"Αληθώς": Επισκέψεις στην Έκθεση Φωτογραφίας περί των ερειπωμένων Μνημείων της Ζακύνθου

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκάλεσε στους πολυάριθμους επισκέπτες του Πανηγυριού της Παναγούλας Βανάτου η Έκθεση Φωτογραφίας ZANTPHOTEX, η οποία φιλοξενήθηκε στις 14 και 15 Αυγούστου 2026 στην Ενοριακή Βιβλιοθήκη Βανάτου, έδρα του Μορφωτικού Κέντρου Λόγου και Τέχνης «Αληθώς», με θέμα «Μνημεία παραδομένα στη φύση της Ζακύνθου».

Το φετινό Πανηγύρι της Παναγούλας διατήρησε έτσι τον πολυσήμαντο χαρακτήρα που η Ενορία επιδιώκει να του προσδίδει. Πλάι στο λειτουργικό και λατρευτικό σκέλος της Πανηγύρεως, με επίκεντρο την Κοίμηση της Θεοτόκου, και πλάι στη λαϊκή χαρά, στα ξεφαντώματα, στη μουσική και στους χορούς που ακολούθησαν, αναπτύχθηκε και η πολιτιστική πλευρά του εορτασμού. Η Έκθεση Φωτογραφίας αποτέλεσε έναν διαφορετικό τόπο συνάντησης μέσα στο ίδιο πανηγυρικό διήμερο: έναν χώρο μνήμης, γνώσης και προβληματισμού για την πολιτιστική κληρονομιά της Ζακύνθου. Έτσι, η Πανήγυρη αγκάλιασε την προσευχή, την παράδοση, την κοινωνική συναναστροφή και τον πολιτισμό, στοιχεία που επί αιώνες συνυπάρχουν στη ζωή των επτανησιακών πανηγυριών.

Η Έκθεση έφερε στο προσκήνιο μια λιγότερο προβεβλημένη όψη της πολιτιστικής κληρονομιάς του νησιού: μνημεία, αρχιτεκτονικά κατάλοιπα και ιστορικούς τόπους, τους οποίους ο χρόνος, η εγκατάλειψη και η βλάστηση έχουν σταδιακά ενσωματώσει στο φυσικό τοπίο.

Το φωτογραφικό υλικό της ZANTPHOTEX, καρπός ερευνητικής εργασίας του Τμήματος Περιβάλλοντος του Ιονίου Πανεπιστημίου, παρουσίαζε τα ερειπωμένα μνημεία μέσα στο σημερινό φυσικό τους περιβάλλον. Παλαιοί ναοί, πέτρινα κτίσματα, γεφύρια, αρχιτεκτονικά μέλη και άλλα ίχνη του ζακυνθινού παρελθόντος αποτυπώνονταν φωτογραφικά με τρόπο που φανέρωνε τη συνεχή συνομιλία της ανθρώπινης δημιουργίας με τη φύση. Η εικόνα λειτουργούσε συγχρόνως ως τεκμήριο, ως μνήμη και ως υπενθύμιση της ανάγκης για γνώση, καταγραφή και προστασία όσων ακόμη διασώζονται.

Κατά το διήμερο της λειτουργίας της, η Έκθεση γνώρισε αξιόλογη επισκεψιμότητα. Από τον χώρο της πέρασαν Καθηγητές Πανεπιστημίου, ερευνητές, άνθρωποι των γραμμάτων και των τεχνών, εκπρόσωποι του πνευματικού και πολιτιστικού κόσμου, καθώς και πλήθος απλών ανθρώπων, Ζακυνθινών και μη, αποδήμων και επισκεπτών του νησιού. Άνθρωποι διαφορετικών ηλικιών και ενδιαφερόντων στάθηκαν μπροστά στις φωτογραφικές καταγραφές, αναζήτησαν πληροφορίες, ξεφύλλισαν τις σχετικές εκδόσεις και συζήτησαν για μνημεία, κάποια από τα οποία παραμένουν άγνωστα ακόμη και σε κατοίκους της Ζακύνθου. Η παρουσία ενός τόσο διαφορετικού κοινού έδειξε ότι η πολιτιστική κληρονομιά του τόπου μπορεί να γίνει κοινός τόπος συνάντησης της επιστημονικής γνώσης, της καλλιτεχνικής ματιάς και της λαϊκής ευαισθησίας.

Οι ενδεικτικές φωτογραφίες από τις δύο ημέρες (δείτε ακολούθως) αποτυπώνουν εύγλωττα αυτή την κίνηση: επισκέπτες σκυμμένους πάνω από φωτογραφικά λευκώματα, ανθρώπους να διαβάζουν προσεκτικά το πληροφοριακό υλικό, μικρές ομάδες να συζητούν μπροστά στις φωτογραφίες, οικογένειες ακόμη και με μικρά παιδιά, καθώς και ξένους επισκέπτες που γνώρισαν μια διαφορετική Ζάκυνθο από εκείνη της συνήθους τουριστικής εικόνας. Μια Ζάκυνθο της ιστορίας, της μνήμης και των διάσπαρτων καταλοίπων ενός πολιτισμού που εξακολουθεί να αφήνει το αποτύπωμά του στο τοπίο.

Ιδιαίτερη σημασία είχε και ο ίδιος ο χώρος φιλοξενίας. Η Ενοριακή Βιβλιοθήκη Βανάτου, η οποία λειτουργεί από το 1987 και αποτελεί την έδρα του «Αληθώς», μετατράπηκε για δύο ημέρες σε μικρή φωτογραφική πινακοθήκη. Οι ξύλινες βιβλιοθήκες, τα παλαιά τραπέζια, τα βιβλία και οι φωτογραφικές συνθέσεις συνυπήρξαν αρμονικά, υπηρετώντας τον βασικό προσανατολισμό του Μορφωτικού Κέντρου: τη συνάντηση του λόγου με την τέχνη και τη δημιουργική καλλιέργεια της ιστορικής μνήμης.

Η φιλοξενία της ZANTPHOTEX αποτέλεσε μια ουσιαστική πολιτιστική παρέμβαση του «Αληθώς» στο πλαίσιο των φετινών εκδηλώσεων του Δεκαπενταύγουστου στο Βανάτο. Μέσα από τις φωτογραφίες των ερειπωμένων μνημείων, η ματιά στράφηκε σε έναν πλούτο που παραμένει διάσπαρτος στη ζακυνθινή ύπαιθρο και ζητεί ενδιαφέρον, έρευνα, φροντίδα και ανάδειξη.

Οι επισκέψεις του κοινού κατά το διήμερο επιβεβαίωσαν ότι τα ερείπια μπορούν ακόμη να αφηγούνται. Πίσω από έναν μισογκρεμισμένο τοίχο, ένα ξεχασμένο τόξο, ένα παλαιό γεφύρι ή το άνοιγμα ενός εγκαταλελειμμένου ναού εξακολουθεί να υπάρχει μια ιστορία του τόπου. Αυτή ακριβώς την ιστορία επιχείρησε να φέρει ξανά στο φως η Έκθεση: τη μνήμη της Ζακύνθου, όπως επιμένει να ανασαίνει μέσα στα μνημεία της και μέσα στη φύση που τα αγκαλιάζει.