Εάν εμφανιζόταν σήμερα ο Προφήτης Ηλίας…

Του π. Παναγιώτη Καποδίστρια

Κάθε εποχή συνομιλεί με τα μεγάλα πρόσωπα της ιστορίας της σωτηρίας. Η συνομιλία αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα όταν στρέφεται προς τον Προφήτη Ηλία, μία από τις επιβλητικότερες μορφές της Παλαιάς Διαθήκης, τον άνθρωπο του πύρινου ζήλου, της βαθιάς προσευχής και της ολοκληρωτικής αφοσιώσεως στον ζώντα Θεό. Το ερώτημα γεννάται σχεδόν αυθόρμητα: ποιο θα ήταν το κήρυγμα του Ηλία προς τον άνθρωπο του εικοστού πρώτου αιώνα;

Η απάντηση προϋποθέτει μια σύντομη αναφορά στην αποστολή των προφητών της Παλαιάς Διαθήκης. Η προφητεία στην Αγία Γραφή αποτελεί διακονία της θείας αλήθειας. Ο προφήτης γίνεται το στόμα του Θεού μέσα στην ιστορία, ερμηνεύει τα γεγονότα υπό το φως της θείας αποκαλύψεως και καλεί τον λαό σε ανανέωση της Διαθήκης. Ο προφητικός λόγος φωτίζει το παρόν, θεραπεύει τη λήθη του Θεού και ανοίγει προοπτική σωτηρίας.

Γι' αυτό και οι προφήτες εμφανίζονται κυρίως σε περιόδους πνευματικής συγχύσεως. Η παρουσία τους αποτελεί έκφραση της μακροθυμίας του Θεού, ο οποίος αναζητεί αδιάκοπα τον άνθρωπο. Ο λόγος τους διαθέτει παρρησία, ελευθερία και αγάπη. Απευθύνεται προς βασιλείς, άρχοντες, ιερείς και λαό, με μοναδικό γνώμονα την αλήθεια του Θεού. Στην προφητική διακονία συναντώνται η δικαιοσύνη, το έλεος, η μετάνοια και η ελπίδα.

Μέσα σε αυτή την ιερή χορεία, ο Προφήτης Ηλίας κατέχει ιδιαίτερη θέση. Εμφανίζεται κατά την εποχή του βασιλιά Αχαάβ, όταν η λατρεία του Βάαλ αποκτά ισχυρή επιρροή και η πνευματική ταυτότητα του Ισραήλ αλλοιώνεται. Ο Ηλίας υψώνει τη φωνή του υπέρ του ενός αληθινού Θεού και καλεί τον λαό σε επιστροφή.

Η ανομβρία, η φιλοξενία στο σπίτι της χήρας των Σαρεπτών, η ανάσταση του παιδιού της, η αναμέτρηση στο όρος Κάρμηλο, η προσευχή που επαναφέρει τη βροχή και η συνάντησή του με τον Θεό μέσα στη «φωνὴ αὔρας λεπτῆς» αποκαλύπτουν έναν άνθρωπο που αντλεί όλη του τη δύναμη από την κοινωνία με τον Θεό.

Η Εκκλησία βλέπει στο πρόσωπό του τον μεγάλο προφήτη της αφοσιώσεως και της προσευχής. Η παρουσία του δίπλα στον Μωυσή κατά τη Μεταμόρφωση του Κυρίου μαρτυρεί ότι ο Νόμος και οι Προφήτες οδηγούν στον Χριστό, ο οποίος αποτελεί την πληρότητα της θείας αποκαλύψεως.

Ποιο θα ήταν, λοιπόν, το κήρυγμά του σήμερα;

Πρώτη μέριμνά του θα ήταν να αποκαλύψει τις μεγάλες αυταπάτες της εποχής μας. Κάθε ιστορική περίοδος γεννά τα δικά της είδωλα. Στον δικό μας κόσμο, ο πλούτος, η ισχύς, η τεχνολογία, η δημόσια εικόνα, η επιτυχία και η αυτάρκεια αποκτούν συχνά χαρακτήρα υπέρτατων αξιών. Ο Ηλίας θα υπενθύμιζε ότι κάθε δημιούργημα αποκτά το αληθινό του μέτρο μόνο όταν αναφέρεται στον Δημιουργό.

Θα μιλούσε ακόμη για την αυταπάτη που ταυτίζει τη γνώση με τη σοφία. Η εποχή μας συγκεντρώνει τεράστιο όγκο πληροφοριών και διευρύνει συνεχώς τα όρια της επιστήμης. Η σοφία, όμως, αποτελεί καρπό διακρίσεως, ταπεινώσεως και φωτισμού του Αγίου Πνεύματος. Η βιβλική παράδοση τη συνδέει πάντοτε με τη ζωντανή κοινωνία του ανθρώπου με τον Θεό.

Ιδιαίτερη θέση θα κατείχε στον λόγο του το ανθρώπινο πρόσωπο. Ο άνθρωπος δημιουργήθηκε «κατ' εἰκόνα Θεοῦ» και φέρει μέσα του την κλήση προς τη θέωση. Από αυτή τη μεγάλη αλήθεια πηγάζουν ο σεβασμός προς κάθε ανθρώπινη ύπαρξη, η αδελφοσύνη, η δικαιοσύνη και η ειρήνη. Ο πολιτισμός αποκτά διάρκεια όταν στηρίζεται στην αξία του προσώπου και όχι μόνο στην πρόοδο των μέσων.

Ξεχωριστή θέση θα καταλάμβανε η προσευχή. Η εμπειρία του Χωρήβ παραμένει μία από τις υψηλότερες στιγμές της βιβλικής αποκαλύψεως. Ο Θεός φανερώνεται μέσα στη λεπτή αύρα της χάριτος και προσκαλεί τον άνθρωπο σε προσωπική κοινωνία μαζί Του. Η ησυχία, η λατρεία, η μελέτη της Αγίας Γραφής και η λειτουργική ζωή αποτελούν τον φυσικό χώρο αυτής της συναντήσεως.

Θα ανέπτυσσε ακόμη το αληθινό νόημα της ελευθερίας. Η ελευθερία, σύμφωνα με την Αγία Γραφή, αποτελεί καρπό της κοινωνίας με τον Θεό. Φωτίζει τον νου, καθαρίζει την καρδιά και μεταμορφώνει την αγάπη σε τρόπο υπάρξεως. Μέσα σε αυτή την προοπτική ο άνθρωπος γεύεται την ειρήνη και την πληρότητα της ζωής.

Θα μιλούσε και για την ελπίδα. Ο ίδιος γεύθηκε την ανθρώπινη εξάντληση κάτω από την άρκευθο της ερήμου και αξιώθηκε να γευθεί την ενίσχυση του Θεού. Η προσωπική του εμπειρία αποτελεί μαρτυρία ότι η θεία πρόνοια συνοδεύει πάντοτε εκείνον που εμπιστεύεται τον Κύριο της ζωής.

Ο λόγος του θα απευθυνόταν και προς την Εκκλησία. Θα ενθάρρυνε ποιμένες και πιστούς να διαφυλάσσουν τη ζωντανή προφητική συνείδηση του εκκλησιαστικού σώματος, ώστε η Θεία Ευχαριστία να παραμένει το κέντρο της ζωής, η Αγία Γραφή η μόνιμη πηγή του θεολογικού λόγου και η αγιότητα το μέτρο κάθε ποιμαντικής διακονίας.

Η κορύφωση του προφητικού του μηνύματος συμπυκνώνεται σε μία μόνο φράση, την οποία απηύθυνε προς τον λαό στο όρος Κάρμηλο: «Ἕως πότε ὑμεῖς χωλανεῖτε ἐπ᾽ ἀμφοτέραις ταῖς ἰγνύαις;» (Γ΄ Βασ. 18,21). Η εικόνα διαθέτει μοναδική δύναμη. Ο άνθρωπος που χωλαίνει αδυνατεί να βαδίσει με σταθερότητα προς τον προορισμό του. Κατά τον ίδιο τρόπο, η καρδιά χάνει την ενότητά της όταν μοιράζει την εμπιστοσύνη της ανάμεσα στον Θεό και στα είδωλα κάθε εποχής. Ο Ηλίας επιδιώκει ακριβώς τη θεραπεία αυτής της εσωτερικής διασπάσεως. Το «πορεύεσθε ὀπίσω αὐτοῦ» αποτελεί πρόσκληση ανανεώσεως της Διαθήκης, πρόσκληση ολοκληρωτικής εμπιστοσύνης και ολοκληρωτικής κοινωνίας με τον Θεό.

Στο φως της Καινής Διαθήκης, το προφητικό αυτό κάλεσμα οδηγεί στον Ιησού Χριστό, ο οποίος φανερώνει την πληρότητα της αλήθειας και χαρίζει στον άνθρωπο την ενότητα της καρδιάς, τη χαρά της κοινωνίας με τον Θεό και την προοπτική της θεώσεως.

Έτσι, το διαχρονικό κήρυγμα του Προφήτη Ηλία παραμένει ζωντανό και σήμερα. Αποτελεί πρόσκληση προς κάθε άνθρωπο να αναγνωρίσει τον Θεό ως το σταθερό κέντρο της ζωής του, να καλλιεργήσει αδιαίρετη καρδιά και να πορευθεί με εμπιστοσύνη προς τη Βασιλεία, όπου κάθε ανθρώπινη αναζήτηση βρίσκει την αιώνια πληρότητά της μέσα στο ανέσπερο φως της Αγίας Τριάδος.