Στόν χάρτη τῆς φαντασίας εἰκόνες πραγμάτων - Νοερή εἰκονογράφηση

Στόν χάρτη τῆς φαντασίας εἰκόνες πραγμάτων 

Οἱ εἰκόνες πού ἀποτυπώνονται στόν χάρτη τῆς φαντασίας μας, εἴτε διατηροῦνται ὅπως τίς προσέλαβε καί τίς διαβίβασε σ’ αὐτόν ἡ ὅραση ἤ καί ὁποιαδήποτε ἄλλη ἀπό τίς σωματικές αἰσθήσεις, εἴτε σχηματοποιήθηκαν πάνω σ’ αὐτόν μετά ἀπό ἀνασύνθεση πού πραγματοποίησαν τά ἐνεργά μέσα μας πάθη, εἶναι στοιχεῖα πού καθορίζουν τήν ποιότητα τῆς ζωῆς μας, τήν ψυχική, ἀλλά καί τήν πνευματική μας ὑγεία ἤ νοσηρότητα. Ὁ φιλοκαλικοί Πατέρες δίνουν μεγάλη σημασία στήν διατήρηση καθαρῆς τῆς φαντασίας ἀπό «ψυχοβλαβεῖς εἰκόνας». Ὁ ἅγιος Νικόδημος μάλιστα γράφει στό βιβλίο του «Συμβουλευτικόν ἐγχειρίδιον»: «Γίνωσκε ὅτι ἐάν τυποῖς εἰς τόν πίνακα καί χάρτην τῆς φαντασίας σου ὡραίας καί εὐπρεπεῖς εἰκόνας, ἔχεις νά ἐπαινεθῇς ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως, ὅτε ἀποκαλυφθήσεται ὅσα ἕκαστος ἐν τῷ κρυπτῷ φαντάζεται· ἐάν δέ τυποῖς εἰς αὐτόν εἰκόνας ἀτόπους καί ἀπρεπεῖς, ἔχεις τότε νά κατακριθῇς»(σ. 107). 

Τά σημειώσαμε αὐτά σκεπτόμενοι τίς εἰκόνες πού προσλαμβάνουν τά παιδιά καθημερινά, ἀπό τήν στιγμή πού παίρνουν στά χέρια τους τό κινητό τηλέφωνο καί ἀνοίγονται στό πέλαγος τοῦ Διαδικτύου, ἔστω καί μέ τούς περιορισμούς πού μπορεῖ νά βάζη ἡ γονική μέριμνα ἤ τό Κράτος, ἤ οἱ ἴδιες οἱ ἑταιρεῖες κοινωνικῆς δικτύωσης. Εἶναι πολύ σημαντικό πράγμα οἱ εἰκόνες πού καταγράφονται στόν χάρτη τῆς φαντασίας νά εἶναι εἰκόνες πραγμάτων καί ὄχι μή φυσικές κατασκευές τῆς ΑΙ, πού εἰσάγουν μέσα στήν ψυχή τῶν παιδιῶν ἕναν κόσμο μή πραγματικό. Οἱ εἰκόνες δέν εἶναι ἀνεξάρτητες ἀπό τήν ἐπεξεργασία τῆς λογικῆς μας. Οἱ εἰκόνες μαζί μέ τίς σκέψεις, ὅταν μαζί τους συμπαρασύρουν καί πάθη, ἀποτελοῦν τούς σύνθετους λογισμούς, πού δυναστεύουν ἐσωτερικά τόν ἄνθρωπο. Γι’ αὐτό στόν «πίνακα καί χάρτην τῆς φαντασίας» μας καί τῆς φαντασίας τῶν παιδιῶν νά ἐπιδιώκουμε νά καταγράφονται  ὡραῖες καί εὐπρεπεῖς εἰκόνες.

Νοερή εἰκονογράφηση 

Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος γράφει στήν δεύτερη ἐπιστολή του στούς Κορινθίους: «ὑμεῖς ἐστε ναός Θεοῦ ζῶντος»(6,16). Πῶς μπορεῖ κανείς νά καταλάβη αὐτόν τόν λόγο; Κάπως μποροῦμε νά τόν κατανοήσουμε, ἄν σκεφθοῦμε τί βλέπει κανείς, ὅταν μπαίνη σέ ἕναν ὀρθόδοξο Ἱερό Ναό. Βλέπει πράγματα τά ὁποῖα προκαλοῦν τίς αἰσθήσεις καί τά πάθη του; Ὄχι, βέβαια. Βλέπει εἰκόνες τοῦ Χριστοῦ, τῆς Παναγίας, τῶν Ἁγίων. Τίς βλέπει μάλιστα εἰκονογραφημένες, ὅπως ἡ παράδοση τῆς Ἐκκλησίας μας διαμόρφωσε τήν τέχνη τῆς εἰκονογραφίας μέσα σέ διαδρομή πολλῶν αἰώνων. Βλέπει πρόσωπα Ἁγίων πού φωτίζονται ἔσωθεν ἀπό τήν χάρη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ὁ φωτισμός τῶν ὀρθοδόξων εἰκόνων εἶναι ἐσωτερικός, δέν ὑπάρχει σ’ αὐτές ἐξωτερικός φωτισμός. Βλέπει Ἁγίους οἱ ὁποῖοι προκαλοῦν τόν πιστό νά προσευχηθῆ. Ὁ Ἱερός Ναός εἶναι  ἕνας χῶρος μέσα στόν ὁποῖο γεμίζει ἡ αἴσθηση τῆς ὁράσεως ἀπό εἰκόνες οἱ ὁποῖες καθαρίζουν τό ὀπτικό τῆς ψυχῆς. 

Ὅπως ἕνας ναός ἔχει εἰκόνες καί μέσα σέ αὐτόν ἀκούγονται ψαλμωδίες, ὕμνοι στό Θεό, κάτι ἀντίστοιχο πρέπει νά εἶναι ὁ ἄνθρωπος. Μέσα του, ὅλος ὁ ἐσωτερικός του κόσμος, νά εἶναι εὐπρεπισμένος μέ εἰκόνες «ὡραῖες καί εὐπρεπεῖς», μέ εἰκόνες ἱερές, οἱ ὁποῖες προωθοῦν τόν νοῦ μας σέ κοινωνία μέ τό Θεό.  Αὐτή ἡ νοερή εἰκονογράφηση γίνεται μέ ἀναγνώσματα ἱερῶν θεοπνεύστων κειμένων. Μέ τέτοιον ἐσωτερικό εἰκονογραφικό στολισμό γίνεται ἱκανός ὁ ἄνθρωπος νά δεχθῆ μέσα του τήν καθαρτική καί φωτιστική ἐπίσκεψη τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ, νά καταστῆ οἶκος Θεοῦ, «ναός Θεοῦ ζῶντος».

π.Θ.Α.Β.