Βανάτο Ζακύνθου: Αποτίμηση του 15αυγουστιάτικου Πανηγυριού της Παναγούλας 2026

Με ιδιαίτερη λαμπρότητα, μεγάλη συμμετοχή πιστών και έντονο το αίσθημα της τοπικής παράδοσης ολοκληρώθηκε και φέτος το καθιερωμένο Πανηγύρι της Παναγούλας στο Βανάτο Ζακύνθου, επί τη μεγάλη θεομητορική εορτή της Κοιμήσεως της Υπεραγίας Θεοτόκου. 

Για έναν ακόμη Δεκαπενταύγουστο, ο περίοπτος Ενοριακός Ναός της Παναγούλας, Προστάτιδος και Πολιούχου της ευρύτερης περιοχής, έγινε σημείο αναφοράς και συνάντησης για πλήθος Ζακυνθινών, θερινών ενοριτών, αποδήμων και επισκεπτών, οι οποίοι προσήλθαν για να συνεορτάσουν και να προσκυνήσουν τη μεγαλομάτα Θεομήτορα, η οποία -σημειωτέον- μετά από 300 χρόνια ζωής της, πριν από λίγο καιρό συντηρήθηκε (ως εικόνα) στο εργαστήριο του Ιονίου Πανεπιστημίου, επιστρέφοντας στην πρότερη ωραιότητά της.

Οι λατρευτικές εκδηλώσεις άρχισαν το δειλινό της 14ης Αυγούστου με τον Μέγα Πανηγυρικό Εσπερινό, χοροστατούντος του Σεβ. Μητροπολίτου Ζακύνθου κ. Διονυσίου Δ΄, με τη συμμετοχή του οικείου Εφημερίου, Πρωτοπρεσβυτέρου του Οικουμενικού Θρόνου Παναγιώτη Καποδίστρια, και άλλων κληρικών της νήσου. Ο Ναός και ο αύλειος χώρος του κατακλύστηκαν από πιστούς, μέσα σε ατμόσφαιρα εορταστική και συγχρόνως κατανυκτική, όπως αρμόζει στη μεγάλη θεομητορική εορτή του Δεκαπενταύγουστου. Ανήμερα της Κοιμήσεως τελέσθηκε η πανηγυρική Θεία Λειτουργία, με τη συμμετοχή πλήθους πιστών, πολλοί από τους οποίους προσήλθαν στα Άχραντα Μυστήρια.

Ιδιαίτερο χρώμα στις ιερές Ακολουθίες προσέδωσε, όπως κάθε χρόνο, η ζακύνθια εκκλησιαστική μουσική παράδοση. Τις ψαλμωδίες διηύθυνε ο εκλεκτός εξ Αθηνών Πρωτοψάλτης Παναγιώτης Κάνδηλας, Ζακύνθιος την καταγωγή (εκ του Χουρχουλιδίου), πλαισιωμένος από ικανούς ιεροψάλτες (της ενορίας και αλλαχόθεν), οι οποίοι απέδωσαν τους ύμνους κατά το ιδιαίτερο ζακύνθιο ιδίωμα της ψαλτικής. Η παρουσία τους συνέβαλε ουσιαστικά στην κατάνυξη και την ιδιαίτερη μουσική φυσιογνωμία της Πανηγύρεως, υπενθυμίζοντας συγχρόνως ότι η Παναγούλα Βανάτου παραμένει ένας χώρος όπου η πολύτιμη εκκλησιαστική μουσική κληρονομιά της Ζακύνθου διατηρείται ζωντανή μέσα στη λατρευτική πράξη.

Κορυφαία στιγμή του εορτασμού υπήρξε και φέτος η λιτάνευση του Επιταφίου και της Ιεράς Εικόνας της Παναγίας στους δρόμους του Βανάτου, το βράδυ της 15ης Αυγούστου, με τη συμμετοχή δεκαοκτώ (18) συνολικά ιερέων, συμπεριλαμβανομένου του Εφημερίου της Ενορίας, γεγονός που προσέδωσε ιδιαίτερη λαμπρότητα στην ιερή πομπή. Η λιτανεία πέρασε από τις γειτονιές της Ενορίας, μεταφέροντας την ευλογία της Παναγίας στον τόπο και στους ανθρώπους του, ενώ κάτοικοι υποδέχονταν την Ιερά Εικόνα στις εξώπορτες των σπιτιών τους, λιβανίζοντας κατά το πατροπαράδοτο ζακύνθιο έθος και διατηρώντας έτσι ζωντανές παλαιές εκφράσεις της τοπικής ευσέβειας. Η μεγάλη συμμετοχή κλήρου και λαού επιβεβαίωσε για μία ακόμη φορά ότι η λιτανεία της Παναγούλας παραμένει μία από τις πλέον βιωματικές και αγαπητές στιγμές του Πανηγυριού.

Ξεχωριστή θέση στο φετινό πολιτιστικό πρόγραμμα κατέλαβε η έκθεση φωτογραφίας ZANTPHOTEX, που φιλοξενήθηκε στις 14 και 15 Αυγούστου στην Ενοριακή Βιβλιοθήκη Βανάτου, έδρα του Μορφωτικού Κέντρου Λόγου και Τέχνης «Αληθώς». Επρόκειτο για ερευνητικό έργο του Τμήματος Περιβάλλοντος του Ιονίου Πανεπιστημίου, αφιερωμένο στα εγκαταλελειμμένα μνημεία της Ζακύνθου και στη σιωπηλή, συχνά δραματική, συνύπαρξή τους με το φυσικό τοπίο. Μέσα από φωτογραφικές αποτυπώσεις ερειπίων παραδομένων στον χρόνο και στη βλάστηση, η έκθεση δεν περιορίστηκε στην αισθητική θέαση της φθοράς, αλλά ανέδειξε ζητήματα μνήμης, πολιτιστικής κληρονομιάς και ευθύνης απέναντι στα κατάλοιπα της ιστορίας του τόπου. Η έκθεση προσέλκυσε το ενδιαφέρον των επισκεπτών και αποτέλεσε μια ουσιαστική πολιτιστική παρέμβαση στο πλαίσιο του Πανηγυριού, επιβεβαιώνοντας τον σταθερό προσανατολισμό του «Αληθώς» στη συνάντηση της Ενορίας με την επιστήμη, την τέχνη και τον σύγχρονο προβληματισμό για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Σημαντική στιγμή του Πανηγυρικού Εσπερινού αποτέλεσε και η απονομή των καθιερωμένων Βραβείων «Αληθώς», ενός θεσμού που συμπληρώνει ήδη δεκαέξι χρόνια ζωής. Φέτος τιμήθηκαν τρεις διακεκριμένοι άνθρωποι των Γραμμάτων και των Τεχνών της Ζακύνθου: ο ιστορικός ερευνητής και συγγραφέας Ιωάννης Δεμέτης, για τη μακρόχρονη συμβολή του στη μελέτη και ανάδειξη της ζακυνθινής ιστορίας και για τη σταθερή στήριξή του στις δράσεις του «Αληθώς»· ο λογοτέχνης Διονύσης Σέρρας, για τη διακεκριμένη παρουσία του στα ελληνικά γράμματα, την πολιτιστική προσφορά του και την πολύχρονη σχέση του με τις μορφωτικές πρωτοβουλίες της Ενορίας· και ο αγιογράφος και ζωγράφος Νίκος Μπιάζης-Σεντής, για την πολυσχιδή καλλιτεχνική δημιουργία του, το έργο του στην εκκλησιαστική αγιογραφία και την ιδιαίτερα γόνιμη συνεργασία του με την Ενορία Βανάτου και το «Αληθώς». Οι τρεις αυτές βραβεύσεις ανέδειξαν διαφορετικές, αλλά αλληλοσυμπληρούμενες όψεις της πνευματικής ζωής του τόπου —την ιστορική έρευνα, τη λογοτεχνία και την εικαστική δημιουργία— και επιβεβαίωσαν τον χαρακτήρα του θεσμού ως έμπρακτης έκφρασης τιμής και ευγνωμοσύνης προς ανθρώπους που υπηρετούν επίμονα και δημιουργικά τον ζακύνθιο πολιτισμό.

Το εορταστικό κλίμα δεν περιορίστηκε, άλλωστε, στο διήμερο 14 και 15 Αυγούστου. Ήδη από τις ημέρες που προηγήθηκαν, το «Αληθώς» είχε δημιουργήσει ένα ουσιαστικό πολιτιστικό προανάκρουσμα του Πανηγυριού, με τη Βραδιά Ζακυνθινής Μουσικής της 9ης Αυγούστου, σε συνεργασία με την πολυφωνική Χορωδία του Φιλανθρωπικού Συλλόγου «Το Όνειρο του Παιδιού». Εκκλησιαστικοί ύμνοι, ζακυνθινά άσματα, μελοποιημένη ποίηση και λαϊκά τραγούδια συνέδεσαν τη θεομητορική περίοδο με τη μουσική μνήμη και την πολιτιστική ταυτότητα του νησιού, ενώ η αναφορά στη Σεισμοπυρκαγιά του 1953 προσέδωσε στη βραδιά ιδιαίτερο συγκινησιακό βάθος.

Μετά την ολοκλήρωση των λατρευτικών εκδηλώσεων, το Πανηγύρι συνεχίστηκε με τον γνώριμο λαϊκό και κοινωνικό του χαρακτήρα. Η μουσική, ο χορός, το κέφι και η αυθόρμητη συμμετοχή μικρών και μεγάλων μετέφεραν το πανηγυρικό κλίμα από το λειτουργικό πλαίσιο στην κοινότητα, δημιουργώντας και φέτος μια μεγάλη γιορτή συνάντησης. Νέοι και παλαιότεροι πανηγυριστές έσμιξαν σε ένα γλέντι που κράτησε έως τις πρώτες πρωινές ώρες της 16ης Αυγούστου, επιβεβαιώνοντας τη ζωντάνια και τον αυθεντικό λαϊκό χαρακτήρα του θεσμού.

Η φετινή Πανήγυρη της Παναγούλας κατέδειξε, για μία ακόμη φορά, ότι ο Δεκαπενταύγουστος στο Βανάτο υπερβαίνει τα όρια μιας τυπικής ετήσιας εορτής. Αποτελεί μια σύνθεση πίστης, παράδοσης, πολιτισμού και συλλογικής μνήμης· έναν ζωντανό θεσμό που συσπειρώνει την τοπική κοινωνία γύρω από τον Ναό και την Παναγία της, αλλά ταυτόχρονα ανοίγεται δημιουργικά στα Γράμματα, στις Τέχνες, στην επιστημονική έρευνα και στα καίρια ζητήματα της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Η Ενορία Παναγούλας Βανάτου και οι συντελεστές της Πανηγύρεως εκφράζουν θερμές ευχαριστίες προς όλους όσοι συνέβαλαν στην άρτια πραγματοποίηση του φετινού εορτασμού: τους κληρικούς και ιεροψάλτες, τους συνεργάτες και εθελοντές, τους ανθρώπους του «Αληθώς», τους καλλιτέχνες και επιστήμονες, τους φορείς και, πρωτίστως, το πλήθος των πιστών και φίλων που με την παρουσία και τη συμμετοχή τους κράτησαν ζωντανό το Πανηγύρι της Παναγούλας και συνέβαλαν στην επιτυχία του.

Εκ του Εκκλησιαστικού Συμβουλίου Βανάτου