e-περιοδικό της Ενορίας Μπανάτου εν Ζακύνθω. Ιδιοκτήτης: Πρωτοπρεσβύτερος του Οικουμενικού Θρόνου Παναγιώτης Καποδίστριας (pakapodistrias@gmail.com), υπεύθυνος Γραφείου Τύπου Ι. Μητροπόλεως Ζακύνθου. Οι δημοσιογράφοι δύνανται να αντλούν στοιχεία, αφορώντα σε εκκλησιαστικά δρώμενα της Ζακύνθου, με αναφορά του συνδέσμου των αναδημοσιευόμενων. Η πνευματική ιδιοκτησία προστατεύεται από τον νόμο 2121/1993 και την Διεθνή Σύμβαση της Βέρνης, κυρωμένη από τον νόμο 100/1975.

Τα νεότερα στα θεματικά ένθετα

Τρίτη, 25 Σεπτεμβρίου 2018

Όχι σήμερα, έχω επισκέψεις

Γράφει η ΔΙΟΝΥΣΙΑ ΜΟΥΣΟΥΡΑ 


Ο Δημήτρης έφυγε από το χωριό του γύρω στο 1960. Φτώχεια, ανεργία, μοίρα στον ήλιο δεν είχε. Είχε όμως δυο αδελφές, δύο γραμμάτια, όπως αποκαλούσαν τότε τις ανύπαντρες κοπέλες! Δύο γραμμάτια, που έπρεπε να εξοφληθούν στην ώρα τους κι όχι να λήξει η προθεσμία και να μείνουν απλήρωτα! Έτσι και οι κοπέλες, έπρεπε να παντρευτούν στην ώρα τους, πριν λήξει η ημερομηνία τους, γιατί διαφορετικά θα έμεναν  στο ράφι.
     Σύμφωνα με τον τότε άγραφο νόμο ο αδελφός είχε υποχρέωση να δουλέψει και να μαζέψει λεφτά να χτίσει σπίτι ή ό,τι άλλο ζητούσε ο υποψήφιος γαμπρός για την αποκατάσταση της/των αδελφών. Μόνη λύση τότε για τα αγόρια που είχαν γραμμάτια και δεν υπήρχε οικονομική άνεση στην οικογένεια, να ξενιτευτούν ή να μπαρκάρουν σε εμπορικό καράβι, ώστε να ανταποκριθούν στις προσδοκίες του γονιού.
     Ο Δημήτρης προτίμησε την ξενιτιά, έφευγαν πολλά παιδιά τότε, άλλα για Καναδά άλλα για Γερμανία ή Αυστραλία. Δεν είχε κλείσει ούτε τα δεκαεπτά, όταν μπάρκαρε σ' ένα ιταλικό σαπιοκάραβο, σαν τα περισσότερα τότε, για να έρθει στην Μελβούρνη με δύο-τρεις άλλους, που κι αυτοί προορίζονταν για την ίδια πόλη.
     Χίλιες ορμήνιες ο πατέρας, να δουλέψει σκληρά, να κάνει οικονομία, να μην παρασυρθεί και πάρει τον κακό δρόμο να μην, να μην, να μην. Να στέλνει τα λεφτά του κάθε μήνα στον πατέρα και να κρατάει μόνο τα απαραίτητα για τη ζήση του. Κι αν άκουγε τις ορμήνιες του, σε λίγα χρόνια θα πάντρευε τις αδελφές του θα μάζευε και λίγα λεφτά δικά του και θα γύριζε πίσω να πάρει μια καλή κοπέλα με προίκα, να κάνει φαμελιά και να γηροκομήσουν και τους γονιούς!
     Άλλες χίλιες ευχές κι ορμήνιες του έδωσε η μάνα του. Να πας στο καλό παιδί μου, στην ευχή του Θεού και της Παναγιάς Παρθένας. Η ευχή μου να σε προστατεύει από κάθε κακό παιδάκι μου. Να προσέχεις τον εαυτό σου, να τρως καλά να ντύνεσαι καλά, ακούω κάνει πολύ κρύο εκεί. Άκουσα και για τις θάλασσες, άγριο πράγμα λένε και με σκυλόψαρα μέσα. Να 'χεις το νου σου γιε μου. Και να γυρίσεις πίσω μια μέρα, μην σε πλανέψει η ξενιτιά, το σπίτι σου φτωχικό, μα θα σε περιμένει πάντα. Τον εαυτό σου να κοιτάς κι έχει ο Θεός για τις αδελφές σου, δεν θα χαθούνε, καλές νοικοκυρεμένες κοπέλες είναι, όμορφες είναι δεν θα πάνε χαμένες. Ο Θεός όλους τους γνοιάζεται.
     Κι έφυγε ο Δημήτρης και πήγε στη γη της επαγγελίας. Έπιασε δουλειά από την πρώτη μέρα στην εταιρία Ford που έφτιαχνε αυτοκίνητα. Οι περισσότεροι που δούλευαν εκεί, κάμποσες χιλιάδες γυναίκες κι άνδρες, ήταν Μετανάστες. Έλληνες, Ιταλοί, Γιουγκοσλάβοι στην πλειοψηφία τους.
     Μονότονη και κουραστική δουλειά, ιδιαίτερα στις Γραμμές παραγωγής. Γνωρίστηκε, έπιασε φιλίες, κουτσοπάλευαν όλοι την γλώσσα, μαθαίνοντας έστω και με λάθος προφορά, όλα όσα χρειάζονταν για να καταλαβαίνουν τις εντολές του Μπόση, (επόπτη).
     Έμενε σε ένα δωμάτιο με τρεις Έλληνες και δυο Ιταλούς, «μπεκιάρηδες» όλοι τους, δηλαδή εργένηδες. Μόλις και με το ζόρι τα 'φερνε βόλτα με το μεροκάματο μόνο. Έτσι έκανε υπερωρίες τα βράδια και πολλές φορές το Σάββατο, ώστε να μπορεί να τιμήσει αυτό που του ζήτησε ο Πατέρας του. Μια φορά την εβδομάδα, περνούσε αργά το απόγευμα ή Σάββατο πρωί από το γραφείο του Κώστα του Ατζέντη. Κτηματομεσιτικός Πράκτορας Ελληνοαιγύπτιος ο Κώστας, πολύ δημοφιλής, γιατί μιλούσε ελληνικά και αγγλικά φυσικά, και γνωστός σε όλο τον Ελληνισμό των γύρω περιοχών. Λόγω του ότι οι Τράπεζες τότε έκλειναν στις 3 μ.μ. και τα εργοστάσια στις 5 μ.μ., πολύ δύσκολο για τους εργαζόμενους να πάνε στην Τράπεζα. Έτσι οι περισσότεροι Έλληνες της περιοχής τού άφηναν το βιβλιάριο της Τράπεζας μόνιμα εκεί και περνούσαν για να του αφήσουν ό,τι λεφτά τους περίσσευαν να τα καταθέσει τη Δευτέρα στην Τράπεζα ή ακόμα για να υπογράψουν έντυπο ανάληψης χρημάτων, όταν χρειαζόταν, ώστε να περάσουν Δευτέρα βράδυ μετά τη δουλειά, να τους δώσει τα λεφτά. Επί πλέον, αν ήθελαν να στείλουν επιταγή στην Ελλάδα, άφηναν τα στοιχεία και το αντίστοιχο ποσόν στον Κώστα, πήγαινε εκείνος τη Δευτέρα κι έκανε την επιταγή και το βράδυ, περνούσαν και την έπαιρναν. 
     Έτσι λοιπόν και ο Δημήτρης κάθε βδομάδα περνούσε και κατέθετε ό,τι μπορούσε να μαζέψει και κάθε τρεις με τέσσερις μήνες, έστελνε επιταγή στον Πατέρα για την προίκα των κοριτσιών.
     Περνούσαν τα χρόνια κι ο Δημήτρης αφού είδε κι αποείδε πως με το εργοστάσιο και το μεροκάματο δεν κατέληγε πουθενά, έβγαλε άδεια ταξί κι οδηγούσε ταξί στην αρχή τα Σαββατοκύριακα. Ήταν καλός στη δουλειά του και αγαπητός, είχε βελτιώσει και τα αγγλικά του και πήγαινε μια χαρά. Όταν διαπίστωσε πως έβγαζε περισσότερα σαν ταξιτζής το Σαββατοκύριακο, από ότι τις πέντε μέρες που δούλευε στο εργοστάσιο, παραιτήθηκε και δούλευε ταξί έξη με επτά μέρες την εβδομάδα. Πιστός στον λόγο που έδωσε στον πατέρα κρατούσε ελάχιστα για τον εαυτό του κι όλα τα έστελνε πέρα για να παντρευτούν οι αδελφές.
     Κάποτε, αποφάσισε πως αρκετά βοήθησε, καιρός να κάνει κι εκείνος οικογένεια γιατί τα χρόνια περνούσαν. Παντρεύτηκε την Νικολέτα μια καλή κοπέλα που είχαν δεσμό δύο-τρία χρόνια. Μόνος πήγε και την ζήτησε από τους γονείς της, μόνος ντύθηκε γαμπρός με λίγους φίλους γύρω και με αυτούς πήγε στην εκκλησία. Λαχταρούσε να ήταν ο πατέρας κι η Μάνα κοντά, να πάρει την ευχή τους, να χαρούν τη χαρά του, να είναι οι αδελφές του με τις οικογένειες τους  που τόσα έκανε για αυτές! Να νιώσει πως δεν ήταν ολομόναχος τέτοιες στιγμές.
     Χαρές κι ευχές οι γονείς του στα γράμματα!  Την ημέρα του γάμου μάλιστα τον πήραν και τηλέφωνο! Μεγάλο πράγμα για κείνα τα δύσκολα χρόνια!
     Κι η ζωή πήρε το δρόμο της! Ο μεγαλύτερος γιος του Δημήτρη και της Νικολέτας ήταν ήδη δέκα χρονών κι οι δυο τους κόρες, πέντε και οκτώ αντίστοιχα, όταν πνιγμένος από νοσταλγία για γονείς κι αδελφές και για την Πατρίδα, έβαλε οδηγό στο ταξί που είχε αγοράσει, πήρε ένα μεγαλούτσικο δάνειο, από την Τράπεζα, πολλά τα έξοδα, πέντε άτομα ήταν αυτά κι αποφάσισε να πάει να δει τους γονείς και τις αδελφές του και να τους γνωρίσει την γυναίκα του και τα παιδιά του που μόνο από φωτογραφίες ήξεραν. Είχε τιμήσει τον πατέρα και την Μάνα κι έδωσε τα ονόματα τους στο γιο και στην πρώτη του κόρη.
    Η σχέση με τους γονείς όμως, με τα χρόνια είχε πάρει άλλες διαστάσεις, πιο αραιή η αλληλογραφία κι ακόμα όταν έπαιρνε τηλέφωνο ο Δημήτρης, ή δεν θα ήταν σπίτι, ή θα ακούγονταν κάπως βιαστικοί και θα του έλεγαν συνέχεια για τα εκεί  «εγγόνια τους». Ενίοτε, εξέφραζε η Μάνα του την επιθυμία να τον δει και να γνωρίσει τη φαμελιά του! Είχαν πουλήσει το σπίτι στο χωριό και κάτι χωράφια κι εγκαταστάθηκαν στην πόλη, να είναι κοντά στις κόρες και στα εγγονάκια τους που τα λάτρευαν! Κι ο Δημήτρης με την Νικολέτα, αψηφώντας το δάνειο που πήραν για να πραγματοποιήσουν αυτό το ταξίδι, στον τόπο του Δημήτρη, (η Νικολέτα είχε έρθει πολύ μικρή στην Αυστραλία με όλη της την οικογένεια), μπήκαν στο αεροπλάνο μια μέρα, γεμάτοι ενθουσιασμό και συγκίνηση που θα πατούσαν τα ιερά χώματα της πατρίδας, μετά από τόσα πολλά χρόνια!
     Από την Αθήνα (φυσικά δεν τους περίμενε κανείς) πήραν ταξί για τον Κηφισό, ώστε να φτάσουν με το λεωφορείο στην Κυλλήνη κι από κει το Φέρρυ για το λατρεμένο νησί, την Ζάκυνθο! Γιατί, ναι, από την Ζάκυνθο ήταν ο Δημήτρης. 
     Όταν έφτασαν στο νησί, τους περίμεναν οι γονείς κι οι αδελφές οικογενειακώς! Αγκαλιές, φιλιά, δάκρυα συγκίνησης απανωτές ερωτήσεις, υπέροχες στιγμές! Πρώτη έκπληξη για τον Δημήτρη, ο Πατέρας κι η Μάνα. Μέχρι και το μουστάκι είχε κόψει ο πατέρας του! Περιποιημένος, καλοντυμένος, με αλυσίδα στο λαιμό και μαλλί μοντέρνο! Η δε μάνα του, αγνώριστη! Πολύ κομψή, με τα νύχια των χεριών και των ποδιών περιποιημένα και βαμμένα, σε κάπως ζωηρό χρώμα με το μαλλί βαμμένο, ντυμένη πολύ μοντέρνα! Σε τίποτα δεν θύμιζαν τους γονείς που εκείνος γνώρισε, τον πατέρα και τη μάνα που 17χρονο παιδί αποχαιρέτησε με δάκρυα στα μάτια τόσα χρόνια πριν στο χωριό. Ακόμα κι ο τρόπος που μιλούσαν είχε αλλάξει! Καμία απολύτως σχέση με τους δυο φτωχούς αγρότες που άφησε πίσω όταν έφυγε!
     Με μεγάλη του έκπληξη ο Δημήτρης μπήκε στο άγνωστο γι' αυτόν σπίτι της πόλης! Ωραία έπιπλα, κουρτίνες ακριβές, τηλεόραση έγχρωμη μεγάλη (εκείνος δεν είχε πάρει έγχρωμη, έκανε αιματηρές οικονομίες όλα τα χρόνια για να ανταπεξέλθει στις υποχρεώσεις του),  η κουζίνα εξοπλισμένη με όλες τις ανέσεις, το ίδιο κι η επίπλωση στα υπνοδωμάτια. Το σπίτι απ' άκρη σ' άκρη  απέπνεε τον αέρα της οικονομικής άνεσης ή του νεοπλουτισμού, σκέφτηκε ο Δημήτρης! Πού το ταπεινό, όμορφο σπιτάκι τους στο χωριό που μοσχοβολούσε βασιλικό και δυόσμο και το μεγάλο αγιόκλημα που αγκάλιαζε όλη την πρόσοψη.
     Σαν κάτι να σκίασε τη χαρά της επιστροφής. Χαιρόταν φυσικά με την πρόοδο και το ότι ήταν τόσο καλά τακτοποιημένοι. Μέσα του, όμως, νοσταλγούσε εκείνο το ταπεινό σπιτάκι των παιδικών του χρόνων, εκείνο που φυλαχτό ιερό κρατούσε στην καρδιά του τόσα χρόνια.
     Τακτοποιήθηκαν στα δωμάτια που τους υπέδειξε η Μάνα του και κάπως μουδιασμένα η Νικολέτα και τα παιδιά κάθισαν στο βελούδινο σαλόνι. Οι λίγες αδέξιες προσπάθειες που έκανε η γιαγιά για να μιλήσει στα παιδιά, δεν προχώρησαν, σφιγμένα κάθονταν κι αυτά στην άκρη. Ένιωθαν σαν ξένα εκεί μέσα, όπως ξένη ένιωθε κι η Νικολέτα. Αλλιώς περίμεναν τον παππού και τη γιαγιά, από εκείνα που τους έλεγε ο μπαμπάς τους τόσα χρόνια.
     Μια δόση κι ενώ η μάνα ήταν στην κουζίνα, εξήγησε ο πατέρας στο Δημήτρη πως μετά το γάμο των κοριτσιών, ας είναι καλά που «βοήθησε» κι αυτός, δεν γινόταν να μείνουν άλλο στο χωριό. Μπήκαν σε άλλο κοινωνικό κύκλο πια οι κόρες και δεν ήθελαν να ντρέπονται για τους χωριάτες γονείς. Έτσι μοσχοπούλησαν σε κάτι Εγγλέζους το σπιτάκι και τα χωράφια, ένεκα που ήταν δυο μέτρα από τη θάλασσα κι έτσι αγόρασαν το ωραίο σπίτι στη χώρα, το αυτοκίνητο(!), ναι λέει, πήρα κι ένα αυτοκίνητο, αλλά με τρακάρανε τις προάλλες και το 'χω στο Συνεργείο.
     Από την μίαν έκπληξη στην άλλη ο Δημήτρης, γιατί τόσα χρόνια ουδέποτε είχαν αναφέρει κάτι για όλα αυτά. Ακόμα και τα γράμματα που τους έστελνε, πήγαιναν στην διεύθυνση της μιας αδελφής, το είχε ζητήσει ο πατέρας χρόνια πριν, με την δικαιολογία πως αργούσαν να πάνε στο χωριό. 
     Λέξη δεν είπε ο Δημήτρης. Κάτι του τσίμπαγε την καρδιά, κάτι σαν προδοσία. Περισσότερο γιατί ούτε που τον ρώτησε ο πατέρας πώς πέρασε στην ξενιτιά τόσα χρόνια, πώς τα κατάφερε ένα παιδί δεκαεπτά χρονών ολομόναχο στα ξένα, ούτε γλώσσα ούτε στήριξη από πουθενά, που σκληροδούλευε για χρόνια να προικίσει τις αδελφές κι εκείνος στερήθηκε τόσα! Ούτε που γνοιάστηκε να ρωτήσει για την παντρειά του ή για την φαμελιά του, ούτε τίποτα. Ούτε εκείνος, μήτε και η Μάνα.
     Κάθισαν στο τραπέζι, φάγανε, ήπιανε, ωραία τα φαγητά, ωραία τα κρασιά,  αλλά κρύα η ατμόσφαιρα, αλλιώς περίμενε το γυρισμό του ο Δημήτρης. Λίγο μετά το γεύμα, πρώτος ο πατέρας αποσύρθηκε για τον μεσημεριανό του ύπνο. Η μάνα, αφού αρνήθηκε τη βοήθεια της Νικολέτας να βοηθήσει, συμμάζεψε το τραπέζι, έπλυνε τα πιάτα και ξαφνικά χτύπησε το τηλέφωνο και την άκουσαν να λέει: «Όχι, όχι φιλενάδα, δεν έχει χαρτάκι σήμερα,  δεν μπορώ,  έχω επισκέψεις». Έκλεισε το τηλέφωνο, γύρισε και λέει στα παιδιά, «άντε πάτε να ξαπλώσετε κι εσείς λίγο, θα είστε κουρασμένοι από το ταξίδι! Θα τα πούμε το απόγευμα» και αποσύρθηκε στο δωμάτιό της.
     Δεν μίλησε ο Δημήτρης. Σιγοψιθύρισε κάτι στη Νικολέττα κι εκείνη στα παιδιά υποδεικνύοντας τους να είναι όσο πιο αθόρυβα γίνεται. Περίμενε λίγο να κοιμηθούν και μετά πατώντας στις μύτες των ποδιών, πήραν τις βαλίτσες που δεν πρόφτασαν να ανοίξουν και με μεγάλη προσοχή για να μην κάνουν τον ελάχιστο θόρυβο, άνοιξαν την πόρτα κι έφυγαν…

δ.μ.

Αυτά μου είπε ο Τζίμης, πρώην Δημήτρης,  ο ταξιτζής, (όχι, δεν είναι αυτό το πραγματικό του όνομα),  με δάκρυα στα μάτια, στις αρχές της δεκαετίας του -80 σε ένα επαγγελματικό μου δρομολόγιο. Τότε, δεν μας είχαν παραχωρήσει ακόμη κρατικά αυτοκίνητα στην Δημόσια Υπηρεσία που εργαζόμουν και κυκλοφορούσαμε και οι έξη Διερμηνείς του Πανεπιστημιακού Ψυχιατρείου της Μελβούρνης, Royal Park, με ταξί. Στο συγκεκριμένο δρομολόγιο, πήγαινα από Μελβούρνη στην πόλη του Geelong. Απόσταση, πάνω από 100 χιλιόμετρα.
     Όπως μου είπε, ακούγοντας πως… η ίδια η Μάνα του τους είδε σαν  «επισκέπτες», γεμάτος πικρή απογοήτευση νιώθοντας ξένος στο σπίτι των γονιών, πήρε την οικογένεια του και έφυγαν για το παραθαλάσσιο χωριό της Νικολέτας, έξω από την Καλαμάτα. Έμειναν εκεί για όλο το διάστημα μέχρι να γυρίσουν στην Μελβούρνη.
     Τον συναντώ τακτικά σε μια Κλινική που πηγαίνω πότε-πότε για επαγγελματικούς λόγους, όπου μεταφέρει ασθενείς εθελοντικά. Ώριμος άνθρωπος πια έχει περάσει τα 70, σοβαρός, μετρημένος και πολύ ζεστός και φιλικός απέναντί μου. Αγκαλιαζόμαστε σαν αδέλφια κάθε φορά! Μια μέρα η Νικολέτα κι εκείνος με προσκάλεσαν στο σπιτικό τους και περάσαμε ένα όμορφο απόγευμα!
     Ποτέ δεν ξεπέρασε όμως το ότι η ίδια η Μάνα του αναφέρθηκε στο παιδί της που είχε να το δει πάνω από είκοσι χρόνια, στην νύφη της που δεν είχε γνωρίσει και στα τρία της εγγόνια που τα είδε για πρώτη φορά που ταξίδεψαν από την άκρη της γης και ξόδεψαν λεφτά που δεν είχαν, για να έλθουν να τους δουν, ως… Επισκέπτες!!!

Η επίσκεψη του Οικουμενικού Πατριάρχου στη Μητρόπολη Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως (29.9-1.10.2018)


Εκδηλώσεις μνήμης επί τη συμπληρώσει εκατό χρόνων από την Ανακωχή που σηματοδότησε τη λήξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου διοργανώνει η Ιερά Μητρόπολη Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως σε συνεργασία με την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας και την Περιφερειακή Ένωση Δήμων. Στις εκδηλώσεις, οι οποίες τελούν υπό την αιγίδα του Προέδρου της Δημοκρατίας, θα παραστούν ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος, ο Πατριάρχης Σερβίας κ. Ειρηναίος, αρχιερείς και εκπρόσωποι αρχών και φορέων.

Κορυφαίο γεγονός των εκδηλώσεων θα αποτελέσει το Πατριαρχικό Συλλείτουργο, από τον Οικουμενικό Πατριάρχη, τον Πατριάρχη Σερβίας και αρχιερείς, το οποίο θα τελεσθεί την Κυριακή 30 Σεπτεμβρίου 2018 (ώρα 9 π.μ.) υπαιθρίως, έμπροσθεν του μνημειακού παρεκκλησίου του Αγίου Γεωργίου στον σερβικό τομέα των Συμμαχικών Κοιμητηρίων του Ζέιτενλικ (οδός Λαγκαδά), όπου και θα πραγματοποιηθεί, μετά την επιμνημόσυνη δέηση, κατάθεση στεφάνων από τον Οικουμενικό Πατριάρχη στα μνημεία των πεσόντων σε όλους τους τομείς (Σερβικό, Γαλλικό, Βρετανικό, Ρωσικό, Ιταλικό και Ελληνικό).
Το πρόγραμμα θα περιλαμβάνει επίσης, το Σάββατο 29 Σεπτεμβρίου 2018 (ώρα 7.30 μ.μ.) στο Κέντρο Πολιτισμού Δυτικής Θεσσαλονίκης (Λαζαριστές, Κολοκοτρώνη 25 – Σταυρούπολη), «Βραδιά Μνήμης: 100 χρόνια από τον Μεγάλο Πόλεμο», με μουσικά έργα κλασικών δημιουργών και το κονσέρτο «εκ Νεκρών» του Γ.Ε. Λαζαρίδη για πιάνο, ορχήστρα και χορωδία σε πρώτη παγκόσμια εκτέλεση, καθώς και έκθεση φωτογραφικών ντοκουμέντων και εφημερίδων του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου στον ίδιο χώρο.
Εξάλλου, στο πλαίσιο της επίσκεψής του στην Ιερά Μητρόπολη Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως και εκφράζοντας τη διεθνώς αναγνωρισμένη οικολογική του ευαισθησία, ο Οικουμενικός Πατριάρχης θα περιηγηθεί το Σάββατο 29 Σεπτεμβρίου 2018 (ώρα 9.30 π.μ.) τη Λιμνοθάλασσα Καλοχωρίου, όπου και θα αναπέμψει προσευχή για το περιβάλλον. Ακολούθως, αφού επισκεφθεί το εργοστάσιο Χαΐτογλου στο Καλοχώρι, θα εγκαινιάσει την «Εστία Παπαγεωργίου», το νεόδμητο Γηροκομείο της Ιεράς Μητροπόλεως, το οποίο βρίσκεται στον περίβολο του ιστορικού ναού Αγίου Αθανασίου Ευόσμου (πλατεία Αγίου Αθανασίου).
Η επίσκεψη του Προκαθημένου της Ορθοδοξίας θα ολοκληρωθεί τη Δευτέρα 1 Οκτωβρίου, με την εκδήλωση την αφιερωμένη στα εκατό χρόνια από τη λεηλασία των κειμηλίων της Ιεράς Πατριαρχικής και Σταυροπηγιακής Μονής Υπεραγίας Θεοτόκου Εικοσιφοινίσσης και την παρουσίαση του επετειακού τόμου «Η λεηλασία της Ιεράς Μονής Εικοσιφοινίσσης. Εκατό Χρόνια από την κλοπή (1917-2017)», στο Κέντρο Πολιτισμού Δυτικής Θεσσαλονίκης (Λαζαριστές, Κολοκοτρώνη 25 – Σταυρούπολη) στις 7 μ.μ..

Εκ της Ιεράς Μητροπόλεως Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως

Ο ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΘΡΟΝΟΣ ΚΑΙ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΗΣ ΟΥΚΡΑΝΙΑΣ - ΟΜΙΛΟΥΝ ΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ


ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΙ

Τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον εὐχαριστεῖ τούς ἐκλεκτούς ἐρευνητάς, Ἕλληνας καί Ρώσσους, οἱ  ὁποῖοι διά τῆς ἀδιαβλήτου ἐπιστημονικῆς συνεισφορᾶς των συνέβαλαν εἰς τήν ἀποκατάστασιν τῆς ἱστορικῆς ἀληθείας περί τῆς σχέσεως τῆς Ἐκκλησίας τῆς Οὐκρανίας πρός τήν Μητέρα Ἐκκλησίαν της.
     Ὅλως ἰδιαιτέρως εὐχαριστεῖ τό Μορφωτικόν Ἵδρυμα τῆς Ἐθνικῆς  Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος καί τόν Προϊστάμενον τοῦ Ἱστορικοῦ καί Παλαιογραφικοῦ Ἀρχείου του, διακεκριμένον ἱστορικόν, φιλόλογον καί παλαιογράφον κ. Ἀγαμέμνονα Τσελίκαν, διότι ἔθεσαν εἰς τήν διάθεσιν τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, εἰς τό πρωτότυπον καί τήν μεταγραφήν των τά ἀρχαῖα ἀντίγραφα τῶν κρισίμων Πατριαρχικῶν καί Συνοδικῶν Ἐγγράφων περί τῶν σχέσεων τῆς Ἐκκλησίας Οὐκρανίας πρός τά Πατριαρχεῖα Κωνσταντινουπόλεως καί Μόσχας κατά τόν ιζ' αἰῶνα.
     Τέλος, εὐχαριστεῖ θερμῶς τόν λογιώτατον ἐρευνητήν κ. Κωνσταντῖνον Βετόσνικωφ, ὁ ὁποῖος ἔθεσεν εἰς τήν διάθεσιν τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου τάς πολυτίμους γνώσεις του περί τοῦ θέματος. 


ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ

Ο ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΘΡΟΝΟΣ ΚΑΙ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΗΣ ΟΥΚΡΑΝΙΑΣ - ΟΜΙΛΟΥΝ ΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ

Ἐξ ἀφορμῆς τῆς ὑπό τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου μελέτης χορηγήσεως αὐτοκεφάλου ἐκκλησιαστικοῦ καθεστῶτος στήν Οὐκρανία, διατυπώθηκαν ἀπόψεις, ἀκόμη καί ἀπό ἐκπροσώπους θεσμικῶν φορέων, διά τῶν ὁποίων ἀμφισβητεῖται τό κανονικόν δικαίωμα τῆς Ἐκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως νά προβῇ σέ μία τέτοια ἐνέργεια. Ὡς κύριον ἐπιχείρημα προβάλλεται τό ὅτι ἡ Οὐκρανία «ἀποτελεῖ κανονικόν ἔδαφος τοῦ Πατριαρχείου Μόσχας» καί, κατά συνέπειαν, μία τέτοια ἐνέργεια τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου θά ἀποτελοῦσεν «εἰσπήδησιν» εἰς ξένην ἐκκλησιαστικήν δικαιοδοσίαν.
     Κατόπιν τούτου, κρίνεται ἀναγκαῖον ὅπως τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον ὑπενθυμίσῃ πρός πάντας τήν ἱστορικήν καί κανονικήν ἀλήθειαν ὡς πρός τήν σχέσιν τῆς Ἐκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως πρός τήν Ἐκκλησίαν τῆς Οὐκρανίας, ὅπως αὐτή προκύπτει ἀπό τά σωζόμενα ἐπίσημα ἔγγραφα, τά ὁποῖα, δυστυχῶς, εἴτε ἀγνοοῦνται εἴτε σκοπίμως ἀποκρύπτονται γιά εὐνοήτους λόγους.

Ἡ σχέσις τοῦ Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως πρός τήν Ἐκκλησίαν τῆς Οὐκρανίας. Σύντομος ἱστορική ἀναδρομή

Ὅπως εἶναι εἰς ὅλους γνωστόν, οἱ Οὐκρανοί, καθώς καί ὅλοι οἱ λαοί, οἱ καταγόμενοι ἐκ τῶν ἀρχαίων Ρώς, ὀφείλουν τήν χριστιανικήν πίστιν καί τήν Ὀρθοδοξίαν των εἰς τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον. Περιττεύει νά γίνῃ ἐδῶ λόγος διά τά γνωστά εἰς ὅλους ἱστορικά γεγονότα, τά ὁποῖα ὡδήγησαν εἰς τόν βαπτισμόν τῶν κατοίκων τοῦ περί τό Κίεβον κράτους τοῦ Βλαδιμήρου τόν δέκατον αἰῶνα καί τήν μετά ταῦτα ἐξάπλωσιν τῆς Ὀρθοδοξίας εἰς ὁλόκληρον τήν περιοχήν τῆς Κιεβινῆς Ρωσσίας. Τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον ἀποτελεῖ τήν μητέρα Ἐκκλησίαν ὁλοκλήρου τοῦ Οὐκρανικοῦ λαοῦ, ὅπως καί ὅλων τῶν Ρώσσων, Λευκορρώσων καί ἄλλων λαῶν τῆς εὐρυτέρας περιοχῆς.
     Ἡ Μητρόπολις Ρωσσίας ἀναγράφεται εἰς τά ἀρχαῖα ἐπίσημα συνταγμάτια τοῦ Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, ὅπως, παραδείγματος χάριν εἰς τήν Διατύπωσιν τοῦ Λέοντος τοῦ Σοφοῦ (11ος αἰ.) (παραπομπή 1) , ὡς ἑξηκοστή ἐπαρχία τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου. Ἦταν ἀρχικῶς ἑνιαία ὑπό τόν τίτλον «Κιέβου καί πάσης Ρωσσίας» μέ ἕδραν τό Κίεβον. Ἔπειτα οἱ μητροπολῖται Κιέβου μετέφεραν τήν κατοικίαν των εἰς Βλαδίμηρον καί τέλος εἰς Μόσχαν, εἶχαν ὅμως πάντοτε ὡς κανονικήν ἕδραν των τήν πόλιν τοῦ Κιέβου. Περί τά μέσα τοῦ 15ου αἰῶνος, ἡ Μητρόπολις Κιέβου διεσπάσθη εἰς δύο κατόπιν ἐκλογῆς τοῦ Μητροπολίτου Ἰωνᾶ ἐν Μόσχᾳ (1448) καί τοῦ Γρηγορίου, ὑπό τόν ἑνωτικόν Πατριάρχην Γρηγόριον Μάμμαν (1458). Ὁ Μητροπολίτης Γρηγόριος ἐπέστρεψεν ἀργότερον εἰς τήν Ὀρθοδοξίαν καί ἔγινε δεκτός ἀπό τόν Οἰκουμενικόν Πατριάρχην Διονύσιον Α΄ (1470), ἐνῷ εἰς τήν Μόσχαν τό 1561 ἐγκατεστάθη νέος Μητροπολίτης, ὁ Θεοδόσιος, χωρίς συνεννόησιν μετά τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου. 
     Μετά τήν ἀνύψωσιν τῆς Μητροπόλεως Μόσχας εἰς Πατριαρχεῖον ἐπί Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου Ἱερεμίου Β' (1589), ἡ Μητρόπολις Κιέβου ἐξακολουθοῦσε νά τελῇ ὑπό τούς Οἰκουμενικούς Πατριάρχας, οἱ ὁποῖοι ἀσκοῦσαν ἐποπτείαν εἴτε διά μέσου πληρεξουσίων Ἐξάρχων εἴτε αὐτοπροσώπως, ὅπως συνέβη τό 1589, ὅταν ὁ Πατριάρχης Ἱερεμίας Β' ἐπεσκέφθη τό Κίεβον καί καθήρεσε τόν Κιέβου Ὀνησιφόρον, ὡς δίγαμον, καθώς καί ἄλλους ἐνόχους κληρικούς, ἐχειροτόνησε δέ Κιέβου τόν Μιχαήλ (Ραγόζα). Ἐπί πλέον, ἐκύρωσε καί εὐλόγησε τήν Ἀδελφότητα τῶν Θεοφανείων (Βογοιαβλένσκη), ἡ ὁποία μετετράπη μετά ταῦτα εἰς Ἀκαδημίαν, καί διέταξε τήν σύγκλησιν ἐπαρχιακῆς Συνόδου Οὐκρανίας. 
     Ἀλλά ἡ πλέον, ἴσως, σημαντική προσφορά τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου εἰς τήν Ἐκκλησίαν τῆς Οὐκρανίας ὑπῆρξεν ὅταν ἡ Ἐκκλησία αὐτή εἶχε πλήρως ἐκλατινισθῆ καί προσχωρήσει μετά τῶν ἐπισκόπων της εἰς τήν Οὐνίαν. Τότε (1620) ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης ἐξουσιοδότησε τόν Ἱεροσολύμων Θεοφάνη νά μεταβῇ εἰς τήν Οὐκρανίαν, ὅπου καί ἐχειροτόνησεν Ὀρθοδόξους ἐπισκόπους, ἀνασυνέστησε τήν ἐπαρχιακήν Σύνοδον τῆς Οὐκρανίας καί ἐξέλεξε τόν οἰκεῖον Μητροπολίτην μέ τήν ἐπικύρωσιν τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου. Ἡ χειροτονία τῶν ἱεραρχῶν τῆς μητροπόλεως Κιέβου ἀπό τόν Πατριάρχην Ἱεροσολύμων δέν ἐσήμαινε, βεβαίως, ὅτι ἡ μητρόπολις ὑπετάχθη εἰς τό Πατριαρχεῖον του.
     Ὅταν τό 1654 ἡ Οὐκρανία ἑνώθηκε πολιτικῶς με τήν Ρωσσίαν, ἄρχισε νά ὑποκινεῖται ζήτημα καί ἐκκλησιαστικῆς ἑνώσεως τῆς περιοχῆς αὐτῆς μέ τό Πατριαρχεῖον Μόσχας. Οἱ μητροπολῖται, ὅμως, οἱ ἐπίσκοποι, ὁ κλῆρος, οἱ εὐγενεῖς καί ὅλος ὁ λαός τῆς Οὐκρανίας ἀπέκρουαν ἐντόνως τήν ἕνωσιν. Μάταιες ἦταν καί οἱ προσπάθειες τῆς Ρωσσίας νά ἀποκτήσει τήν μητρόπολιν Κιέβου τό 1684 ἀπό τόν Οἰκουμενικό Πατριάρχη Ἰάκωβο. Ὁ Κιέβου Σίλβεστρος καί οἱ διάδοχοί του Διονύσιος, Ἰωσήφ καί Ἀντώνιος, παρά τάς πιέσεις, δέν ἐδέχθησαν νά χειροτονηθοῦν ἀπό τόν Πατριάρχην Μόσχας. Μόνον ὁ διάδοχος αὐτῶν Γεδεών, τό 1685, παρεπείσθη νά δεχθῇ τήν χειροτονίαν του ἀπό τόν Πατριάρχην Μόσχας Ἰωακείμ, ἀλλά καί τότε πολυπληθής Σύνοδος, ἡ ὁποία συνῆλθεν εἰς τό Κίεβον, ἐκήρυξεν ἄκυρον τήν ἐκλογήν καί παράνομον τήν χειροτονίαν, διότι ἔγινεν ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου. Ἡ ἐνέργεια αὐτή τοῦ πατριάρχου Μόσχας συνιστοῦσε σοβαρὸν κανονικὸν ἀδίκημα. Προαγωγή ἐπισκόπου ξένης ἐπαρχίας εἰς μητροπολίτην ἄνευ συναινέσεως τοῦ οἰκείου Πατριάρχου ἀπετέλει παραβίασιν ἱερῶν κανόνων, ὅπως: ΛΕ´ τῶν Ἀποστόλων, ΣΤ´ τῆς Α´ Οἰκουμενικῆς, ΙΓ´ καί ΚΒ’ ἐν Ἀντιοχείᾳ Συνόδου, ΙΕ´ ἐν Σαρδικῇ Συνόδου. Παραλλήλως, ἡ πρᾶξις αὕτη ἐσήμαινε διείσδυσιν εἰς ξένην ἐπαρχίαν, καταδικαστέαν συμφώνως πρός τούς κανόνας: Β´ τῆς Β´ Οἰκουμενικῆς Συνόδου, ΙΓ´ καί ΚΒ´ ἐν Ἀντιοχείᾳ Συνόδου, Γ´ ἐν Σαρδικῇ. Ἡ ἁρπαγὴ ξένης ἐπαρχίας καταδικάζεται ρητῶς ὡς παραβίασις τῶν παλαιῶν δικαίων τῶν Ἐκκλησιῶν ἀπό κανόνας ὅπως οἱ: Η´ τῆς Γ´ Οἰκουμενικῆς Συνόδου καί ΛΘ´ τῆς ἐν Τρούλλῳ Οἰκουμενικῆς Πενθέκτης Συνόδου.
     Κατόπιν τούτων, ὁ Γεδεών καί οἱ ἐν Μόσχᾳ κατενόησαν ὅτι τίποτε δέν ἦτο δυνατόν νά γίνῃ χωρίς τήν ἔγκρισιν τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου καί ἔστρεψαν ὅλην τήν προσπάθειάν των εἰς τό νά πεισθῇ (ἤ ἐξαναγκασθῇ) ὁ τότε Οἰκουμενικός Πατριάρχης Διονύσιος Δ' νά ἀναγνωρίσῃ τήν χειροτονίαν τοῦ Γεδεών. Τήν ὅλην προσπάθειαν πρός τόν σκοπόν αὐτόν ἀνέλαβεν ἐκ μέρους τῶν βασιλέων καί τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ρωσσίας ὁ πρέσβης Νικήτας Ἀλεξέγιεφ, ὁ ὁποῖος μετέβη εἰς τήν Ἀδριανούπολιν, ὅπου παρεπιδημοῦσεν ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης Διονύσιος Δ'. Τά τῶν διαπραγματεύσεων καί τῶν παρασκηνιακῶν ἐνεργειῶν ἐξιστορεῖ εἰς τήν Δωδεκάβιβλόν του ὁ ἐκεῖ ἐπίσης τότε παρεπιδημῶν Πατριάρχης Ἱεροσολύμων Δοσίθεος, ὁ ὁποῖος, λόγῳ τῶν προσωπικῶν του σχέσεων με τήν βασιλικήν οἰκογένειαν, διεδραμάτισεν οὐσιαστικόν ρόλον εἰς τάς συνομιλίας.
     Τό ἀποτέλεσμα τῶν συνομιλιῶν καί διαπραγματεύσεων αὐτῶν ἀποτυπώνεται εἰς τήν Πατριαρχικήν καί Συνοδικήν «Πρᾶξιν» ἤ «Γράμμα ἐκδόσεως» τοῦ Ἰουνίου τοῦ ἔτους 1686, τήν ὁποίαν ὑπέγραψεν ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης  Διονύσιος Δ' καί ἡ περί αὐτόν Ἁγία καί Ἱερά Σύνοδος, καθώς καί ἄλλοι Μητροπολῖται τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου. Τό ἀρχικόν πρωτότυπον τῆς «Πράξεως» αὐτῆς ἔχει καταστραφῆ, σώζονται ὅμως, ἐκτός τῶν ρωσσικῶν μεταφράσεων, καί ἑλληνικά αὐθεντικά ἀντίγραφα τῆς ἐποχῆς Πατριαρχίας Καλλινίκου Β', (1688, 1689-1693, 1694-1702), ἀπό τά ὁποῖα τό ἀρχικόν ἑλληνικόν κείμενον ἔχει μέ ἀσφάλειαν ἀποκατασταθῆ (παραπομπή 2). 
     Σώζεται ἐπίσης τό ἑλληνικόν πρωτότυπον τοῦ Γράμματος πού ἀπέστειλεν εἰς τούς βασιλεῖς τῆς Ρωσσίας Ἰωάννην καί Πέτρον καί τήν Πριγκίπησαν Σοφίαν ὁ Πατριάρχης Διονύσιος Δ', δημοσιευμένον εἰς τήν Συλλογήν τῶν ἐπισήμων ἐγγράφων τῆς Ρωσσικῆς Κυβερνήσεως τό 1826 (παραπομπή 3).
     Τά δύο αὐτά κρίσιμα κείμενα, δηλαδή ἡ Πατριαρχική καί Συνοδική «Πρᾶξις» τοῦ 1686, ὅπως ἀποκαταστάθηκε σήμερα ἀπό ρώσσους ἱστορικούς στήν ἀρχική της μορφή, καί τό πρωτότυπον Γράμμα τοῦ Πατριάρχου Διονυσίου Δ' πρός τούς ρώσσους βασιλεῖς, παρατίθενται αὐτούσια εἰς τό Παράρτημα τοῦ παρόντος. Σώζονται, βεβαίως, καί ἄλλα ἐπίσημα ἔγγραφα διά τό θέμα τοῦτο, ἐκ τῶν ὁποίων μόνον ἕνα εἰς ἑλληνικόν ἀντίγραφον καί τά λοιπά εἰς ρωσσικάς μεταφράσεις τῆς ἐποχῆς, μεταξύ τῶν ὁποίων ἐπίσημες μεταφράσεις τοῦ ρωσσικοῦ Ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν, πού διατηροῦνται εἰς τά ἀρχεῖα του, καθώς καί ἄλλα, προφανῶς καὶ αὐτά σέ ἐπίσημες μεταφράσεις, σέ χειρόγραφα τῆς συλλογῆς «Ἰκόνα», πού περιέχει διάφορα κείμενα ἀφορῶντα τό Πατριαρχεῖον Μόσχας (παραπομπή 4) .
     Περιττόν νά τονισθῇ ὅτι τό πρῶτον ἀπό τά κείμενα αὐτά, τό ὁποῖον ἀποτελεῖ ὄχι μόνον Πατριαρχικόν, ἀλλά καί Συνοδικόν ἔγγραφον, ὑπερτερεῖ εἰς κανονικήν καί νομικήν ἀξίαν, καί πρέπει νά προτιμᾶται κάθε ἄλλου ὡς  ἡ γνησία ἔκφρασις τῆς βουλήσεως τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου, ὅπου, τυχόν,  ὑπάρχουν διαφοραί.

Τί προκύπτει ἀπό τήν μελέτην τῶν Κειμένων;

Ἀπό τήν μελέτην τῶν δύο αὐτῶν θεμελιωδῶν κειμένων, καί κυρίως τῆς Πατριαρχικῆς καί Συνοδικῆς «Πράξεως» ἤ, ἀκριβέστερον, «Γράμματος Ἐκδόσεως» προκύπτουν τά ἑξῆς:
      1. Ἡ ὑπαγωγή τῆς Μητροπόλεως Κιέβου ἔγινε «τρόπῳ συγκαταβατικῷ» καί «οἰκονομικῶς», λόγῳ τῶν συγκεκριμένων ἱστορικῶν συνθηκῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, «διά τε τό τοῦ τόπου ὑπερβάλλον διάστημα καί διά τάς συμβαινούσας ἀναμεταξύ τῶν δύο βασιλειῶν μάχας», ἕνεκα τῶν ὁποίων «ὁ ἐχθρός τῆς ὀρθῆς καί ἀληθοῦς καί ἁγίας καί ἀμωμήτου πίστεως τῶν ὀρθοδόξων χριστιανῶν ζιζάνια καί ἀκάνθας ἐγκατέσπειρε μεταξύ τοῦ σίτου, ἤτοι τῆς ὀρθοδοξίας, καί κινδυνεύει ταύτην ὑποχείριον ἕξειν τοῖς ἀλλοτρίοις καί ἐναντίοις φρονήμασι». Τόν προσωρινόν χαρακτῆρα τῆς κατ' οἰκονομίαν καί συγκατάβασιν διευθετήσεως, τήν ὁποίαν προβλέπει ἡ Πατριαρχική καί Συνοδική «Πρᾶξις» τοῦ 1686, μαρτυρεῖ ρητῶς καί ὁ λόγιος διαπρεπής Πατριάρχης Ἱεροσολύμων Δοσίθεος, τοῦ ὁποίου ὁ ρόλος εἰς τάς σχετικάς διαπραγματεύσεις ὑπῆρξεν, ὡς ἐλέχθη, καίριος, ὅταν γράφῃ ὅτι ἐδήλωσεν εἰς τόν μεσολαβητήν πρέσβην Νικήταν Ἀλεξιοβίτσην: «νά δοθῇ … τό Κίεβον ἐπιτροπικῶς τῷ Μοσχοβίας διά τήν κατέχουσαν τυραννίδα, ἕως ἡμέρας ἐπισκέψεως θείας» (παραπομπή 5). 
      2. Ὅπως προκύπτει ἀπό τήν Πατριαρχικήν καί Συνοδικήν «Πρᾶξιν» τοῦ 1686, τό νόημα τῆς «ὑπαγωγῆς» τῆς Μητροπόλεως Κιέβου εἰς τόν Πατριάρχην Μόσχας συνίστατο, κατ' οὐσίαν, μόνον εἰς τήν ἄδειαν τῆς χειροτονίας τοῦ  Μητροπολίτου Κιέβου: «ἵνα ἡ ἁγιωτάτη ἐπαρχία Κιέβου εἴη ὑποκειμένη ὑπό τοῦ ἁγιωτάτου πατριαρχικοῦ θρόνου τῆς μεγάλης καί θεοσώστου πόλεως Μοσχοβίας, χειροτονεῖσθαι δηλαδή μητροπολίτην Κιέβου ἐν αὐτῇ ἡνίκα παρεμπέσῃ χρεία». Ἡ ἐπεξήγησις («δηλαδή») ἐξηγεῖ τό νόημα τοῦ «ὑποκειμένη». Ἡ πρᾶξις λέγει ρητῶς : «ἡ ὑποταγὴ τῆς μ(ητ)ροπόλ(εως) ταύτης Κιόβου ἀνετέθη ὑπὸ τὸν ἁγιώτατον π(ατ)ριαρχικὸν τῆς Μοσχοβίας θρόνον», δηλαδή ὁ Πατριάρχης Μόσχας μπορεῖ νά χειροτονεῖ τόν μητροπολίτην Κιέβου ἐξ ὁνόματος τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου, καί μόνον. Τὰ σωζόμενα σέ ἑλληνικά ἀντίγραφα ἔγγραφα λέγουν : «δοθῆναι ἄδειαν … χειροτονεῖν », «... κ(αὶ) διδόντος οἰκονομικῶς ἐκείνῳ τὴν τοιαύτην ἄδειαν ». Τό μόνον σωζόμενον εἰς πρωτότυπον ἔγγραφον (Γράμμα πρός τούς βασιλεῖς) λέγει ρητῶς : «ὁ μακαριώτατος Πατριάρχης Μοσχοβίας ... ἔχῃ ἐπ᾽ ἀδείας χειροτονεῖν Κιόβου Μητροπολίτην», δηλαδή ὁ Πατριάρχης Μόσχας μπορεῖ νά προβαίνει εἰς χειροτονίαν μητροπολίτου Κιέβου μέ ἄδεια τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου.
     Τό ὅτι δέν πρόκειται περί πλήρους ἐκχωρήσεως τῆς ἐπαρχίας Κιέβου εἰς τόν Πατριάρχην Μόσχας εἶναι ἐμφανές ἀπό τό γεγονός ὅτι ἡ «Πρᾶξις» (α) στερεῖ ἀπό τόν ἐν λόγῳ Πατριάρχην τό δικαίωμα νά ἐκλέγῃ τόν Μητροπολίτην Κίεβου, καί (β) ὑποχρεώνει τόν ἑκάστοτε Μητροπολίτην Κιέβου νά μνημονεύῃ τόν Πατριάρχην Κωνσταντινουπόλεως «ἐν πρώτοις» κατά τήν Θείαν Λειτουργίαν. Ἡ σημασία τῶν δύο αὐτῶν ὅρων εἶναι ἀνάγκη νά τονισθῇ.
      3. Ἡ δοθεῖσα εἰς τόν Πατριάρχην Μόσχας ἄδεια νά χειροτονῇ Μητροπολίτην Κιέβου καί μόνον ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἐκλέγεται ἀπό τόν κλῆρον καί τόν λαόν τῆς ἐπαρχίας Κιέβου, ὑποδηλώνει σημαντικόν βαθμόν αὐτονομίας καί αὐτοτελείας τῆς ἐπαρχίας αὐτῆς, τήν ὁποίαν αὐτονομίαν δέν παραχωρεῖ ὁ Πατριάρχης Μόσχας ὡς οἱονεί κυριάρχης τῆς ἐν λόγῳ περιοχῆς, ἀλλά ὑποχρεοῦται νά ἀποδεχθῇ ὡς ὅρον, τόν ὁποῖον θέτει ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης καί τόν ὁποῖον εἶναι ὑποχρεωμένος νά τηρήσῃ. Ὁ Πατριάρχης Μόσχας, κατά τόν ὅρον τοῦτον, δέν ἔχει τό δικαίωμα νά προβῇ εἰς συγχώνευσιν ἤ διαμελισμόν ἤ κατάργησιν τῆς Μητροπόλεως αὐτῆς. Ἀποκλείεται δηλαδή ἡ διοικητική ἀπορρόφησίς της ἀπό τό Πατριαρχεῖον Μόσχας.
      4. Ἡ ὑποχρέωσις τοῦ ἑκάστοτε Μητροπολίτου Κιέβου νά μνημονεύῃ «ἐν πρώτοις» κατά τήν Θείαν Λειτουργίαν, τόν Οἰκουμενικόν Πατριάρχην ἀποτελεῖ τήν πλέον σαφῆ ἀπόδειξιν ὅτι ἡ ἐπαρχία Κιέβου δέν ἐδόθη εἰς τό Πατριαρχεῖον Μόσχας ὡς κανονικόν ἔδαφός του. Ἡ κατά τό «ἐν πρώτοις» τῆς Θείας Λειτουργίας μνημόνευσις τοῦ ὀνόματος τοῦ Πατριάρχου δηλώνει τήν κανονικήν ἐξάρτησιν τοῦ μνημονεύοντος καί δέν ἀποτελεῖ ἁπλῆν εὐχητικήν ἔκφρασιν ἤ φιλοφρόνησιν. Εἰς τήν συγκεκριμένην μάλιστα Πατριαρχικήν καί Συνοδικήν «Πρᾶξιν», αἰτιολογεῖται ρητῶς ὁ ὅρος τῆς μνημονεύσεως τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου ὡς «πηγῆς καί ἀρχῆς» τῶν ὑποκειμένων εἰς αὐτόν ἀρχιερέων. Ἐνῶ τό μνημόσυνον τοῦ Πατριάρχου Μόσχας, μετά ἀπό ἐκείνο τοῦ Κωνσταντινουπόλεως, ἀποδίδεται εἰς τήν ἰδιότητα αὐτοῦ ὡς «γέροντος καί προεστῶτος», δηλαδή εἰς τήν πνευματικήν σχέσιν τοῦ χειροτονουμένου πρός τόν χειροτονήσαντα αὐτόν  (παραπομπή 6). Πρέπει νά ἐπισημανθῇ ὅτι ἡ Πρᾶξις περί τοῦ ἐν Βενετίᾳ μητροπολίτου Φιλαδελφείας, ἡ ὁποία τοῦ παραχωρεῖ ἄδειαν χειροτονίας τῶν ἀρχιερέων Κεφαλληνίας καί Κυθήρων, ὁρίζει καί τήν μνημόνευσιν τοῦ Φιλαδελφείας ὑπό τῶν χειροτονουμένων ἀπό αὐτόν ἀρχιερέων, χωρίς νά ὑποδηλοῖ τοῦτο ὅτι ὁ Φιλαδελφείας γίνεται κυρίαρχος αὐτῶν. Κατ΄ ἀναλογίαν καί ἡ μνημόνευσις τοῦ Πατριάρχου Μόσχας ὑπό τοῦ Κιέβου μετά τόν Κωνσταντινουπόλεως δέν ὑποδηλοῖ καμίαν παραχώρησιν δικαιοδοσίας εἰς αὐτόν. Διά τούς λόγους αὐτούς ὁ ρῶσσος ἐρευνητής Vadim Mironovich Lurie (παραπομπή 7), ὁ ὁποῖος ἐμελέτησε τά σχετικά πρός τήν Μητρόπολιν Κιέβου συνοδικά ἔγγραφα τοῦ 1686, καθώς καί ἄλλοι ρῶσσοι ἱστορικοί, κατέληξαν εἰς τό συμπέρασμα ὅτι οἱ ὅροι αὐτοί ἔχουν σαφῶς ὡς σκοπόν τήν διατήρησιν τῆς κανονικῆς ἐξουσίας τοῦ Κωνσταντινουπόλεως ἐπί τῆς ἐπαρχίας τοῦ Κιέβου (παραπομπή 8).
    5. Τό δικαίωμα, τό ὁποῖον δίδεται ἀπό τόν κυριάρχην ἀρχιερέα εἰς ξένους ἀρχιερεῖς νά χειροτονοῦν κληρικούς εἰς τήν ἐπαρχίαν του, εἶναι κανονικόν καί συνηθέστατον ἀκόμη καί σήμερον, ὅταν αὐτό γίνεται με τήν ρητήν ἄδειαν τοῦ οἰκείου ποιμενάρχου, χωρίς τοῦτο νά σημαίνῃ ἐκχώρησιν κανονικοῦ ἐδάφους. Αὐτό ἀκριβῶς ὑποδηλώνει καί ἡ Πατριαρχική καί Συνοδική «Πρᾶξις» τοῦ 1686, ὅταν προβλέπῃ, ὅπως κληρικοί καί λαϊκοί τῆς ἐπαρχίας Κιέβου «ἔχωσιν ἄδειαν, ὡς καλή καί κατά τούς κανόνας ἐπικρατήσασα συνήθεια», νά ἀποστέλλουν τόν ἐκλεγέντα ἀπό αὐτούς ὑποψήφιον Μητροπολίτην Κιέβου εἰς τόν Πατριάρχην Μόσχας πρός χειροτονίαν. Πρόκειται, δηλαδή, περί ἐπ' ἀδείᾳ τοῦ κυριάρχου ἀρχιερέως παραχωρήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς χειροτονίας ἀρχιερέως ὑπαγομένου εἰς τήν δικαιοδοσίαν του πρός ἄλλον ἀρχιερέα (παραπομπή 9).
      6. Ἡ ἐκχώρησις ἀπό τόν Οἰκουμενικόν Πατριάρχην Διονύσιον Δ' πρός τόν Πατριάρχην Μόσχας τῆς ἀδείας νά χειροτονῇ τόν ἑκάστοτε Μητροπολίτην Κιέβου ἔγινε διά συνοδικοῦ «Γράμματος Ἐκδόσεως», τίτλου, τόν ὁποῖον ἔχουν ὅλα τά σχετικά ἔγγραφα, καί τόν ὁποῖον φέρει καί τό κυριώτερον ἐξ αὐτῶν. Ὁ ὅρος «ἔκδοσις» εἶναι τεχνικός καί σημαίνει κατά τήν ἐποχήν ἐκείνην ἐν εὐρυτέρᾳ ἐννοίᾳ «ἄδειαν», καί εἰς τήν συγκεκριμένην περίπτωσιν, ἄδειαν χειροτονίας ἤ μεταθέσεως. Δέν πρόκειται, συνεπῶς, περί «Πράξεως» ἤ «Τόμου» ἐκχωρήσεως κανονικοῦ ἐδάφους εἰς ἄλλην αὐτοκέφαλον Ἐκκλησίαν ἀπό τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον, ὅπως συνέβη εἰς περιπτώσεις χορηγήσεως αὐτοκεφαλίας (π.χ. πρός τάς Ἐκκλησίας Ἑλλάδος, Σερβίας, Ρουμανίας, Βουλγαρίας, Γεωργίας, Πολωνίας, Ἀλβανίας, Τσεχίας καί Σλοβακίας), καθώς καί ἐκχωρήσεως συγκεκριμένων περιοχῶν εἰς ἄλλην αὐτοκέφαλον Ἐκκλησίαν (βλ. π.χ. τήν ἐκχώρησιν εἰς τήν Ἐκκλησίαν τῆς Ἑλλάδος τῶν Ἰονίων νήσων, τῆς Θεσσαλίας, ἤ τῆς Διασπορᾶς τό 1908 καί τήν ἐπαναφοράν της εἰς τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον τό 1922). Οὐδέποτε ἐδόθη τμῆμα κανονικοῦ ἐδάφους τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου εἰς ἄλλην αὐτοκέφαλον Ἐκκλησίαν διά «Γράμματος ἐκδόσεως». Καί ἡ ἀνύψωσις τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ρωσσίας εἰς Πατριαρχεῖον, με τήν ὁποίαν καθορίζονται καί τά ὅρια τῆς δικαιοδοσίας του, διά τῆς ἐκδόσεως Τόμου ἔγινε  (παραπομπή 10). Ἐάν ἤθελε τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον νά ἐκχωρήσῃ κανονικόν ἔδαφός του (τήν Οὐκρανίαν) εἰς τό Πατριαρχεῖον Μόσχας, θά ἐχρησιμοποίει ἔγγραφον ἀνάλογον ἐκείνου τό ὁποῖον ἐξέδωσεν εἰς ὅλας τάς ἄλλας περιπτώσεις.
     Πάντα ταῦτα μαρτυροῦν ὅτι ἡ Πατριαρχική καί Συνοδική «Πρᾶξις» τοῦ 1686 εἶχε τό νόημα, τό ὁποῖον περιγράφει ὁ ἀοίδιμος Πατριάρχης Ἱεροσολύμων Δοσίθεος, ὁ ὁποῖος καί ἐγνώριζε τά πράγματα ἐκ πρώτης χειρός ὡς μέτοχος τῶν γενομένων διαπραγματεύσεων:
«νά εἶναι ἐπαρχία μέν τοῦ Κωνσταντινουπόλεως ἐπιτροπευομένη δέ παρά τοῦ ἁγιωτάτου Πατριάρχου Μοσχοβίας» (παραπομπή 11), καί τοῦτο, κατά τόν ἴδιον Πατριάρχην, «διά τήν κατέχουσαν τυραννίδα, ἕως ἡμέρας ἐπισκέψεως θείας», δηλαδή ἄχρι καιροῦ. 

Ἡ μέχρι σήμερον κατάστασις

Τό τί συνέβη μετά τό 1686 εἶναι εἰς ὅλους γνωστόν. Τό Πατριαρχεῖον Μόσχας οὐδέποτε ἐτήρησε τούς ὅρους τῆς Πατριαρχικῆς καί Συνοδικῆς «Πράξεως» τόσον ὡς πρός τόν τρόπον ἐκλογῆς τοῦ Μητροπολίτου Κιέβου (ἀπό τόν κλῆρον καί τόν λαόν τῆς περιοχῆς του), ὅσον καί ὡς πρός τήν μνημόνευσιν «ἐν πρώτοις» τοῦ ὀνόματος τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου ἀπό τόν ἑκάστοτε Μητροπολίτην Κιέβου κατά τήν Θείαν Λειτουργίαν. Διά τοῦ τρόπου αὐτοῦ, καί κυρίως τῆς πραξικοπηματικῆς καταργήσεως τοῦ μνημοσύνου τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου ἀπό τόν ἑκάστοτε Κιέβου, ἡ de jure ἐξάρτησις τῆς Μητροπόλεως Κιέβου (καί τῆς Ἐκκλησίας τῆς Οὐκρανίας) ἀπό τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον κατέστη αὐθαιρέτως προσάρτησις καί συγχώνευσις τῆς Οὐκρανίας με τό Πατριαρχεῖον  Μόσχας. 
     Ὅλα αὐτά συνέβησαν εἰς μίαν χρονικήν περίοδον κατά τήν ὁποίαν ὁ Οἰκουμενικός Θρόνος, δεινῶς δοκιμαζόμενος, ἀδυνατοῦσε «ἕνεκα τῶν καιρικῶν περιστάσεων νά ἄρῃ τήν φωνήν αὐτοῦ κατά τῶν τοιούτων αὐτοβούλων ἐνεργειῶν»  (παραπομπή 12). Ἀλλά «τό ἐξ ἀρχῆς ἀνυπόστατον οὐ βεβαιοῦται τῇ χρονίᾳ παραδρομῇ», κατά γενικόν ἀξίωμα τοῦ ρωμαϊκοῦ δικαίου, ἀναγνωριζόμενον καί ἀπό τούς ἱερούς κανόνας  (παραπομπή 13). Ἡ Ἐκκλησία τῆς Οὐκρανίας δέν ἔπαυσε νά ἀποτελῇ de jure κανονικόν ἔδαφος τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου.
     Ἡ μετά 30 ἔτη παραγραφή, ἡ ὁποία προβλέπεται ἀπό τούς κανόνας 17 τῆς Δ΄ καί 25 Στ΄ (Πενθέκτης) Οἰκουμενικῶν Συνόδων δέν δύναται νά ἐφαρμοσθῇ εἰς τήν παροῦσαν περίπτωσιν, διότι οἱ κανόνες αὐτοί ὁμιλοῦν περί τῶν «ἀγροικικῶν» ἢ «ἐγχωρίων» παροικιῶν καί ὄχι περί ἐπισκοπῶν ἢ μητροπόλεων. Ἐπ’ αὐτοῦ συμφωνοῦν ὅλοι οἱ ἀρχαῖοι ἑρμηνευταί τῶν κανόνων τούτων (παραπομπή 14) .
     Τοῦτο ἐγνώριζε πάντοτε τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον, παρά τήν «ἕνεκα τῶν καιρικῶν περιστάσεων» ἐπιδειχθεῖσαν ὑπ' αὐτοῦ ἀνοχήν τῶν αὐθαιρέτως τετελεσμένων ὑπό τοῦ Πατριαρχείου Μόσχας. Αὐτό ἀπεδείχθη εἰς τήν περίπτωσιν χορηγήσεως ὑπό τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου αὐτοκεφαλίας εἰς τήν Ἐκκλησίαν τῆς Πολωνίας κατά τό ἔτος 1924. Εἰς τόν σχετικόν Τόμον ρητῶς ἀναφέρεται ὅτι ἡ περιοχή τοῦ Κιέβου, εἰς τήν ὁποίαν ὑπήγετο καί ἡ Πολωνία, οὐδέποτε ἔπαυσε νά ἀνήκῃ εἰς τήν κανονικήν δικαιοδοσίαν τῆς Ἐκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως, καθώς καί ὅτι οἱ ὅροι τῆς Πράξεως τοῦ 1686 οὐδέποτε ἐτηρήθησαν ἀπό τό Πατριαρχεῖον Μόσχας.

Συμπεράσματα

Ἀπό τήν μελέτην τῶν ἐπισήμων ἐγγράφων, ὅπως αὐτά διεσώθησαν ἤ ἀποκατεστάθησαν ἀπό τήν ἱστορικήν ἔρευναν, ὄχι μόνον Ἑλλήνων ἀλλά καί Ρώσσων ἐρευνητῶν, προκύπτει ὅτι:
          1. Τό  Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον οὐδέποτε παρεχώρησε τήν Μητρόπολιν Κιέβου, διά νά ἀποτελῇ κανονικόν ἔδαφος τοῦ  Πατριαρχείου Μόσχας. Τά κανονικά ὅρια τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ρωσσίας καθωρίστησαν, ὅταν ἡ Ἐκκλησία αὐτή ἀνυψώθη εἰς Πατριαρχεῖον τό 1589, καί οὐδέποτε μεταβλήθηκαν διά Πατριαρχικοῦ ἤ Συνοδικοῦ Τόμου. Ἡ Μητρόπολις Κιέβου δέν περιλαμβάνεται μέσα εἰς τά ὅρια αὐτά. Κάθε γεωγραφική περιοχή ἐκτός τῶν ὁρίων, τά ὁποῖα διαγράφονται ἀπό τόν Τόμον τῆς αὐτοκεφαλίας οἰασδήποτε Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, εὑρίσκεται ἐκτός τοῦ κανονικοῦ ἐδάφους της, ὅπως ἀκριβῶς προβλέπεται διά κάθε αὐτοκέφαλον Ἐκκλησίαν.
          2. Ἡ Μητρόπολις Κιέβου (καί ὅλη ἡ σημερινή Οὐκρανία) ὑπῆρξεν ἀπό τήν ἵδρυσίν της ἐπαρχία τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου κατέχουσα ἀρχικῶς τήν προσήκουσαν θέσιν εἰς τό Συνταγμάτιον, ἐνῶ ὁ ἑκάστοτε Μητροπολίτης ἐλάμβανε τήν χειροτονίαν του ἀπό τόν Πατριάρχην Κωνσταντινουπόλεως ἀδιακόπως μέχρι τόν 17ον αἰῶνα. Ὁ δεσμός τῆς Ἐκκλησίας τῆς Οὐκρανίας μέ τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον ἦταν τόσον ἰσχυρός ὥστε, καί μετά τήν πολιτικήν ἕνωσιν τῆς περιοχῆς μέ τήν Μόσχαν τό 1654, κάθε προσπάθεια τοῦ Πατριάρχου Μόσχας νά χειροτονήσῃ τόν Μητροπολίτην Κιέβου νά συναντᾷ τήν σφοδράν ἀντίδρασιν τοῦ κλήρου καί τοῦ λαοῦ τῆς Οὐκρανίας.
          Ἡ πραξικοπηματική χειροτονία τοῦ Γεδεών ὡς Μητροπολίτου Κιέβου ἀπό τόν Πατριάρχην Μόσχας Ἰωακείμ τό 1685 συνήντησε καί πάλιν τήν ἀντίδρασιν τοῦ κλήρου καί τοῦ λαοῦ τῆς Μητροπόλεως. Μόνον ὅταν ὁ τότε Οἰκουμενικός Πατριάρχης Διονύσιος Δ' ὑπό ἰσχυράν πίεσιν παρεχώρησε τό ἔτος 1686 τήν ἄδειαν εἰς τόν Πατριάρχην Μόσχας νά χειροτονῇ τόν ἑκάστοτε Μητροπολίτην Κιέβου, ὁ κλῆρος καί ὁ λαός τῆς περιοχῆς αὐτῆς ἀπεδέχθη τήν χειροτονίαν τοῦ Γεδεών καί τῶν μετέπειτα διαδόχων του ἀπό τόν Πατριάρχην Μόσχας.
          3. Τά ἐπίσημα ἔγγραφα, ἐπί τῇ βάσει τῶν ὁποίων ἐδόθη αὐτή ἡ ἄδεια πρός τόν Πατριάρχην Μόσχας, εἶναι ἤδη γνωστά, καί ἀποκαλύπτουν ὅτι:  
          α) Τό ἔγγραφον, διά τοῦ ὁποίου ἐδόθη ἡ ἄδεια αὐτή εἰς τόν Πατριάρχην Μόσχας χαρακτηρίζεται καί ὀνομάζεται εἰς ὅλα τά ὑπάρχοντα ἐπίσημα κείμενα ὡς «Γράμμα ἐκδόσεως» («ἐκδόσεώς φημί γράμματος»), τό ὁποῖον, εἰς τήν τεχνικήν ὁρολογίαν τῆς ἐποχῆς ἀλλά καί σήμερον, δηλώνει χορήγησιν ἀδείας πρός τέλεσιν χειροτονίας ἤ ἄλλης κανονικῆς πράξεως, οὐδέποτε δέ χρησιμοποιεῖται κατά τήν πλήρη ἐνσωμάτωσιν κανονικοῦ ἐδάφους εἰς ἄλλην αὐτοκέφαλον Ἐκκλησίαν.
          β) Συμφώνως πρός ὅλα τά ὑπάρχοντα ἔγγραφα, ἡ ἄδεια χειροτονίας τοῦ Μητροπολίτου Κιέβου ἀπό τόν Πατριάρχην Μοσχοβίας ἐδόθη «οἰκο-νομικῶς», «διά τήν ἐνεστῶσαν ἀνάγκην», ἤτοι «τό ὑπερβάλλον τοῦ τόπου διάστημα καί τάς ὁσημέραι ἐπισυμβαινούσας μεταξύ τῶν δύο βασιλειῶν μάχας». Ἐνεῖχε, δηλαδή, ἡ ἄδεια αὐτή προσωρινόν χαρακτῆρα καί ἴσχυεν, ἐφ' ὅσον ὑπῆρχαν οἱ λόγοι, διά τούς ὁποίους ἐδόθη.
        γ) Ὁ χαρακτηρισμός τῆς Μητροπόλεως Κιέβου ὡς «ὑποκειμένης» ὑπό τόν Πατριάρχην Μόσχας, ἡ ὁποία ἀπαντᾶ εἰς τό κείμενον τῆς «Πράξεως», ἐπεξηγεῖται ἀμέσως ἀπό τό ἴδιον τό Κείμενον, ὅτι σημαίνει δηλαδή «χειροτονεῖσθαι μητροπολίτην ἐν αὐτῇ (τῇ Μητροπόλει Κιέβου)» ὑπό τοῦ Πατριάρχου Μόσχας. Ὁ σκοπός καί τό νόημα τῆς Πράξεως συνίστανται εἰς τήν «ἄδειαν» τελέσεως τῆς χειροτονίας τοῦ Μητροπολίτου Κιέβου ἀπό τόν Πατριάρχην Μόσχας, καί ὄχι εἰς τήν ἐκχώρησιν κανονικοῦ ἐδάφους εἰς αὐτόν. Αὐτό καί μόνον ἦτο, ἄλλωστε, τό αἴτημα πρός τόν Οἰκουμενικόν Πατριάρχην, ὅπως τό κατανοεῖ καί τό καταγράφει ἡ Πατριαρχική καί Συνοδική «Πρᾶξις»: «δοθῆναι ἄδειαν τῷ μακαριωτάτῳ Πατριάρχῃ Μοσχοβίας χειροτονεῖν μητροπολίτην Κιέβου, ἡνίκα ἐμμένῃ ὑστερουμένη γνησίου ἀρχιερέως ἡ μητρόπολις αὕτη». Ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης Διονύσιος Δ' καί ἡ Σύνοδος τοῦ Πατριαρχείου δέν εἶχαν λόγον νά παραχωρήσουν «ὑπερεκπερισσοῦ» ἐκείνου, τό ὁποῖον ἐζητήθη.
        δ) Οἱ ὅροι, τούς ὁποίους θέτει ἡ Πατριαρχική καί Συνοδική Πρᾶξις, ἐπιβεβαιώνουν πέρα πάσης ἀμφιβολίας τό ὅτι δέν παρεχωρήθη τό κανονικόν ἔδαφος τῆς Μητροπόλεως Κιέβου εἰς τό Πατριαρχεῖον Μόσχας. Οὐδέποτε συνέβη νά παραχωρηθῇ κανονικόν ἔδαφος εἰς ἄλλην αὐτοκέφαλον Ἐκκλησίαν, ὑπό τόν ὅρον ὅτι δέν θά ἔχῃ τό δικαίωμα νά διοικῇ αὐτή πλήρως τά τῆς περιοχῆς αὐτῆς, περιλαμβανομένου καί τοῦ τρόπου ἐκλογῆς ἀρχιερέων της, καί, τό σπουδαιότερον, μέ τήν ὑποχρέωσιν νά μνημονεύεται εἰς τό «ἐν πρώτοις» τῆς Θείας Λειτουργίας ἡ Κεφαλή τῆς Ἐκκλησίας ἀπό τήν ὁποίαν προῆλθε.
          Ταῦτα ἐγνώριζε βεβαίως, τό Πατριαρχεῖον Μόσχας, καί διά τοῦτο αὐθαιρέτως παρεβίασε τούς ὅρους αὐτούς καί οὐδέποτε τούς ἐτήρησε, ἀκριβῶς διότι ἐπεδίωκε νά ἐνσωματώσῃ αὐτοβούλως τήν Μητρόπολιν Κιέβου (καί τήν Οὐκρανίαν) εἰς τήν κανονικήν δικαιοδοσίαν του. Ἀλλά αὐτό ἀποτελεῖ ἀσφαλῶς καί παραβίασιν τῶν ἱερῶν Κανόνων (παραπομπή 15)  καί τῆς Πράξεως, εἰς τήν ὁποίαν στηρίζεται ἡ ὅλη σχέσις τοῦ Πατριαρχείου Μόσχας πρός τήν περιοχήν αὐτήν. Ἡ μή τήρησις τῶν ὅρων μιᾶς Πράξεως καθιστᾶ ἄκυρον τήν Πρᾶξιν εἰς τό σύνολόν της.
          Καί ἐπειδή δέν πρόκειται περί κοινοῦ ἤ κοσμικοῦ, ἀλλά περί ἐκκλησιαστικοῦ, δηλαδή ἱεροῦ, κειμένου, ἄς ὑπομνησθοῦν πρός τούς παραβάτας τῶν ὅρων τά λόγια, μέ τά ὁποῖα καταλήγει ἡ Πρᾶξις: 
          «ὁ δέ παρά τά γεγραμμένα διανοηθείς ἤ ἄλλως πως βουληθείς ἀπείθειαν ἤ ἐναντιότητα ἐνδείξασθαι, τῇ τοῦ Κυρίου διαταγῇ ἀντιστήσεται καί παρ' ἐκείνου τάς ἀντιμισθίας ἕξει ὡς καταφρονητής τῶν πατριαρχῶν, ὄντων εἰκόνων τοῦ Θεοῦ ἐμψύχων τε καί ζωσῶν».
          4. Τήν ὑπό τοῦ Πατριαρχείου Μόσχας παραβίασιν καί μή τήρησιν τῶν ὅρων τῆς Πατριαρχικῆς καί Συνοδικῆς Πράξεως τοῦ 1686 τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον, λόγῳ τῶν δυσμενῶν ἱστορικῶν συνθηκῶν, ὑπό τάς ὁποίας διετέλει, ἀνέχθηκε καί ἀπεσιώπησεν, ἀλλ' οὐδέποτε διέγραψεν ἤ ἐλησμόνησεν. Ἀπόδειξιν τούτου ἀποτελεῖ ἡ χορήγησις ὑπό τῆς Ἐκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως αὐτοκεφαλίας εἰς τήν Ἐκκλησίαν τῆς Πολωνίας τό 1924 διά τῆς ἐκδόσεως Τόμου, εἰς τόν ὁποῖον ἀναφέρεται ρητῶς ὅτι ἡ ἀπόφασις αὐτή στηρίζεται εἰς τό γεγονός ὅτι ἡ Πολωνία ἀνῆκεν ἐκκλησιαστικῶς εἰς τόν ὑπό τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον Μητροπολίτην Κιέβου, καί ὅτι δέν ἐτηρήθησαν ὑπό τοῦ Πατριαρχείου Μόσχας οἱ προβλεπόμενοι ὅροι. Ἡ χορήγησις τῆς αὐτοκεφαλίας εἰς τήν Ἐκκλησίαν τῆς Πολωνίας ἔγινε δεκτή ἀπό ὅλας τάς Ὀρθοδόξους Ἐκκλησίας, πλήν ἐκείνης τῆς Ρωσσίας, ἡ ὁποία ἐχορήγησεν ἴδιον αὐτοκέφαλον εἰς τήν Ἐκκλησίαν αὐτήν τό 1949. Διά τοῦ τρόπου τούτου ἐμμέσως ἔγινε δεκτόν ἀπό ὅλας τάς ὀρθοδόξους Ἐκκλησίας, πλήν ἐκείνης τῆς Ρωσσίας, καί τό κυριαρχικόν δικαίωμα τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου ἐπί τῆς  μητροπόλεως τοῦ Κιέβου καί τῆς Οὐκρανίας.

* * *

Ὅταν τό 1757 ἡ Μητρόπολις Χαλεπίου ἐδόθη εἰς τόν Οἰκουμενικόν Θρόνον, λόγῳ δυσκολιῶν διοικήσεώς της ἀπό τό Πατριαρχεῖον Ἀντιοχείας, εἰς τό ὁποῖον κανονικῶς ἀνῆκεν, ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης Νεόφυτος Ζ' ἐτόνιζεν εἰς τήν σχετικήν Πατριαρχικήν καί Συνοδικήν Πρᾶξιν ἐπιστροφῆς τῆς Μητροπόλεως αὐτῆς εἰς τό Πατριαρχεῖον Ἀντιοχείας τό 1792 τά ἀκόλουθα:
          «τό ἀντιλαμβάνεσθαι μέν καί ἐκ τῶν ἐνόντων βοηθεῖν πρός τάς χρείας καί τοῖς λοιποῖς ἁγιωτάτοις Πατριαρχικοῖς καί Ἀποστολικοῖς Θρόνοις, πάνυ προσῆκον ἐκ παλαιοῦ ἡγεῖται ὁ καθ' ἡμᾶς οὑτωσί ἁγιώτατος Πατριαρχικός, Ἀποστολικός καί Οἰκουμενικός Θρόνος, ἀφαιρεῖσθαι γε μήν ἐκείνων τά δίκαια καί πλεονεκτεῖν  ἀδικοῦντα, οὐχ ὅπως πράττειν, ἀλλ' οὐδέ ἀκούειν ἀνέχεται. Ἐκεῖνο μέν γάρ δίκαιον καί ἄξιον ἑαυτοῦ, τοῦτο δέ τοὐναντίον ἄδικόν τε καί ἀπρεπές τῷ Πατριρχικῷ ἀξιώματι»  (παραπομπή 16).
          Τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον πάντοτε προσέτρεξεν εἰς βοήθειαν καί συναντίληψιν τῶν δοκιμαζομένων Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν. Οὐδέ ὅμως «ἀκούειν ἀνέχεται» τόν σφετερισμόν τῶν κανονικῶν δικαίων μιᾶς Ἐκκλησίας ἀπό ἄλλην. Ὅλα τά ὑπάρχοντα σχετικά ἐπίσημα ἔγγραφα προβλέπουν ὅτι ὁ ἑκάστοτε Μητροπολίτης Κιέβου θά ὤφειλε νά ἐκλέγεται ἀπό τήν Ἐκκλησίαν τῆς Οὐκρανίας καί νά μνημονεύῃ ὡς κανονικήν «ἀρχήν» του «ἐν πρώτοις» τόν Οἰκουμενικόν Πατριάρχην κατά τήν Θείαν Λειτουργίαν. Ἡ μή τήρησις τῶν θεμελιωδῶν αὐτῶν ὅρων ἀποτελεῖ σφετερισμόν ξένης δικαιοδοσίας. Ἡ δέ ὕπαρξις τῶν ὅρων αὐτῶν εἰς ὅλα τά ὑπάρχοντα ἐπίσημα κείμενα μαρτυρεῖ ὅτι ἡ Ἐκκλησία Κωνσταντινουπόλεως οὐδέποτε ἀπεμπόλησε de jure τά κανονικά δικαιώματά της εἰς τήν Ἐκκλησίαν τῆς Οὐκρανίας.
          Πρέπει ἐπίσης, νά ἐπισημανθῇ καί ἕνα ἐκ τῶν βασικῶν ἀξιωμάτων τοῦ δικαίου: ἡ ἀρχή, ἡ ὁποία ἐξέδωσε μίαν Πρᾶξιν ἔχει ἀπόλυτον προτεραιότητα εἰς τήν ἑρμηνείαν της. Συνεπῶς, εἰς τήν συγκεκριμένην περίπτωσιν ἡ ἑρμηνεία τῶν Πατριαρχικῶν καί Συνοδικῶν Πράξεων ἀνήκει πρωταρχικῶς εἰς τόν Οἰκουμενικόν Θρόνον.
          Δικαιοῦται,    συνεπῶς,    καί  ὑποχρεοῦται    τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον  νά  λαμβάνῃ  τήν  προσήκουσαν μητρικήν  μέριμναν περί τῆς Ἐκκλησίας  τῆς Οὐκρανίας  εἰς  κάθε  περίπτωσιν,  κατά τήν ὁποίαν κρίνεται τοῦτο ἀναγκαῖον.

                                                                    ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

1 J. Darrouzès, Notitiae episcopatuum Ecclesiae Constantinopolitanae, Paris, 1981, σ. 388.
2 В. Г. Ченцова (V. G. Tchentsova), Синодальное решение 1686 г. о Киевской митрополии, Древняя Русь. Вопросы медиевистики 2 [68] (2017) 100-102.
3 Собранiе государственныхъ грамотъ и договоровъ, хранящихся въ государственной коллегiи иностранныхъ дѣлъ, Часть четвертая, Москва, 1826, σ. 514-517.
4 Архив Юго-Западной России, Часть 1, Том V, Киев, 1859, σ. 166-193.
5 Δοσιθέου, Πατριάρχου Ἱεροσολύμων, Ἱστορία περί τῶν ἐν Ἱεροσολύμοις Πατριαρχευσάντων, Βιβλ. 11, § 28, ΤΟΜΟΣ ΣΤ', (ἐκδ. Βασ. Ρηγοπούλου), 1983, σ. 240
6 Οἱ ὅροι «γέρων» καί «προεστώς» προέρχονται ἀπό τήν μοναστηριακήν ὁρολογίαν καί δηλώνουν πνευματικήν σχέσιν. Βλ. Παντελεήμονος Καρανικόλα, Κλείς Ὀρθοδόξων Κανονικῶν Διατάξεων, 1979, σ. 298-299. 
7 Лурье, В., Русское православие между Киевом и Москвой очерк истории русской православной традиции между XV и XX веками, Москва, 2009. 
8 Βλ. K. Vetochnikov, «La “concession” de la métropole de Kiev au patriarche de Moscou en 1686: Analyse canonique», Proceedings of the 23rd International Congress of Byzantine studies, Belgrade, 22–27 August 2016 : Round Tables, Editors Bojana Krsmanović, Ljubomir Milanović, Belgrade 2016, p. 780-784.
9 Ὁ Πατριάρχης Δοσίθεος προέτεινε κατά τάς διαπραγματεύσεις ὡς πρότυπον τούς κανόνας Ἀγκύρας 13, Ἀντιοχείας 10 καί Ζ΄ Οἰκ. 14. Πλησιέστερον χρονικῶς πρός τήν «Πρᾶξιν» τοῦ 1686 παράδειγμα χορηγήσεως ἀδείας πρός χειροτονίαν εἶναι τό χρυσόβουλον τοῦ 1651, μέ τό ὁποῖον ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης δίδει ἄδειαν εἰς τόν Μητροπολίτην Φιλαδελφείας Ἀθανάσιον Βαλεριανόν, διαμένοντα εἰς τήν Βενετίαν, νά χειροτονῇ τόν Κεφαλληνίας καί τῶν Κυθήρων λόγῳ τῶν ἐχθροπραξιῶν μεταξύ Βενετίας καί Ὀθωμανῶν, αἱ ὁποῖαι δέν ἐπέτρεπαν τήν χειροτονίαν αὐτήν ἀπό τόν Μονεμβασίας (περίπτωσις ἀνάλογος πρός ἐκείνην τοῦ Κιέβου τό 1686). Τό χρυσόβουλον αὐτό ἔχει, κατά τούς ἐρευνητάς, πολλάς ὁμοιότητας πρός τήν «Πρᾶξιν» τοῦ 1686 καί, ἴσως, ἀπετέλεσε τό πρότυπον διά τήν σύνταξιν τοῦ ἐγγράφου περί τῆς μητροπόλεως Κιέβου. Βλ. V. G. Tchentsova, σ. 94 ἑξ.
10 Βλ. Καλλινίκου Δεληκάνη, Ἐπίσημα ἐκκλησιαστικά ἔγγραφα τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, Τομ. Γ΄, 1905, σ. 24: «Συνοδικόν Χρυσόβουλον ἤ Τόμος …» 
11  Βλ. V. G. Tchentsova (ἀνωτ. σημ. 2), σ. 98.
12 Βλ. Κυζίκου Καλλινίκου (Δεληκάνη), «Ἡ αὐτοκέφαλος Ἐκκλησία Πολωνίας», Ἐκκλησία, 1924, σ. 6
13 Αὐτόθι. 
14 Βλ. Ράλλη – Ποτλῆ, Σύνταγμα τῶν Θείων καί Ἱερῶν Κανόνων, ΙΙ, 1852, σ. 259 ἑξ. καί 361.
15 Οἱ κανόνες, οἱ ὁποῖοι παραβιάζονται εἰς τήν περίπτωσιν αὐτήν εἶναι πολλοί, ὅπως οἱ 35 τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων, 13 καί 22 τῆς Ἀντιοχείας, 15 τῆς Σαρδικῆς, 2 τῆς Β' Οἰκ. κ.ἄ.
16  Καλλινίκου Δεληκάνη, Ἐπίσημα ἐκκλησιαστικά ἔγγραφα, Τομ. Β΄, 1904, σ. 217


ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Κείμενα

Α΄ 
Πατριαρχική καί Συνοδική «Πρᾶξις»,  ἤτοι «Γράμμα Εκδόσεως» τοῦ ἔτους 1686

ΕΚΘΕΣΗ ΠΑΛΑΙΟΓΡΑΦΙΚΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ
ΤΟΥ ΚΩΔΙΚΑ ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΚΩΝ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΠΑΛΑΙΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΤΟΥ ΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ ΑΡ. 22

Εἰσαγωγή
…………………………………………………………………………………….
Μεταξὺ τῶν χειρογράφων κωδίκων ποὺ κατέχει τὸ Ἱστορικό καὶ Παλαιογραφικὸ Άρχεῖο (ΙΠΑ) τοῦ Μορφωτικοῦ Ἱδρύματος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης (ΜΙΕΤ) εἶναι καὶ ὁ κώδικας ὑπ’ ἀριθμὸν 22, ὁ ὁποῖος περιέχει ἀντίγραφα πράξεων τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου κατ’ ἐπιλογὴν κυρίως τοῦ  17ου καὶ 18ου αιῶνος.
……………………………………………………………….................................
Ὁ κώδικας περιέχει συνολικὰ 268 πράξεις κατὰ κύριο λόγο πατριαρχικές καὶ νομικές καὶ ἐπὶ πλέον κάποια συνοπτικά κεφάλαια θεολογικῆς φύσεως.
Περιέχονται πράξεις ἐπωνύμων καὶ ἀνωνύμων Οἰκουμενικῶν Πατριαρχῶν ποὺ ἀναφέρονται σὲ ποικίλα διοικητικὰ θέματα τοῦ Πατριαρχείου, ὅπως ἀπονομὴ σταυριοπηγιακῆς ἀξίας σὲ μονές, συνοδικὲς ἀποφάσεις χειροτονιῶν ἀρχιερέων καὶ καθαιρέσεων, ἁπανταχοῦσες καὶ ἄλλες νομικῆς φύσεως ὑποθέσεις. Τὰ πέντε πρῶτα χωρὶς ἀριθμηση φύλλα περιέχουν πίνακα τῶν περιεχομένων κατὰ θεματικὴ ἀλφαβητικὴ σειρά.

Συνοπτικὰ περιέχονται πράξεις τῶν Οἰκουμενικῶν Πατριαρχῶν
Μητροφάνους Γ’ (1567)
Νεοφύτου Β’ (1611)
Παϊσίου Α’ (1654) 
Ἰωαννικίου Β’ (1655)
Παρθενίου Δ’ (1667-1684, β’ καὶ ε’ πατριαρχεία)
Γερασίμου Β’ (1673)
Ἰακώβου (1681-1688, α’,  β’ καὶ γ’ πατριαρχεία)
Καλλινίκου Β’ (1688-1702)
Διονυσίου Δ’ (1682-1695 γ’,  δ’ καὶ ε’ πατριαρχεία)
Νεοφύτου Δ’ (χ. χρονολογία)
Γαβριὴλ Γ’ (1703-1704)
Κυπριανοῦ Α’(1708-1713, α’καὶ β’ πατριαρχεία)
Ἀθανασίου Ε’ (1710)
Κυρίλλου Δ’ (1711-1712)
Ἱερεμίου Γ’ (1719)
Παϊσίου Β’ (1732)
Καὶ 90 επὶ πλέον πράξεις ἀδήλων πατριαρχῶν.
Ἐπίσης περιέχονται πράξεις ἐπίλυσης νομικῶν ὑποθέσεων ἀπὸ τὰ ἔτη 1662 ἕως 1731.
……………………………………………………………………………………

Διαπιστώσεις

1. Ὁ Κώδικας πατριαρχικῶν γραμμάτων του ΙΠΑ/ΜΙΕΤ εἶναι αὐθεντικὸς καὶ γνήσιο προϊὸν ἑνὸς γραμματέως καὶ συνεργατῶν του τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου.
2. Οἱ ἀναφερόμενες χρονολογίες 1784 καὶ 1785 στὸ τελευταῖο μη ἀριθμημένο φύλλο βρίσκονται σὲ συνάφεια μὲ τὴ γραφὴ τοῦ κώδικα, ὥστε νὰ τοποθετεῖται αὐτὴ ὁπωσδήποτε μετὰ τὸ ἔτος 1732 καὶ 1784 καὶ κατὰ πάσα πιθανότητα γύρω στὸ ἔτος 1750, ὁπότε ἐμφανίζεται νὰ ἐπικρατεῖ και τὸ διαφαινόμενο ὑδατόσημο τοῦ χαρτιοῦ.
3. Πολλὲς ἀπὸ τὶς περιεχόμενες πράξεις ὁ ὑπογράφων ἔχει ταυτίσει καὶ ἔχει ἐντοπίσει εἴτε σε ἀντίστοιχους κώδικες συλλογῶν πατριαρχικῶν γραμμάτων (ὅπως ὁ κώδικας Γ’ του Ἀρχείου τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, ὁ κώδικας Κριτίου, ὁ κώδικας 315 τοῦ Πατριαρχείου Ἀλεξανδρείας, εἴτε σὲ δημοσιεύματα τοῦ Μ. Γεδεών, τοῦ Καλλινίκου Δεληκάνη καὶ ἄλλων.
4. Τὰ ἀναφερόμενα κτητορικὰ σημειώματα ποὺ παρουσιάζουν τὸν Οἰκουμενικὸ Πατριάρχη Ἀγαθάγγελο ὡς κτήτορα τοῦ κώδικα ἐνισχύουν τὴ διαπίστωση τῆς αὐθεντικότητας τῆς προέλευσης καὶ τῆς χρήσης τοῦ κώδικα ἐντὸς τῆς πατριαρχικῆς γραμματείας. Ὁ δὲ Κωνσταντίνος Γεωργιάδης (ἔχω ἐντοπίσει καὶ ἀνάλογο κτητορικό του σημείωμα σὲ χειρόγραφο τῆς συλλογῆς τοῦ Μουσείου Μπενάκη) πρέπει σαφῶς να ἔχει οἰκογενειακὴ σχέση μὲ τὸν πατριάρχη Ἀγαθάγγελο. Πάντως αὐτὸ εἶναι θέμα περαιτέρω ἔρευνας.
5. Ἑπομένως οὐδεμία ἀμφιβολία ὑπάρχει περί τῆς αὐθεντικότητος τόσο τοῦ ἰδίου κώδικος, ὅσο καὶ τῶν ἐμπεριεχομένων κειμένων.
……………………………………………………………………………………

Ἀθήνα, 18 Σεπτεμβρίου 2018

Ἀγαμέμνων Τσελίκας
Προϊστάμενος τοῦ Ἱστορικοῦ καὶ Παλαιογραφικοῦ Ἀρχείου
τοῦ Μορφωτικοῦ Ἱδρύματος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης


Ἶσον ἀπαράλλακτον τοῦ π(ατ)ριαρχικοῦ, καὶ συνοδικοῦ γράμματος τοῦ δοθέντος / τῷ μακαριωτάτῳ π(ατ)ριάρχῃ Μοσχοβίας  ἐκδόσεως φημὶ γράμματος, ἐπὶ τῷ / εἶναι τὴν μ(ητ)ρόπολιν Κιόβου ὑποκειμ(έν)ην τῷ π(ατ)ριαρχ<ικῷ> αὐτοῦ θρόνῳ, καὶ χει/ροτονεῖσθαι τὸν ψηφισθησόμ(εν)ον Κιόβου ὑπ’ αὐτοῦ.
+ Πάντα φησὶν ὁ ἀποστολικὸς λόγος πρὸς οἰκοδομὴν γινέσθω, εἴτε γ(ὰ)ρ πρατ/τόντων ἡμῶν, εἴτε καὶ λεγόντων, ὁ σκοπὸς ἡμῶν δέον ἐνεργεῖσθαι πρὸς / καταρτισμὸν τοῦ πλησίον, καὶ διευθύνεσθαι πρὸς ὠφέλειαν τῶν ἀδελφῶν. πάν/τας γὰρ ὁ θεῖος ἀπόστολος, καὶ ἀδελφοὺς καλεῖν οὐ παύετ(αι), καὶ τῆς διορθώσεως / αὐτῶν ἐπιμελούμενος οὐκ ἀναβάλλετ(αι), εἰσηγούμ(εν)ος τὰ πρὸς σ(ωτη)ρίαν συντείνοντα, καὶ / ὑπομιμνήσκ(ων) ἕκαστον, μὴ ἀμελεῖν τῆς οἰκί(ας) ἐπαγγελί(ας), ἀλλ’ ἀγρύπνοις / ὄμμασι, καὶ άτενέσι νοὸς ὁρμήμασιν ἐμβάλλειν ἑκάστῳ τὴν προσηνῆ θερα/πείαν, καὶ οὕτω μέχρι τοῦ νῦν οἱ τῆς ἐπαγγελί(ας) ταύτης διάδοχοι ἀποστολικῶς / διῆγον, ὧν τὴν διαδοχὴν καὶ τῆς ἡμῶν μετρ<ιότητος> κρίμασι τοῦ τὰ πάντα, ὡς αὐ/τῷ ἔδοξε, διευθετοῦντος παντοδυνάμου Θ(εο)ῦ, διαδεξαμ(έν)ης, καὶ συνοδικῶς προ/καθημένης συνεδριαζούσης αὐτῇ, καὶ ἱερωτάτων συναδελφῶν ἀρχιερέ(ων) γράμ/ματα σεβάσμια ἐνεφανίσθησαν τῶν γαληνοτάτ(ων), ὀρθοδοξοτάτων, καὶ θεοστέ/πτων βασιλέων, καὶ μεγάλων κνέζηδων Μοσχοβί(ας) κυρί(ων) κυρί(ων) ἀδελφῶν Ἰωάννου / Ἀλεξιοβίτζη, καὶ Πέτρου Ἀλεξιοβίτζη, καὶ αὐτοκρατόρ(ων) πάσης μεγάλης , καὶ μικρᾶς /καὶ λευκῆς Ῥωσί(ας), πολλῶν τε αὐθεντειῶν, καὶ γαιῶν ἀνατολικῶν, δυτικῶν, καὶ βορεί(ων) π(ατ)ρικῶν, καὶ προπατορικῶν κληρονόμ(ων), καὶ ἐξουσιαστῶν, περιποθήτων κατὰ / Κύριον, καὶ ἐκ σπλάγχνων ἀγαπητῶν υἱῶν αὐτῆς, καὶ τοῦ μακαριωτάτου π(ατ)ριάρχου / Μοσχοβίας, καὶ πάσης Ῥωσίας κὺρ Ἰωακείμ, ἐν ἀγίῳ πν(εύματ)ι ἀγαπητοῦ ἀδελ/φοῦ αὐτῆς καὶ συλλειτουργοῦ τού τε εὐσεβεστάτου, καὶ περιφανεστάτου ὑπηκόου / τῶν εἰρημ(ένων) κρατίστ(ων) μεγάλ(ων) βασιλέ(ων) τοῦ Ζαμποροβιανοῦ στρατεύματος ἑκατέρ(ων) τῶν / μερῶν Βορυσθένους χατμάνου κυρίου Ἰωάννου Σαμουηλοβίτζου ἐν Κ(υρί)ῳ υἱοῦ / αὐτῆς ἀγαπητοῦ διαλαμβάνοντα, ὅτι ἡ τοῦ Κιόβου ἐπαρχία διὰ τὸ ε/ἶναι ὑ/ποκειμένη ὑπὸ τὸν ὑψηλότατον, καὶ ἁγιώτατον οἰκουμενικὸν θρόνον τῆς Κων/σταντινουπόλεως τὴν τοῦ ἀρχιερέως αὐτῆς χειροτονίαν, ὡς ἀείποτε περὶ [γρ. παρὰ] τούτου // ἐλάμβανε κατὰ τὴν τῶν ἱερῶν νόμ(ων) διακέλευσιν, πρὸ χρόν(ων) δὲ οὐκ ὀλίγ(ων) τ(ῆς) / μ(ητ)ροπόλεως ταύτης χηρευσάσης, καὶ παραδραμόντος καιροῦ, καὶ μὴ χειροτονηθέντος /γνησίου ἀρχιερέως ἐν αὐτῇ ὡς μεταξὺ τῶν δύο μεγίστ(ων) βασιλειῶν μάχαι τινὲς πα/ρεμπεσοῦσαι, καιροῦ δραξάμενος, καὶ εὐκαιρεί(ας) ἐντυχὼν ὁ ἐχθρὸς τῆς ὀρθῆς, καὶ ἀλη/θοῦς, καὶ ἁγί(ας), καὶ ἀμωμήτου πίστεως τῶν ὀρθοδόξ(ων) χριστιανῶν ζιζάνια, καὶ ἀκάνθας / ἐγκατέσπειρε μεταξὺ τοῦ σίτου, / ἤτοι τῆς ὀρθοδοξί(ας), καὶ κινδυνεύει ταύτην ὑποχείριον / ἕξειν τοῖς ἀλλοτρίοις, καὶ ἐναντίοις φρονήμασι, καὶ διὰ τοῦτο ἐζήτουν μετὰ μεγάλης εὐ/λαβείας, καὶ ὅ,τι πλείστης παρακλήσεως δοθῆναι ἄδειαν τῷ μακαριωτάτῳ π(ατ)ριάρχῃ / Μοσχοβίας χειροτονεῖν μ(ητ)ροπολίτην Κιόβου, ἡνίκα ἐμμένει ὑστερουμ(έν)η γνησίου ἀρχιε/ρέως ἡ μ(ητ)ρόπολις αὕτη, ἢ δι’ εὐλόγους αἰτί(ας) καθαιρεθῇ ὁ ἀρχιερατεύ(ων), ὅντινα ἂν / ἐκλέξωσιν οἱ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ταύτῃ ὑποκείμενοι ἐπίσκοποι, ἀρχιμανδρῖται, κα/θηγούμενοι τῶν ἱερῶν μοναστηρί(ων), καὶ οἱ λοιποί, ὡς εἴθισται, διὰ τὸ μὴ μένειν τοῦ λοιποῦ ἀ/προστάτευτον τὴν παροικίαν ταύτην, ὡς δυσκόλως καὶ πάνυ δυσχερῶς ἀποτελου/μένης ἐντεῦθεν τῆς τοιαύτης ὑποθέσεως, ὡς πᾶσι κατάδηλον ὄν, καὶ σπε(ι)ρούσης / ἐς αὔθις ζιζάνια, ἤ τοι αἱρέσεις, καὶ σχισματικὰς δόξας ὁ ἐχθρὸς τῆς ἀληθεί(ας) διάβο/λος, ὅπερ καὶ ἡ μεγίστη, καὶ κραταιὰ βασιλεία καὶ κυριεύουσα ἡμῶν ἐπρόσταξεν ὡς / παρακληθεῖσα ὑπὸ τῆς γαληνοτάτης, καὶ χριστιανικωτάτης ταύτης βασιλεί(ας) , δηλαδή / μηδὲν ἔμποδον ποιῆσαι εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην. Ὅθεν ἡ μετριότης ἡμῶν ἅτε / τῆς περιωπῆς τοῦ οἰκουμενικοῦ θρόνου ἐντετυχηκυῖα καὶ ὅση δύναμις φρον/τίζειν τῶν φροντίδος δεομέν(ων) ἐγνωκυῖα, ὡς λόγον ὑφέξουσα περὶ πάντων τῶν θεό/θεν αὐτῇ ἐμπεπιστευμέν(ων), τὴν αἴτησιν ταύτην ὡς ἀσμένως ἐδέχθη, εὔλογόν τε οὖσαν, / καὶ δικαίαν, κατασφαλίσαι ἐγγράφως ἔκρινεν ἄξιον. Καὶ δὴ γράφουσα μετὰ τῆς / περὶ αὐτὴν ἱερᾶς τῶν ἀρχιερέ(ων) συνόδου, καὶ ὑπερτίμ(ων) τῶν ἐν Ἁγίῳ Πν(εύματ)ι  ἀγα/πητῶν αὐτῆς ἀδελφῶν καὶ συλλειτουργῶν ἀποφαίνετ(αι), ἵνα ἡ ἁγιωτάτη ἐπαρχία / Κιόβου  εἴη ὑποκειμένη ὑπὸ τοῦ ἁγιωτάτου π(ατ)ριαρχικοῦ θρόνου τῆς Μεγάλης,  //  καὶ θεοσώστου πόλεως Μοσχοβί(ας), χειροτονεῖσθαι δηλαδὴ μ(ητ)ροπολίτην Κιόβου ἐν αὐτῇ /ἠνίκα παρεμπέσῃ χρεία παρὰ τοῦ μακαριωτάτου Μοσχοβίας, ὅντινα / ἂν ἐκλέξωσιν οἱ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ταύτῃ ὑποκείμενοι θεοφιλ<έστατοι> ἐπίσκ<οποι>, αἰδεσιμ<ώτατοι> / ἀρχιμανδρῖται, ὁσιώτ<ατοι> καθηγούμενοι τῶν ἱερῶν, καὶ σεβασμί(ων) μοναστηρί(ων), ὁσιώτ<ατοι> ἱε/ρομ<όναχοι>, εὐλαβ<έστατοι> ἱερεῖς, ὅσιοι μοναχοί, καὶ ἄρχοντες, καὶ λοιποί, προτροπῇ, καὶ ἀδείᾳ / τοῦ ἐκεῖσε περιφανεστάτου μεγάλου χατμάνου, ὡς συνήθεια τῷ τόπῳ ἐπεκράτησε /καὶ λαμβάνειν παρ’ ἐκείνου τὴν ἐν μεμβράναις λεγομένην πρᾶξιν, καὶ γινώ/σκειν ἐκεῖνον γέροντα, καὶ προεστῶτα αὐτοῦ ὡς παρ’ ἐκείνου χειροτονουμένη, καὶ οὐχὶ ὑπὸ τοῦ οἰκουμενικοῦ, ὡς ἀνωτέρω εἴρητ(αι), διά τε τὸ τοῦ τόπου ὑπερβάλλον / διάστημα, καὶ διὰ τὰς συνεχῶς συμβαινούσας ἀναμεταξὺ τῶν δύο βασιλειῶν μάχας, καὶ τρόπῳ συγκαταβατικῷ χρωμένου κατὰ τὴν αὐτοῦ προπάλαιον συνήθει(αν), / καὶ διδόντως οἰκονομικῶς ἐκείνῳ τὴν τοιαύτην ἄδειαν. Ἡνίκα δὲ ἐκτελῶν εἴη / ὁ μ(ητ)ροπολίτης οὗτος Κιόβου ἐν τῇ παροικίᾳ ταύτῃ τὴν θείαν, καὶ ἱερὰν, καὶ ἀναί/μακτον θυσίαν μνημονεύῃ ἐν πρώτοις τοῦ σεβασμίου ὀνόματος τοῦ οἰκουμενικοῦ / π(ατ)ριάρχου ὡς ὄντος πηγή, καὶ ἀρχή, καὶ ὑπερκειμένου πάντων τῶν πανταχοῦ πα/ροικιῶν τε, καὶ ἐπαρχιῶν, ἔπειτα τοῦ π(ατ)ριάρχου Μοσχοβί(ας) ὡς γέροντος αὐτοῦ / μηδενὸς κατὰ τοῦτο ἐναντιουμένου, ἢ ἀντιλέγοντος τὸ παράπαν ὡς εὐλόγως, καὶ / δικαίως γεγονός. Ὁ δὲ παρὰ τὰ γεγραμμένα διανοηθείς, ἢ ἄλλως πως βου/ληθεὶς ἀπείθειαν, ἢ ἐναντιότητα ἐνδείξασθαι τῇ τοῦ Κ(υρίο)υ διαταγῇ ἀντιστήσετ(αι), / καὶ παρ’ ἐκείνου τὰς ἀντιμοισθί(ας) ἕξει ὡς καταφρονητὴς τῶν π(ατ)ριαρχῶν ὄντων / εἰκόνων τοῦ Θ(εο)ῦ ἐμψύχων τε, καὶ ζωσῶν. Διὸ καὶ εἰς δήλωσιν καὶ βεβαίωσιν τῆς / ὑποθέσεως ταύτης ἐγράφη τὸ παρὸν συνοδικὸν ἐκδόσεως γράμμα ἐν τῷ / ἱερῷ τῆς καθ’ ἡμᾶς τοῦ Χ(ριστο)ῦ Μεγ<άλης> Ἐκκλ<ησίας> κώδικι καὶ καταγραφὲν ἐνεχειρίσθη τῷ μακαρ<ιωτάτῳ>  / π(ατ)ριάρχῃ Μοσχοβί(ας) κὺρ Ἰωακεὶμ ἐν ἔτει σ(ωτη)ρίῳ ,αχπςῳ ἐν μηνὶ Ἰουνίῳ, ἰνδικτιῶνος θης.  


Β΄
Πατριαρχική ἐπιστολή πρός τούς Βασιλεῖς τῆς Ῥωσσίας (παραπομπή*)

Διονύσιος, ἐλέῳ Θεοῦ Ἀρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, Νέας Ῥώμης καί Οἰκουμενικός Πατριάρχης.
Γαληνότατοι, κράτιστοι, Θεόστεπτοι, Θεοφρούρητοι, νικηταί τροπαιοῦχοι καὶ ὑπερασπισταί τοῦ Χριστιανικοῦ γένους, ἐλέῳ Θεοῦ Αὐθένται, Βασιλεῖς καί μεγάλοι Κνέζιδες, εὐσεβέστατοι ἀδελφοί Κύριοι Κύριοι Ἰωάννη, Πέτρε καί Σοφία Ἀλεξιοβίτζηδες, πάσης Μεγάλης καὶ Μικρᾶς καὶ Ἄσπρης Ῥωσσίας, καί Αὐτοκράτορες Μοσχοβίας, Βλαντιμιρίου, Κιόβου, Νοβαγραδίου, Βασιλεῖς Καζανίου, Βασιλεῖς Ἀστραχανίου, Βασιλεῖς Σιμπιρίου, Μεγάλοι Αὐθένται Πισχοβίου, καί Μεγάλοι Κνέζιδες Λίτφας, Σμολέντζκας, Ντεβερίου, Βολινοτζκίου, Πουτοσκίου, Γιργορσκίου, Περμισκίου, Νταντζικίου Μπουργαρίας, καί ἄλλων πολλῶν Αὐθένται, καί Μεγάλοι Κνέζιδες τῆς χαμιλῆς γῆς Τζερνιχοβίου, Ῥεζανίου, Πολοτζκίου, Ὀμπτορσκίου, Ῥοστοβίου, Κοντισκίου, Ἱεροσλαβίου, Πελοζερίου, Οὐντουρίου, Βετορσκίου, Λιθομσκίου, Μεστησλευσκίου, καί παντός βορείου μέρους ἐξουσιασταί, καί αὐθένται γῆς Ἰβηρίας, Ταλίνων, Κρουζίνων Βασιλέων καί Καππαρτίνων, γῆς Τζερκέζων, Ἠγορίου, Κρουζήνων, καὶ ἄλλων πολλῶν ἡγεμόνων καί Ἐπαρχιῶν ἀνατολικῶν, δυτικῶν καί βορινῶν προδιοικηταί καί ἐξουσιασταί, καὶ ἐκ προγόνων νικηταί καί κληρονόμοι, υἱοί ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν ἀγαπητοί καί ἐκ σπλάγχνων περιπόθητοι τῆς ἡμῶν μετριότητος ἐπεύχομαι τῇ Ὑμῶν ἁγιωτάτῃ καί κραταιᾷ Βασιλείᾳ χάριν οὐράνιον καί σωτήριον ἔλεος παρά τῆς ὑπερφώτου καί ὑπερουσίου καί ἑνιαίας καί μακαρίας καί ζωοποιοῦ καί ἀσυγχύτου Τριάδος, ἀφ᾿ ἧς πᾶσα δόσις ἀγαθή καί πᾶν δώρημα τέλειον, ῥῶσιν καί εὐεξίαν σώματος, ἀνδρίαν καί ἰσχύν κατά πάντων τῶν ἀντικειμένων, γῆρας βαθύτατον, νίκην καί τρόπαια κατ᾿ ἐχθρῶν ὁρατῶν τε καί ἀοράτων, στερέωσιν ἐπίμονον, καί αὔξησιν τῆς κραταιᾶς καί ἁγίας Βασιλείας εἰς διαδοχάς τοῦ Θεοσώστου καί Θεοφρουρήτου Βασιλικοῦ Ὑμῶν Γένους.
Ἡ Θεία καί τελεταρχική παντοδυναμία, εἰ καί δίχα μέσων καί αἰτίων ἐκ τοῦ μή ὄντος εἰς τό εἶναι τὰ πάντα παρήγαγεν, ἀλλ᾿ ὅμως διά μέσων καί αἰτίων ὡς ἐπί τό πολύ, οὐ μόνον τά κατά φύσιν, ἀλλά καί τά ὑπερφυῆ κατεργάζεται· ὅθεν καί τήν ἀνθρωπίνην φύσιν ἀπό τοῦ παγκοσμίου κατακλισμοῦ ἐν τῇ κιβωτῷ περιέσωσε ναυτικῇ παραδόξῳ ναυαρχοῦντος τοῦ Νῶε· καί τόν λαόν τοῦ Ἰσραήλ διά τῆς Ἐρυθρᾶς θαλάσσης διεβίβασε καινῇ στρατηγίᾳ στρατηγοῦντος Μωσέως· καί τόν οἶκον Ἰακώβ ἐχόρτασεν ἀφειδέσι χερσί σιτοδοτοῦντος Ἰωσήφ, καί μυρία ἄλλα δι᾿ αἰτίων ὀργανικῶν, κατά τινας τῶν ἔξω φιλοσόφων, θαυμασίως ἀπειργάσατο, ὅσα ἡ Θεία Γραφή τρανῶς διαδίδωσιν· οὕτω καί νῦν τῆς παροικίας Κιόβου δεινῶς πιεζομένης ὑπό ποικίλων περιστάσεων τῆς ποιμαντικῆς διοικήσεως καί τῆς ἐκκλησιαστικῆς κυβερνήσεως, ὡς μέσῳ ἐπιτηδείῳ καί προσφυεῖ ὀργάνῳ ἐν τῇ τρυτάνῃ τῆς παναγίας καί ζωοποιοῦ Τριάδος ἐκλεχθέντι τῷ Ὑμετέρῳ ᾀεισεβάστῳ Κράτει ἐχρήσατο· ὅθεν καί γράμματα σεπτά τῆς Ὑμῶν Θεοφρουρήτου Βασιλείας προσηνέχθησαν ἡμῖν, ἐν πρώτοις τήν εἰρηνικήν καί νικητικήν Ὑμῶν κατάστασιν ἐξαγγέλοντα· εἶτα τό περί τήν παροικίαν Κιόβου συμβεβηκός διατρανοῦντα, ὅτι δηλαδή διά τό ὑπερβολικόν τοῦ τόπου διάστημα, καί διά τάς μεταξύ τῶν δύο μεγίστων Βασιλειῶν συμβάσας μάχας, οὐκ ἐδόθη ἄδεια παρά τῆς Πατριαρχικῆς τοῦ Οἰκουμενικοῦ θρόνου μεγαλειότητος χειροτονηθῆναι γνήσιον Μητροπολίτην Κιόβου, μετά τό μεῖναι ἀπροστάτευτον τήν παροικίαν ταύτην κατά τήν ἐξ ἀρχῆς ἐπικρατήσασαν συνήθειαν, ὡς ὑποκειμένης τούτῳ, καί μεινάσης πρό χρόνου πολλοῦ ἀποιμάντου, ὁ ἐχθρός τῆς εὐσεβοῦς καί ὀρθῆς καί ἀληθοῦς καί ἁγίας καί ἀμωμήτου τῶν εὐσεβῶν καί ὀρθοδόξων Χριστιανῶν διάβολος δι᾿ ὀργάνων πονηρῶν τῇ ποίμνῃ ταύτῃ ζιζάνια πάμπολλα ἐγκατέσπειρε, καί ἀκάνθας ὅτι πλείστας, ὥστε μικροῦ δεῖν καί τό σῖτον ἐναπέπνιξαν ἄν, ἤτοι τήν εὐσέβειαν, εἰ μή τό Ὑμέτερον Βασιλικόν ὀρθοδοξότατον Κράτος πρός ἄμυναν ἐξεγερθείη ἂν καὶ ᾐτοῦντο τήν παροικίαν ταύτην Κιόβου ὑποταχθῆναι ὑπό τόν ἁγιώτατον Πατριαρχικόν τῆς Μοσκοβίας θρόνον, ὥστε ἡνίκα παρεμπίπτῃ χρεία χειροτονίας προσώπου ἀξίου, τοῦ ἐκλεχθησομένου παρά τῶν ὑποκειμένων τῇ Μητροπόλει ταύτῃ Ἐπισκόπων, Ἀρχιμανδριτῶν, Ἡγουμένων, ἱερέων, ἱερομονάχων, μοναχῶν, ἀρχόντων καί λοιπῶν, ἀδείᾳ καί προτροπῇ τοῦ κατά καιρούς ἐκεῖσε περιφανεστάτου Χατμάνου, ἔχῃ ἄδειαν ὁ κατά καιρούς μακαριώτατος Πατριάρχης Μοσχοβίας καί πάσης Ῥωσσίας χειροτονεῖν τοῦτον κατά τήν ἐκκλησιαστικήν διατύπωσιν, καί ἀποδεικνῦναι γνήσιον καί νόμιμον καί κανονικόν Μητροπολίτην Κιόβου μετά τῶν αὐτοῦ προνομίων, καί ἐγχειρίζειν αὐτῷ τήν ἐν μεμβράναις λεγομένην πρᾶξιν, ἥτις διαλαμβάνει ῥητῶς ἅπερ ἕκαστος τῶν Ἀρχιερέων ἐν τῇ ἰδίᾳ ἐπαρχίᾳ ἔχει ἐπ᾿ ἐξουσίας ἐκτελεῖν. Διό τῆς ἡμῶν μετριότητος τήν ὑπόθεσιν συνοδικῶς προβαλούσης, καί ταύτην συνδιασκεψαμένης μετά τῶν περί αὐτήν ἱερωτάτων Μητροπολιτῶν, καί ὑπερτίμων, τῶν ἐν ἁγίῳ Πνεύματι ἀγαπητῶν αὐτῆς ἀδελφῶν καί συλλειτουργῶν, οὐ μόνον εὔλογος ἀπεφάνη, καί δικαία ἐκρίθη, ἀλλά καί ἡ πρόνοια, ἥντινα κατεβάλετε, μεγάλως ἐπῃνέθη, καί ἄκρως ἐθαυμαστώθη· περί οὗ καί γράμματα Πατριαρχικά συνοδικά ἐξετέθησαν, καί εἰς τόν τῆς μεγάλης τοῦ Χριστοῦ ἐκκλησίας κώδικα κατεστρώθησαν, διαλαμβάνοντα ὅτι ὁ μακαριώτατος Πατριάρχης Μοσχοβίας καί πάσης Ῥωσσίας κύρ Ἰωακείμ, ὁ ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι ἀγαπητός καί περιπόθητος ἀδελφός καί συλλειτουργός τῆς ἡμῶν μετριότητος ἔχῃ ἐπ᾿ ἀδείας χειροτονεῖν Κιόβου Μητροπολίτην, κατά τήν ἐκκλησιαστικήν διατύπωσιν, ὅντινα ἂν ἐκλέξωσιν οἱ ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ ταύτῃ ὑποκείμενοι, κατά τό ἐκδοθέν γράμμα τοῖς ὑποκειμένοις τῇ Κιόβου Ἐπαρχίᾳ, δηλαδή ἔχειν τούτους ἄδειαν ἡνίκα ἐμπίπτῃ χρεία προσώπου, γενησομένου Μητροπολίτου Κιόβου, ἐκλέγειν οὗτοι ὅντινα βούλωνται, καί οἱ μετά τοῦτον Πατριάρχαι ὁμοίως, καί ἡ Μητρόπολις αὕτη Κιόβου ἔστω ὑποκειμένη ὑπό τόν Ἁγιώτατον Πατριαρχικόν τῆς Μοσχοβίας θρόνον, καί οἱ ἐν αὐτῇ ἀρχιερατεύοντες, ὅ τε ἤδη καί ὁ μετά τοῦτον, γινώσκωσι γέροντα καί προεστῶτα αὐτόν τόν κατά καιρούς Πατριάρχην Μοσχοβίας ὡς ὑπ᾿ αὐτοῦ χειροτονούμενοι, ἑνός μόνου φυλαττομένου, δηλαδή ἡνίκα ὁ Μητροπολίτης Κιόβου ἱερουργῶν εἴη τήν ἀναίμακτον καί θείαν μυσταγωγίαν ἐν τῇ παροικίᾳ ταύτῃ, μνημονεύοι ἐν πρώτοις τοῦ σεβασμίου ὀνόματος τοῦ Παναγιωτάτου Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου, ὡς ἐξ αὐτοῦ πάντα τά ἀγαθά εἰς τά τῆς οἰκουμένης πέρατα διαδιδόμενα, καί πηγή πάντων ὤν, καί τρόπῳ συγκαταβατικῷ χρωμένῃ διά τάς ῥηθείσας αἰτίας, καί παρατιθεμένη εἰς τόν θρόνον τοῦ Πατριάρχου Μοσχοβίας τήν ταύτης ὑποταγήν, ἔπειτα τοῦ Πατριάρχου Μοσχοβίας.
Δεόμεθα Ὑμῶν τῶν Γαληνοτάτων καί Θεοστέπτων Μεγάλων Βασιλέων, καί Αὐτοκρατόρων ὀρθοδοξοτάτων, ὅπως κατ᾿ ἔτος μή ἐκλείποι ἡ ἐκ σπλάγχων υἱϊκῶν ἐλεημοσύνη, ἀλλά μετοχετεύοιτε προσηνῇ τῇ καρδίᾳ καί ὄμματι ἰλέῳ· καί ἡμεῖς οὐ διαλείψομεν, ἀλλά ἐσᾳεί χεῖρας ὑπερεκτεταμένας πρός τόν Ἀρχιποίμενα Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν ἀροῦμεν, ἐκλιπαροῦντες αὐτόν βραβεύειν τοῖς ὀρθοδοξοτάτοις καί Θεοστέπτοις Βασιλεῦσιν χάριν οὐράνιον, ὑγιείαν καί τελείαν εὐεξίαν, ῥῶσιν ψυχῆς τε ἅμα καί σώματος, τρόπαια καί νίκας κατ᾿ ἐχθρῶν ὁρατῶν καί ἀοράτων, αὔξησιν τῆς μεγίστης Ὑμῶν Βασιλείας, πληθυσμόν εἰρήνης εἰς τό ὑπήκοον, ἀγάπην χριστιανικήν καί ἀδελφικήν ἀνυπόκριτον μεταξύ Ὑμῶν, διαδοχήν τοῦ Βασιλικοῦ Ὑμῶν γένους, μέχρις ὅτου ὁ ἥλιος τόν αὐτοῦ διατρέχει κύκλον, χαράν καί εὐφροσύνην ἀνεκλάλητον, καί μετά ταῦτα τήν αἰώνιον μακαριότητα· ἔτι δέ συγχώρησιν καί Βασιλείαν οὐράνιον τοῖς ἁγιωτάτοις καί ἀοιδίμοις Ὑμῶν προπάτορσι, τοῖς ἀπ᾿ ἀρχῆς ταύτης τῆς Βασιλείας ὑπάρξασι. Ταῦτα μέν, ἡ δέ τρισυπόστατος καί ἁγία καί ζωαρχική καί Βασιλική Τριάς εἴη φύλαξ καί ἀρωγός Ὑμῶν ἐν βίῳ παντί. Ἀμήν.
Ἐν ἔτει τῷ Σωτηρίῳ χιλιοστῷ ἑξακοσιοστῷ ὀγδοηκοστῷ ἕκτῳ, ἰνδικτιῶνος ἐννάτην, μῆνα Μάϊον.
͵αχπς΄ ἰνδικτιών θ΄ μήν Μάϊος.
† Πρός Θεόν διάπυρος εὐχέτης τῆς Χριστιανικωτάτης Ὑμῶν Βασιλείας καί κατά πάντα πνευματικός πατήρ καί Οἰκουμενικός Πατριάρχης.

                                                                          ΠΑΡΑΠΟΜΠΗ

* Βλ. Coбраніе государственныхъ грамотъ и договоровъ, хранящихся въ государственной коллегіи иностранныхъ дылъ, Част четвертая, Москва, 1826, σ. 514-517. (ἀπό τό κείμενο, σ. 6, σημ. 3)