Το σκήπτρο του δεν ήταν από χρυσό, αλλά από ξύλο

Ένα όμορφο και συγκινητικό αφιέρωμα στον Σεβ. Αρχιεπίσκοπο Καναδά Σωτήριο, από τον διακεκριμένο Άρχοντα Δημήτριο Σούδα 

(σε ανεπίσημη μετάφραση εκ του αγγλικού)

Ο Αρχιεπίσκοπος Σωτήριος ηγήθηκε της Ελληνικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στον Καναδά για περισσότερο από μισό αιώνα. Το πραγματικό μέτρο της προσωπικότητάς του δεν υπήρξε ποτέ η κριτική που προσέλκυσε. Βρίσκεται σε όσα αφήνει πίσω του και στο πόσο λίγα ζήτησε για τον εαυτό του σε όλη αυτή τη διαδρομή.

Το σκήπτρο ενός επισκόπου είναι συνήθως από χρυσό.

Το δικό του ήταν από ξύλο.

Το πρόσεξα πριν από χρόνια και ποτέ δεν το ξέχασα, γιατί μέσα σε αυτή τη μικρή λεπτομέρεια μπορεί κανείς να καταλάβει ολόκληρο τον άνθρωπο. Πενήντα χρόνια εξουσίας σε μια Εκκλησία που αναπτύχθηκε σε ολόκληρη μια χώρα, κι όμως το ραβδί που κρατούσε στο χέρι του ήταν απλό. Όχι για επίδειξη. Όχι για τις κάμερες. Ξύλο.

Υπάρχει μια παλιά ρήση που λέει ότι η Ιστορία είναι πιο επιεικής με όσους οικοδομούν παρά με όσους επικρίνουν. Καθώς πολλοί συζητούν την παρακαταθήκη του Αρχιεπισκόπου Σωτηρίου, ύστερα από περισσότερα από πενήντα χρόνια διακονίας στον Καναδά, εγώ επιστρέφω συνεχώς σε ένα ερώτημα πολύ απλούστερο από όλα τα επιχειρήματα που περιστρέφονται γύρω από το όνομά του.

Άφησε την Εκκλησία ισχυρότερη απ' ό,τι την βρήκε;

Με κάθε ειλικρινές μέτρο κρίσεως, η απάντηση είναι ναι.

Όταν έφθασε, το 1974, η Ελληνική Ορθόδοξη Αρχιεπισκοπή στον Καναδά αριθμούσε είκοσι δύο ενορίες. Σήμερα αριθμεί εβδομήντα πέντε. Αυτό δεν είναι μια στατιστική καταχώριση σε μια σελίδα. Είναι χιλιάδες οικογένειες που βρήκαν ένα πνευματικό σπίτι, δεκάδες ναοί που μέχρι τότε δεν υπήρχαν και γενιές Ελληνοκαναδών που βαπτίστηκαν, παντρεύτηκαν και κηδεύθηκαν μέσα στους κόλπους μιας Εκκλησίας, την οποία αφιέρωσε ολόκληρη τη ζωή του να οικοδομεί.

Και οι ενορίες αποτελούν μόνο το ορατό μέρος του έργου.

Κατά τη διάρκεια της ποιμαντορίας του δημιουργήθηκαν μοναστήρια, αναπτύχθηκε η θεολογική εκπαίδευση, ιδρύθηκε Σχολή Βυζαντινής Μουσικής, οργανώθηκαν νεανικές διακονίες, φιλανθρωπικά ιδρύματα, οργανισμοί κοινωνικής προσφοράς, ελληνικά ημερήσια σχολεία, θερινές κατασκηνώσεις και ορθόδοξα μέσα ενημέρωσης. Αυτά δεν είναι δελτία Τύπου. Είναι θεσμοί που εξακολουθούν να ανοίγουν τις πόρτες τους κάθε πρωί. Τα δημιούργησε στη δυσκολότερη ίσως περίοδο που γνώρισε ποτέ μια κοινότητα της διασποράς στην προσπάθειά της να διατηρήσει τη συνοχή της: στις δεκαετίες κατά τις οποίες η μετανάστευση επιβραδύνθηκε, η ελληνική γλώσσα γινόταν ολοένα δυσκολότερο να μεταδοθεί στις νεότερες γενιές, η αφομοίωση τραβούσε προς την αντίθετη κατεύθυνση και η συμμετοχή στη λατρεία της Κυριακής άρχισε να μειώνεται σε ολόκληρο τον δυτικό κόσμο.

Το εύκολο, μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον, είναι να διαχειριστεί κανείς με αξιοπρέπεια την παρακμή.

Εκείνος αρνήθηκε.

Κι όμως, η Εκκλησία συνέχισε να μεγαλώνει.

Ένας άνθρωπος που κουβαλούσε λιγότερα, όχι περισσότερα

Να τι δεν έμαθαν ποτέ όσοι γνώρισαν γι' αυτόν μόνο όσα έγραφαν οι τίτλοι των ειδήσεων.

Ταξίδευε μόνος.

Για το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του, ένας άνθρωπος στη θέση του θα συνοδευόταν από επιτελείο, συνεργάτες και κάθε είδους ανέσεις. Εκείνος όχι. Ποτέ δεν επιβάρυνε την Εκκλησία με το κόστος της δικής του σπουδαιότητας. Ούτε πολυτελή ξενοδοχεία. Όταν επισκεπτόταν μια πόλη, τις περισσότερες φορές φιλοξενούνταν στο σπίτι κάποιου, καθόταν στο τραπέζι του και έμενε σε ένα δωμάτιο που του παραχωρούσαν. Διέσχισε αυτή την απέραντη χώρα ξανά και ξανά, χρόνο με τον χρόνο, για έναν λόγο που σήμερα ακούγεται σχεδόν παλιομοδίτικος.

Πίστευε ότι ο ποιμένας πρέπει να είναι παρών.

Έχω περάσει ολόκληρη την επαγγελματική μου ζωή δίπλα σε ανθρώπους που ασκούν εξουσία, και μπορώ να πω με βεβαιότητα ότι ο τρόπος με τον οποίο κάποιος αντιμετωπίζει τα μικρά έξοδα — το ξενοδοχείο, το αυτοκίνητο, τη συνοδεία — αποκαλύπτει σχεδόν τα πάντα για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει τις μεγάλες ευθύνες. Αντιμετώπιζε τα χρήματα των πιστών σαν να ανήκαν στους ίδιους τους πιστούς. Αυτό σημαίνει χρηστή διαχείριση. Και, ειλικρινά, είναι ένα είδος ηγεσίας που θα θέλαμε να βλέπουμε πολύ συχνότερα στη δημόσια ζωή, όπου πολλές φορές η συνοδεία φθάνει πολύ πριν από τα αποτελέσματα.

Το σκήπτρο του ήταν από ξύλο. Τα ταξίδια του ήταν λιτά. Κι όμως, ο θεσμός που υπηρετούσε συνέχιζε να μεγαλώνει.

Αφήνω στον καθένα να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα για το αν όλα αυτά συνδέονται μεταξύ τους.

Για τους επικριτές

Κανένας ηγέτης που υπηρετεί επί πενήντα χρόνια δεν περνά την πορεία του χωρίς διαφωνίες. Κανένας. Κάθε μακρά διακονία τις συσσωρεύει. Κάθε μεγάλος θεσμός γνωρίζει τις συγκρούσεις του, τις αντιπαλότητές του, τα διαφορετικά οράματα και τις ισχυρές προσωπικότητές του. Η ελληνική κοινότητα δεν αποτελεί εξαίρεση. Ας είμαστε ειλικρινείς· είμαστε ένας λαός που αγαπά την αντιπαράθεση.

Υπάρχει όμως μια συνήθεια που θέλω να κατονομάσω με σαφήνεια, γιατί την έχω δει να επαναλαμβάνεται σε όλη τη διάρκεια της ενήλικης ζωής μου, στον χώρο της πολιτικής.

Είναι πάντοτε ευκολότερο να επιρρίπτεις ευθύνες παρά να αναλαμβάνεις την ευθύνη.

Το να υποστηρίζει κανείς ότι κάθε διαίρεση που γνώρισε η ελληνοκαναδική κοινότητα μέσα σε μισό αιώνα μπορεί να αποδοθεί σε έναν και μόνο άνθρωπο δεν αποτελεί ανάλυση. Είναι μια εύκολη συντόμευση. Οι κοινότητες διχάζονται για εκατό απολύτως ανθρώπινους λόγους: για την τοπική πολιτική, για τις αλλαγές των γενεών, για προσωπικές πικρίες, για φιλοδοξίες, ακόμη και για απλό πείσμα. Κανένας Αρχιεπίσκοπος δεν δημιούργησε όλα αυτά. Και κανένας Αρχιεπίσκοπος δεν θα μπορούσε να τα εξαφανίσει.

Η αποστολή του δεν ήταν να κάνει όλους να συμφωνούν. Η αποστολή του ήταν να ποιμαίνει την Εκκλησία και να διαφυλάσσει την ενότητά της — κανονικά ενωμένη με το Οικουμενικό Πατριαρχείο, σεβαστή από τις κυβερνήσεις και τις άλλες θρησκευτικές κοινότητες, με ισχυρότερη παρουσία στην καναδική κοινωνία στο τέλος της διακονίας του απ' ό,τι στην αρχή της.

Ως προς αυτό, τα γεγονότα είναι αδιαμφισβήτητα.

Καλάβρυτα

Τον Μάιο του 2011 συνόδευσα τον Πρωθυπουργό Χάρπερ σε επίσημη επίσκεψη στην Ελλάδα και ο Αρχιεπίσκοπος συμμετείχε σε εκείνο το ταξίδι. Ένας από τους σταθμούς μας ήταν τα Καλάβρυτα.

Για τους περισσότερους από την αποστολή ήταν ένας τόπος γνωστός από τα βιβλία της Ιστορίας. Για μένα ήταν η γενέτειρα της μητέρας μου.

Ήταν ο τόπος όπου, κάθε καλοκαίρι, ως παιδί, επισκεπτόμουν τη γιαγιά μου — τη γυναίκα που μεγάλωσε μόνη της τις τρεις κόρες της, μετά τον Δεκέμβριο του 1943, όταν τα κατοχικά στρατεύματα οδήγησαν τους άνδρες και τα αγόρια της πόλης σ' έναν λόφο και τους εκτέλεσαν. Ανάμεσά τους ήταν και ο παππούς μου. Η φωτογραφία του βρίσκεται σήμερα στον τοίχο του μνημείου του Μουσείου των Καλαβρύτων, ένα πρόσωπο ανάμεσα σε εκατοντάδες άλλα. Λίγο πιο πάνω βρίσκεται η Μονή της Αγίας Λαύρας, όπου κηρύχθηκε η Ελληνική Επανάσταση του 1821. Υπάρχουν ελάχιστοι τόποι στον κόσμο όπου η πίστη, η ελευθερία και το πένθος συνυπάρχουν τόσο πυκνά.

Το να στέκομαι σε εκείνη την πόλη ως ώριμος άνθρωπος — μαζί με έναν Καναδό Πρωθυπουργό και τον Αρχιεπίσκοπό μου — ήταν κάτι σχεδόν απίστευτο. Σκέφθηκα τη γιαγιά μου. Σκέφθηκα πως μια οικογένεια που έχασε τα πάντα σε εκείνον τον τόπο απέκτησε έναν εγγονό που, δεκαετίες αργότερα, στεκόταν εκεί υπηρετώντας μια ελεύθερη χώρα, η οποία υποδέχθηκε και αγκάλιασε την οικογένειά του.

Αυτός είναι ο Καναδάς στον οποίο πιστεύω. Και ο άνθρωπος που κρατούσε το ξύλινο σκήπτρο καταλάβαινε απόλυτα τι σήμαινε εκείνος ο τόπος, γιατί είχε αφιερώσει τη ζωή του υπηρετώντας ανθρώπους των οποίων οι ιστορίες άρχισαν σε μέρη όπως τα Καλάβρυτα και συνεχίστηκαν σε μέρη όπως το Τορόντο, το Μόντρεαλ ή το Βανκούβερ.

Τι του οφείλω

Έγραψα έως εδώ για τις ενορίες, τους θεσμούς και τη χρηστή διαχείριση, γιατί αυτά είναι τα στοιχεία που μπορεί να δει και να αξιολογήσει ο καθένας.

Θα κλείσω όμως με κάτι πιο προσωπικό, γιατί αυτό είναι το πιο αληθινό που γνωρίζω για τον άνθρωπο αυτό.

Ήταν ο πνευματικός μου πατέρας.

Σε εκείνον εκμυστηρεύθηκα πράγματα που δεν είπα ποτέ σε κανέναν άλλον. Σε εκείνον εξομολογήθηκα. Από εκείνον ζήτησα συγχώρηση, περισσότερες από μία φορές, όπως κάνει ένας άνθρωπος όταν εμπιστεύεται απόλυτα κάποιον με εκείνα τα κομμάτια του εαυτού του για τα οποία αισθάνεται τη μεγαλύτερη ντροπή. Μια τέτοια σχέση δεν οικοδομείται με έναν μάνατζερ ή έναν διοικητικό παράγοντα. Οικοδομείται μόνο με έναν ιερέα που, πίσω από όλους τους τίτλους και τα αξιώματα, είναι πραγματικά άνθρωπος του Θεού.

Οι επόμενες γενιές θα συζητήσουν τις αποφάσεις του, και καλά θα κάνουν. Αυτό είναι υγιές. Έτσι οι σοβαρές κοινότητες παραμένουν σοβαρές.

Θα κληρονομήσουν όμως επίσης τις εκκλησίες που οικοδόμησε, τα σχολεία που άνοιξε, τα μοναστήρια που ίδρυσε, τους κληρικούς που χειροτόνησε και τις χιλιάδες των πιστών που εξακολουθούν να διακονούνται από θεσμούς οι οποίοι δεν υπήρχαν πριν από την άφιξή του.

Το πραγματικό μέτρο ενός ηγέτη δεν ήταν ποτέ αν όλοι τον χειροκροτούσαν όσο υπηρετούσε.

Ήταν αν παρέδωσε εκείνο που του είχε εμπιστευθεί η Εκκλησία καλύτερο απ' ό,τι το παρέλαβε.

Με αυτό το μέτρο, η παρακαταθήκη του είναι ασφαλής. Και για όσους από εμάς γνωρίσαμε τον άνθρωπο πίσω από το ξύλινο σκήπτρο, απομένει μία μόνο προσφορά· εκείνη που, πολύ συχνά, έρχεται μόνο όταν ο χρόνος μάς επιτρέπει να δούμε τα πράγματα καθαρότερα.

Η ευγνωμοσύνη μας.