ΝΥΧΘΗΜΕΡΟΝ: Ρίλα Βουλγαρίας: Το Πατριαρχικό Συλλείτουργο που διαψεύδει τα δημοσιεύματα περί ματαίωσής του

Ο Βαρθολομαίος και ο Δανιήλ λειτούργησαν μαζί στη Βουλγαρία. Η επίσημη εκκλησιαστική ενημέρωση, οι εικόνες από τη Μονή και οι ανακριβείς «πληροφορίες» του δικτύου SPJ/UOJ — το χρονικό μιας παραπληροφόρησης που αναπαράχθηκε και στην Ελλάδα.

Το Πατριαρχικό Συλλείτουργο του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου και του Πατριάρχη Βουλγαρίας Δανιήλ πραγματοποιήθηκε σήμερα, Δευτέρα 19 Οκτωβρίου 2026, στην ιστορική Ιερά Μονή του Οσίου Ιωάννου της Ρίλας. Η είδηση δεν στηρίζεται σε ανεπιβεβαίωτες εκκλησιαστικές διαρροές: καταγράφεται στα σημερινά ρεπορτάζ της Βουλγαρικής Εθνικής Τηλεόρασης (BNT), του Βουλγαρικού Εθνικού Ραδιοφώνου (BNR), της εφημερίδας «24 Chasa» και άλλων μέσων, με φωτογραφικό και οπτικοακουστικό υλικό [3–6].

Το γεγονός έχει διπλή σημασία. Αφενός συνιστά κορυφαία στιγμή των εορτασμών για τα 1.150 χρόνια από τη γέννηση και τα 1.080 χρόνια από την κοίμηση του αγίου Ιωάννου της Ρίλας, ουράνιου προστάτη των Βουλγάρων. Αφετέρου διαψεύδει ευθέως δημοσιεύματα του διεθνούς δικτύου που αυτοαποκαλείται «Ένωση Ορθοδόξων Δημοσιογράφων» (SPJ/UOJ), τα οποία πριν από την επίσκεψη προέβαλλαν ότι ο Οικουμενικός Πατριάρχης δεν θα συλλειτουργούσε με τον Βούλγαρο Προκαθήμενο, ούτε στη Μονή Ρίλας [7–9].

Το γεγονός: κοινή Θεία Λειτουργία μπροστά σε πλήθος πιστών

Σύμφωνα με τη BNT, οι δύο Πατριάρχες τέλεσαν τη Θεία Λειτουργία στην Ιερά Μονή Ρίλας, όπου ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος βρέθηκε στο πλαίσιο επίσημης τριήμερης επίσκεψης κατόπιν προσκλήσεως της Ιεράς Συνόδου της Βουλγαρικής Εκκλησίας. Το BNR περιγράφει την υποδοχή των δύο Προκαθημένων στη λεγόμενη Πύλη της Ντούπνιτσα και την είσοδό τους στον κεντρικό μοναστηριακό ναό της Γεννήσεως της Θεοτόκου. Εκατοντάδες προσκυνητές προσήλθαν για την εορτή, ενώ η «24 Chasa» αναφέρει ότι ο ναός είχε κατακλυσθεί από πιστούς και ότι παρευρίσκονταν σχεδόν όλοι οι μητροπολίτες της χώρας [3–5].

Το σύνολο αυτών των ανεξάρτητων καταγραφών επιβεβαιώνει το κρίσιμο γεγονός: δεν επρόκειτο για απλή παρουσία του Οικουμενικού Πατριάρχη ως επισκέπτη, όπως είχε μεταδοθεί, αλλά για πραγματική κοινή πατριαρχική λατρευτική πράξη.

Τι προέβλεπε η επίσημη ανακοίνωση — και γιατί δημιουργήθηκε σύγχυση για την Κυριακή

Η διάκριση ανάμεσα στο διήμερο των ακολουθιών είναι καθοριστική. Το επίσημο πρόγραμμα της Βουλγαρικής Πατριαρχίας, δημοσιευμένο ήδη από τις 14 Οκτωβρίου, προέβλεπε για την Κυριακή 18 Οκτωβρίου αρχιερατική Θεία Λειτουργία στον Καθεδρικό Ναό του Αγίου Αλεξάνδρου Νιέφσκι, στην οποία οι δύο Προκαθήμενοι θα συμμετείχαν συμπροσευχόμενοι. Για τη Δευτέρα 19 Οκτωβρίου όριζε πανηγυρική συνοδική Πατριαρχική Θεία Λειτουργία στη Μονή Ρίλας [1].

Έτσι και έγινε. Την Κυριακή οι Πατριάρχες Βαρθολομαίος και Δανιήλ παρέστησαν συμπροσευχόμενοι στη Σόφια, ενώ της Ευχαριστιακής Συνάξεως προεξήρχε ο Μητροπολίτης Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως Βαρνάβας, σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση του Πατριαρχείου Βουλγαρίας [2]. Η Κυριακάτικη μη συλλειτουργία των δύο Πατριαρχών δεν αποτελούσε, επομένως, από μόνη της ένδειξη κάποιας έκτακτης ανατροπής του προγράμματος.

Μάλιστα, σε επίσημο εκκλησιαστικό ρεπορτάζ για την υποδοχή του Βαρθολομαίου στις 17 Οκτωβρίου, το ίδιο το Πατριαρχείο Βουλγαρίας είχε διατυπώσει ακόμη σαφέστερα ότι τη Δευτέρα οι δύο Πατριάρχες θα τελέσουν μαζί Θεία Λειτουργία στη Ρίλα [10]. Δεν υπήρχε, λοιπόν, μόνο προγραμματισμένη εκδήλωση, αλλά και ρητή δημόσια επιβεβαίωση της κοινής λειτουργίας, πριν ακόμη πραγματοποιηθεί.

Η ανακριβής «είδηση» του δικτύου SPJ/UOJ

Στις 17 Οκτωβρίου, ώρα 17:46, το ρωσόφωνο δίκτυο SPJ/UOJ δημοσίευσε άρθρο με τίτλο «Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος δεν θα συλλειτουργήσει με τον Προκαθήμενο της Βουλγαρίας». Η αρχική ευρεία διατύπωση, όπως διατηρείται σε άλλες αναπαραγωγές του ίδιου δικτύου, υποστήριζε ότι ο Οικουμενικός Πατριάρχης δεν θα συλλειτουργούσε ούτε την Κυριακή στη Σόφια ούτε τη Δευτέρα στη Ρίλα και ότι θα παρέμενε «αποκλειστικά επίσημος προσκεκλημένος» [7–8].

Το βουλγαρόφωνο τμήμα του δικτύου συνέδεσε τις υποτιθέμενες αλλαγές με αντιδράσεις και διαμαρτυρίες κατά της επίσκεψης. Ισχυρίστηκε, μάλιστα, στο συνοδευτικό του κείμενο, ότι οι διαμαρτυρίες είχαν μεταβάλει το αρχικό πρόγραμμα. Ωστόσο, στη διαθέσιμη σήμερα μορφή του δημοσιεύματος δηλώνεται ότι η πληροφορία περί μη συλλειτουργίας στη Ρίλα «δεν είχε επιβεβαιωθεί». Αντίστοιχα, στη σημερινή διαθέσιμη μορφή του ρωσόφωνου άρθρου η αναφορά έχει περιοριστεί στη Σόφια και σημειώνεται ότι η συλλειτουργία στη Ρίλα δεν ακυρώθηκε [7, 9]. Δεν προκύπτει από τα διαθέσιμα στοιχεία ο ακριβής χρόνος ή ο λόγος κάθε αλλαγής διατύπωσης.

Το ουσιαστικό είναι ότι η αρχική κατηγορηματική πληροφορία για τη Ρίλα αποδείχθηκε λανθασμένη. Και δεν επιβεβαιώθηκε η υπονοούμενη εικόνα μιας Βουλγαρικής Εκκλησίας η οποία, υπό την πίεση διαμαρτυρομένων, ματαίωσε την κοινή Ευχαριστιακή Σύναξη. Αντιθέτως, τόσο η εκ των προτέρων επίσημη ανακοίνωση όσο και η σημερινή τέλεση της Λειτουργίας δείχνουν το ακριβώς αντίθετο [1, 3, 7–10].

Η αναπαραγωγή της ανακρίβειας σε ελληνικό ιστολόγιο

Η ίδια κατηγορηματική πληροφορία πέρασε και στην ελληνόφωνη διαδικτυακή σφαίρα. Σε ανάρτηση της 17ης Οκτωβρίου, το ιστολόγιο «Αγαπώ τον Χριστό» αναφέρει, επικαλούμενο «πηγές του SPJ-Bulgaria», ότι ο Βαρθολομαίος «δεν θα συλλειτουργήσει με τον Πατριάρχη Δανιήλ κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του στη Βουλγαρία» και ότι και τη Δευτέρα στη Ρίλα θα παραστεί «μόνο ως επισκέπτης» [11].

Αυτή ακριβώς η πρόταση, με τη συγκεκριμένη αναφορά στη Μονή Ρίλας, αποτελεί πλέον ελέγξιμη ανακρίβεια. Το ελληνικό ιστολόγιο δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ανεξάρτητη μαρτυρία για τον υποτιθέμενο αποκλεισμό του Πατριάρχη από το συλλείτουργο· αντίθετα, είναι τεκμήριο του τρόπου με τον οποίο ένας ανεπιβεβαίωτος ισχυρισμός αναπαράχθηκε σε διαφορετική γλώσσα και απέκτησε νέα διασπορά.

Από την αποτυχημένη πρόβλεψη στην επιλεκτική εικόνα: τι γνωρίζουμε για το «ανάθεμα»

Η διαδικτυακή συζήτηση στράφηκε στη συνέχεια και στη μνημόνευση του Μητροπολίτη Κιέβου Επιφανίου. Σε σημερινή ανάρτησή του, το ουκρανόφωνο SPJ/UOJ υποστηρίζει ότι κατά τη μνημόνευση ακούστηκαν κραυγές «Ανάθεμα!». Το ίδιο δημοσίευμα αναφέρει, ωστόσο, ρητά ότι η μνημόνευση έγινε στη διάρκεια συλλειτουργίας με τον Πατριάρχη Δανιήλ — επιβεβαιώνοντας έτσι το γεγονός που οι προηγούμενες αναφορές του δικτύου είχαν θέσει υπό αμφισβήτηση [12].

Στο ελληνικό ιστολόγιο «Αγαπώ τον Χριστό» ανέβηκε και δεύτερη ανάρτηση της 19ης Οκτωβρίου με σχετικό οπτικοακουστικό απόσπασμα [13]. Από ένα μεμονωμένο βίντεο, ιδίως εφόσον δεν συνοδεύεται από διασταυρωμένες μαρτυρίες, πλήρες συνεχές οπτικοακουστικό υλικό και ασφαλή τεκμηρίωση της προέλευσής του, δεν μπορεί να συναχθεί ότι «ολόκληρο το εκκλησίασμα» αποδοκίμασε τη μνημόνευση.

Στα βουλγαρικά μέσα που εξετάστηκαν δεν εντοπίστηκε ανεξάρτητη δημοσιογραφική επιβεβαίωση ότι εκδηλώθηκε γενικευμένη αντίδραση του εκκλησιάσματος κατά τη μνημόνευση. Στην αναζήτηση αυτή προστίθεται πλέον μία άμεση μαρτυρία παρισταμένου Αγιορείτη ιερομονάχου, η οποία περιγράφει συγκεκριμένες, περιορισμένες αντιδράσεις. Αυτή η μαρτυρία παρέχει πρωτογενή περιγραφή από το εσωτερικό του ναού, που δεν μπορεί να παρακάμπτεται όταν γίνεται λόγος για δήθεν καθολική αποδοκιμασία [16].

Αποκλειστική μαρτυρία Αγιορείτη ιερομονάχου από το εσωτερικό του ναού

Στο Omologia.gr περιήλθε στις 19 Οκτωβρίου μήνυμα Αγιορείτη ιερομονάχου, ο οποίος βρίσκεται στη Βουλγαρία, παρακολουθεί τα εκκλησιαστικά γεγονότα και ήταν προσωπικά παρών στο σημερινό συλλείτουργο της Ιεράς Μονής Ρίλας. Η μαρτυρία του, που μεταφέρθηκε με άμεση προσωπική επικοινωνία, προσθέτει μία σημαντική οπτική από το εσωτερικό του ναού. Για λόγους διακριτικότητας δεν δημοσιοποιείται το όνομά του [16].

«Ήμουν παρών! Κατά τη μνημόνευση στη Μεγάλη Είσοδο, φώναξαν τέσσερα άτομα από τη δεξιά πλευρά του ναού, τα οποία ήταν καμουφλαρισμένα. Οι φωνές τους ίσα που ακούστηκαν μέσα στον ναό.»

«Αργότερα, κατά το “Ἐξαιρέτως”, φώναξαν μόνο δύο ηλικιωμένες γυναίκες με μαντίλες, από την αριστερή πλευρά του ναού, οι οποίες βρίσκονταν ακριβώς δίπλα μου. Τότε τους φώναξα δυνατά: “ΑΞΙΟΣ!”. Εκείνες κατέβασαν τα κεφάλια και απομακρύνθηκαν.»

Πρόκειται για περιγραφή δύο διαφορετικών στιγμών της Θείας Λειτουργίας. Ο ιερομόναχος αναφέρει τέσσερα άτομα στη μία περίπτωση και δύο γυναίκες στην άλλη, χωρίς να περιγράφει μαζική αντίδραση των πιστών. Επισημαίνει, μάλιστα, ότι οι φωνές κατά τη Μεγάλη Είσοδο μόλις ακούστηκαν μέσα στον ναό. Η αντίδρασή του με την αναφώνηση «Άξιος!» αποτελεί επίσης μέρος της προσωπικής του μαρτυρίας.

Η σημασία αυτού του νέου στοιχείου είναι δημοσιογραφική: άλλο μια περιορισμένη λεκτική διαμαρτυρία σε δύο στιγμές της ακολουθίας και άλλο η προβολή της ως συνολικής στάσης της Βουλγαρικής Εκκλησίας ή των πολυάριθμων προσκυνητών. Ο έλεγχος της εικόνας, του ήχου και των αυτοπτών μαρτυριών παραμένει απαραίτητος, ιδίως όταν τα σχετικά αποσπάσματα διακινούνται αποκομμένα από το πλήρες πλαίσιό τους.

Η παλαιότερη έρευνα της βουλγαρικής δημόσιας τηλεόρασης για το δίκτυο

Οι σημερινές αστοχίες δεν ανακύπτουν σε δημοσιογραφικό κενό. Σε εκτενή έρευνά της στις 19 Μαΐου 2025, με τίτλο «Στο επίκεντρο: ρωσικό θρησκευτικό δίκτυο πληροφοριακής επιρροής δρα στη χώρα μας», η Βουλγαρική Εθνική Τηλεόραση (BNT) εξέτασε τη δραστηριότητα του SPJ/UOJ στη Βουλγαρία [14]. Το ρεπορτάζ ανέφερε, μεταξύ άλλων, ότι η βουλγαρόφωνη πλατφόρμα δεν παρείχε επαρκώς διαφανή στοιχεία για τη σύνθεση και την ιδιότητα της φερόμενης δημοσιογραφικής ένωσης και ότι δεν είχε εντοπιστεί αντίστοιχα εγγεγραμμένο νομικό πρόσωπο με την ονομασία αυτή στο βουλγαρικό εμπορικό μητρώο.

Η BNT κατέγραψε ακόμη, σε σχέση με τον μηχανισμό δωρεών της πλατφόρμας, αναφορά στην εταιρεία Team of the Orthodox Journalists (TOJ) Ltd, η οποία, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλέστηκε, είχε συσταθεί στην Κύπρο το 2024. Παρουσίασε το δίκτυο ως φορέα εκκλησιαστικού λόγου με φιλορωσικό προσανατολισμό και διασυνοριακή οργάνωση [14].

Σε αυτό το πλαίσιο, η προβολή μιας καταφανώς ανακριβούς πληροφορίας για ένα τόσο εύκολα ελέγξιμο εκκλησιαστικό γεγονός αποτελεί πρόσθετη, σοβαρή ένδειξη προβληματικής ενημερωτικής πρακτικής, με πλήρως τεκμηριωμένη τη διασπορά ψευδών ειδήσεων.

Το εκκλησιαστικό μήνυμα πίσω από τις εντυπώσεις

Η παρουσία και η συλλειτουργία των δύο Πατριαρχών έχουν σημασία και λόγω των γνωστών διαφωνιών στο ουκρανικό εκκλησιαστικό ζήτημα. Η Βουλγαρική Εκκλησία δεν έχει προβεί ακόμη σε συνοδική αναγνώριση της Αυτοκέφαλης Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας. Η κοινή Θεία Λειτουργία του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου και του Πατριάρχη Βουλγαρίας Δανιήλ δεν ισοδυναμεί, από μόνη της, με αλλαγή αυτής της συνοδικής θέσης. Αποτελεί, ωστόσο, αδιαμφισβήτητο εκκλησιαστικό γεγονός το οποίο δεν επιτρέπεται να ακυρώνεται επικοινωνιακά από ψευδείς προαναγγελίες ή από αυθαίρετες γενικεύσεις περιορισμένων εικόνων.

Η πραγματικότητα της 19ης Οκτωβρίου είναι ξεκάθαρη: ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος και ο Πατριάρχης Βουλγαρίας Δανιήλ συλλειτούργησαν στη Μονή Ρίλας. Η προαναγγελία ότι αυτό δεν θα συνέβαινε διαψεύστηκε. Παράλληλα, η νέα μαρτυρία παρισταμένου Αγιορείτη ιερομονάχου κάνει λόγο για λίγες μεμονωμένες φωνές κατά τη μνημόνευση, όχι για μαζική αποδοκιμασία. Το περιστατικό υπενθυμίζει την ανάγκη ελέγχου των πηγών, διάκρισης των επίσημων ανακοινώσεων από τους ανώνυμους ισχυρισμούς και αποφυγής της αυθαίρετης αναγωγής ενός επιλεκτικού στιγμιότυπου σε «φωνή» μιας ολόκληρης Εκκλησίας [16].

Δευτέρα 19 Οκτωβρίου 2026

Ρίλα Βουλγαρίας: Το Πατριαρχικό Συλλείτουργο που διαψεύδει τα δημοσιεύματα περί ματαίωσής του