Καλό καί κακό στρές - Ἀπό τήν «πεντάτευχο» στήν Καινή Διαθήκη

Καλό καί κακό στρές

Στίς μέρες μας γίνεται πολύς λόγος γιά τό στρές. Ἔχουμε γίνει μάλιστα πολύ εὐαίσθητοι, σέ σημεῖο πού ξεχνᾶμε ὅτι σέ «κανονικές δόσεις» τό στρές εἶναι πολύ ὠφέλιμο· εἶναι ἡ κινητήρια δύναμη τοῦ ψυχοσωματικοῦ ὀργανισμοῦ μας, πού μᾶς κάνει δημιουργικούς καί ἀποδοτικούς σέ ὅποια ἐργασία ἐπιδιδόμαστε. Ὑπάρχει, βέβαια, καί τό κακό στρές, πού εἶναι ἐπιβαρυντικό γιά τήν ὑγεία τοῦ σώματός μας, πέρα ἀπό τίς ἐπιπτώσεις πού ἔχει στήν ψυχική μας ὑγεία.

Σέ ὅσα σημειώσουμε παρακάτω παίρνουμε κάποια στοιχεῖα ἀπό τό βιβλίο τοῦ καθηγητῆ Γεωργίου Π. Χρούσου: «Τό στρές στή ζωή μας». Ὁ κ. Χροῦσος μᾶς πληροφορεῖ γιά τό στρές: «Ὁ σκοπός του διαχρονικά εἶναι νά μᾶς ἐξυπηρετεῖ σέ σχετικά ὀξεῖες, δηλαδή χρονικά περιορισμένες καταστάσεις, πού βασικά ἀντιμετωπίζονται μέ τίς περίφημες προσαρμοστικές ἀντιδράσεις πάλης, φυγῆς καί παγώματος, ἐπίσης ὀξεῖες». Πάλη εἶναι ἡ ἀντιπαράθεση, φυγή ἡ ἀπομάκρυνση ἀπό τόν στρεσογόνο παράγοντα καί πάγωμα ἡ ἀδιαφορία. «Οἱ ἀντιδράσεις πού ἐπιλέγουμε ὡς ἀπόκριση στόν στρεσογόνο παράγοντα συνοδεύονται ἀπό συναισθήματα: ἡ ἀντίδραση τῆς πάλης ἀντιστοιχεῖ σέ θυμό καί ἐπιθετικότητα, τῆς φυγῆς σέ φόβο καί ἄγχος, ἐνῶ τοῦ παγώματος σέ συναισθηματική παραλυσία».

Ὁ συγγραφέας μᾶς ἐνημερώνει ὅτι ὑπάρχει καλό στρές (εὐ-στρές) καί κακό στρές (δυσ-στρές). Γράφει: «Τόσο ἡ μάθηση ὅσο καί ἡ ἀπόκτηση νέας γνώσης καί νέων δεξιοτήτων εἶναι κατακτήσεις τοῦ ἀνθρώπου ἔναντι τοῦ περιβάλλοντός του. Ὄχι πάντα, ἀλλά συχνά, ἡ πραγμάτωση τῆς κινητήριας δύναμης... συνδυάζεται μέ στρές εὐχάριστο καί ὠφέλιμο, δηλαδή εὐ-στρές». Παρατηρεῖ ὅμως: «Στή σύγχρονη ἀνθρώπινη κοινωνία, τό στρές ἔχει μετατραπεῖ αἰτιακά σέ μικροῦ ἤ μετρίου βαθμοῦ ψυχοκοινωνικό καί οἰκονομικό στρές πού ἐπηρεάζει τήν ὑγεία τοῦ ἀτόμου σέ καθημερινή καί νυχθημερήσια βάση, δηλαδή ἔχει καταστεῖ καί χρόνιο καί συνεχές..., τό χρόνιο στρές εἶναι ἀπό τή φύση του κακό, δηλαδή δυσ-στρές».

Ἀπό τήν «πεντάτευχο» στήν Καινή Διαθήκη

Τό στρές ὑπάρχει καί τό κρίσιμο γιά τόν καθένα θέμα εἶναι πῶς θά τό ἀντιμετωπίση ἤ πῶς θά τό ἐκμεταλλευθῆ. Ὁ αὐτεξούσιος ἄνθρωπος ἔχει τήν δυνατότητα νά ἡνιοχῆ τά συναισθήματα καί νά ἀποφασίζη μεθόδους διαχείρισης τῶν καταστάσεων πού ἀντιμετωπίζει. Ὁ κ. Χροῦσος ἔχοντας ὑπόψιν τήν βιολογία τοῦ ἐγκεφάλου γράφει: «Ὁ ἄνθρωπος, ἐπειδή ἔχει ἕναν μοναδικό καί ἰσχυρό νεοεγκέφαλο καί ἔχει ξεφύγει ἀπό τό “ἐδῶ καί τώρα” τοῦ αὐτοματισμοῦ τῶν ζώων, διαθέτει τήν ἱκανότητα νά ἐλέγχει λογικά τήν ἐνστικτώδη παρόρμηση τῆς πάλης, τῆς φυγῆς καί τοῦ παγώματος καί νά ἀποφασίζει συνειδητά καί στρατηγικά τήν ἀντιμετώπιση ἑνός πιθανοῦ ἐχθροῦ μέ ἀλλαγές στήν συμπεριφορά».

Στόν ἄνθρωπο πού μπορεῖ νά ἀποφασίζη τρόπους ἀντιμετώπισης στρεσογόνων καταστάσεων, στόν ὁποῖο ὡστόσο, ὅταν διακατέχεται ἀπὀ δυσ-στρές, ἐπιδεινώνονται κάποιες δύσκολες σωματικές καί ψυχικές ἀσθένειες, προτείνει ὁ συγγραφέας τά ἀκόλουθα: «Βασική λύση, καταρχήν, εἶναι ἡ πεντάτευχος τοῦ τρόπου ζωῆς, δηλαδή, (1) ἡ καλή διατροφή, (2) ἡ μέτρια σωματική ἄσκηση, (3) ὁ σωστός ὕπνος, (4) ἡ καθημερινή κανονικότητα ἐργασίας, δραστηριοτήτων, ὕπνου καί γευμάτων, (5) ἡ ἱκανότητα διαχείρισης τοῦ στρές, ἀλλά», συμπληρώνει, «καί ὅλα τά συστατικά τῆς ζωῆς πού μᾶς κάνουν ἀνθρώπους, ὅπως... ἡ ἄσκηση τῶν πανανθρωπίνων ἀρετῶν, ἡ ὕπαρξη νοήματος στή ζωή, ἡ ὑπέρβαση τοῦ ἑαυτοῦ κ. ἄ. “Οὔκ ἐπ’ ἄρτῳ μόνον ζήσεται ἄνθρωπος...”». Ἡ πεντάτευχος τοῦ τρόπου ζωῆς συμπληρώνεται ἀπό λόγο τῆς Καινῆς Διαθήκης.
Ἡ βαθειά κατανόηση τῆς τελευταίας ἁγιογραφικῆς παραπομπῆς κάνει τό στρές μονίμως εὐ-στρές.

π.Θ.Α.Β. | ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ