Η περίοδος της νηστείας, ιδιαιτέρως της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, φέρει χαρακτήρα κατανυκτικό. Η Εκκλησία μάς εισάγει σε κλίμα συντριβής, σιωπής και εσωτερικής εγρήγορσης. Οι ύμνοι είναι βαθύτεροι, το φως ηπιότερο, το ήθος των ακολουθιών πιο εσωστρεφές. Μέσα σε αυτήν την πένθιμη ατμόσφαιρα αναδύεται μια ιερά Ακολουθία, ιδρυθείσα με μεγάλη ποιμαντική σοφία: η Προηγιασμένη Θεία Λειτουργία.
Η Θεία Ευχαριστία αποτελεί -ως γνωστόν- το κέντρο της ζωής της Εκκλησίας. Ο ίδιος ο Κύριος διαβεβαιώνει· «ὁ τρώγων μου τὴν σάρκα καὶ πίνων μου τὸ αἷμα ἐν ἐμοὶ μένει κἀγὼ ἐν αὐτῷ» (Ιω. 6,56). Η ένωση με τον Χριστό ουδόλως αποτελεί περιστασιακή εμπειρία, αλλά τρόπο υπάρξεως. Η καρδιά του πιστού ζητεί συχνή μετοχή στο Σώμα και το Αίμα Του.
Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή όμως φέρει πένθος. Η χαρμοσύνη της πλήρους ευχαριστιακής συνάξεως συνδέεται με τον αναστάσιμο χαρακτήρα της Κυριακής. Η αρχαία εκκλησιαστική συνείδηση απέφευγε την τέλεση πλήρους Θείας Λειτουργίας καθημερινά κατά την αυστηρή νηστεία, διότι η Ευχαριστία φέρει πάντοτε πανηγυρικό χαρακτήρα. Ο 52ος Κανών της Πενθέκτης Οικουμενικής Συνόδου ορίζει ρητώς ότι κατά τις ημέρες της Μεγάλης Τεσσαρακοστής τελείται η Λειτουργία των Προηγιασμένων Δώρων.
Η Εκκλησία, ως στοργική μητέρα, προσφέρει διέξοδο. Τα Τίμια Δώρα έχουν καθαγιασθεί σε προηγούμενη πλήρη Θεία Λειτουργία, συνήθως την Κυριακή, και φυλάσσονται επί της Αγίας Τραπέζης. Κατά τις καθημερινές της νηστείας τελείται εσπερινή ακολουθία, μέσα στην οποία κοινωνούμε των ήδη αγιασμένων (δηλ. προηγιασμένων) Δώρων. Έτσι διατηρείται το πένθιμο ύφος της περιόδου και συγχρόνως παρέχεται η δυνατότητα συχνής Θείας Κοινωνίας.
Η Προηγιασμένη Λειτουργία είναι κατ' εξοχήν εμπειρία κατανυκτική. Ο ψαλμικός λόγος «Κατευθυνθήτω ἡ προσευχή μου ὡς θυμίαμα ἐνώπιόν σου» (Ψαλμ. 140,2) αποκτά ιδιαίτερη ένταση. Το θυμίαμα ανέρχεται αργά, ο ναός σιωπά, ο πιστός αισθάνεται ότι στέκεται ενώπιον του Μυστηρίου με συντετριμμένη καρδία και νου γονυκλινή. Η ευχαριστιακή μετοχή γίνεται (ή πρέπει να γίνεται) μέσα σε ατμόσφαιρα μετανοίας.
Η πένθιμη περίοδος ουδόλως απομακρύνει από την Ευχαριστία. Αντιθέτως, την καθιστά ακόμη πιο ποθητή. Η νηστεία καθαίρει, η προσευχή βαθαίνει, η εξομολόγηση θεραπεύει, και η Θεία Κοινωνία σφραγίζει αυτή την θεοειδή πορεία. Η Προηγιασμένη γίνεται σταθμός μέσα στην εβδομάδα, πνευματική ανάσα, ενίσχυση στον αγώνα.
Η ποιμαντική εμπειρία της Εκκλησίας δείχνει ότι ο άνθρωπος της νηστείας χρειάζεται τροφή ουράνια. Ο αγώνας κατά των παθών, η πάλη για να ορθοποδήσει ο εσωτερικός άνθρωπος, η προσπάθεια συγχωρήσεως και συμφιλιώσεως με τον πλησίον απαιτούν δύναμη. Η Θεία Κοινωνία προσφέρει αυτή τη δύναμη. Η συμμετοχή στην Προηγιασμένη Λειτουργία συνδέει την άσκηση με το Μυστήριο.
Η δομή της ακολουθίας φανερώνει τη θεολογία της: Εσπερινός και Ευχαριστία συναντώνται. Το φως της ημέρας δύει και μέσα στη σιωπή ανατέλλει και προβάλλει, κυριαρχικά ιαματικό, το φως του Χριστού. Ο ιερέας εξέρχεται με τα Προηγιασμένα Δώρα και ο λαός γονατίζει. Η στιγμή αυτή υπενθυμίζει ότι η χάρη του Θεού επισκέπτεται τον κόσμο ακόμη και μέσα σε περίοδο συντριβής.
Η συχνή Θεία Κοινωνία κατά την Τεσσαρακοστή απαιτεί προετοιμασία. Η νηστεία δεν περιορίζεται στη διατροφή. Περιλαμβάνει εγκράτεια λόγου, καθαρότητα λογισμών, συμφιλίωση με τον αδελφό, μάλιστα δε με τον εχθρό. Ο λόγος του Κυρίου «ἐὰν προσφέρῃς τὸ δῶρόν σου ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον» και μνησθείς ότι ο αδελφός έχει κάτι εναντίον σου, προηγείται η συμφιλίωση (Ματθ. 5,23-24). Κατά συνέπειαν, η Προηγιασμένη Λειτουργία καλεί σε εσωτερική εργασία.
Η πένθιμη περίοδος της Εκκλησίας συνδέεται με τη μνήμη του Σταυρού. Η Ευχαριστία συνδέεται με τη θυσία του Γολγοθά. Στην Προηγιασμένη κοινωνούμε του Εσταυρωμένου και Αναστάντος Κυρίου μέσα σε κλίμα σιωπηλής προσμονής. Το πένθος αποκτά ελπίδα, η μετάνοια αποκτά προοπτική.
Η παράδοση αποδίδει την καθιέρωση της Προηγιασμένης Λειτουργίας στον άγιο Γρηγόριο τον Διάλογο, επίσκοπο Ρώμης (6ος αιώνας), γεγονός που δείχνει την αρχαιότητα και την καθολικότητα του θεσμού. Η Εκκλησία της Ανατολής διαφύλαξε αυτή την πράξη ως πολύτιμο θησαυρό.
Η συχνή Θεία Κοινωνία μέσα στη Μεγάλη Τεσσαρακοστή δεν αποτελεί προσωπική πρωτοβουλία, αλλά καρπό εκκλησιαστικής ζωής. Η Προηγιασμένη Λειτουργία μάς διδάσκει πρόγραμμα και ρυθμό: Κυριακή, πλήρης Ευχαριστία. Καθημερινές, κατανυκτική σύναξη με Προηγιασμένα Δώρα. Η εβδομάδα έτσι αποκτά πνευματικό παλμό και προοπτική.
Αγαπητοί μου,
η συμμετοχή στην Προηγιασμένη Λειτουργία αποτελεί πρόσκληση σε βαθύτερη σχέση με τον Χριστό. Μέσα στην ηρεμία του εσπερινού φωτός, μέσα στο «Κατευθυνθήτω», μέσα στην ταπείνωση της γονυκλισίας, η ψυχή λαμβάνει ουράνια τροφή. Η πένθιμη περίοδος μεταμορφώνεται σε περίοδο χάριτος.
Ας προσερχόμαστε, λοιπόν, με συναίσθηση, με καθαρή καρδιά, με διάθεση συμφιλιώσεως και μετανοίας. Ας ζητάμε την ευλογία του πνευματικού πατρός και εξομολόγου μας για συχνή μετοχή. Και ας βιώνουμε την Προηγιασμένη Λειτουργία ως δώρο της Εκκλησίας, ως στοργική απάντηση στην ανάγκη και του πόθου της ψυχής για τον Νυμφίο της Χριστό. Μακάρι, έτσι να γίνει!
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου