Ἐπιστολή στόν Ἐπίσκοπο τῆς Ἐκκλησίας τῆς Περγάμου

 

Ἑρμηνεύοντας τίς Ἐπιστολές πού ἀπέστειλε ὁ Χριστός, διά τοῦ Εὐαγγελιστοῦ Ἰωάννου τοῦ Θεολόγου, στούς Ἐπισκόπους τῶν Ἐκκλησιῶν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, θά δοῦμε τήν Ἐπιστολή πρός τόν Ἐπίσκοπο τῆς Ἐκκλησίας τῆς Περγάμου, πού εἶναι τρίτη κατά σειρά Ἐπιστολή. Γράφεται:

«Καί στόν ἄγγελο τῆς Ἐκκλησίας τῆς Περγάμου γράψε: Αὐτά λέει ἐκεῖνος πού ἔχει τό κοφτερό δίκοπο σπαθί: Γνωρίζω τά ἔργα σου καί ποῦ κατοικεῖς, ἐκεῖ πού εἶναι ὁ θρόνος τοῦ σατανᾶ. Μένεις ὅμως πιστός στό ὄνομά μου καί δέν ἀπαρνήθηκες τήν πίστη σου σ’ ἐμένα, ἀκόμη καί ὅταν σκοτώθηκε ὁ πιστός μου μάρτυρας, ὁ Ἀντίπας στήν πόλη σας, ὅπου κατοικεῖ ὁ σατανᾶς. Ἔχω κάτι ἐναντίον σου, ὅτι ἔχεις ἐκεῖ μερικούς πού πιστεύουν στήν διδασκαλία τοῦ Βαλαάμ. Αὐτός δίδαξε τόν Βαλάκ νά παρασύρη τούς Ἰσραηλίτες νά φᾶνε κρέατα ἀπό τίς θυσίες στά εἴδωλα καί νά πορνεύουν. Ἔτσι, ἔχεις καί ἐσύ μερικούς πού πιστεύουν στήν διδασκαλία τῶν Νικολαϊτῶν. Μετανόησε, λοιπόν, γιατί ἀλλιῶς θά ἔλθω γρήγορα κοντά σου καί θά πολεμήσω ἐναντίον τους μέ δίκοπο σπαθί, πού βγαίνει ἀπό τό στόμα μου. Ὅποιος ἔχει αὐτιά ἄς ἀκούσει τί λέει τό Πνεῦμα στίς Ἐκκλησίες. Στόν νικητή τοῦ διαβόλου θά δώσω ἀπό τό μυστικό μάννα. Θά τοῦ δώσω καί μιά λευκή πέτρα καί ἐπάνω στήν πέτρα θά εἶναι γραμμένο ἕνα καινούργιο ὄνομα, πού δέν ξέρει κανένας ἄλλος ἐκτός ἀπό αὐτόν πού θά τό πάρη» (Ἀπ. β΄, 12-17).

Ἡ πόλη Πέργαμος ἦταν πρός βορρᾶν τῆς Σμύρνης, καί φημιζόταν γιά τόν πλοῦτο πού εἶχε συσσωρευθῆ σέ αὐτήν. Ἦταν κέντρο πολιτικό, πιθανόν ἕδρα Ρωμαίου διοικητοῦ τῆς ἐπαρχίας τῆς Ἀσίας καί κέντρο θρησκευτικό. Ἦταν «κατείδωλος πόλις ὑπέρ τήν Ἀσίαν πᾶσαν». Εἶχε πολλά εἴδωλα μεταξύ τῶν ὁποίων τοῦ Δία, τοῦ Αὐγούστου τῆς Ρώμης, τῆς Νικηφόρου Ἀθηνᾶς καί τοῦ Σωτῆρα Ἀσκληπιοῦ.
Στήν Ἐπιστολή αὐτή ὁ Χριστός αὐτοχαρακτηρίζεται ὡς «ὁ ἔχων τήν ραμφαίαν τήν δίστομον τήν ὀξεῖαν» πού σημαίνει ρομφαία-σπαθί καί μάλιστα αἰχμηρά ρομφαία πού κόβει ἀπό τίς δύο πλευρές.

Μέ αὐτήν τήν δίστομη ρομφαία σημαίνεται, κατά τούς ἑρμηνευτές, ὁ λόγος τοῦ Εὐαγγελίου πού περιτέμνει τήν καρδιά καί χωρίζει τούς πιστούς ἀπό τούς ἀπίστους. Εἶναι ἡ θεία διδασκαλία πού ἔχει ἐνέργεια δυνατή καί ἐνεργεῖ τόσο τήν ἀπαλλαγή τῆς καρδιᾶς ἀπό τά πάθη ὅσο καί τήν ψυχική ἀπομάκρυνση ἀπό τούς ἀπίστους. Ἄλλωστε, ὁ ἴδιος ὁ Χριστός εἶπε: «Μή νομίσητε ὅτι ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην ἐπί τήν γῆν· οὐκ ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην, ἀλλά μάχαιραν». Καί στήν συνέχεια ἐξηγεῖ ὅτι χωρίζει τούς ἀνθρώπους ἀπό τούς συγγενεῖς τους, ἐπειδή δέχθηκαν τήν εὐαγγελική ἀλήθεια καί συναντοῦν τήν ἀντίστασή τους (Ματθ. ι΄, 34-36). Γίνεται ἕνας πνευματικός χωρισμός ἀπό τήν κακία.

Ἡ θεία ἐνέργεια πού εἰσέρχεται μέσα στήν καρδιά τοῦ ἀνθρώπου δημιουργεῖ μεγάλες ἀλλαγές στήν ζωή του. Καί αὐτή ἡ δίστομος ρομφαία εἶναι ἡ ἀπότομη ἀπόφαση κατά τῶν ἀσεβῶν καί μάλιστα «ὀξεία» γρήγορη, γιατί τιμωρεῖ αὐτούς πού εἶναι ἀντίθετοι μέ τίς ἐντολές τοῦ Θεοῦ. Ὁ Ἐπίσκοπος τῆς Περγάμου ἐπαινεῖται γιατί, ἐνῶ μένει στήν πόλη ὅπου εἶναι «ὁ θρόνος τοῦ σατανᾶ», αὐτός κρατεῖ τό ὄνομα τοῦ Χριστοῦ καί δέν ἀρνήθηκε τήν πίστη καί αὐτό τό κάνει μέ τά ἔργα. Αὐτό εἶναι πολύ θετικό γιά τόν Ἐπίσκοπο, τό νά μή συμβιβάζεται μέ τόν σατανᾶ, νά διαφυλάττη τό ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, τόν Ἴδιο τόν Χριστό, καί νά μή ἀρνῆται τήν πίστη, μάλιστα εὑρισκόμενος σέ μεγάλη δοκιμασία.

Ἡ Πέργαμος χαρακτηρίζεται ὡς «θρόνος τοῦ σατανᾶ», ὅπου «ὁ σατανᾶς κατοικεῖ» πού δημιουργεῖ διωγμούς ἐναντίον τῶν πιστῶν. Μάλιστα, ἀναφέρει τόν Ἐπίσκοπο Περγάμου Ἀντίπα, πού ἦταν Ἐπίσκοπος στούς Ἀποστολικούς χρόνους καί μαρτύρησε ἀπό τούς εἰδωλολάτρες. Αὐτός χαρακτηρίζεται πιστός «μάρτυς» τοῦ Χριστοῦ, «ὁ μάρτυς μου ὁ πιστός», διότι ὁμολόγησε τήν θεότητα τοῦ Χριστοῦ καί ἔχυσε τό αἷμα του γι’ Αὐτόν. Δέν ὑπάρχει πιό τιμητικό ὁ Ἴδιος ὁ Χριστός νά χαρακτηρίζη κάποιον: «μάρτυς μου ὁ πιστός» πού δείχνει ἰδιαίτερη ἑνότητα, φιλία. Καί ὁ Ἐπίσκοπος τῆς Περγάμου τῆς περιόδου ἐκείνης μιμεῖται τόν Ἀντίπα καί παραμένει μάρτυς πιστός, γιά τό ὁποῖο ἐπαινεῖται ἀπό τόν Χριστό.

Παρά τόν ἔπαινο, τοῦ ἀποδίδει καί «ὀλίγα», δηλαδή γράφει: «Ἔχω κατά σοῦ ὀλίγα». Κανένας δέν μπορεῖ νά βρεθῆ ἄμεμπτος ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ καί τέλειος, διότι ὁ ἄνθρωπος, μετά τήν ἁμαρτία τῶν Πρωτοπλάστων, ἔχει μέσα του ροπή πρός τό κακό, δηλαδή εὔκολα τό κατά φύσιν μπορεῖ νά γίνη παρά φύσιν, ἄν δέν προσέξη. Δεχόμαστε πειρασμούς ἀπό ὅλες τίς πλευρές καί κατευθύνσεις, κυρίως ἀπό τόν διάβολο μέ τίς προκλήσεις καί τούς λογισμούς, ἀπό τόν κόσμο μέ τίς αἰσθήσεις καί τίς ἡδονές, καί ἀπό τίς ἐσωτερικές ψυχικές καταστάσεις, τά πάθη μας. Γι’ αὐτό καί ὁ ἀγώνας γιά τήν πνευματική μας θωράκιση εἶναι μεγάλος καί πολυδιάστατος. Πολλές φορές στήν Ἁγία Γραφή χαρακτηρίζεται ὁ ἄνθρωπος ὡς στρατιώτης πού ἀγωνίζεται τόν καλόν ἀγώνα τῆς πίστεως.

Ποιό, ὅμως, ἦταν τό λάθος τοῦ Ἐπισκόπου τῆς Περγάμου, γιά τό ὁποῖο ὁ Χριστός ἐξεδήλωσε τήν δυσαρέσκειά του;

Ἀναφέρεται στό ὅτι ἀνέχεται τούς ὁπαδούς τοῦ Βαλαάμ, πού εἶναι ὁπαδοί τῶν Νικολαϊτῶν. Ὁ Βαλαάμ ἀναφέρεται στό βιβλίο τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης πού ὀνομάζεται «Ἀριθμοί». Ὁ Βαλαάμ παρακλήθηκε ἀπό τόν βασιλιά Βαλάκ νά καταρασθῆ τούς Ἰσραηλῖτες, ὥστε στήν συνέχεια νά τούς κατακτήση. Ὁ Θεός ἐμπόδισε τόν Βαλαάμ νά καταρασθῆ τόν Ἰσραηλιτικό λαό καί αὐτός τόν συμβούλευσε νά παραθέση εἰδωλόθυτα στούς Ἰσραηλῖτες γιά νά τά φᾶνε καί νά τούς ὁδηγήση σέ πορνεία καί ἔτσι νά ἀπομακρυνθοῦν ἀπό τόν Θεό.

Αὐτό πού συνέβη στήν Παλαιά Διαθήκη συμβαίνει τώρα στήν Πέργαμο. Διότι ἡ διδασκαλία τῶν Νικολαϊτῶν, πού ὅπως ἀναφέραμε στήν περίπτωση τῆς Ἐφέσου, ἦταν μιά αἵρεση πού ἀναπτύχθηκε στήν πρώτη Ἐκκλησία, σύμφωνα μέ τήν ὁποία ἡ πνευματική ἐλευθερία τῶν Χριστιανῶν τούς ἐπιτρέπει ἕναν ἔκλυτο ἠθικό βίο, διότι, κατά τήν πίστη τους, ἡ σάρκα εἶναι κατώτερη καί ἑπομένως ἡ κατάχρησή της, μέσῳ τῆς ἀκολασίας ἤ τῆς βρώσεως εἰδωλοθύτων, δέν ἐπηρεάζει τήν σωτηρία τῆς ψυχῆς. Πρόκειται γιά μιά γνωστική αἵρεση τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, πού παρακάμπτει τίς σαρκικές ἡδονές, ὡς κακές, καί τίς θεωροῦσαν ὡς ἀδιάφορες, ὅπως, δυστυχῶς, κάνουν καί πολλοί Χριστιανοί τῆς ἐποχῆς μας.

Ἑπομένως, τό λάθος τοῦ Ἐπισκόπου τῆς Περγάμου ἦταν ὅτι, παρά τό ὅτι ἔμενε πιστός στό ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, καί παρά τό ὅτι δέν ἀπαρνήθηκε τήν πίστη του σέ Αὐτόν, ἀνεχόταν νά ὑπάρχουν ἐκεῖ ὁπαδοί τῆς γνωστικῆς αἱρέσεως τῶν Νικολαϊτῶν. Ἀπό αὐτό φαίνεται ὅτι ὁ κάθε Ἐπίσκοπος ὄχι μόνον πρέπει νά διδάσκη τήν ἀληθινή διδασκαλία, ἀλλά νά μήν ἀνέχεται ἠθικές παρεκτροπές καί νά μή σιωπᾶ ὅταν ἀλλοιώνεται ἡ εὐαγγελική ζωή. Δηλαδή, δέν διδάσκει τήν σαρκολατρεία, ἀλλά ἀνέχεται νά ὑπάρχουν διδάσκαλοι τῆς σαρκολατρείας μέσα στήν Ἐκκλησία.

Γι’ αὐτό προτρέπει τόν Ἐπίσκοπο νά μετανοήση, γιατί ἄν δέν τό κάνη θά ἔλθη γρήγορα καί θά πολεμήση ἐναντίον τους μέ τήν δίστομη ρομφαία πού βγαίνει ἀπό τό στόμα Του. Αὐτός εἶναι ὁ λόγος γιά τόν ὁποῖο στήν ἀρχή τῆς Ἐπιστολῆς γράφει ὅτι Αὐτός ἔχει «τήν ρομφαίαν τήν δίστομον τήν ὀξείαν». Ὅταν οἱ Ἐπίσκοποι καί γενικά οἱ Κληρικοί δέν διαφυλάσσουν τά μέλη τῆς Ἐκκλησίας ἀπό τίς ἄτοπες καί ἀπρεπεῖς ἐνέργειες, τότε αὐτό τό ἔργο θά τό ἀναλάβη ὁ Ἴδιος ὁ Χριστός. Ὁ Θεός φροντίζει γιά τήν Ἐκκλησία Του. Ἔτσι, ἡ μετάνοια τοῦ Ἐπισκόπου θά προφυλάξη τήν Ἐκκλησία ἀπό τήν δίκαιη τιμωρία τοῦ Θεοῦ.

Καί ἡ Ἐπιστολή καταλήγει ὅτι ὅποιος ἔχει αὐτί γιά νά ἀκούση τί λέει τό Πνεῦμα στίς Ἐκκλησίες καί νικήση, θά τοῦ δώση δύο πράγματα. Πρῶτον, νά φάγη ἀπό τό κεκρυμμένο μάννα, πού εἶναι ὁ Ἴδιος ὁ Χριστός, ὁ «ἄρτος τῆς ζωῆς» καί ἐννοεῖται ὅτι θά τοῦ δώση καί τήν αἰώνια ζωή, καί δεύτερον, θά δώση μιά λευκή πέτρα πάνω στήν ὁποία θά γράφη τό καινούργιο ὄνομα, τό ὁποῖο γνωρίζει μόνον αὐτός πού θά τό λάβη. Αὐτό τό ὄνομα εἶναι ἡ σχέση τοῦ ἀνθρώπου μέ τόν Χριστό, ὁ ἄνθρωπος αὐτός θά ἀνήκη στόν Χριστό, καί αὐτό εἶναι ἡ μετοχή τοῦ ἀνθρώπου στήν λαμπρότητα τοῦ Χριστοῦ, στήν θέωση.

Στήν Ἐκκλησία ἀγωνιζόμαστε μέ τήν Χάρη τοῦ Χριστοῦ νά νικᾶμε τά πάθη, νά ἀποφεύγουμε τίς ἑτεροδιδασκαλίες, γιά νά τρῶμε τό κρυμμένο μάννα καί νά λάβουμε τήν λαμπρότητα τοῦ Χριστοῦ.

Ὁ Μητροπολίτης
+ Ὁ Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου Ἱερόθεος