«Αγαπητέ αδελφέ»: Το συγχαρητήριο μήνυμα του Πατριάρχη Μόσχας προς τον νέο Ανώτατο Ηγέτη του Ιράν προξενεί αντιδράσεις

Κείμενο - ρεπορτάζ: ΝΥΧΘΗΜΕΡΟΝ

Η είδηση προκαλεί ήδη έντονες αντιδράσεις στους εκκλησιαστικούς και θεολογικούς κύκλους, καθώς το περιεχόμενο και κυρίως η φρασεολογία του μηνύματος του Πατριάρχη Μόσχας Κυρίλλου προς τον νέο «Ανώτατο Ηγέτη» του Ιράν δημιουργούν εύλογους προβληματισμούς.

Μετά το συλλυπητήριο μήνυμα που απέστειλε για τον θάνατο του Αλί Χοσεϊνί Χαμενεΐ, ο Πατριάρχης Μόσχας επανήλθε με νέο μήνυμα, αυτή τη φορά προς τον Μοτζταμπά Χοσεϊνί Χαμενεΐ, με αφορμή την εκλογή του στο ύπατο θρησκευτικό και πολιτικό αξίωμα της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν.

Στο μήνυμά του ο Ρώσος Πατριάρχης απευθύνεται στον νέο ηγέτη του Ιράν με την προσφώνηση «αγαπητέ αδελφέ» («Дорогой брат»), εκφράζοντας θερμά συγχαρητήρια για την εκλογή του από τη Συνέλευση των Ειδικών. Η επιλογή αυτής της προσφώνησης προς έναν κορυφαίο εκπρόσωπο του σιιτικού ισλαμικού θεοκρατικού καθεστώτος προκαλεί αμηχανία και έντονο θεολογικό προβληματισμό, καθώς πρόκειται για γλώσσα που παραπέμπει σε εκκλησιαστική αδελφότητα, η οποία κατά την ορθόδοξη παράδοση έχει σαφές εκκλησιολογικό περιεχόμενο.

Ο Πατριάρχης Κύριλλος χαρακτηρίζει την εκλογή του νέου ηγέτη «ιστορική στιγμή», σημειώνοντας ότι πραγματοποιείται μέσα σε «ιδιαίτερα δύσκολες προσωπικές συνθήκες», αφού συνέπεσε με την απώλεια του πατέρα του και άλλων συγγενών του. Επισημαίνει επίσης ότι ο νέος ηγέτης αναλαμβάνει τη διακυβέρνηση της χώρας «σε μια περίοδο μεγάλων προκλήσεων που αντιμετωπίζει το Ιράν».

Στο ίδιο μήνυμα γίνεται ιδιαίτερη αναφορά στους ιστορικούς δεσμούς μεταξύ Ρωσίας και Ιράν. Ο Πατριάρχης υπογραμμίζει ότι η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία διατηρεί «εποικοδομητικό διάλογο» με τη μουσουλμανική κοινότητα της χώρας, στηριγμένο —όπως αναφέρει— στον αμοιβαίο σεβασμό και στην κοινή προσήλωση στη διατήρηση των «παραδοσιακών ηθικών αξιών».

Η επιστολή ολοκληρώνεται με ευχές προς τον νέο ηγέτη για «δύναμη και σοφία» στην άσκηση των καθηκόντων του, καθώς και με την ευχή να επικρατήσει σύντομα ειρήνη «στην αρχαία γη της Περσίας και στον λαό του Ιράν».

Ωστόσο, πέρα από τη διπλωματική διατύπωση του μηνύματος, η κίνηση αυτή αναδεικνύει για ακόμη μία φορά τη στενή διαπλοκή εκκλησιαστικής ρητορικής και γεωπολιτικών επιδιώξεων που χαρακτηρίζει τη στάση του Πατριαρχείου Μόσχας τα τελευταία χρόνια. Η χρήση εκκλησιαστικών όρων αδελφοσύνης προς έναν θρησκευτικό ηγέτη του Ισλάμ, στο πλαίσιο μιας πολιτικοθρησκευτικής συμμαχίας μεταξύ Ρωσίας και Ιράν, γεννά σοβαρά ερωτήματα για τα όρια του θεολογικού λόγου και για τον τρόπο με τον οποίο εργαλειοποιείται η εκκλησιαστική γλώσσα προς εξυπηρέτηση διεθνών στρατηγικών.

Έτσι, ένα φαινομενικά τυπικό συγχαρητήριο μήνυμα μετατρέπεται σε σύμπτωμα μιας βαθύτερης πραγματικότητας: της μετατροπής του εκκλησιαστικού λόγου σε όχημα γεωπολιτικής ρητορικής, όπου οι έννοιες της «αδελφότητας», της «παράδοσης» και των «ηθικών αξιών» χρησιμοποιούνται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο πολιτικών ισορροπιών και διεθνών συμμαχιών.