Σμύρνη: Ἡ Κυριακὴ τῆς Ὀρθοδοξίας | Ἡ μνήμη τῆς Ἁγίας Φωτεινῆς καὶ τοῦ Ἁγίου Πολυκάρπου

Μὲ τὴν συμμετοχὴν πυκνοῦ ἐκκλησιάσματος ἑωρτάσθη ἡ Κυριακὴ τῆς Ὀρθοδοξίας ἐν Σμύρνῃ. Ταυτόχρονα ἐτιμήθη, ἐκ μεταθέσεως, καὶ ἡ μνήμη τοῦ Ἁγίου Ἱερομάρτυρος Πολυκάρπου, Ἐπισκόπου Σμύρνης, ἡ ὁποία συνέπεσεν ἐφέτος πρὸς τὴν Καθαρὰν Δευτέραν (23 Φεβρουαρίου). Τὸ ἑσπέρας τοῦ Σαββάτου 28ης ἰδίου, ἐτελέσθη ὁ Μέγας Ἑσπερινὸς τῆς ἑορτῆς καὶ τῆς μνήμης τοῦ Ἁγίου, κατὰ δὲ τὴν Λιτὴν αὐτοῦ ἡ εὐλογηθεῖσα Ἀρτοκλασία προσεφέρθη ὑπὸ τῆς Ἑνώσεως Σμυρναίων, τῆς ὁποίας τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον προσῆλθεν ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ προσκυνηματικῶς. Τὸν Θεῖον Λόγον ἐκήρυξεν ὁ Πανοσιολ. Ἀρχιμανδρίτης κ. Εὐγένιος Καμπουράκης, Ἱερατικῶς Προϊστάμενος τῆς Ὀρθοδόξου Κοινότητος Σμύρνης.

Τὴν ἑπομένην, Κυριακήν, 1^ην Μαρτίου ἐ.ἔ., μετὰ τὸν Ὄρθρον καὶ τὴν Θείαν Λειτουργίαν ἐτελέσθη, κατὰ τὴν τάξιν, Ἱερὸν Μνημόσυνον πάντων τῶν ὑπὲρ τῆς Ὀρθοδόξου Πιστέως ἀγωνισαμένων καὶ τελειωθέντων ἐν αὐτῇ, ὡς καὶ Πάνδημον, ὑπὲρ ἀναπαύσεως πάντων τῶν ἀοιδίμων Ἀρχιερέων, τῶν ἀρχιερατευσάντων ἐν τῇ Ἱερᾷ Μητροπόλει Σμύρνης, τῶν μακαρίων καὶ ἀοιδίμων κτιτόρων τῶν πάλαι ποτὲ Ἱερῶν Ναῶν αὐτῆς, μετὰ τῶν ἱερατευσάντων, διακονησάντων καὶ ἐπιτροπευσάντων ἐν αὐτοῖς, ὡς καὶ τῶν Μεγάλων Εὐεργετῶν, Εὐεργετῶν καὶ Ἐπιτρόπων τῶν πάλαι ποτὲ Ἐκπαιδευτικῶν καὶ Εὐαγῶν Καθιδρυμάτων αὐτῆς, καὶ ἡ Λιτάνευσις τῶν Ἱερῶν Εἰκόνων.

Μετὰ τὸ πέρας τῶν Ἱερῶν Ἀκολουθιῶν ὁ Σεβ. Μητροπολίτης Σμύρνης κ. Βαρθολομαῖος ἐχειροθέτησεν εἰς Ἄρχοντα Κουράτορα τῆς Ἱ. Μητροπόλεως τὸν Ἐλλογιμ. κ. Γεώργιον Ἀρχοντάκην, Φιλόλογον-Ἱστορικόν, Πρόεδρον τῆς Ἑνώσεως Σμυρναίων, τιμῶν τόσον τὴν Ἕνωσιν ὅσον καὶ τὸ πρόσωπον, διὰ τὴν συμπαράστασίν των πρὸς τὸ ἔργον τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως.

Κατὰ τὰς Ἱερὰς Ἀκολουθίας ἐκκλησιάσθησαν ὁ Ἐντιμ. κ. Ἀλέξανδρος Κώνστας, Γενικὸς Πρόξενος τῆς Ἑλλάδος ἐν Σμύρνῃ, ὁ εἰρημένος Πρόεδρος καὶ τὰ μέλη τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τῆς Ἑνώσεως Σμυρναίων, καὶ μέλη τῆς Ὀρθοδόξου Κοινότητος Σμύρνης.

Τέλος, τὴν Πέμπτην, 26^ην Φεβρουαρίου ἔ.ἔ., ἤχθη καὶ ἡ ἐτησία μνήμη τῆς Ἁγίας Φωτεινῆς, εἰς τὸν φερώνυμον Ἱερὸν Ναόν, διὰ τῆς τελέσεως Θείας Λειτουργίας τῶν Προηγιασμένων Τιμίων Δώρων.

Ομιλία Εσπερινού

Αγίου Ιερομάρτυρος Πολυκάρπου επισκόπου Σμύρνης,

Σάββατο 28 Φεβρουαρίου 2026.

«Κύριε, ὁ Θεὸς ὁ Παντοκράτωρ, ὁ τοῦ ἀγαπητοῦ καὶ εὐλογητοῦ παιδός Σου Ἰησοῦ Χριστοῦ Πατήρ, δι’ οὗ τὴν περὶ σοῦ ἐπίγνωσιν εἰλήφαμεν, ὁ Θεὸς τῶν ἀγγέλων καὶ δυνάμεων, καὶ πάσης τῆς κτίσεως, καὶ παντὸς τοῦ γένους τῶν δικαίων, οἳ ζῶσιν ἐνώπιόν σου, εὐλογῶ σε, ὅτι ἠξίωσάς με τῆς ἡμέρας καὶ ὥρας ταύτης τοῦ λαβεῖν με μέρος ἐν ἀριθμῷ τῶν μαρτύρων σου, ἐν τῷ ποτηρίῳ τοῦ Χριστοῦ σου, εἰς ἀνάστασιν ζωῆς αἰωνίου, ψυχῆς τε καὶ σώματος, ἐν ἀφθαρσίᾳ Πνεύματος ἁγίου· ἐν οἷς προσδεχθείην ἐνώπιόν σου σήμερον ἐν θυσίᾳ πίονι καὶ προσδεκτῇ, καθὼς προητοίμασας καὶ προεφανέρωσας καὶ ἐπλήρωσας ὁ ἀψευδὴς καὶ ἀληθινὸς Θεός. Διὰ τοῦτο καὶ περὶ πάντων αἰνῶ σε, εὐλογῶ σε, δοξάζω σε, σὺν τῷ αἰωνίῳ καὶ ἐπουρανίω Ἰησοῦ Χριστῷ, ἀγαπητῷ σου Παιδί· μεθ’ οὗ σοι καὶ Πνεύματι ἁγίῳ ἡ δόξα, καὶ νῦν καὶ εἰς τοὺς μέλλοντας αἰῶνας. Ἀμήν.[1]»

Σεβασμιώτατε Μητροπολίτα Σμύρνης κ. Βαρθολομαίε,

 τους παραπάνω λόγους εξεφώνησε ενώπιον Θεού και ανθρώπων ο εν αγίοις αυλιζόμενος, εκ των προκατόχων σας, Ιερομάρτυς Πολύκαρπος επίσκοπος Σμύρνης. Συμπληρώνονται φέτος 1.870 έτη από το μαρτυρικό τέλος του Αγίου Πολυκάρπου και η μνήμη του όντως έμεινε αιώνια ανάμεσα στις γενεές των ανθρώπων οι οποίοι έζησαν και συνεχίζουν χάριτι Θεού να ζουν στην Ιωνική γη της Σμύρνης.

Η τελευταία ετούτη προσευχή του Αγίου Πολυκάρπου αποτελεί την μαρτυρία της συνειδήσεως όχι μόνον της εν Σμύρνη παροικούσης Εκκλησίας, αλλά και της Μιάς, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας των Ορθοδόξων, των εν Ουρανοίς απογεγραμμένων. Η Ορθόδοξη Παράδοση διδάσκει πως η Εκκλησία μας στηρίχθηκε στα αίματα των Μαρτύρων της Πίστεως, με θεμέλιο την ομολογία τους στον Ιησού Χριστό, τον μόνο αληθινό Θεό ως «Οἱ Προφῆται εἶδον, οἱ Ἀπόστολοι ὡς ἐδίδαξαν, ἡ Ἐκκλησία ὡς παρέλαβεν, οἱ Διδάσκαλοι ὡς ἐδογμάτισαν, ἡ Οἰκουμένη ὡς συμπεφώνηκεν… Αὕτη ἡ πίστις τῶν Ἀποστόλων, αὕτη ἡ πίστις τῶν Πατέρων, αὕτη ἡ πίστις τῶν Ὀρθοδόξων, αὕτη ἡ πίστις τὴν Οἰκουμένην ἐστήριξεν.[2]»

Η Ορθόδοξη Εκκλησία γνωρίζει καλώς να κινείται και να δρα εν καιρώ ειρήνης, ησυχίας και ελευθερίας. Αλλά γνωρίζει ακόμα καλύτερα να επιβιώνει και να κηρύττει περί της εν υμίν ελπίδος μέσα σε κατακόμβες και διωγμούς, μέσα σε στάδια όπου λογής λογής τύραννοι ή ψευδοπροφήτες και προβατόσχημοι ψευδοδιδάσκαλοι προσπαθούν να υφαρπάξουν τον πολύτιμο μαργαρίτη της αληθείας. Σε μια τέτοια εποχή δυσχερειών έζησε ο σήμερα τιμώμενος Άγιος Ιερομάρτυς Πολύκαρπος. Η Θεία Χάρις τόν ανέδειξε δεύτερο επίσκοπο στην πόλη της Σμύρνης μετά τον Άγιο Βουκόλο, μαθητές αμφότεροι του ιδρυτού της ενταύθα τοπικής Εκκλησίας, Ευαγγελιστού της αγάπης, του παρθένου, φίλου, επιστηθίου, ηγαπημένου Ιωάννου του Θεολόγου.

Οι τρεις πρώτοι χριστιανικοί αιώνες ενεδύθησαν ιμάτιον σωτηρίου το αίμα του μαρτυρίου των ομολογητών της πίστεως. Χρόνια ταραχών, χρόνια δυσκολιών για την Εκκλησία. «Λύκοι βαρεῖς μη φειδόμενοι τοῦ ποιμνίου[3]» εισήγαγαν αιρετικές διδασκαλίες και πολλοί, ακούσια θύματα, τούς ακολούθησαν. Τότε έλαμψε ο αδάμας, επίσκοπος των Σμυρναίων Πολύκαρπος. Ο Θεός γνωρίζει καλώς πότε να θέσει τον λύχνο επί την λυχνία και τούτο έπραξε για ακόμα μία φορά. Ο νέος ποιμένας της Σμύρνης Πολύκαρπος επιδίδεται σε εκείνο το οποίο ο Απόστολος Παύλος παραγγέλλει: «παρακαλεῖν ἐν τῇ διδασκαλίᾳ τῇ ὑγιαινούσῃ καὶ τοὺς ἀντιλέγοντας ἐλέγχειν[4].» Ο ευρύτερος χώρος της Μικράς Ασίας είχε γίνει πεδίο εξαπλώσεως αιρέσεων, αλλά και χριστιανικού ζηλωτισμού δίχα επιγνώσεως. Έτσι, ο άγγελος της Σμύρνης νουθετεί, διδάσκει και κηρύττει λόγοις και έργοις, πάντοτε εν προσευχή και ασκήσει. Πολλοί είναι εκείνοι οι οποίοι ωφελούνται και επιστρέφουν στην Εκκλησία και στην υγιαίνουσα διδασκαλία.

Όμως υπάρχουν και οι πειρασμοί στη διακονία του ποιμένα. Του ποιμένα ο οποίος ενδιαφέρεται όντως για την ποίμνη την οποία ο Θεός του έχει αναθέσει. Και αυτή τη φορά ο πειρασμός για την Εκκλησία της Σμύρνης θα έρθει από χριστιανικά χέρια τα οποία δεν είχαν κατ’ επίγνωση ζήλο και δεν είχαν θεμελιωμένη την πίστη τους στον Χριστό, αλλά στην αυτάρκεια του εαυτού τους. Η ιστορία του βίου του αγίου μάς δίδει σήμερα μηνύματα και παρακαλώ την αγάπη και την υπομονή σας να ακούσει λίγες λεπτομέρειες για το πώς βρέθηκε στο μαρτυρικό του θάνατο ο άγιος επίσκοπος Πολύκαρπος. Μάς μεταφέρει μία εγκύκλιος επιστολή της των Σμυρναίων Εκκλησίας προς την Εκκλησία του Φιλομηλίου, επίσης μικρασιατικής πόλεως, μια ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια του μαρτυρίου.

Πιο συγκεκριμένα, λίγες μέρες πριν είχε φτάσει στη Σμύρνη ένας χριστιανός από τη Φρυγία ονόματι Κόιντος, ο οποίος κινούμενος από υπερβολικό ζήλο, έπεισε κι άλλους χριστιανούς να παρουσιαστούν ενώπιον των τότε ρωμαϊκών ειδωλολατρικών αρχών και να ομολογήσουν την πίστη τους στον Χριστό. Έπραξαν αυτοβούλως, δεν ρώτησαν, δεν συμβουλεύτηκαν την Εκκλησία, δεν ζήτησαν την ποιμαντική καθοδήγηση του επισκόπου της Σμύρνης Πολυκάρπου. Τότε συνέβη το τραγικό, ή μάλλον τραγελαφικό. Εκείνος ο επισκέπτης, ο τάχα ζηλωτής Κόιντος, δείλιασε και προτίμησε να θυσιάσει στα είδωλα, ενώ οι υπόλοιποι, τους οποίους είχε νωρίτερα παραπλανήσει, έμειναν εδραίοι και θανατώθηκαν από τους Ρωμαίους, πρώτα θύματα μιας κίνησης δίχως νόημα και πραγματικό πνευματικό κίνητρο. Με μιας το πλήθος των ειδωλολατρών ξεσηκώθηκε και ζητούσε ακόμα ένα θύμα, τον επίσκοπο Πολύκαρπο, θύμα δεκτό, ευάρεστο στον Κύριο. Έτσι, Σεβασμιώτατε και αγαπητοί αδελφοί οδηγήθηκε ο υπερήλικας ποιμένας της Σμύρνης μπροστά στο μαρτύριο, το οποίο με ανδρεία και πίστη Χριστού αντιμετώπισε, ως άλλος άμωμος αμνός.

Αποτελεί δυστυχώς μέχρι των ημερών μας σοβαρό πρόβλημα η γνώμη άνευ της γνώσεως. Πολλοί αδελφοί χριστιανοί εκφράζουν απόψεις για αλλότριες των ευθυνών τους καταστάσεις και προβλήματα. Πολλοί κατακρίνουν χωρίς να έχουν νωρίτερα ενημερωθεί για τις όντως ανάγκες οι οποίες οδηγούν τις εκασταχού τοπικές Εκκλησίες να διαμορφώνουν την ποιμαντική τους δράση. Ασφαλώς θεμέλιο και πρώτος καθοδηγητής ενός επισκόπου και την υπ’ αυτόν Εκκλησίας είναι η διδασκαλία του Ευαγγελίου και της Αγίας Παραδόσεως των Πατέρων της Εκκλησίας. Εν συνεχεία όμως, ο επίσκοπος με διάκριση φροντίζει να διαμορφώσει κατά τις ανάγκες τις επαρχίας του τις οδηγίες διαποιμάνσεως κλήρου και λαού. Ετούτο είναι το οποίο πολλοί δεν μπορούν να δεχθούν, θεωρώντας εαυτούς  αυτόκλητους τιμητές της Εκκλησίας και δήθεν προασπιστές της πίστεως και της ζωής των χριστιανών.

Τον μεγαλύτερο πόνο και σταυρό μίας τοπικής Εκκλησίας έχει ο επίσκοπός της μαζί με τον ιερό κλήρο του και όχι οι μακρόθεν εστώτες και θερμαινόμενοι. Και τούτο γιατί την ευθύνη αυτή ανέθεσε στους ώμους του η Εκκλησία δια της Συνόδου και όχι κάποια προσωπική διάθεση. Απολογία ενώπιον Θεού καλείται να δώσει ο επίσκοπος για το ποίμνιό του και μόνο. Για την κατά Θεόν προκοπή και πρόοδο όλων εκείνων των ψυχών που εμπιστεύθηκε στο ωμοφόριό του η Εκκλησία δια των ψήφων της Συνόδου η οποία και τον εξέλεξε. Αυτόκλητοι επίσκοποι και ποιμένες δεν υπάρχουν εντός της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Κι αν κάποια φορά εμφανίζονται, τότε πρόκειται για προβατόσχημους λύκους οι οποίοι μοναδικό στόχο έχουν να δοξάσουν τον εαυτό τους παραπλανώντας το ποίμνιο, κλήρο και λαό, και οδηγώντας τους στην πραγματικότητα εκτός Εκκλησίας.

Αυτή ακριβώς την αποστολή, της κατά Θεόν διαποιμάνσεως της Σμύρνης αναδέχθηκε ο Άγιος Πολύκαρπος με συναίσθηση της σημασίας και της σοβαρότητας την οποία είχε και έχει. Ακριβώς γι’ αυτό τον λόγο όταν τον παρακάλεσαν οι κάτοικοι των Φιλίππων της Μακεδονίας να τους απευθύνει συμβουλετική επιστολή εκείνος χαρακτηριστικά έγραψε: «Ταῦτα, ἀδελφοί, οὐκ ἐμαυτῷ ἐπιτρέψας γράφω ὑμῖν περὶ τῆς δικαιοσύνης, ἀλλ’ ἐπεὶ ὑμεῖς προεπεκαλέσασθέ με. Οὔτε γὰρ ἐγὼ οὔτε ἄλλος ὅμοιος ἐμοὶ δύναται κατακολουθῆσαι τῇ σοφίᾳ τοῦ μακαρίου καὶ ἐνδόξου Παύλου, ὃς γενόμενος ἐν ὑμῖν κατὰ πρόσωπον τῶν τότε ἀνθρώπων ἐδίδαξεν ἀκριβῶς καὶ βεβαίως τὸν περὶ ἀληθείας λόγον…[5]» Είχε συναίσθηση των ορίων της δικαιοδοσίας του Άγιος Πολύκαρπος, γι’ αυτό και με διάκριση και συνοπτικά απευθύνεται στους Φιλιππησίους, χωρίς διάθεση αυτοπροβολής, πολλώ δε μάλλον, χωρίς ίχνος ποιμαντικής εισπήδησης. Το πνεύμα της Ορθόδοξης Εκκλησίας μέσα στους αιώνες δεν αφήνει περιθώρια σε κανέναν να αναμιγνύεται σε υποθέσεις πέραν της ευθύνης και της δικαιοδοσίας, μικρής ή μεγάλης, που του έχει αναθέσει Εκκλησία.

Σεβασμιώτατε,

αποτελεί αγαθή συγκυρία, ή καλύτερα άνωθεν ευλογία, ο φετινός  εκ μεταθέσεως εορτασμός της μνήμης του Αγίου Ιερομάρτυρος Πολυκάρπου, καθώς συμπίπτει με την Α’ Κυριακή της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Τιμώνται εδώ στη Σμύρνη ο Αποστολικός της πατέρας και ποιμένας και ταυτοχρόνως η χορεία όλων εκείνων οι οποίοι τίμησαν με την υγιαίνουσα διδασκαλία τους το Ευαγγέλιο του Κυρίου μας και την Παράδοση της Εκκλησίας Του «ἐν λόγοις, ἐν συγγραφαῖς, ἐν νοήμασιν, ἐν θυσίαις, ἐν ναοῖς, ἐν εἰκονίσμασι.[6]» Άπειρο όντως το έλεος και η αγάπη του Αγίου Τριαδικού Θεού, ο οποίος χάρισε στην ανθρωπότητα την κοινωνία των Αγίων, τους ουσιαστικά πιστούς εν αληθεία Χριστιανούς. Ομολόγησαν και κήρυξαν δίχως δισταγμό την βεβαία πίστη τους στο πρόσωπο του μόνου Θεού. Δεν άκουσαν τις σειρήνες του κόσμου και δεν ζαλίστηκαν από το ύψος των αξιωμάτων τα οποία πολλές φορές έφεραν ή δεν απογοητεύτηκαν από τα εμπόδια και τους πειρασμούς του παρόντος αιώνος, του απατεώνος[7]. Τα λόγια του Αποστόλου των εθνών Παύλου είναι ο οδοδείκτης της χριστιανικής ζωής, της πλήρους πειρασμών, αλλά και ευλογιών: «Οἴδαμεν γὰρ ὅτι ἐὰν ἡ ἐπίγειος ἡμῶν οἰκία τοῦ σκήνους καταλυθῆ, οἰκοδομὴν ἐκ Θεοῦ ἔχομεν, οἰκίαν ἀχειροποίητον αἰώνιον ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Καὶ γὰρ ἐν τούτῳ στενάζομεν, τὸ οἰκητήριον ἡμῶν τὸ ἐξ οὐρανοῦ ἐπενδύσασθαι ἐπιποθοῦντες.[8]»

Γι’ αυτό και η ποιμαντική διακονία εδώ, στη Σμύρνη, όταν παρουσιάζει δυσκολίες, ανατροπές και έσωθεν ή έξωθεν πειρασμούς βρίσκει παραμυθία στην αποστολική φράση: «…ἐξερχώμεθα πρὸς αὐτὸν ἔξω τῆς παρεμβολῆς τὸν ὀνειδισμὸν αὐτοῦ φέροντες· οὐ γὰρ ἔχομεν ὧδε μένουσαν πόλιν, ἀλλὰ τὴν μέλλουσαν ἐπιζητοῦμεν[9].»

Σεβασμιώτατε Μητροπολίτα Σμύρνης κ. Βαρθολομαίε,

χάριτι και ευδοκία Θεού προ 10 ετών σάς εμπιστεύθηκε η Εκκλησία των του Χρηστού πενήτων, δια της προβλήσεως του Παναγιωτάτου ημών αυθέντου και δεσπότου, του Οικουμενικού Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου και ψήφων της περί Αυτόν Αγία και Ιεράς Συνόδου, την διαποίμανση της παροικούσης εν Σμύρνη Εκκλησίας. Δεόμεθα, κλήρος και λαός, ενώπιον του θρόνου του Εσφαγμένου Αρνίου, ταις πρεσβείαις του Αγίου Ιερομάρτυρος Πολυκάρπου επισκόπου Σμύρνης, τα έτη σας να είναι πολλά, καλλίκαρπα και πολύκαρπα.

Κοινή προσευχή απάντων προς τον σήμερα τιμώμενο άγιο να σκέπει και να φυλάττει την κληρουχία του, τα έκγονα της πνευματικής του τραπέζης: «…πρός σέ γὰρ ἡ ποίμνῃ σου καταφεύγει ἑκάστοτε καί ἐκβοᾷ σοι ἐν θερμοῖς Πάτερ δάκρυσιν· ἴδε Ἅγιε, τῶν υἱῶν σου τήν κάκωσιν· μάστιγες γάρ ἐκύκλωσαν ἡμᾶς καί συνέχουσιν. Ἀλλά τῇ σῇ προστασίᾳ, θᾶττον ἡμᾶς τούτων λύτρωσαι, αἰτοῦμενος πᾶσι σωτηρίαν καί εἰρήνην καί μέγα ἔλεος.[10]»

Γένοιτο.

 

---

[1] PG 5, σ. 1040.

[2] Συνοδικό της Ορθοδοξίας.

[3] Πράξ. 20,29.

[4] Τίτ. 1,9.

[5] PG 5, σ. 1008.

[6] Συνοδικό της Ορθοδοξίας.

[7] Πρβλ.: Ακάθιστος Ύμνος.

[8] Β’ Κορ. 5, 1-2.

[9] Εβρ. 13, 13-14.

[10] Απόστιχα Εσπερινού Ακολουθίας Αγίου Ιερομάρτυρος Πολυκάρπου Επισκόπου Σμύρνης.