Όσιος Αντώνιος ο Μέγας: Σιωπή της ερήμου μεγάφωνη

Του π. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ

Η Εκκλησία τιμά κάθε χρόνο, στις 17 Ιανουαρίου, τον όσιο Αντώνιο τον Μέγα, τον πρώτο μεγάλο ασκητή της ερήμου, πατέρα του μοναχισμού και διδάσκαλο της ησυχίας. Το πρόσωπό του, παρότι έζησε τον 3ο αιώνα, παραμένει φωτεινό, ζωντανό και επίκαιρο όσο ποτέ. Πρόκειται για μια μορφή βαθιά ανθρώπινη, προσιτή, έμπλεη αγάπης και προσευχής, με βίο θεοπρεπή και πολιτεία αξιομνημόνευτη.

Ο Αντώνιος γεννήθηκε στην Αίγυπτο από ευσεβείς γονείς. Όταν ήταν περίπου είκοσι ετών, μπήκε σ’ έναν ναό και άκουσε από το Ευαγγέλιο τη φράση: «Αν θέλεις να γίνεις τέλειος, πήγαινε, πούλησε τα υπάρχοντά σου και ακολούθησέ με». Η φράση αυτή έγινε μέσα του σπίθα φωτός. Με γαλήνη και αποφασιστικότητα, μοίρασε την περιουσία του στους φτωχούς και ξεκίνησε έναν δρόμο που άλλαξε για πάντα την πνευματική ιστορία του κόσμου. Πήγε στην έρημο για να συναντήσει τον Θεό με όλη του την ύπαρξη.

Η έρημος έγινε για τον Αντώνιο τόπος ελλάμψεων ουρανόθεν, τόπος κοινωνίας με το Άγιο Πνεύμα. Η προσευχή του έγινε ανάσα, η καρδιά του ορθάνοιξε για να χωρά όλους τους ανθρώπους. Τα ζώα τον πλησίαζαν ήσυχα, οι άνθρωποι έφταναν από μακριά για να τον δουν, να πάρουν μια λέξη ή απλώς να σταθούν δίπλα του σιωπηλοί. Η παρουσία του αναπαύει. Το βλέμμα του δείχνει ουρανό.

Ο βίος του, όπως τον κατέγραψε ο Μέγας Αθανάσιος, είναι γεμάτος από εικόνες σιωπηλής διδασκαλίας. Ο Αντώνιος μιλούσε λιτά· κάθε λέξη του είχε βάρος και βάθος, κάθε συμβουλή του ξεκινούσε ως προσευχή και τελείωνε σε μετάληψη φωτός. Έλεγε: «Γνώρισε τον εαυτό σου – κι αυτό αρκεί». Και αλλού: «Κάθε μέρα να τη βλέπεις σαν να είναι η αρχή της ζωής σου».

Σε στιγμές μεγάλης εσωτερικής δοκιμασίας, όταν η ψυχή του ανέβαινε τον πνευματικό Γολγοθά, ο Χριστός φανερωνόταν σιωπηλά και ενίσχυε τον αγώνα του. Σε μία τέτοια στιγμή, αφού βίωσε σκληρό αγώνα, απηύθυνε στον Χριστό την ερώτηση: «Πού ήσουν, Κύριε;» Και άκουσε μέσα του την απάντηση: «Ήμουν εδώ, Αντώνιε, και παρατηρούσα τον αγώνα σου». Η απάντηση αυτή έγινε αστείρευτη πηγή δύναμης και χαράς.

Η μορφή του αγγίζει κάθε ψυχή που ποθεί την ειρήνη, κάθε νου που αναζητά την αλήθεια, κάθε καρδιά που θέλει να αγαπήσει βαθιά. Η αγιότητα, όπως τη ζει ο Αντώνιος, δεν παρουσιάζεται ως αφηρημένο ιδανικό· αποκαλύπτεται ως καρπός σχέσης. Γεννιέται εκεί που υπάρχει προσευχή, απλότητα, σιωπή, αφοσίωση.

Η έρημος γύρω του μεταμορφωνόταν. Τα άγρια θηρία ηρεμούσαν, τα στοιχεία της φύσης συντονίζονταν με την προσευχή του. Το βλέμμα του είχε μέσα του φως, το σώμα του έφεγγε από νηστεία και χάρη, η παρουσία του ανέδιδε βεβαιότητα κι ελπίδα.

Όταν πλησίασε το τέλος της ζωής του, ο Αντώνιος ήταν γαλήνιος, πλήρης ηγιασμένων ημερών και εύχυμων καρπών. Παρέδωσε την ψυχή του στον Χριστό τόσο αγαπητικά, όπως κάποιος που επιστρέφει στο σπίτι του πατέρα του. Άφησε πίσω του παρακαταθήκη για μοναχούς και λαϊκούς, για κάθε άνθρωπο που έχει νιώσει, έστω και μια φορά, τη νοσταλγία του Θεού.

Ο βίος του οσίου Αντωνίου προσφέρει μια σπάνια καθαρότητα. Δίχως βερμπαλιστικές ή φιλοσοφικές περιπλοκές, φανερώνει έναν ησυχαστικό τρόπο ύπαρξης. Θυμίζει πως η στροφή προς τα μέσα φέρνει τον άνθρωπο πιο κοντά στην αλήθεια. Η πνευματική φυσιογνωμία του συνεχίζει να φωτίζει ήσυχα και αθόρυβα. Και ίσως, όσο ο κόσμος πληθαίνει σε φωνές, τόσο να γίνεται πιο πολύτιμη η σιωπή εκείνων που έζησαν εντός του όντως φωτός!