Ανατυπώθηκε το υπό Π. Β. Πάσχου παλαιό βιβλίο "Το Γεροντικόν, ήτοι Αποφθέγματα Αγίων Γερόντων"

Γράφει ο π. Παναγιώτης Καποδίστριας 

Να, λοιπόν, που οι εφημερίδες διατηρούν την... αξία τους: Δηλαδή προσφέρουν -συχνά, πυκνά- φθηνά και προσιτά, βιβλία σπουδαία και αξιανάγνωστα! Βέβαια, οι εφημερίδες δεν υπάρχουν γι' αυτό, αλλά έτσι που κατάντησαν η ενημέρωση και τα μέσα που θα έπρεπε να την υπηρετούν, κάλλιο η προσφορά των βιβλίων, παρά η παρα-πληροφόρηση! Θου, Κύριε... 

Σήμερα, μες από μια σαββατιάτικη εφημερίδα, αποκτήσαμε ένα βιβλίο - σταθμό του πολυαγαπητού δασκάλου μου, Καθηγητή Πανεπιστημίου και έγκριτου ποιητή Π. Β. Πάσχου. Πρόκειται για "Το Γεροντικόν ήτοι Αποφθέγματα Αγίων Γερόντων", με Εισαγωγή του μακαριστού Μοναχού Θεοκλήτου Διονυσιάτη. Ο Π. Β. Πάσχος έκαμε τον Πρόλογο, το Κείμενο, το Γλωσσάριον, τα Σχόλια, το Ευρετήριον θεμάτων, που αφορούν στις εν λόγω δημοσιευθείσες ιστορίες. Η επανέκδοση πραγματοποιήθηκε από την 2η έκδοση του Εκδοτικού Οίκου "Αστήρ" Αλ. και Ε. Παπαδημητρίου. 

Στην παρούσα φωτοστατική ανατύπωση προτάσσεται ένα σύγχρονο προλογικό σημείωμα του Π. Β. Πάσχου, με τίτλο "Απαραίτητη επισημείωση (2014)", όπου μας εξηγεί πώς φθάσαμε να ξανακρατάμε στα χέρια μας το παλαιό εκείνο βιβλίο με τις ιστοριούλες από τον βίο των Μοναστών. Παλαιό βιβλίο, αλλά εξόχως επίκαιρο και νεάζον, δεδομένου ότι η σοφία και ο ψυχοσωματικός ιδρώτας των Αγίων Πατέρων δύνανται να παραμένουν στον αιώνα ως πηγή αναψυχής και ιδιάζοντα τρόπο ανακούφισης και ανανέωσης των ψυχικών υποθέσεών μας!  

Χάριν των νεότερων αναγνωστών μας, αντιγράφουμε μια ενδεικτική παράγραφο από την Εισαγωγή του π. Θεοκλήτου Διονυσιάτη: "[...] Οι άγιοι Πατέρες των ερήμων δεν εκράτησαν δι' εαυτούς μόνον τον πλούτον της πείρας των. Αλλ' εις ημάς τα τέκνα αυτών, κατά πίστιν, ως άλλους τραπεζίτας, κατά το ιερόν Ευαγγέλιον, έδωκαν το αλληγορούμενον ¨αργύριόν των¨, διά των θείων συγγραμμάτων, υποτυπώσεων και αποφθεγμάτων όπως, αποκτώντες την γνώσιν των αρετών και παθών και ακολουθούντες τα παραδείγματα αυτών, διεγερθώμεν ως εξ ύπνου εις την ζήλωσιν αυτών και εις την εργασίαν τής κατ' αρετήν τελειότητος. Εντεύθεν δε, οδηγούμενοι υπό του παναγίου και φωτιστικού πνεύματος, ανακαλύψωμεν τα βάθη της ηθικής φιλοσοφίας, εκκλίνοντες των εξ ίσου πεπλανημένων οδών της υπερβολής και ελλείψεως, ήτοι τας σατανικάς ακρότητας, εις τας οποίας διολισθαίνουν οι εστερημένοι του φωτός της διακρίσεως, εξ υπερηφανείας. [...]".

Αντιγράφουμε -χάριν ενδεχόμενης ωφέλειας- και ορισμένα αποφθέγματα εκ του Γεροντικού: 

* Έλεγεν ο Αββάς Ιωάννης ότι φυλακή εστί, το καθίσαι εν τω κελλίω και μνημονεύειν του Θεού πάντοτε - και τούτο εστί το, εν φυλακή ήμην και ήλθετε προς με. 

* Είπε πάλιν: τις ισχυρός ως ο λεών; και διά την κοιλίαν αυτού εμπίπτει εις παγίδα και όλη η ισχύς αυτού ταπεινούται. 

* Είπεν ο Αββάς Ποιμήν των Αββά Ιωσήφ: ειπέ μοι πώς γένωμαι μοναχός; και είπεν: ει θέλεις ευρείν ανάπαυσιν και ώδε και εκεί, επί παντί πράγματι λέγε: εγώ τις ειμί; και μη κρίνης τινά.  

* Είπεν ο Αββάς Ιάκωβος, ότι μείζόν εστίν το ξενητεύσαι παρά το ξενοδοχείν. 

* Είπεν ο Αββάς Ποιμήν, ότι το φυλάσσειν, και εαυτώ προσέχειν και η διάκρισις, αι τρεις αύται αρεταί, οδηγοί εισί της ψυχής. 

* Είπε πάλιν: το πένθος διπλούν εστί - εργάζεται και φυλάσσει. 

* Είπε πάλιν: αρχή κακών εστίν ο περισπασμός. 

* Είπε πάλιν ο Αββάς Ποιμήν, ότι εάν ποιήση άνθρωπος καινόν ουρανόν και καινήν γην, ου δύναται αμεριμνήσαι. 

* Είπε πάλιν, ότι ο άνθρωπος δέεται της ταπεινοφροσύνης και του φόβου του Θεού, ώσπερ της πνοής της εκπορευομένης εκ της ρινός αυτού.

* Είπεν ο Αββάς Σισώης: ζήτει τον Θεόν και μη ζήτει πού κατοικεί. 

* Είπεν ο Αββάς Σεραπίων, ότι ώσπερ οι στρατιώται του βασιλέως ου τολμώσιν ιστάμενοι έμπροσθεν αυτού δεξιά ή αριστερά προσέχειν, ούτω και ο άνθρωπος, εάν ίσταται ενώπιον του θεού και προσέχη ενώπιον αυτού εν φόβω πάση ώρα, ουδέν του εχθρού δύναται αυτόν εκφοβήσαι. 

"Παναγία Μυρτιδιώτισσα και άλλα διηγήματα", το νέο βιβλίο του Π. Β. Πάσχου

Ο εξαίρετος λογοτέχνης, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και σεβαστός δάσκαλος τού γράφοντος Παντελής Β. Πάσχος, είχε την καλότητα να μου αποστείλει πριν από λίγο καιρό το νέο πόνημά του, αυτή τη φορά πεζογραφικό, με τίτλο «Παναγία Μυρτιδιώτισσα και άλλα διηγήματα» (εκδόσεις Παρρησία, Αθήνα 2013, σελίδες 272), στο οποίο προτάσσεται ένα δοκίμιο του καθηγητή Κάρολου Μητσάκη.

Στο ανά χείρας τομίδιο, του οποίου το εξώφυλλο κοσμεί μια εικόνα, καμωμένη από τον Πρωτοπρεσβύτερο Δημήτριο Καραγιάννη, συναπαντιέται ο αναγνώστης με δύο ενότητες καλογραμμένων διηγημάτων. Η πρώτη τιτλοφορείται «Ο κήπος» (με δώδεκα κείμενα) και η δεύτερη «Τα βράχια» (με δεκατέσσερα κείμενα).

Επειδή στην περίπτωση του Π. Β. Πάσχου τα πολλά λόγια είναι φτώχεια, αρκούμαστε να σημειώσουμε εδώ -ακραγγίζοντας την αξία των εν λόγω πεζογραφημάτων του- ότι ο ελλογιμότατος συγγραφέας, συνεχιστής του Παπαδιαμάντη, του Μωραϊτίδη και του Κόντογλου (κατά την εκτίμηση του Μητσάκη), γνωρίζει να μάς κερνάει, δια των καλά δομημένων λέξεών του, νοήματα υψηλότατα. Με απλή -όχι απλοϊκή- καλολογία αποκαθιστά στην πρότερη ολοκληρία τους καταστάσεις παραθεωρημένες της ψυχής και της καθημερινότητάς μας, όπως λ.χ. την ευλάβεια, τη νοσταλγία της πατρίδας (με κάθε έννοια), τη φιλία μεταξύ των συνανθρώπων και δη τη συνάντηση των προσώπων, την  κατάνυξη, την αγωνιστικότητα!... 

Ο Π. Β. Πάσχος, στην εποχή μιας άνευ προηγουμένου αμοραλιστικής και ανέστιας λογοτεχνίας, γνωρίζει παιδιόθεν σε ποιο ήθος και σε ποια εστία ανήκει. Σε αυτές τις σταθερές στηρίζεται και μάς προσκαλεί να μεταλάβουμε φωτός από τα βιώματα που πάλλονται εντός του, εξωτερικευόμενα μάλιστα με τόσο ήπιο και φιλικότατο τρόπο!

Μια κριτική επιστολή κι ένα ποίημα του Καθηγητή και Ποιητή Π. Β. Πάσχου για τις «Καμένες Πεταλούδες» του π. Παναγιώτη Καποδίστρια

Πολϋαγαπητέ μου π. Παναγιώτη, Χριστός Ανέστη!

Πάει λίγος καιρός που έλαβα το έξοχο βιβλίο σου με τις «Καμένες Πεταλούδες». (………)

Σε λογάριαζα πάντοτε συμπορευόμενο με το Ρωμανό Μελωδό και το Σολωμό, τον Ελύτη και τον Κάλβο. Ο διακαμός του αγίου Ανδρέου Κρήτης φανερώνεται, αλλά ενεδρεύει και ο Ερμής ο Τρισμέγιστος, οπού γνώρισα κάποτε στα Παρίσια. Παντού υποφώσκουν εικόνες από τις Άγιες Γραφές, με φανέρωση και τόλμη σχεδόν ακαριαία. Παρελαύνουν και πολλά ονόματα, κατά περίσταση (Δομέτιος, Ιω. Ευχαΐτων, Ισίδωρος Πηλουσιώτης, Ησίοδος, Μάξιμος Ομολογητής, Συναξάρι του αγίου Συμεών του δια Χριστόν σαλού, Πλίνιος, αββάς Σισώης, Φραγκίσκος Σκούφος, Κοσμάς ο Μελωδός κ.ά.), που έρχονται σε ανάγλυφες, οριζόντιες ή κάθετες εικόνες, για να φωτίσουν την αλήθεια που ο ποιητής άγρυπνα προσπαθεί και παλεύει να προσεγγίσει. Ο λόγος απροσμάχητος έστω και λυγμικός. Οι λέξεις παλιές με νέο χρώμα και ήχο, «σκήτες αθώων πουλιών». Διαβάζεις το αλφάβητο των βράχων.

Συχνά βλέπω φυσική ροή ή απόπειρα για εικονισμό και μάχη ακροστιχίδων, παρηχήσεων, ακόμη και σε δεκαπεντασύλλαβους. Άλλοτε χρησιμοποιείς ιδιωματικές λέξεις και σπάνιους τύπους, λες και μπουκάρει αίφνης παλίμψηστη ποίηση και μάλιστα ιεροκρυφίως. Ο συμβολισμός σου ενίοτε άκρατος και η ελλειπτικότης -παρόλον το ηλιομανέστατον- σπέρνει δυσκολίες και αγκάθια για τον αναγνώστη. Φτάνω κι εγώ να χαϊδεύω φιλήδονα θραύσματα στίχων, όπως έκαμα και στο Φίλο μου το Νίκο Καρούζο. Ανασαίνω σα νά 'μαι στα βουνά με τα ώ,ω, ά,α, έ,ε! Σε βλέπω με την ποιητική σου χρονογραφία να σχολιάζεις σχετλιαστικά («ούτε πια να πεθάνουμε δεν βρίσκουμε ησυχία»!), αλλά με τέχνη ειρηνόχυτη νικάς και υπερβαίνεις τα κατά κόσμον. Φέρνεις συχνά στο νου μου σελίδες «Γεροντικού», αλλά μ’ ένα σφρίγος και μια αιγλήεσσα στιλπνότητα των λέξεων που γοητεύουν.

Οι παρηχήσεις σου είναι αβίαστες και θυμίζουν και των δημοτικών τραγουδιών: «ξέρες λοιπόν πολύξερες / και νά ‘ξερες τι ξέρω» (σ. 234), «λέω για τον λέοντα / κλαίω για τον Κρέοντα» (σ. 335), όπως συναντώνται συχνά και στον Ακάθιστο ύμνο, δηλ. ομοιοκαταληξίες, συνηχήσεις κλπ. Μιλάς μια «διάλεκτο ευρύχωρη / λέξεις ελέους» όπου έχουμε μια μεταθεολογία των προσευχών (σ. 337). «Το μέγα σου το πέταγμα κανείς δεν θα το μάθει», όπως θα λέγανε και οι μεγάλοι Μυστικοί μας.

Βλέπω μερικά ξενόγλωσσα «ρήματα» που θα τα προτιμούσα και σε μετάφραση – σε υποσημείωση, ή σε σημειώσεις στο τέλος. Χαίρομαι πολύ με τους έξοχους σατιρικούς στίχους σου, όπως το τελευταίο στα χοϊκά χαϊκού: «ο τελευταίος / να μην κλείσει την πόρτα / έπεται λαός» (σ. 416). Όμως, ο βαθύς λόγος έρχεται αμέσως να μάς συνεφέρει: «Σπρώξε τις λέξεις ώς το γκρεμό τους / και να, το Ποίημα» (σ. 418). Και πιο κάτω στην Δ΄ Στάση των Χαιρετισμών (σ. 439): «Προσδοκώ τις λέξεις μου / εκ του μη όντος / να τις κάμω ποίημα / αθανατίζοντάς τες»!

Αββά μου, αθανατίζεις τις λέξεις και τραβάς προς την αθανασία και τον αναγνώστη σου. Και βοηθάς και μένα, τον άλλοτε δάσκαλό σου, να κάνω μερικά βήματα στη νέα ποίηση που διακονείς βαθιά και ειλικρινέστατα.

Ασπάζομαι το χέρι σου που έγραψε που ευλογεί.

Έρρωσο κατ’ άμφω, πανοικεί, τη χάριτι και δυνάμει του Αναστάντος!

Με τιμή και αγάπη,

κεγχριαίος πβπάσχος

-: Πεντέλη, ,βια΄μαΐου ι΄ :-

ΠΙΣΩ ΑΠ’ ΤΙΣ ΛΕΞΕΙΣ

στον π. Παναγιώτη Καποδίστρια

Πέρ’ απ’ την ομορφιά προσπάθησε, όσο γίνεται,

να ιδείς την ωραιότητα, έστω κι αν δείχνει

να ξεπερνάει το μυαλό σου. Βάλε δύναμη

μέσ’ από την καρδιά σου : όλο εκείνο

το αίμα σου που γράφει τις απρόσιτες

σελίδες της ποιήσεως. Κι ας κρύβεται

ανάμεσα στους στίχους σου το νόημα∙ οι άξϊοι

μπορούν και το δϊακρίνουν πάντοτε,

περνώντας μέσ’ από τα περιθώρϊα

ή τα δϊάστιχα, και φτάνοντας ώς την ψυχή

του ποιητή, που πίσω απ’ τις λέξεις κρύβεται.

Η ομορφιά μπορεί∙ μα η ωραιότητα

δεν γίνεται να μπει και να χωρέσει

στα πράγματα που περιγράφονται.

Π. Β. Πάσχος

 

Ο Π. Β. Πάσχος χειραγωγός μας στη σοφία των μεγάλων Ασκητών

Με τον σαφέστατα πνευματικό τίτλο Προσευχή και Υπακοή. Μικρό Γεροντικό Ζ' και 112 μεστές περιεχομένου σελίδες,  εκδόθηκε στις αρχές του φετινού χρόνου το 13ο βιβλίο της σειράς Υμναγιολογικά Κείμενα και Μελέτες από τις εύρωστες Εκδόσεις Αρμός, το οποίο υπογράφει ο ελλογιμότατος Καθηγητής μου στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και γλυκύφθογγος ποιητής κ. Παντελής Β. Πάσχος. Είχα μάλιστα την τιμή να μού το αποστείλει με την γνώριμη καλλιγραφημένη και θερμή αφιέρωση! Αξίζει να μνησθεί ότι, ως έκδοση το ανά χείρας πόνημα, είναι αφιερωμένο στην ιερή μνήμη του μακαριστού Γέροντος Φιλοθέου Ζερβάκου της Λογγοβάρδας.

Το καλαίσθητο τούτο τομίδιο είναι πεποικιλμένο με εκφραστικές βυζαντινές εικόνες και αξιοπρόσεκτα κοσμήματα του Πρωτοπρεσβυτέρου Χριστοδούλου Φεργαδιώτη, ενώ διαρθώνεται σε τέσσερα κεφάλαια από το Μεγάλο Γεροντικό, μεταφρασμένα στη νεοελληνική γλώσσα μας από τον Π. Β. Πάσχο, τη σεβαστική γλώσσα, την οποία μεταχειρίζεται ως μητρική του ο καλός Καθηγητής μας.
Τα κεφάλαια είναι τα εξής: Α) Περί της συνεχούς νήψεως, Β) Για την αδιάλειπτη και καθαρά προσευχή, Γ) Ότι πρέπει να φιλοξενούμε και να ελεούμε χαρωπά, και Δ) Περί υπακοής.

Καθώς το συνιστούμε ανεπιφύλακτα στους φίλους του ΝΥΧΘΗΜΕΡΟΝ, χρειάζεται να υπογραμμίσουμε ότι ο αναγνώστης όντως ωφελείται αναγιγνώσκοντας και αυτό το πόνημα. Συμμετέχει στον τρόπο των Γερόντων και κατανύσσεται ο νούς του, καθώς εισοδεύει σε καταστάσεις, σε πρώτη ανάγνωση απλοϊκές, αλλά διαπιστώνοντας συν τω χρόνω ότι πρόκειται για μεγαλειώδεις μεθόδους ενατένισης του εγκοσμιωμένου θείου!

Ευχόμαστε και προσευχόμαστε, να έχει δύναμη ο πολυσέβαστος Καθηγητής μας, ώστε επί πολλά πολλά ευλογημένα έτη να μάς χειραγωγεί δια των τιμίων γραφών του στην αγάπη της Αλήθειας και στην αλήθεια της Αγάπης, ήτοι στη συνάφεια του συγκαταβάντος Ουρανού!

π. Παναγιώτης Καποδίστριας