Θεολογικό περιοδικό "Σύναξη" (τεύχος 177)

΄

ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ...3

ΘΑΝΑΣΗΣ Ν. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ

Παγκόσμιος Νότος ...5

ΑΝΤΩΝΗΣ ΛΙΑΚΟΣ

Θὰ μποροῦσε νὰ ὑπάρξει διάλογος ἀνάμεσα σὲ δύο συνοδοιπόρους στὴ via negativa ...15

ΑΛΕΞΑΝΤΕΡ ΤΣΟΟΥ & ΣΤΕΦΑΝΗ ΓΟΥΟΝΓΚ

Ἡ κινεζικὴ χριστιανικὴ θεολογία ...21

π. ΙΩΝΑΣ ΜΟΥΡΤΟΣ

Συνάντηση μὲ τὴν κινεζικὴ σκέψη, γλώσσα καὶ ζωή ...39

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΡΔΗΣ

Γράφοντας τὸ φῶς στὴν Ἄπω Ἀνατολή ...48

ΣΤΑΥΡΟΣ ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗΣΣ

Ἀφρικανικὸς Πεντηκοστιανισμός ...52

ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΑΒΡΑΜΙΔΗΣ

Ἐν ἀφελότητι καρδίας ...56

ΣΠΥΡΟΣ ΦΩΚΙΑΝΟΣ

Ἀφρικανικὴ Οὐτζάμαα καὶ Χριστιανισμός ...60

ΝΙΚΟΣ ΤΣΙΡΕΒΕΛΟΣ

Καιρὸς τῆς Ἐξόδου ...71

ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΚΛΗΡΗΣ

Ἡ πάλη Καθολικῶν καὶ Εὐαγγελικῶν γιὰ τὴν καρδιὰ τῆς Λατινικῆς Ἀμερικῆς ...76

ΘΑΝΑΣΗΣ Ν. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ

Τὸ κρυφτὸ τῆς Ὀρθόδοξης θεολογίας μὲ τὴν μετααποικιακὴ ὀπτική ...84

Τὸ Βιβλίο ...96

Οἱ συνεργάτες τοῦ 177ου τεύχους ...108

 

Τόσοι καὶ τόσοι τόποι καὶ τρόποι 

(Προλογικό)

Στὶς διεθνεῖς συζητήσεις καὶ σχέσεις, ὡς Παγκόσμιος Νότος προσδιορίζεται τὸ τμῆμα τῆς ὑφηλίου τὸ ὁποῖο πολὺς κόσμος ἀκόμα τὸ ὀνομάζει Τρίτο Κόσμο. Πολὺ χοντρικά, τὸ τμῆμα αὐτὸ περιλαμβάνει τὴν ὑποσαχάρια Ἀφρική, μέρη τῆς Ἄπω Ἀνατολῆς καὶ τὴν Λα-

τινικὴ Ἀμερική. Ἀλλά, πολὺ χοντρικά· καθόσον (ὅπως θὰ ψηλαφήσουμε στὸ παρὸν ἀφιέρωμά μας) πρόκειται γιὰ μία πραγματικότητα πολὺ σύνθετη καὶ πολὺ δυναμική, μὲ κρίσιμο ρόλο στὶς παγκόσμιες ζυμώσεις.

Ὁ Παγκόσμιος Νότος ἔχει πολλὲς παραμέτρους, οἱ ὁποῖες ὀφείλουν νὰ ἐνδιαφέρουν ἐξόχως τὴν θεολογία. Πρόκειται γιὰ χῶρες καὶ κοινωνίες ποὺ ἀπὸ τὴ μία ἔχουν ζυμωθεῖ μὲ τὸ ἄγος τῆς ἀποικιοκρατίας, καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλη εἶναι πεδίο θρησκευτικοῦ ἀναβρασμοῦ, μὲ τὸν Χριστιανισμὸ νὰ ἀναδεικνύεται σὲ πολὺ ἰδιαίτερη παρουσία. Μέσα σὲ μία τεράστια ποικιλία, τὸ καρδιοχτύπι τοῦ Παγκόσμιου Νότου ἀφορᾶ τὴν αἱμάτωση ὁλόκληρου τοῦ κόσμου, καθὼς καὶ τὴν οἰκουμενικὴ ψυχὴ τοῦ Εὐαγγελίου. Ἂν λοιπὸν τὸ καρδιοχτύπι αὐτὸ δὲν φτάνει κὰν στὰ αὐτιὰ ἀνθρώπων ποὺ κατὰ τὰ ἄλλα δηλώνουν ὅτι νοιάζονται, τότε οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ θὰ πρέπει νὰ προβληματιστοῦν σοβαρὰ γιὰ τὴν ἀκοή τους ἢ γιὰ τὸ στηθοσκόπιο ποὺ χρησιμοποιοῦν – δηλαδὴ γιὰ τὰ ἐννοιολογικά τους ἐργαλεῖα. Αὐτὸ κοντολογὶς ἀφορᾶ εἴτε ἀναλυτὲς οἱ ὁποῖοι καταπιάνονται μὲ ζητήματα οἰκονομίας καὶ πολιτικῆς τοῦ Παγκόσμιου Νότου μένοντας τυφλοὶ μπροστὰ στὴν θρησκευτικὴ συνιστῶσα, εἴτε μελετητὲς τοῦ θρησκευτικοῦ ποὺ ἀγνοοῦν τὰ κοινωνικὰ συμφραζόμενά του.

Τὰ κείμενα ποὺ συνθέτουν τὸ ἀφιέρωμά μας προσεγγίζουν τὴ σημερινὴ συγκυρία τοῦ Παγκόσμιου Νότου, ἀλλὰ καὶ ἐμβληματικὲς στιγμὲς τῆς μακρᾶς ἱστορικῆς πορείας του. Προσεγγίζουν τὶς εὐρεῖες θρησκευτικὲς ἀνακατατάξεις, ἀλλὰ καὶ εἰδικότερα τὰ ζητούμενα ποὺ χρειάζεται νὰ ἀπασχολήσουν τὴν Ὀρθόδοξη θεολογία καὶ πράξη μέσω σεβαστικῆς σπουδῆς – καὶ ὄχι ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ αὐτοδοξασμοῦ, ὁ ὁποῖος ἐν τέλει ὁδηγεῖ σὲ ἀπόσυρση ἀπὸ τὸν πραγματικὸ κόσμο. Καὶ ὅλα αὐτὰ διαποτίζονται ἀπὸ τὸ ἐρώτημα ἂν ἡ θεολογία μας ἔχει ἐπίγνωση τῶν ζητημάτων τὰ ὁποῖα θέτει ἡ μετα-αποικιακὴ φάση τοῦ Παγκόσμιου Νότου, στὴν ὁποία φάση ὅμως δρᾶ μὲ νέους τρόπους ἡ νεοαποικιοκρατία. Ἡ ψηλάφηση αὐτῶν τῶν ζητημάτων δὲν εἶναι κάτι παράλληλο πρός (ἢ παραπέρα ἀπό) τὴν θεολογία. Εἶναι καθαυτὸ τὸ χρέος μιᾶς θεολογίας ἡ ὁποία ἔχει ἐπίγνωση ὅτι ἡ στάση ἀπέναντι σὲ κάθε παράμετρο τῆς ζωῆς εἶναι στάση πνευματική, στάση ποὺ βλασταίνει ἀπὸ τὸ ἴδιο τὸ μυστήριο τῆς πίστης. Καὶ μάλιστα τῆς πίστης σὲ Θεὸ ὁ ὁποῖος δὲν ἔκανε τσόφλι του ἢ ἀποικία του τὰ ἀνθρώπινα οὐσιώδη, ἀλλὰ τὰ ἔκανε ἑαυτό του – σάρκα του! Πράγμα ποὺ ὀφείλει νὰ εἶναι βασικὸ κριτήριο τῆς ἱεραποστολικῆς πράξης…

Τὸ ἀφιέρωμα ξεκινᾶ μὲ εἰσαγωγὴ τοῦ Θανάση Παπαθανασίου προκειμένου νὰ χαρτογραφηθεῖ τὸ πεδίο, νὰ διευκρινιστεῖ ἡ ὁρολογία καὶ νὰ δοθεῖ ἕνα βασικὸ διάγραμμα τοῦ Παγκόσμιου Νότου – τοῦ μεγάλου ἄγνωστου γνωστοῦ μας. Καὶ ἀκολουθεῖ ἡ ψηλάφηση ἰδιαίτερων παραμέτρων:

Ὁ Ἀντώνης Λιάκος φανερώνει τὶς συγκλονιστικὲς διαστάσεις ποὺ ἔχει ἡ ἀποικιακὴ ἐμπειρία καὶ ἐπισημαίνει τὴν καίρια σημασία ποὺ ἔχει σήμερα ὁ μετααποικιακὸς προβληματισμός, καὶ μάλιστα σὲ προοπτικὴ διαθεματική.

Στὴ συνέχεια τρία κείμενα ἐπισκέπτονται τὴν κινεζικὴ Ἄπω Ἀνατολή: Ὁ Ἀλεξάντερ Τσόου καὶ ἡ Στέφανη Γουὸνγκ σκιαγραφοῦν τὴν κινεζικὴ ἰδιοπροσωπία μέσα ἀπὸ τὴν μακραίωνη συνάντησή της μὲ τὸν Καθολικισμὸ καὶ τὸν Προτεσταντισμό, συνάντηση ἡ ὁποία ἔχει νὰ διδάξει πολλά. Ὁ π. Ἰωνᾶς Μοῦρτος, Ὀρθόδοξος ἱεραπόστολος σήμερα στὴν Ταϊβάν, ἐκθέτει δυσκολίες καὶ εὐκαιρίες τὶς ὁποῖες συναντᾶ κατὰ τὴν διαβίωση καὶ διακονία του ἐκεῖ κατὰ τὰ τελευταῖα εἰκοσιπέντε χρόνια. Καὶ ὁ Γιῶργος Κόρδης παρουσιάζει τὴν ἐμπειρία του ἀπὸ τὴν περιοχή, ἐπισημαίνοντας πόσο σημαντικὴ εἶναι ἡ πρόσληψη τῆς εἰκαστικῆς γλώσσας κάθε πολιτισμοῦ, καὶ δὴ σὲ μία συνάφεια (ὅπως αὐτὴ τῆς Ἄπω Ἀνατολῆς) ὅπου κεντρικὴ θέση ἔχουν οἱ εἰκόνες / παραστάσεις καὶ ὄχι οἱ ἀφηρημένες ἔννοιες.

Κατόπιν τέσσερα κείμενα ἐξετάζουν πλευρὲς τῆς ὑποσαχάριας Ἀφρικῆς: Ὁ Σταῦρος Ζουμπουλάκης θίγει τὸ σαρωτικὸ φαινόμενο τοῦ Πεντηκοστιανισμοῦ, τὸ ὁποῖο κυριολεκτικὰ διαποτίζει καὶ ὁλόκληρο τὸν Παγκόσμιο Νότο. Ὁ Δημοσθένης Ἀβραμίδης, μὲ ἐπιτόπιο ζωγραφικό/ἁγιογραφικὸ ἔργο στὸ Καμεροὺν καὶ μὲ ἔμπρακτη προσπάθεια σύνθεσης ἀφρικανικῶν Ὀρθόδοξων εἰκόνων, δείχνει ὅτι αὐτὸ ποὺ χρειάζεται νὰ ἐπιχειρηθεῖ εἶναι ἡ συνομιλία τῆς Ἐκκλησίας μὲ τὴν ἤδη παροῦσα ἐκεῖ ἀναζήτηση τοῦ ἱεροῦ. Ὁ Σπύρος Φωκιανὸς μελετᾶ τὸ πολιτικὸ ὅραμα τοῦ Τζούλιους Νυερέρε, ἡγέτη τῆς Τανγκανίκα καὶ κατόπιν τῆς Τανζανίας (1961-1985), ὅπως αὐτὸ εἶχε βασιστεῖ στὴν γηγενῆ παράδοση καὶ εἶχε μπολιαστεῖ ἀπὸ τὸ χριστιανικὸ Εὐαγγέλιο. Ὁ Νίκος Τσιρέβελος παρουσιάζει μία σημαντικὴ σειρὰ διακηρύξεων (1985-2009) ὑπὸ τὸν τίτλο «Kairos» – «Καιρός» (βιβλικὴ λέξη μὲ τὴν ἔννοια τῆς κρίσιμης στιγμῆς, τῆς ὥρας τῆς ἀλήθειας), οἱ ὁποῖες ἐκφράζουν τὸ αἴσθημα εὐθύνης διαφόρων χριστιανικῶν πρωτοβουλιῶν ἀπέναντι σὲ κρίσιμα προβλήματα διαφόρων συναφειῶν τοῦ Παγκόσμιου Νότου.

Ὁ Διονύσης Σκλήρης περνᾶ στὴν Λατινικὴ Ἀμερικὴ καὶ παρουσιάζει μιὰ ζύμωση ἡ ὁποία χαρακτηρίζει τὴν ἐν λόγῳ συνάφεια, ἀλλὰ καὶ ἐπιδρᾶ στὴν παγκόσμια πραγματικότητα: τὴν διαπάλη Καθολικῶν καὶ Εὐαγγελικῶν σχετικὰ μὲ τὴν Θεολογία τῆς Ἀπελευθέρωσης, ἀπὸ τὴν δεκαετία τοῦ 1970 μέχρι τὶς μέρες μας. Τέλος ὁ Θανάσης Παπαθανασίου ἐξετάζει ποιά μπορεῖ νὰ εἶναι ἡ συμμετοχὴ τῆς Ὀρθόδοξης θεολογίας στὶς μετααποικιακὲς σπουδές, συμμετοχὴ ἡ ὁποία προσώρας εἶναι τουλάχιστον ἀναιμική, ὅπως εἶναι καὶ ἡ κριτικὴ σπουδὴ τῆς ἴδιας τῆς ἱεραποστολικῆς της ἐμπειρίας.

Ἔχουμε σαφῆ ἐπίγνωση ὅτι τὸ ἀφιέρωμα1  λάμνει σὲ πραγματικὸ ἀρχιπέλαγος, στὸ ὁποῖο βρίσκονται τόσοι καὶ τόσοι τόποι καὶ τρόποι. Σκύψαμε πάνω σὲ μερικοὺς ἐνδεικτικά, μὲ διάθεση γιὰ συνέχιση τῆς κωπηλασίας. Καὶ τῶν ἀνταμωμάτων στὰ ὁποῖα αὐτὴ προσκαλεῖ – σὲ τόσους καὶ τόσους τόπους καὶ τρόπους. Καί:

Δὲν εἶναι ἀπὸ λάθος ἀντεστραμμένο τὸ σκίτσο τοῦ παγκόσμιου χάρτη στὸ ἐξώφυλλο! Θελήσαμε νὰ σημάνουμε ἀκριβῶς τὴν δυναμικὴ τοῦ κόσμου ποὺ κινεῖται – ποὺ ἀλλάζει. Ἄσε ποὺ εἶναι καλὸ νά ’χουμε κατὰ νοῦ ὅτι τὰ «πάνω» καὶ τὰ «κάτω» στὰ ἀχανῆ σύμπαντα εἶναι συμβάσεις ἀνθρώπινες…

Θ.Ν.Π.

 1. Σποραδικά, κείμενα γιὰ ζητήματα ποὺ ἀφοροῦν τὸν Παγκόσμιο Νότο ἔχουν κατὰ καιροὺς δημοσιευτεῖ στὴν Σύναξη. Βλ. ἐνδεικτικὰ τὰ τεύχη 78 (2001), 85 (2003), 103 (2007), 105 (2008), 126 (2013), 157 (2021), 158 (2021) κ.λπ.