὶ ἐκτίμησιν τοῦ μεγέθους τοῦ διαμορφουμένου προβλήματος. Ἡ ἀνοχή, ἡ ἀναμονή, ἡ μακροθυμία, ἡ συγχωρητικότης, ἡ μετ᾽ ἐλπίδος ὑπομονή, ἡ προσδοκία τῆς ὡριμοτέρας θεωρήσεως τῶν ἐνεστώτων ἐκ μέρους τῆς Μητρὸς πρὸς τὰ ἀτακτοῦντα ἀκουσίως ἢ καὶ ἑκουσίως τέκνα Της, εἰς οὐδὲν ἐλογίσθησαν. Ἀντιθέτως μάλιστα ἐλογίσθησαν ὡς ἀδιαφορία, ἐγκατάλειψις, ἀδυναμία ἢ καὶ ἀνικανότης. 

Παρῆλθον χρόνοι, καιροὶ καὶ αἰῶνες καὶ ἡ ὑπέρβασις τῶν τεθεσπισμένων ἐκκλησιαστικῶν ὁρίων ἐνομίσθησαν, φεῦ, καὶ ὑπὸ πολλῶν, ὡς κανονικότης, ἀκρίβεια, δικαίωμα ἢ καὶ ἄτυπος σιωπηρὰ ἀποδοχή. Ὅμως, ἐλησμόνησαν, ὅσοι ἐνόμισαν οὕτως, ὅτι ἐν τῇ Ἁγία τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίᾳ τὰ ἀντικανονικῶς γενόμενα δὲν ἀποτελοῦν ἀσφαλὲς ὑπόβαθρον διὰ τὴν καθιέρωσίν των καὶ τὴν οἰκοδόμησιν ἐπ᾽ αὐτῶν ὑγιῶν καὶ ἀσφαλῶν δομῶν, αἵτινες συνεπικουροῦν τὸ μυστήριον τῆς κατὰ Χριστὸν καινῆς βιοτῆς. Ἡ Ἁγία Ἐκκλησία ἀγομένη Πνεύματι ἀποβάλλει μυστηριωδῶς τὰ νοσοῦντα, τὰ ἐφθαρμένα, τὰ σεσηπότα καὶ ἀναπλάθει τὰ γεγηρακότα. Ἡ λύσις τῶν ἀδιεξόδων ἀποτελεῖ στοιχεῖον ἀναδημι-ουργίας καὶ ἐπιβεβαιώσεως τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἀληθείας. Εἰς τὴν καθ᾽ ἡμᾶς Ὀρθόδοξον Ἀνατολικὴν Ἐκκλησίαν, δὲν ὑπάρχουν ἀδιέξοδοι καὶ ἀνίατοι καταστάσεις, ὅσον στρεβλαὶ καὶ ὀδυνηραὶ καὶ ἐὰν εἶναι. 

Ὁ ἱερὸς οὗτος τόπος τοῦ ἡσυχίου, πραέος, σμικροῦ, ἀφανοῦς, πλὴν δυνατοῦ ἐν ἀληθείᾳ καὶ ἀκμῇ Θεοῦ, ὑπάρχοντος Φαναρίου μαρτυρεῖ τὴν ἀλήθειαν. Ἐνταῦθα πλέον τῶν τετρακοσίων ἐτῶν ἀοίκως ἡ σκηνίτις Ἐκκλησία τῶν τοῦ Χριστοῦ πενήτων, ἀπὸ τῆς δόξης εἰς τὴν κατὰ Χριστὸν ἀδοξίαν εἰσελθοῦσα καὶ ἀπὸ τῆς τιμῆς εἰς τὴν ἀτίμωσιν τῆς μετ᾽ εὐτελείας φιλοκαλίας μετενεχθεῖσα, ἰᾶται˙ φωτίζει˙ περιθάλπει˙ ἀναδιατάττει˙ φυλάσσει˙ καθορίζει˙ μελίζει ἑαυτήν˙ ἀνασυγκροτεῖ καὶ κηρύττει ἀλώβητον τὴν Εὐαγγελικὴν πίστιν, ὡς τὴν παρέδωκαν εἰς ἡμᾶς βεβαίαν καὶ ἀψευδῆ οἱ θεῖοι Πατέρες, οἱ ὁποῖοι καθώρισαν διὰ τοῦ φωτισμοῦ τοῦ Θεοῦ ἅπαντα τὰ κατ᾽ Αὐτήν. Κατὰ τὴν ἀμετάθετον αὐτὴν παρακαταθήκην ἐπράξαμεν καὶ εἰς τὰ καθ᾽ Ὑμᾶς, Μακαριώτατε.

Μετὰ πολλῆς περισκέψεως, προσευχῆς, προσοχῆς, δίκην Ἀββακουμείου διαθέσεως, διὰ νὰ εἰσακούσωμεν τὴν ἀκοὴν τοῦ Κυρίου καὶ νὰ κατανοήσωμεν (πρβλ. Ἀββ. γ´, 1)[1] τί τὸ Πνεῦμα λέγει τῇ Ἐκκλησίᾳ διεβουλεύθημεν˙ ἐσταθμίσαμεν˙ ἐδώκαμεν εὐκαιρίας˙ ἐκαλέσαμεν τὰ διεστῶτα εἰς ἑνότητα˙ διεξήλθομεν ἁπάσας τὰς ἱεροκανονικὰς δυνατότητας˙ ἀνελάβομεν ἐν κατακλεῖδι τὸ κόστος, ἀφορῶντες  ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον εἰς τὴν τῶν πιστῶν σωτηρίαν. Τὰ κίνητρα ἡμῶν, ἐπαναλαμβάνομεν μετὰ διαυγοῦς καὶ στεντορείας φωνῆς, ὑπῆρχον ἀπολύτως ἐκκλησιολογικά. Δὲν ἐχαρίσθημεν εἰς σκοπιμότητας καὶ δὲν ἐχωρήσαμεν εἰς πρόχειρον καὶ ἐπιπολαίαν, ὥς τινες, κακῶς εἰδότες, μᾶς προσάπτουν, θεώρησιν τοῦ χρονίζοντος θέματος. Ὡς εἴχομεν χρέος, ἐδέχθημεν τὰς ἀλλεπαλλήλως ὑποβληθείσας, ἐν πνεύματι μετανοίας καὶ ἐπιγνώσεως τῶν λαθῶν, ὑπὸ τῶν ὑπό ἐπιτίμιον ἐκκλήτους, πρὸς ἡμᾶς, προσφυγάς. Πρὸ τῆς ἀποδοχῆς αὐτῶν, κατ᾽ ἐξάντλησιν τῆς οἰκονομίας καὶ παρέκκλισιν τῆς ἐκ τοῦ ἐκκλήτου ἀπορρεούσης εὐθύνης ἡμῶν, ἀνελάβομεν πρωτοβουλίας διαμεσολαβητοῦ πρὸς εἰρήνευσιν τῶν διεστώτων μερῶν.  

Ἡ καταλλαγὴ προϋποθέτει ἔξοδον τῶν ἐμπλεκομένων ἐκ τῆς ἐμμονικῆς βεβαιότητος ὅτι ἕκαστον μέρος ἔχει μόνον αὐτὸ τὴν ἀπόλυτον ἀλήθειαν κεκληρονομημένην. Ἀπαιτοῦνται εἰς τὰς σχετικάς περιπτώσεις, ὡς μᾶς διδάσκει ἡ ἐμπειρία τῆς Ἐκκλησίας, θυσίαι διὰ τὴν ἀνεύρεσιν τῆς ἰσορρόπου τομῆς. Εἰς τὴν ἐκκλησια-στικήν ζωὴν τὸ δίκαιον εἶναι πάντοτε ὑπὲρ τοῦ ἀπολωλότος. «Οὐ χρείαν ἔχουσιν οἱ ἰσχύοντες ἰατροῦ, ἀλλ’ οἱ κακῶς ἔχοντες… οὐ γὰρ ἦλθον καλέσαι δικαίους, ἀλλὰ ἁμαρτωλούς εἰς μετάνοιαν», (Μτ. θ´, 12-13). Εἶναι διάφορος ἡ θεώρησις τῆς Ἐκκλησίας ἀπὸ τὴν θεώρησιν τῶν κοσμικῶν συστημάτων ὡς πρὸς τὴν ἀπόδοσιν δικαίου. Εἰς τὴν πίστιν ἡμῶν ἰσχυρὸς εἶναι ὁ ἀδύναμος, ὁ ἀναγνωρίζων τὸ σφάλμα του ἐν συντριβῇ καρδίας καὶ εἰλικρινεῖ διαθέσει ἐπαναστροφῆς˙ «κάλαμον τεθλασμένον οὐ συντρίψει καὶ λίνον καπνιζόμενον οὐ σβέσει, ἀλλὰ εἰς ἀλήθειαν ἐξοίσει κρίσιν. ἀναλάμψει καὶ οὐ θραυσθήσεται, ἕως ἂν θῇ ἐπὶ τῆς γῆς κρίσιν· καὶ ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ ἔθνη ἐλπιοῦσιν», (Ἠσ. μβ´, 3-4). Οὕτως ἐν ἐπιγνώσει τῶν ἐπιγενομένων συνεχωρήσαμεν τοὺς ἀτάκτους καὶ ἐπανεφέραμεν τὰ κατ᾽ Οὐκρανίαν θέσμια, ὡς ἦσαν ὁριοθετημένα ὑπὸ τῆς Μεγάλης τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας πρὸ τῆς παραβιάσεώς των.  

Ἠκολουθήσαμεν ἀκλινῶς τὴν Βασίλειον φωνήν, ἥτις ἐγένετο ἔκτοτε ὁδοδείκτης τῆς Ἐκκλησίας: «Πέπεισμαι γὰρ ὅτι τῇ χρονιω-τέρᾳ συνδιαγωγῇ καὶ τῇ ἀφιλονείκῳ συγγυμνασίᾳ, καὶ εἴ τι δέοι πλέον προστεθῆναι εἰς τράνωσιν, δώσει ὁ Κύριος ὁ πάντα συνεργῶν εἰς ἀγαθὸν τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν»[2]. Δὲν προετιμήσαμεν, ὥς τινες μᾶς ἐπιρρίπτουν ἀρνητικῶς, τοὺς ἐκ τῶν σχισμάτων «Τοῦ σχίσματος ἡ ἔμφασις ἰσχυρόν ἐστι κατηγορίας ὄνομα. Τὸ γὰρ ὁλόκληρον ὅταν εἰς πολλὰ διαιρεθῇ, οὐ μόνον πολλὰ οὐ γίνεται, ἀλλὰ καὶ τὸ ἕν ἀπόλλυται»[3]. Ἀντιθέτως, τιμῶντες τὴν ἤδη διασπονδυλομένην ἐκκλησιαστικὴν ἱεραρχίαν ἐν Οὐκρανίᾳ ἐκαλέσαμεν μόνον τοὺς κατ᾽ αὐτὴν Ἐπισκόπους διὰ τοῦ ὀνόματος τῶν ἐπισκοπῶν αὐτῶν πρὸς ἑνότητα καὶ ἀνάδειξιν ἢ καὶ ἐπιβεβαίωσιν τοῦ ἐν αὐτοῖς πρώτου, συμπαρακαθημένων βεβαίως ἀναποσπάστως καὶ τῶν μόλις ἀποκατασταθέντων εἰς τὴν ἐκκλησιαστικὴν κοινωνίαν ὥς ποτε ἐκλεγέντων ἐν σχίσματι Ἐπισκόπων. 

Ἡ αἴσθησις αὐταρκείας τῆς ἱεραρχικῆς πλειονότητος  καὶ ἡ βεβαιότης τῆς ὑπεροχῆς της ἀτυχῶς δὲν ἀπετέλεσαν καλὸν σύμβουλον διὰ τὴν ἐξέλιξιν τῶν πραγμάτων. Ἡ πείσμων ἄρνησις ἀπὸ μέρους των τοῡ ἰαματικοῦ βοηθήματος τῆς «ἐκκλήτου» εὐθύνης τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως νὰ ἐπανασυρράπτῃ τὰ διερρηγμένα καὶ νὰ ἀνορθῇ τὰ πεπτωκότα εἶναι κατ᾽ ἀλήθειαν τὸ λεπτὸν καὶ εὐαίσθητον σημεῖον ἤ, μᾶλλον εἰπεῖν, ὁ λίθος ὅπου ἀντιπαλέουν ἡ λογική καὶ ἡ Ἁγιοπνευματική θεώρησις εἰς τὰ προκείμενα. Τὸ προβαλλόμενον δῆθεν πρόβλημα τοῦ κύρους τῶν χειροτονιῶν τῶν ἐκ σχισμάτων προερχομένων, εἶναι ἡ πρόφασις καὶ ἡ συγκεκαλυμμένη ἐπίφασις τῆς ἀρνήσεως τῆς ἐν θυσίαις καὶ κόποις ἐξαντλουμένης ἱεροκανονικῆς ὑπεροχῆς τοῦ κατά καιρὸν Ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως. 

Τὸ πρόβλημα τῆς ἀποκαταστάσεως καὶ ἀναπληρώσεως τῶν ἐλλειπόντων ἄνευ οὐδεμιᾶς λειτουργικῆς διατυπώσεως τῶν ἐκ σχισμάτων προερχομένων κληρικῶν ὑπάρχει διαχρονικῶς λελυμένον, ἀρκούσης μόνον τῆς ἐν τῇ ἱερᾷ συλλειτουργίᾳ ἐνεργούσης μυστηριακῶς Χάριτος δίκην «μυστικωτέρας εὐχῆς»[4].    

Αἱ ἐξελίξεις τυγχάνουν γνωσταὶ καὶ ἔμπονοι. Δὲν θέλομεν νὰ τονίσωμεν καὶ νὰ ὑπεισέλθωμεν εἰς τὴν πολυσυνθετότητα τοῦ ὅλου ζητήματος σήμερον, ἐν συναρτήσει πρὸς τὴν σοβοῦσαν ἐμπόλεμον κατάστασιν. Δι᾽ αὐτὴν δεόμεθα τοῦ Εἰρηνοδότου Κυρίου, ὅπως νεύσῃ εἰς τὰς καρδίας τῶν ἰσχυρῶν τοῦ κόσμου τούτου λογισμοὺς καὶ σκέψεις διὰ τὴν ἀνατροπὴν καὶ παῦσιν τῆς θηριώδους καὶ ἀπανθρώπου καταστάσεως τοῦ πολέμου. Ἡμεῖς καὶ πάλιν, ὡς καὶ πολλάκις, καλοῦμεν τὴν ἀπολειπομένην ἐν Οὐκρανίᾳ σεβασμίαν ἱεραρχίαν ὑπὸ τὸν Μητροπολίτην κ. Ὀνούφριον, νὰ ἀναθεωρήσῃ τὴν στάσιν της. Προτρέπομεν ἑαυτούς καὶ ἀλλήλους εἰς ἐναγώνιον προσευχὴν διὰ τὴν ἐκκλησιαστικὴν ἐν πρώτοις εἰρήνευσιν. Καταδικάζομεν ἀπεριφράστως τὰς ἀκρότητας ὁποθενδήποτε καὶ ἐὰν προέρχωνται. Συνιστῶμεν εἰς τὰ κρατικὰ ὄργανα τὴν ἀποχήν των ἐκ τῶν ἐκκλησιαστικῶν ἐσωτερικῶν ὑποθέσεων. Δίδομεν ἅπαξ ἔτι εὐκαιρίαν καὶ προσκαλοῦμεν εἰς ἑνότητα τοὺς ἀπολειφθέντας καὶ ζητῶμεν ἐν τέλει μετὰ θάρρους συγγνώμην, ἐὰν ἐκ τῆς ἐν ταπεινώσει σιωπῆς ἡμῶν ἐδώκαμεν τὴν ἐντύπωσιν εἴς τινας ὅτι ὑπῆρχεν ἐκ μέρους ἡμῶν ἑτέρα ἀνθρωπογενὴς καὶ οὐχὶ ἐκκλησιαστικὴ προοπτικὴ εἰς τὸ ὅλον πρόβλημα.

Μακαριώτατε, ἡ Μεγάλη τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία μνημονεύ-ουσα σήμερον τὴν Σαββατιαίαν ταύτην ἐπέτειον τῆς ἀποδόσεως ἐκ μέρους της θεσμικοῦ ὑποβάθρου διὰ τῆς ἀποδόσεως Αὐτοκεφάλου καθεστῶτος καὶ τῆς ὑπογραφῆς ἐνταῦθα τοῦ οἰκείου Τόμου αὐτοῦ ἀπευθύνει πρὸς Ὑμᾶς γνησίας μητρικὰς προτρο-πάς. Ὑποδεικνύει ὅθεν, τὴν ὁδὸν τῆς ἐξαντλήσεώς Σας εἰς ἔργα εἰρήνης˙ τὴν κάθοδόν Σας εἰς πλατείας καὶ ρύμας πρὸς πρόσκλησιν τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ εἰς τὸ δεῖπνον τῆς βασιλείας Του˙ τὴν ἀναζήτησιν τρόπων πρὸς προσέγγισιν τῶν ἐν Οὐκρανίᾳ συνεπισκόπων Σας διὰ διάλογον καὶ ἀναζήτησιν κοινῶν σημείων πρὸς ἐνότητα˙ τὴν διαφώτισιν τοῦ ποιμνίου μὲ τὰς ἀληθεῖς πτυχὰς καὶ ἐκφάνσεις τοῦ θέματος. 

Εἴμεθα βέβαιοι ὅτι ἡ μέχρι τώρα ἀποκτηθεῖσα ἐμπειρία Σας θὰ συμβάλῃ θετικῶς εἰς τὴν ἀνεύρεσιν διεξόδου καὶ θὰ ἀποδείξῃ ποῖοι ἐπιποθοῦν τὴν εἰρήνην «τὴν πάντα νοῦν ὑπερέχουσαν» καὶ ποῖοι τὴν ἀπευκταίαν μισαλλοδοξίαν καὶ ταραχήν.

Ἐὰν οὕτω πράξωμεν, χαρὰ γενήσεται μεγάλη ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ εἰς τὸ Καθολικὸν Σῶμα τῆς Ἁγίας καθ᾽ ἡμᾶς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, τὸ ἀναμένον μετ᾽ ἀποκαραδοκίας καὶ ἐλπίδος τὴν καταλλαγὴν καὶ ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι συνάντησιν καὶ σύμπραξιν τῶν διεστώτων.  

Ἡμεῖς δέ, εἰς τὴν ἐνταῦθα Μητρικὴν Οἰκίαν Σας, τὴν χωροῦσαν ὅλην τὴν Οἰκουμένην, ἀναμένομεν θετικὰς εἰδήσεις διὰ τὴν ἔναρξιν νέας περιόδου εἰς τὰ καθ Ὑμᾶς. 

Ἐπὶ δὲ τούτοις, χαιρετίζομεν τὸν ταλαιπωρούμενον δεινῶς ἐκ τοῦ πολέμου Λαὸν τῆς Οὐκρανίας καὶ εὐχόμεθα εἰς αὐτὸν Εἰρήνην καὶ τὸ Μέγα Ἔλεος τοῦ Βαπτισθέντος τὴν σήμερον ἐν τῷ Ἰορδάνῃ Σωτῆρος Χριστοῦ.                              

_______

1. «Κύριε εἰσακήκοα τὴν ἀκοήν σου καὶ ἐφοβήθην˙ Κύριε, κατενόησα τὰ ἔργα σου καὶ ἐξέστην.»
2. Βασιλείου τοῦ Μεγάλου, Ἐπ. ριγ΄-Τοῖς ἐν Ταρσῷ Πρεσβυτέροις, PG 32, 528A.
3. Ἰωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ, Εἰς Ἐπιστολὴν Α΄ πρὸς Κορινθίους, PG 95, 573 A.
4. Βλ. Βασιλείου (Ἀρχιεπ. Ἀγχιάλου νῦν δέ Σμύρνης), «Πραγματεία περί τοῦ Κύρους τῆς Χειροτονίας Κληρικῶν ὑπό Ἐπισκόπου Καθῃρημένου Σχισματικοῦ Χειροτονηθέντων», Ἐν Σμύρνῃ, 1887, σ. 31-32, καὶ Γρηγορίου Φραγκάκη (Μητρ. Ἀγκύρας) «Τὸ Δίκαιον τῆς Χάριτος ἐν τῇ Μεγάλῃ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίᾳ, Συμβολὴ εἰς τὸ περὶ Χειροτονιῶν Ἐκκλησιαστικὸν ἐν Οὐκρανίᾳ Ζήτημα», Φανάριον 2023.