Νέο βιβλίο τοῦ Μητροπολίτου Ναυπάκτου - Συνοδικά θέματα

 Εἰσηγήσεις καί παρεμβάσεις στήν Ἱεραρχία τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος καί ἀναφορές στήν Διαρκῆ Ἱερά Σύνοδο καί τίς Συνοδικές Ἐπιτροπές κατά τήν Τριακονταετία τῆς Ἀρχιερατείας

Πρόλογος Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν

Κατά τήν πορεία τῆς ἐπίγειας ζωῆς μας ὑπάρχουν κάποιοι σταθμοί, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ὅλως ἰδιαίτερη ἀξία καί σημασία καθοριστική γιά ἐμᾶς τούς ἰδίους, τούς ἀνθρώπους τοῦ περιβάλλοντός μας, τήν κοινωνία ἀκόμη καί αὐτήν τήν Ἐκκλησία. Καί θεωρῶ ὅτι αὐτοί οἱ σταθμοί γίνονται ἀφορμή δοξολογίας τοῦ Θεοῦ καί εὐγνώμονος μνημοσύνης «πάντων ἕνεκεν», ἀφοῦ μᾶς βοηθοῦν νά δοῦμε μέ περισσότερη ὡριμότητα, σοφία καί σύνεση γεγονότα πού καθόρισαν καί διαμόρφωσαν τήν προσωπικότητα, τό ἦθος καί τήν βιοτή μας˙ τήν στάση μας ἀπέναντι στόν Θεό, τόν συνάνθρωπο καί τόν ἑαυτό μας.

Ἕνας τέτοιος σταθμός, ἕνα σημεῖο ἐξελίξεως, μιά ἀφετηρία ἀποτελεῖ καί ἡ συμπλήρωση Τριακονταετοῦς (1995-2025) Ἐπισκοπικῆς διακονίας καί μαρτυρίας τοῦ λίαν ἀγαπητοῦ ἀδελφοῦ καί συλλειτουργοῦ, Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου κ. Ἱεροθέου. Χαίρω δέ μέ χαρά ἰδιαιτάτη, διότι προβαίνω στήν συγγραφή τοῦ μετά χεῖρας προλογικοῦ σημειώματος, πού θά παρατεθεῖ στήν ἔκδοση τοῦ παρόντος πολυσέλιδου ἐπετειακοῦ Τόμου ὑπό τόν τίτλο «Συνοδικά θέματα» καί ὑπότιτλο «Εἰσηγήσεις καί παρεμβάσεις στήν Ἱεραρχία τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος καί ἀναφορές στήν Διαρκῆ Ἱερά Σύνοδο καί τίς Συνοδικές Ἐπιτροπές κατά τήν Τριακονταετία τῆς Ἀρχιερατείας μου 1995-2025».

Θεωρῶ ὅτι ἡ τύποις ἔκδοση τοῦ ὡς ἄνω πνευματικοῦ, ποιμαντικοῦ, θεολογικοῦ καί ἐκκλησιαστικοῦ ἔργου τοῦ Μητροπολίτου Ναυπάκτου ἀποκαλύπτει τήν ἀγωνία, τήν μέριμνα καί σπουδή του γιά τήν διευθέτηση ποικίλων ζητημάτων πού κατά καιρούς ἀπασχόλησαν τήν Ἐκκλησία. Οἱ εἰσηγήσεις καί παρεμβάσεις του στήν Ἱεραρχία τῆς Ἁγιωτάτης Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, οἱ ἀναφορές στήν Διαρκῆ Ἱερά Σύνοδο καί τίς Συνοδικές Ἐπιτροπές κατά τήν Τριακονταετία τῆς Ἀρχιερατείας του χαρακτηρίζονται ἀπό βαθύτατο σεβασμό στό Συνοδικό πολίτευμα τῆς Ἐκκλησίας, ἀπό ἔκφραση τιμῆς πρός τούς συνεπισκόπους του Μέλη τῆς Ἱεραρχίας καί τῆς Διαρκοῦς Ἱερᾶς Συνόδου. Διακρίνονται δέ ἀπό ἐμβρίθεια, βαθειά θεολογική καί ἐκκλησιολογική κατάρτιση, ἁδρομερῆ, πυκνή διατύπωση, σαφήνεια, ἐπικαιρότητα, ἐξάρτηση ἀπό τήν ἐκκλησιαστική καί πατερική παράδοση χωρίς στατικότητα, ἀλλά μέ ἐκπληκτική δυναμικότητα, ἡ ὁποία συναρμόζει τό χθές μέ τό σήμερα καί οἰκοδομεῖ τόν ἐκκλησιαστικό λόγο στά ἀκλόνητα θεμέλια τοῦ ἀποστολικοῦ, πατερικοῦ καί προφητικοῦ ἤθους καί λόγου, ἄνευ τῶν ὁποίων χάνει ὁ δικός μας λόγος τήν θεολογική του σημασία. Ἡ διακονία τοῦ προαναφερθέντος Ἱεράρχου ὡς ἐκλεκτοῦ Μέλους τῆς Ἱεραρχίας καί τῆς Διαρκοῦς Ἱερᾶς Συνόδου ἀξίζει πολλῶν ἐπαίνων. Διετέλεσε πέντε φορές Συνοδικός Σύνεδρος στήν Διαρκῆ Ἱερά Σύνοδο. Μέ τήν ἰδιότητα αὐτή εἰσηγήθηκε 14 θέματα στήν Ἱεραρχία, 29 θέματα στήν Διαρκῆ Ἱερά Σύνοδο καί 14 θέματα στίς Συνοδικές Ἐπιτροπές, πλήν τῶν λοιπῶν του παρεμβάσεων.

Ὡς ἐκ τούτου, τό ὡς ἄνω Συνοδικό, ποιμαντικό, ἐκκλησιολογικό καί θεολογικό του ἔργο ἀποτελεῖ ἱστορική παρακαταθήκη, θησαυρό ἀνέκλειπτο, ἀφορμή δοξολογίας τοῦ Ὀνόματος τοῦ Θεοῦ, ὁ Ὁποῖος «ἐστιν ὁ ἐνεργῶν ἐν ἡμῖν καί τό θέλειν καί τό ἐνεργεῖν ὑπέρ τῆς εὐδοκίας» (Φιλιπ. 2, 13). Μέ τόν Σεβασμιώτατο Ναυπάκτου μᾶς συνδέει πολυετής καί ἀληθινή ἐν Χριστῷ φιλία. Εἶχα τήν χαρά νά διακονήσει πλησίον μου ὡς Ἱεροκῆρυξ τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Θηβῶν καί Λεβαδείας καί Πνευματικός τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Γενεθλίου τῆς Θεοτόκου (Πελαγίας). Ἀκολούθως διηκόνησε ὡς Ἱεροκῆρυξ τῆς Ἱερᾶς Ἀρχιεπισκοπῆς Ἀθηνῶν καί ὡς Διευθυντής Νεότητος, ἐπί Ἀρχιεπισκοπείας τοῦ ἀοιδίμου Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν καί πάσης Ἑλλάδος κυροῦ Σεραφείμ. Διετέλεσε δέ ἕνας ἐκ τῶν πρωτεργατῶν ἱδρύσεως καί λειτουργίας τοῦ Ραδιοφωνικοῦ Σταθμοῦ τῆς Ἐκκλησίας. Δοξάσαμε ἀπό καρδίας καί εὐλογήσαμε τόν Κύριο καί Βασιλέα τῆς Δόξης ὅταν, τόν Ἰούλιο τοῦ 1995, ἐξελέγη καί χειροτονήθηκε Μητροπολίτης τῆς Ἁγιωτάτης Μητροπόλεως Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου.

Ὁ Μητροπολίτης Ναυπάκτου ἐργάζεται μέ ἀποστολικό ζῆλο καί πατερική σεμνότητα στήν εὐλογημένη Μητρόπολη πού τοῦ ἐμπιστεύθηκε ἡ Ἐκκλησία. Πύκνωσε τίς λειτουργικές Συνάξεις, καλλιέργησε τό κήρυγμα τοῦ θείου λόγου, ἀσχολήθηκε μέ τήν κατήχηση τῶν νέων, τό κοινωνικό, ἐκπαιδευτικό καί φιλανθρωπικό ἔργο, τήν διοργάνωση Θεολογικῶν Συνεδρίων καί Ἡμερίδων γιά ἱερεῖς, ἐκπαιδευτικούς, φοιτητές, ἐπιστήμονες κ.λ.π. Δίδαξε σέ Σεμινάρια στήν Ἀμερική, τόν Καναδᾶ, τήν Συρία, τόν Λίβανο κ.ἀ., καί τυγχάνει ἐπίτιμος διδάκτωρ τοῦ Τμήματος Κοινωνικῆς Θεολογίας τοῦ ΕΚΠΑ καί τοῦ Τμήματος Ἰατρικῆς τῆς Σχολῆς Ἐπιστημῶν Ὑγείας τοῦ Πανεπιστημίου Ἰωαννίνων. Εἶναι ἐπίσης Καθηγητής στό Διδακτορικό Πρόγραμμα Ὀρθοδόξων Σπουδῶν τοῦ Ἀντιοχειανικοῦ Οἴκου Σπουδῶν (ΑΗΟΣ) Καλιφόρνια Η.Π.Α. ἀπό τό 2016 μέχρι σήμερα. Ὅμως, ὁ ἴδιος ἔχει διακριθεῖ καί ὡς συγγραφέας, δεδομένου ὅτι ἔχει συγγράψει περί τά 130 πολυσέλιδα βιβλία μέ θεολογικό, ἐκκλησιολογικό, κοινωνικό περιεχόμενο, βασισμένα στήν διδασκαλία τῶν Ἁγίων Πατέρων. Πολλά ἀπό αὐτά ἔχουν μεταφρασθεῖ σέ 28 ξένες γλῶσσες, ἐνῶ τό βιβλίο του «Τό Πρόσωπο στήν Ὀρθόδοξη Παράδοση» βραβεύθηκε ἀπό τήν Ἀκαδημία Ἀθηνῶν.

Ὁ Θεολογικός λόγος καί τό Ἐκκλησιαστικό ἦθος τοῦ Σεβασμιωτάτου Ναυπάκτου ἔχουν διαποτισθεῖ ἀπό τό πνεῦμα ἁγίων Ἐκκλησιαστικῶν μορφῶν, μέ τίς ὁποῖες συνδέθηκε ἐν Χριστῷ ἀπό τούς χρόνους τῆς νεότητός του. Καί γιά νά μή μακρυγοροῦμε ἄς ἀναφέρουμε μόνο τούς μεγάλους συγχρόνους Ἁγίους τῆς Ἐκκλησίας Καλλίνικο Ἐπίσκοπο Ἐδέσσης, Σωφρόνιο καί Ἐφραίμ τούς Ἀθωνίτες, ἀπό τούς ὁποίους καθοδηγήθηκε στήν ἐν Χριστῷ ζωή. Βεβαίως, ἡ θεολογία τῶν μεγάλων Καππαδοκῶν Πατέρων καί τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ διαμόρφωσαν καί τόν δικό του θεολογικό τρόπο σκέψεως καί τήν ποιότητα τῆς Ἐπισκοπικῆς του διακονίας στό Σῶμα τῆς Ἐκκλησίας. Περαίνοντες, τοῦ εὐχόμεθα ἐκ μέσης καρδίας νά ζήσει εἰς ἔτη πολλά καί Χριστοτερπῆ, νά ἁγιάζει ἑαυτόν καί τούς πιστούς τῆς κατά Ναύπακτον καί Ἅγιον Βλάσιον «Συνεκλεκτῆς» (Α΄ Πέτρ. 5, 13) διά τοῦ χαρίσματος τῆς Ἀρχιερωσύνης καί τοῦ θεολογικοῦ του λόγου, τόν ὁποῖο βιώνει ὡς τρόπο ζωῆς καί ἦθος εὐαγγελικό, νά συνεχίσει μέ ζῆλο ἔνθεο τό πολύτιμο συγγραφικό του ἔργο, νά εὐφραίνεται ἀγαλλόμενος ἐν Κυρίῳ καί νά ὑπερβαίνει μέ τήν δύναμη τοῦ Ἀναστάντος κάθε πρόσκομμα, πειρασμό καί ἀντιξοότητα.

Ἔρρωσθε ἐν Κυρίῳ ἀγαπητέ ἀδελφέ καί συλλειτουργέ, Σεβασμιώτατε Μητροπολῖτα Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου κ. Ἱερόθεε, καί ἐνδυναμοῦσθε ἐν τῷ κράτει τῆς ἰσχύος Αὐτοῦ.

Μετά πολλῆς ἐν Χριστῷ ἀγάπης καί τιμῆς ἰδιαζούσης,

† Ὁ Ἀθηνῶν καί πάσης Ἑλλάδος ΙΕΡΩΝΥΜΟΣ Β΄

 

***

 

Εἰσαγωγή

Κάθε Μητροπολίτης ἐκλέγεται γιά μιά ὁρισμένη Ἱερά Μητρόπολη γιά νά κατευθύνη πνευματικά τούς Κληρικούς, τούς μοναχούς καί τούς λαϊκούς, σύμφωνα μέ τίς δογματικές ἀποφάσεις καί τούς ἱερούς Κανόνες τῶν Οἰκουμενικῶν Συνόδων. Συγχρόνως, ὅμως, ἀνήκει σέ μιά Τοπική Ἐκκλησία καί συμμετέχει στήν Σύνοδο τῶν Μητροπολιτῶν μιᾶς Ἐπαρχίας ἤ μιᾶς Αὐτοκεφάλου Ἐκκλησίας, καί πρέπει νά ἐργάζεται σύμφωνα μέ τόν 34ο Κανόνα τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων. Ὁ ἱερός αὐτός Ἀποστολικός Κανόνας ὁρίζει: «Τούς ἐπισκόπους ἑκάστου ἔθνους εἰδέναι χρή τόν ἐν αὐτοῖς πρῶτον, καί ἡγεῖσθαι αὐτόν ὡς κεφαλήν, καί μηδέν τι πράττειν περιττόν ἄνευ τῆς ἐκείνου γνώμης• ἐκεῖνα δέ μόνα πράττειν ἕκαστον, ὅσα τῇ αὐτοῦ παροικίᾳ ἐπιβάλλει, καί ταῖς ὑπ’ αὐτῶν χώραις. Ἀλλά μηδέ ἐκεῖνος ἄνευ τῆς τῶν πάντων γνώμης ποιείτω τί. Οὕτω γάρ ὁμόνοια ἔσται, καί δοξασθήσεται ὁ Θεός, διά Κυρίου, ἐν ἁγίῳ Πνεύματι• ὁ Πατήρ, καί ὁ Υἱός, καί τό ἅγιον Πνεῦμα». Αὐτό σημαίνει ὅτι κάθε Ἐπίσκοπος στήν Ἐπαρχία του πράττει «καθ’ ἑαυτόν» ὅσα ἀνήκουν στά ὅρια τῆς Ἐπισκοπῆς του, ὅμως θέματα «περιττά», δηλαδή κοινά, «οἷον ἐπισκόπους ψηφίζεσθαι, περί δογμάτων νέων ζητεῖν, τῆς ἐκποιήσεως ἐκκλησιαστικῶν τινῶν ποιεῖσθαι», δέν πρέπει νά γίνωνται «παρά γνώμην τοῦ αὐτῶν πρώτου», καί μάλιστα στά θέματα αὐτά πρέπει νά ἐνεργοῦν ὅλοι οἱ Ἐπίσκοποι ἀπό κοινοῦ, συνοδικά.

Κατά τόν ἅγιο Νικόδημο τόν Ἁγιορείτη, τό «περιττόν» πού πρέπει νά ἐξετάζεται ἀπό κοινοῦ, συνοδικά, μέ τήν παρουσία τοῦ «Πρώτου», εἶναι αὐτό «ὁποῦ δέν ἀνήκει εἰς τάς ἐνορίας τῶν Ἐπισκόπων τους, ἀλλ’ ὑπερβαῖνον αὐτάς, ἀποβλέπει εἰς τήν κοινήν ὅλης τῆς ἐπαρχίας κατάστασιν» καί εἶναι τά δογματικά ζητήματα, οἱ οἰκονομίες καί διορθώσεις τῶν κοινῶν σφαλμάτων, οἱ καταστάσεις καί χειροτονίες τῶν Ἀρχιερέων καί ἄλλα παρόμοια. Ἀλλά οὔτε καί ὁ «Πρῶτος» πρέπει νά πράττη κάποιο «κοινόν πράγμα μόνος καί καθ’ ἑαυτόν χωρίς τήν γνώμη ὅλων τῶν Ἐπισκόπων». Μέ τόν τρόπο αὐτόν θά ὑπάρχη ὁμόνοια καί ἀγάπη σέ ὅλους, τούς Ἐπισκόπους, τούς Μητροπολίτας, τούς Κληρικούς καί τούς λαϊκούς, καί θά δοξάζεται ὁ Τριαδικός Θεός. Αὐτό εἶναι τό συνοδικό καί ἱεραρχικό πολίτευμα τῆς Ἐκκλησίας, γιά τό ὁποῖο ἔχω ὁμιλήσει καί ἔχω γράψει πολλές φορές.

Ἤδη ἀπό τήν χειροτονία μου σέ Μητροπολίτη τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου διαβεβαίωσα: «Πρῶτον ἀποδέχομαι τά δόγματα τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, τά ὁποῖα εἶναι ἔκφραση καί διατύπωση τῆς θείας ἀποκαλύψεως, ἡ ὁποία δόθηκε στούς Προφήτας, τούς Ἀποστόλους καί τούς Ἁγίους, πού βίωσαν κατά διαφόρους βαθμούς τήν Πεντηκοστή»• «δεύτερον, ὑπακούω στό συνοδικό σύστημα τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, ἡ ὁποία δέν εἶναι ἕνα ἰδεολόγημα, οὔτε ἕνας κατεστημένος θεσμός, μέ ἁπλή νομική συγκρότηση, ἀλλά τό πραγματικό Σῶμα τοῦ Χριστοῦ»• καί «τρίτον, θεωρῶ ὅτι ἡ θεία Εὐχαριστία ἀποτελεῖ τό κέντρο τῆς ἐκκλησιαστικῆς ζωῆς, καί εἶναι αὐτή πού κάνει τήν Ἐκκλησία νά εἶναι καί νά ἐκφράζεται ὡς Σῶμα Χριστοῦ». Αὐτά τά κεντρικά σημεῖα τῆς ὀρθόδοξης ἐκκλησιαστικῆς ζωῆς ἀνέλυσα καί στόν ἐνθρονιστήριο λόγο μου καί στίς Ἐγκυκλίους πρός τούς Κληρικούς, μοναχούς καί λαϊκούς τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως πού μέ τοποθέτησε ὁ Θεός, διά τῆς Ἐκκλησίας.Ἔτσι, μέ τήν ἀνάληψη τῶν πολυευθύνων Ἀρχιερατικῶν μου καθηκόντων, διακόνησα μέ πολλούς κόπους καί θυσίες τό Συνοδικό καί Ἱεραρχικό πολίτευμα τῆς Τοπικῆς Ἐκκλησίας, τόσο τῆς Ἱεραρχίας ὅσο καί τῆς Διαρκοῦς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας μας. Παράλληλα, ὅμως, συντονίσθηκα μέ τό Συνοδικό καί Ἱεραρχικό Πολίτευμα τῆς Ἐκκλησίας στό ἐπίπεδο τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας μας, σεβάστηκα τόν Συνοδικό θεσμό, ὑπήκουσα στίς ἀποφάσεις τῶν Συνοδικῶν Ὀργάνων καί, φυσικά, ὅταν εἶχα κάποιες προτάσεις, τίς ἔθετα ὑπ’ ὄψιν τῆς Διαρκοῦς Ἱερᾶς Συνόδου καί τῆς Ἱεραρχίας.

Ὅλα αὐτά τά κείμενα συγκεντρώθηκαν στόν παρόντα Τόμο μέ τίτλο «Συνοδικά θέματα» καί ὑπότιτλο «Εἰσηγήσεις καί παρεμβάσεις στήν Ἱεραρχία τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος καί ἀναφορές στήν Διαρκῆ Ἱερά Σύνοδο καί στίς Συνοδικές Ἐπιτροπές κατά τήν τριακονταετία τῆς Ἀρχιερατείας μου 1995-2025». Αὐτό δείχνει ὅτι ἡ Ἐκκλησία μας διοικεῖται Συνοδικά, ἤτοι τό ἀνώτατο Ὄργανό της εἶναι ἡ Ἱεραρχία τῆς Ἐκκλησίας, ἡ Διαρκής Ἱερά Σύνοδος ὑλοποιεῖ τίς ἀποφάσεις τῆς Ἱεραρχίας καί εἰσηγεῖται σέ αὐτήν τήν ἐπίλυση τῶν διαφόρων προβλημάτων, οἱ Συνοδικές Ἐπιτροπές, τῶν ὁποίων μέλη εἶναι Ἀρχιερεῖς, Πρεσβύτεροι, μοναχοί καί λαϊκοί, κατά βάση Καθηγητές τῶν Θεολογικῶν Σχολῶν, μελετοῦν τά θέματα πού παραπέμπονται σέ αὐτές καί εἰσηγοῦνται κατάλληλα στήν Διαρκῆ Ἱερά Σύνοδο. Μέ τόν τρόπον αὐτόν ἡ Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος, ὅπως καί ὅλες οἱ Ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες, ἐργάζεται Συνοδικά καί Ἱεραρχικά. Ὡς Μητροπολίτης τῆς κατ’ Ἑλλάδα Ἐκκλησίας, παράλληλα μέ τήν διοίκηση καί τήν ποιμαντική δράση στήν Ἱερά Μητρόπολη Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου, συμμετεῖχα σέ ὅλα τά Συνοδικά Ὄργανα. Κατ’ ἀρχάς συμμετεῖχα ὅπως εἶχα καί ἔχω ὑποχρέωση σέ ὅλες τίς Συνεδριάσεις τῆς Ἱεραρχίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, πού γίνονται τοὐλάχιστον ἅπαξ τοῦ ἔτους, στήν τακτική Συνέλευση τῆς Ἱεραρχίας τοῦ Ὀκτωβρίου καί σέ πολλές ἔκτακτες Συνεδριάσεις κάθε χρόνο γιά σοβαρά καί ἐπείγοντα θέματα, καί τίς περισσότερες φορές ὡς Ἐκπρόσωπος Τύπου αὐτῆς.

Ἔπειτα, συμμετεῖχα πέντε φορές ἕως τώρα στήν Διαρκῆ Ἱερά Σύνοδο, ἤτοι τήν 140ή περίοδο (1996-1997), τήν 146η περίοδο (2002-2003), τήν 153η περίοδο (2009-2010), τήν 159η περίοδο (2015-2016) καί τήν 168η περίοδο (2024-2025) καί στίς τέσσερεις ἀπό αὐτές ὡς Ἐκπρόσωπος Τύπου αὐτῆς. Ἀκόμη συμμετεῖχα ὡς μέλος σέ πολλές Συνοδικές Ἐπιτροπές. Βέβαια, προβληματίστηκα ὡς πρός τήν διάρθρωση ὅλου αὐτοῦ τοῦ ὑλικοῦ στόν παρόντα Τόμο. Στήν ἀρχή τό χώρισα ἀνάλογα μέ τήν διαίρεση τῶν Συνοδικῶν Ὀργάνων, ἤτοι τίς 14 Εἰσηγήσεις στήν Ἱεραρχία, τίς 29 Εἰσηγήσεις, προτάσεις καί ἔγγραφα στήν Διαρκῆ Ἱερά Σύνοδο, τίς 14 Εἰσηγήσεις στίς Συνοδικές Ἐπιτροπές καί τίς πολλές παρεμβάσεις μου σέ ὅλα τά Συνοδικά Ὄργανα. Νά σημειωθῆ ὅτι ἔγιναν καί ἄλλες παρεμβάσεις προφορικά πού καταγράφηκαν στά Πρακτικά τῶν Συνεδριάσεων, οἱ ὁποῖες δέν μποροῦσαν νά συμπεριληφθοῦν στό παρόν βιβλίο. Στήν συνέχεια, ἐπειδή διεπίστωσα ὅτι γινόταν διάσπαση ὅλου αὐτοῦ τοῦ ὑλικοῦ, διότι τά ἴδια θέματα ἀντιμετώπιζε ἡ Ἱεραρχία, ἡ Διαρκής Ἱερά Σύνοδος καί οἱ Συνοδικές Ἐπιτροπές, γι’ αὐτό ἔκανα ἄλλη διάρθρωση. Ἔτσι, κατέταξα ὅλα τά κείμενα σέ ὀκτώ (Η΄) ἑνότητες, ἤτοι Ἐκκλησία καί Σύνοδος (Α΄), Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος καί Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο (Β΄), Ὀρθοδοξία, Ἐκκλησία καί λοιποί Χριστιανοί (Γ΄), Βιοηθικά θέματα - Ἐκκλησία καί πανδημία (Δ΄), Ἐκκλησία καί ἀθλητισμός (Ε΄), Ἐκκλησία καί Πολιτεία (ΣΤ΄), Πρόλογοι βιβλίων γιά Συνοδικά θέματα (Ζ΄), Συγχαρητήριες καί Εὐχαριστήριες Ἐπιστολές τῆς Ἱερᾶς Συνόδου (Η΄).

Στήν ἀρχή κάθε κειμένου ὑπάρχει ἔνδειξη σέ ὑποσημείωση τί εἴδους εἶναι τό συγκεκριμένο κείμενο (Εἰσήγηση-παρέμβαση κλπ.), ποῦ κατατέθηκε (Ἱεραρχία, Διαρκής Ἱερά Σύνοδος, Συνοδικές Ἐπιτροπές) καί πότε κατατέθηκε. Ἐπίσης, στό τέλος τοῦ βιβλίου ὡς Ἐπίμετρον ὑπάρχουν τρεῖς πίνακες στούς ὁποίους ἀναγράφονται οἱ εἰσηγήσεις, οἱ παρεμβάσεις καί οἱ προτάσεις πού ἔγιναν στήν Ἱεραρχία, τήν Διαρκῆ Ἱερά Σύνοδο καί τίς Συνοδικές Ἐπιτροπές, καθώς καί εἰσηγήσεις σέ Συνέδρια πού διοργάνωσε ἡ Ἱερά Σύνοδος, ὥστε ὁ ἀναγνώστης πού ἐπιθυμεῖ νά λάβη μιά συνολική εἰκόνα, νά ἱκανοποιηθῆ ἡ ἐπιθυμία του. Θέλω νά σημειώσω ὅτι ὅλα αὐτά τά ὁποῖα συνέταξα, συμμετέχοντας στά Συνοδικά Ὄργανα τῆς Ἐκκλησίας, προῆλθαν μέσα ἀπό τήν θεολογική καί ἐκκλησιαστική μου γνώση καί ἐμπειρία, σύμφωνα μέ τούς ὅρους καί τούς ἱερούς Κανόνες τῶν Οἰκουμενικῶν Συνόδων, ὅπως τούς μελέτησα καί σύμφωνα μέ τίς κατά καιρούς ἀποφάσεις τῆς Διαρκοῦς Ἱερᾶς Συνόδου καί τοῦ Προέδρου της, ἀφοῦ ὡς εἰσηγητής, μέ ἀπόφαση τῆς Διαρκοῦς Ἱερᾶς Συνόδου ἔπρεπε νά καταγράψω τίς θέσεις της. Δέν διεκδικῶ τό ἀλάθητο, γι’ αὐτό ἐνδέχεται σέ μερικά σημεῖα νά σφάλλω στήν σύλληψη καί τήν διατύπωση τῶν ἀπόψεών μου καί μερικές προτάσεις εἶναι πρός τό παρόν ἀνεφάρμοστες. Ὅμως ἐγράφησαν μέ πόνο γιά τά ἐκκλησιαστικά πράγματα καί, κυρίως, μέ καλή πρόθεση καί διάθεση πού μποροῦν νά ὑλοποιηθοῦν στό μέλλον. Αὐτήν τήν διάθεση πρέπει νά δῆ ὁ ἀναγνώστης καί, βεβαίως, ὁ Θεός θά διορθώση τά ἐλλείποντα.

Εἶναι, ὅμως, μιά μαρτυρία γιά τό πῶς πολιτεύθηκε ἕνας Μητροπολίτης, κατά τόν λόγο τοῦ Ἀποστόλου Παύλου πρός τόν μαθητή του Τιμόθεο: «Ταῦτά σοι γράφω ἐλπίζω ἐλθεῖν πρός σέ τάχιον• ἐάν δέ βραδύνω, ἵνα εἰδῇς πῶς δεῖ ἐν οἴκῳ Θεοῦ ἀναστρέφεσθαι, ἥτις ἐστίν ἐκκλησία Θεοῦ ζῶντος, στύλος καί ἑδραίωμα τῆς ἀληθείας» (Α΄ Τιμ. γ΄, 14-15). Ὅλα τά ἀφήνω στήν κρίση τῆς Ἐκκλησίας καί τελικά τοῦ Θεοῦ. Δοξάζω τόν Θεό, ἐπειδή μέ κατέστησε, διά τῆς Ἐκκλησίας, Μητροπολίτη τῆς παλαιφάτου καί ἱστορικῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου καί μοῦ ἔδωσε ὑγεία καί δύναμη νά ἀνταποκριθῶ, μέ τίς ὅποιες δυνάμεις μου καί τίς δυσκολίες, στό ἔργο τῆς διαποιμάνσεως τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως καί τῆς συμμετοχῆς μου στά Συνοδικά Ὄργανα τῆς Ἐκκλησίας. Ὁπωσδήποτε εὐχαριστῶ θερμότατα τούς τρεῖς Ἀρχιεπισκόπους μέ τούς ὁποίους συνεργάσθηκα, ἤτοι τούς μακαριστούς Σεραφείμ (1995-1998), καί Χριστόδουλο (1998-2008) καί τόν νῦν Ἱερώνυμο (2008-σήμερα) τόν ὁποῖον ἰδιαιτέρως εὐχαριστῶ καί γιά τόν Πρόλογο τοῦ παρόντος Τόμου. Βεβαίως, εὐχαριστῶ ἐκ καρδίας ὅλους τούς Συνοδικούς Ἀρχιερεῖς μέ τούς ὁποίους ἐκφράσαμε τήν ἐπιθυμία μας γιά τήν δόξα τοῦ Θεοῦ καί τήν εὔκλεια τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας. Ἡ ἔκδοση τοῦ παρόντος Τόμου συνέπεσε μέ τήν ἐπέτειο τῶν τριάντα ἐτῶν Ἀρχιερατείας μου καί δοξάζω εὐγνωμόνως τόν Θεό γι’ αὐτό.

«Τῷ δὲ δυναμένῳ ὑπὲρ πάντα ποιῆσαι ὑπερεκπερισσοῦ ὧν αἰτούμεθα ἢ νοοῦμεν, κατὰ τὴν δύναμιν τὴν ἐνεργουμένην ἐν ἡμῖν, αὐτῷ ἡ δόξα ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ εἰς πάσας τὰς γενεὰς τοῦ αἰῶνος τῶν αἰώνων• ἀμήν» (Ἐφ. γ΄, 20-21).

Ἔγραφα στό Μητροπολιτικό οἴκημα τῆς Ναυπάκτου τήν 21η τοῦ μηνός Νοεμβρίου 2025,
ἑορτή τῶν Εἰσοδίων τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου εἰς τά Ἅγια τῶν Ἁγίων.

† Ὁ Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου Ἱερόθεος

 

***

 

Περιεχόμενα

Α΄ Ἐκκλησία καί Σύνοδος

1. 1. Ἡ «Ἀνώτατη Ἀρχή» τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος
   2. Τό Συνοδικό σύστημα καί τό Συνοδικό πολίτευμα
   3. Θεματολογία τῆς Συνόδου τῆς Ἱεραρχίας
   4. Θέματα γιά τήν Ἡμερήσια Διάταξη τῆς Τακτικῆς Ἱερᾶς Συνόδου Ἱεραρχίας 2014
   5. Ἡ λειτουργία τοῦ συνοδικοῦ πολιτεύματος στήν Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος
   6. Θεολογική καί ἐκκλησιαστική κρίση
   7. Συγχώνευση τῶν Εἰδικῶν Συνοδικῶν Ἐπιτροπῶν
   8. Κανονισμός Συνεδριάσεων τῆς Ἱεραρχίας
   9. Σχετικά μέ τό τροπάριο «Σῶσον, Κύριε, τόν λαόν Σου...»
   10. Οἱ Μεταφράσεις τῶν λειτουργικῶν κειμένων
   11. Ἀρχιερατικά Συλλείτουργα
   12. Ὁ τρόπος ἐκλογῆς τῶν Μητροπολιτῶν
   13. Προώθηση τῶν Κληρικῶν τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Θηβῶν καί Λεβαδείας
   14. Παρατηρήσεις στό Σχέδιο Νόμου γιά τά Ἐκκλησιαστικά Δικαστήρια
   15. Ἡ ἔννοια τοῦ Τοποτηρητοῦ
   16. Γιά τήν ἁγιοκατάταξη τοῦ Γέροντος Παϊσίου τοῦ Ἁγιορείτου
   17. Γιά τήν ἁγιοκατάταξη τοῦ Γέροντος Πορφυρίου τοῦ Καυσοκαλυβίτου καί τοῦ Γέροντος Σωφρονίου τοῦ Ἁγιορείτου καί Ἡσυχαστοῦ
   18. Γιά τήν ἁγιοκατάταξη τοῦ Μητροπολίτου Ἐδέσσης, Πέλλης καί Ἀλμωπίας κυροῦ Καλλινίκου
   19. Σχέδιο Κανονισμοῦ «περί τῶν Ἱερῶν Ἡσυχαστηρίων»
   20. Περί ρασοφόρων μοναχῶν
   21. Οἱ ρασοφόροι μοναχοί στήν παράδοση καί τήν ζωή τῆς Ἐκκλησίας
   22. Τό ἐπιτίμιο τῆς ἀκοινωνησίας
   23. Σχέδιο συστάσεως καί λειτουργίας Γραφείου Τύπου τῶν Ἱερῶν... Μητροπόλεων
   24. Βάπτιση υἱοθετημένων τέκνων ἀπό τούς «γάμους ὁμοφυλοφίλων»... καί οἱ δηλώσεις τοῦ Ἀρχιεπισκόπου
   25. Ἀντιφώνηση στήν Διαρκῆ Ἱερά Σύνοδο κατά τήν ἔναρξη τῆς 168ης... Συνοδικῆς περιόδου
   26. Ὁ Σταυρός καί ὁ Ἐσταυρωμένος στήν Ἁγία Τράπεζα
   27. Ἀντιφώνηση στήν Διαρκῆ Ἱερά Σύνοδο κατά τήν λήξη τῆς 168ης... Συνοδικῆς περιόδου

Β΄ Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος καί Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο

1. 1. Μνημόνευση τοῦ ὀνόματος τοῦ Ἀρχιεπισκόπου καί οἱ ὑπερτιμίες... καί ἐξαρχίες
   2. Γιά τήν μνημόνευση τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν ὡς Πρώτου στήν Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος
   3. Σχέσεις τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος μέ τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο (Α΄)
   4. Σχέσεις τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος μέ τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο (Β΄)
   5. Σχέσεις... τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος μέ τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο (Γ΄)
   6. Γιά τόν Συνοδικό Τόμο καί τήν Πατριαρχική Πράξη
   7. Σχέσεις τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος μέ τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο (Δ΄)
   8. Παρατηρήσεις γιά τήν ἀπόφαση τῆς Ἱεραρχίας... τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος τοῦ Νοεμβρίου 2003
   9. Σχέσεις τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος μέ τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο (Ε΄)
   10. Δήλωση γιά τήν ἐκλογή τοῦ Μητροπολίτου Θεσσαλονίκης
   11. Σχέσεις τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδοςμέ τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο (ΣΤ΄)
   12. Ἀντιμετώπιση τοῦ θέματος τῆς Οὐκρανίας

Γ΄ Ὀρθοδοξία, Ἐκκλησία καί λοιποί Χριστιανοί

1. 1. «Περί τῆς ἀναγνωρίσεως τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐν ἔτει 879-880 μ.Χ... συγκληθείσης Συνόδου ὡς Ὀγδόης Οἰκουμενικῆς»
   2. Οἱ Σύνοδοι τῶν ἐτῶν 1341, 1347, 1351 καί 1368
   3. Θέματα γιά τήν Ἡμερησία Διάταξη τῆς Τακτικῆς... Ἱερᾶς Συνόδου Ἱεραρχίας
   4. «Ἡ θεολογική κρίση καί οἱ ἐπιπτώσεις της στήν καθημερινότητα... τῆς ἐκκλησιαστικῆς ζωῆς»
   5. Ἐπίσκεψη τοῦ Πάπα στήν Ἑλλάδα (2001)
   6. Συμμετοχή τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος στόν διάλογο μεταξύ Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας καί Παπισμοῦ
   7. Θέματα γιά τήν Ἱεραρχία
   8. Ἐπεξεργασία κειμένων τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας
   9. Παρατηρήσεις γιά τήν Ἁγία καί Μεγάλη Σύνοδο
   10. Τά οὐσιαστικά προβλήματα μέ τήν Ἁγία καί Μεγάλη Σύνοδο
   11. Ἡ Ἁγία καί Μεγάλη Σύνοδος στήν Κρήτη
   12. Περί ἐκδόσεως Δελτίου Τύπου γιά τήν ἀπόφαση τῆς Ἱεραρχίας γιά τόν ὅρο «Ἐκκλησίες»
   13. Περί τῆς ἐκδοθησομένης Συνοδικῆς Ἐγκυκλίου γιά τήν Ἁγία καί Μεγάλη Σύνοδο

Δ΄ Βιοηθικά θέματα-Ἐκκλησία καί πανδημία

1. 1. Οἱ μεταμοσχεύσεις ἀπό ὀρθόδοξη ἐκκλησιαστική πλευρά
   2. Ἡ ἰατρική ὑποβοήθηση στήν ἀνθρώπινη ἀναπαραγωγή - νέος Νόμος
   3. Ἠθική θεώρηση τῆς ὑποβοηθούμενης ἀναπαραγωγῆς (Α΄)
   4. Ἠθική θεώρηση τῆς ὑποβοηθούμενης ἀναπαραγωγῆς (Β΄)
   5. «Ἡ Ἐκπροσώπησις τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος εἰς τά ΜΜΕ, κατά τήν περίοδον τῆς ἐξάρσεως τῆς πανδημίας τοῦ covid-19»
   6. Σχέδιον Κανονισμοῦ λειτουργίας Ἐκκλησιῶν ἐν καιρῷ ὑγιειονομικῶν κρίσεων καί πανδημιῶν
   7. Παρατηρήσεις στό «Σχέδιο Κανονισμοῦ Λειτουργίας Ἐκκλησιῶν ἐν καιρῷ ὑγιειονομικῶν κρίσεων καί πανδημιῶν»
   8. Σύσταση «Παρατηρητηρίου»

Ε΄ Ἐκκλησία καί ἀθλητισμός

1. 1. Ἐκκλησία καί ἀθλητισμός
   2. Ἡ συμβολή τῆς Ἐκκλησίας στήν ἐπιτυχῆ διοργάνωση τῶν Ὀλυμπιακῶν Ἀγώνων τοῦ 2004
   3. Ἀναφορά Συνοδικῆς Ἐπιτροπῆς πρός τήν Ἱερά Σύνοδο γιά τήν διοργάνωση τῶν Ὀλυμπιακῶν Ἀγώνων
   4. Γιά τούς Ἕλληνες Ὀλυμπιονίκες
   5. Γιά τούς Ἕλληνες Παραολυμπιονίκες
   6. «Κανονισμός Εἰδικῆς Συνοδικῆς Ἐπιτροπῆς Ἀθλητισμοῦ»

ΣΤ΄ Ἐκκλησία καί Πολιτεία

1. 1. Σύσταση Εἰδικῆς Ἐπιτροπῆς γιά θέματα Ἐκκλησίας-Πολιτείας
   2. Ἱστορική ἐξέλιξη τοῦ θέματος τῆς ἀναγραφῆς τοῦ θρησκεύματος στά δελτία τῶν ἀστυνομικῶν ταυτοτήτων τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν (Α΄)
   3. Ἐνημέρωση γιά τήν πορεία τοῦ θέματος τῶν ταυτοτήτων (Β΄)
   4. Ἡ συλλογή ὑπογραφῶν ὡς ἀναζήτηση τρόπου ζωῆς καί δημοκρατίας
   5. Ὑπόμνημα γιά τό ἀποτέλεσμα τῆς συλλογῆς ὑπογραφῶν Ἑλλήνων πολιτῶν γιά τήν διενέργεια Δημοψηφίσματος μέ σκοπό τήν ἀναγραφή ἤ μή τοῦ Θρησκεύματος στά Δελτία Ταυτοτήτων
   6. Ὑπογραφές τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν προκειμένου νά γίνη Δημοψήφισμα
   7. Ἐνημέρωση γιά τήν πορεία τοῦ θέματος τῶν ταυτοτήτων (Γ΄)
   8. Περί τῶν ἐνυπογράφων ἐντύπων διαμαρτυρίας περί τῆς μή ἀναγραφῆς τοῦ θρησκεύματος στά Δελτία Ἀστυνομικῆς Ταυτότητος
   9. Τό Μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν στήν Ἐκπαίδευση (Α΄)
   10. Τό Μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν στήν Ἐκπαίδευση (Β΄)
   11. Τό Μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν στήν Ἐκπαίδευση (Γ΄)
   12. Τό Μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν στήν Ἐκπαίδευση (Δ΄)
   13. «Ἡ ἐκ τῶν Πρακτικῶν ἀλήθεια» γιά τό μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν
   14. Ἐκκλησία καί φορολογία
   15. Μισθοδοσία τῶν Κληρικῶν ἀπό τό Κράτος
   16. Πολιτεία καί θεολογικά θέματα
   17. Σχέσεις Ἐκκλησίας-Πολιτείας
   18. Σύνταγμα καί Ἐκκλησία
   19. Περάτωση τῆς Συνοδικῆς ἐντολῆς πρός τήν Ἐπιτροπή Διαλόγου μέ τήν Πολιτεία ἐπί θεμάτων κοινοῦ ἐνδιαφέροντος
   20. «Διάλογος Ἐκκλησίας καί Πολιτείας ἐπί θεμάτων κοινοῦ ἐνδιαφέροντος συμφώνως πρός τήν ἀπό 16ης Νοεμβρίου ἀπόφασιν τῆς Ἱεραρχίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος»

Ζ΄ Πρόλογοι βιβλίων γιά Συνοδικά θέματα

1. 1. Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο καί Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος (2002)
   2. Τά Συνοδικά καί Πατριαρχικά κείμενα (2004)
   3. Ταυτότητα καί ταυτότητες (2000)
   4. AIDS ἕνας τρόπος ζωῆς (1994)
   5. Μεταφράσεις, μυστήρια καί ἄσκηση (2011)
   6. Ἀποστολή καί Ἱεραποστολή στήν Μέση Ἀνατολή (Λίβανο καί Συρία) (2015)
   7. Εἰσηγήσεις γιά τό μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν (2016)
   8. Ἡ Ἁγία καί Μεγάλη Σύνοδος στήν Κρήτη (2018)
   9. Τό συνοδικό καί ἱεραρχικό πολίτευμα τῆς Ἐκκλησίας, μέ ἀναφορά στό Οὐκρανικό ζήτημα (2019)
   10. Ἐκκλησία καί πανδημία (2021)
   11. Ἐκκλησιαστική Ἱστορία καί Θεολογία διά τοῦ Τύπου 1995-2015 (2015)

Η΄ Συγχαρητήριες καί Εὐχαριστήριες Ἐπιστολές τῆς Ἱερᾶς Συνόδου Ἐπίμετρον

1. 1. Εἰσηγήσεις στήν Ἱεραρχία τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος
   2. Παρεμβάσεις στήν Σύνοδο τῆς Ἱεραρχίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος
   3. Εἰσηγήσεις καί ἔγγραφα στήν Διαρκῆ Ἱερά Σύνοδο
   4. Εἰσηγήσεις στίς Συνοδικές Ἐπιτροπές
   5. Εἰσηγήσεις σέ Συνέδρια πού διοργάνωσε ἡ Ἱερά Σύνοδος