Ο Άγιος Φανούριος και η φανουρόπιτα: από την παράδοση στην πίστη

Του ΣΤΑΜΑΤΙΟΥ ΖΟΥΛΑ, Μάστερ Θεολογίας - Εκπαιδευτικού

Σήμερα η Εκκλησία μας τιμά τη μνήμη ενός αγαπημένου Αγίου, του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Φανουρίου. Ενός Αγίου που, αν και ο βίος του δεν μας παραδόθηκε με πολλές λεπτομέρειες, έγινε ιδιαίτερα γνωστός και αγαπητός στον λαό του Θεού. Και το όνομά του ακόμη μας αποκαλύπτει κάτι πολύ όμορφο: Φανούριος, εκείνος που φανερώνει.

Η παράδοση συνδέει την εύρεση της εικόνας του Αγίου με τη Ρόδο. Η εικόνα του, που αποκαλύφθηκε μέσα στα ερείπια ενός παλαιού ναού, παρουσίαζε τον Άγιο ως στρατιώτη του Χριστού, κρατώντας σταυρό και έχοντας γύρω του παραστάσεις από τα μαρτύριά του. Έτσι η Εκκλησία γνώρισε έναν ακόμη μάρτυρα της πίστεως, έναν άνθρωπο που προτίμησε να υποστεί βασανιστήρια παρά να αρνηθεί τον Χριστό.

Ο Άγιος Φανούριος, λοιπόν, δεν είναι απλώς ο «Άγιος που φανερώνει χαμένα πράγματα», όπως πολλές φορές τον παρουσιάζει η λαϊκή ευσέβεια. Είναι κυρίως ο Άγιος που μας καλεί να ζητούμε από τον Θεό να φανερώσει μέσα στη ζωή μας το θέλημά Του. Να μας φανερώσει τον δρόμο όταν βρισκόμαστε σε αδιέξοδο, την αλήθεια όταν περιπλανιόμαστε, την ελπίδα όταν απογοητευόμαστε και, πάνω απ’ όλα, τον ίδιο τον Χριστό μέσα στην καρδιά μας.

Και μαζί με τη μνήμη του Αγίου υπάρχει ένα ιδιαίτερα αγαπητό έθιμο: η παρασκευή και η προσφορά της φανουρόπιτας.

Οι πιστοί φτιάχνουν τη φανουρόπιτα και την προσφέρουν στην Εκκλησία, ζητώντας την ευλογία του Θεού και την πρεσβεία του Αγίου. Συχνά τη συνδέουν με την παράδοση ότι γίνεται «για τη μάνα του Αγίου Φανουρίου». Η παράδοση αυτή, όμως, δεν αποτελεί δογματική διδασκαλία της Εκκλησίας ούτε γνωρίζουμε ιστορικά στοιχεία που να επιβεβαιώνουν ότι η μητέρα του Αγίου ήταν όπως την παρουσιάζει η λαϊκή παράδοση.

Εδώ χρειάζεται διάκριση. Η Εκκλησία σέβεται τα όμορφα έθιμα, όταν αυτά οδηγούν τον άνθρωπο στην πίστη και στην αγάπη. Η φανουρόπιτα, επομένως, δεν είναι μαγικό αντικείμενο ούτε τρόπος για να «αναγκάσουμε» τον Θεό να μας πραγματοποιήσει μια επιθυμία. Είναι μια προσφορά ευχαριστίας και προσευχής. Όπως κάθε προσφορά που γίνεται με πίστη, αποκτά νόημα όταν συνοδεύεται από καρδιά ταπεινή και από διάθεση αγάπης.

Και ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο μήνυμα της σημερινής ημέρας. Δεν αρκεί να ζητούμε από τον Άγιο να μας φανερώσει ένα χαμένο αντικείμενο. Χρειάζεται να παρακαλούμε να μας φανερώσει όσα έχουμε χάσει μέσα μας: την ειρήνη, την υπομονή, την εμπιστοσύνη στον Θεό, την αγάπη προς τον συνάνθρωπο, την καθαρότητα της καρδιάς.

Μπορεί να έχουμε γεμάτα σπίτια και άδειες καρδιές. Μπορεί να βρίσκουμε όσα χάσαμε από τα χέρια μας και να έχουμε χάσει τον προσανατολισμό της ζωής μας. Γι’ αυτό σήμερα ας πούμε στον Άγιο Φανούριο: «Άγιε του Θεού, φανέρωσέ μας τον Χριστό! Φανέρωσέ μας το θέλημα του Θεού! Φανέρωσε μέσα μας ό,τι έχει καλυφθεί από τον εγωισμό, την αδιαφορία και την αμαρτία».

Και όταν θα μοιραστούμε τη φανουρόπιτα, ας τη μοιραστούμε με αγάπη. Ας γίνει αφορμή κοινωνίας, χαράς και ευχαριστίας. Γιατί η μεγαλύτερη ευλογία δεν είναι να πάρουμε κάτι που χάσαμε, αλλά να ξαναβρούμε τον δρόμο προς τον Χριστό.

Ο Άγιος Φανούριος, ο γενναίος μάρτυρας της πίστεως, ας πρεσβεύει για όλους μας, ώστε ο Κύριος να φωτίζει τη ζωή μας, να φανερώνει το αγαθό Του θέλημα και να μας οδηγεί πάντοτε από το σκοτάδι στο φως, από την αγωνία στην ελπίδα και από την αναζήτηση στην αληθινή συνάντηση με τον Χριστό.

Άγιε Μεγαλομάρτυς Φανούριε, πρέσβευε υπέρ ημών! Αμήν.