"Σύναξη" Νο 176: Ἐκκλησία καὶ Μεταπολίτευση - Β΄ Λεωφόροι και Παράδρομοι

ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ...3

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΝΕΛΛΑΣ

Ἐλευθερία καὶ ἀρχή ...5

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΡ. ΥΦΑΝΤΗΣ

Δύο μεταπολιτευτικὲς θεωρήσεις τῶν χριστιανικῶν ἀδελφοτήτων: Γιῶργος Ἰωάννου καὶ Χρῆστος Γιανναρᾶς ...9

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΠΛΑΘΡΑΣ

Ἑλληνικὸς κινηματογράφος ἀπὸ τὴ Χούντα στὴ Μεταπολίτευση: Ἡ συνέχεια μιᾶς ἀσυνέχειας ...16

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΑΓΓΕΛΗΣ

Ὁ Κυριάκος Χαραλαμπίδης δὲν χωράει στὴ Μεταπολίτευση ...24

ΣΤΡΑΤΗΣ ΨΑΛΤΟΥ

Φῶς καὶ σκιές: τὸ φαινόμενο τοῦ Γεροντισμοῦ ...28

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Α. ΜΠΟΥΡΔΑΛΑΣ

Στ’ ἁλώνια καὶ στὰ σαλόνια: ὁ χριστιανο-μαρξιστικὸς διάλογος ...37

ΓΙΩΡΓΟΣ-ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΙΔΗΣ

«Χριστιανικὴ Δημοκρατία» καὶ Μεταπολίτευση ...45

ΣΥΝΑΞΗ

π. Βασίλειος Γοντικάκης († 17-9-2025) ...51

ΓΙΑΝΝΗΣ ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΑΟΥ

Ἀποτύπωμα ἀποχαιρετισμοῦ στὸν π. Βασίλειο Γοντικάκη ...52

ΡΑΪΝΕΡ ΜΑΡΙΑ ΡΙΛΚΕ

«Τί νόημα θὰ εἴχαμε…;» ...55

ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ν. ΣΤΑΘΗΣ

Διεθνές συνέδριο Ὀρθόδοξης πνευματικότητας ...56

ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΤΣΙΡΕΒΕΛΟΣ

Κήρυγμα καὶ μαρτυρία. Karl Barth καὶ Ἀναστάσιος Γιαννουλάτος ...57

ΜΑΝΟΣ ΚΑΒΙΔΑΣ

Ἡ ἀπάθεια τοῦ κόσμου καὶ ἡ θυσιαστικὴ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ ...67

ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΓΚΙΤΣΗ

Δὲ θὰ μαλώσει δὲ θὰ κραυγάσει (ποίημα) ...74

ΘΑΝΑΣΗΣ Ν. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ

Στρίβειν διὰ τοῦ ἀρραβῶνος; Ἡ ἱεραποστολή, τὰ Θρησκευτικὰ καὶ τὸ σύστημα ...75

ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΟΥΝΑ

Χριστιανικὲς κοινότητες στὴν Σασσανιδικὴ αὐτοκρατορία ...85

ΠΕΤΡΟΣ ΜΑΪΝΑΣ

Πρὶν ἔρθει ὁ Σαμαρείτης (ποίημα) ...90

Διάλογος μὲ τοὺς ἀναγνῶστες ...91

Τὸ Βιβλίο ...93

Οἱ συνεργάτες τοῦ 176ου τεύχους ...108 

Προλογικό 176ου τεύχους

Ἐτοῦτο εἶναι τὸ δεύτερο μέρος τοῦ ἀφιερώματός μας στὴν σχέση τῆς Ἐκκλησίας καὶ ἐκκλησιαστικῆς συνείδησης μὲ τὴν Μεταπολίτευση – τὴν ἱστορικὴ φάση ἡ ὁποία ἀκολούθησε τὴν ἑπταετῆ δικτατορία τοῦ 1967.

Τὶς συντεταγμένες τοῦ ὅλου ἐγχειρήματός μας τὶς καταγράψαμε στὸ Προλογικὸ τοῦ πρώτου μέρους (τεῦχος 174, Ἰουνίου 2025). Ἐκεῖ, ἀνάμεσα σὲ ἄλλα, σημειώναμε: Ἔχει καθιερωθεῖ Μεταπολίτευση νὰ ὀνομάζεται ὄχι ἁπλῶς ἡ ἀλλαγὴ ἀπὸ τὴ μία μέρα στὴν ἄλλη (ἀπὸ τὴν 23η Ἰουλίου στὴν 24η), ἀλλὰ καὶ ἡ περίοδος ποὺ ξεκίνησε τότε καὶ περιλαμβάνει ἐπιλογές, διαδικασίες, ἀποφάσεις καὶ νοοτροπίες. Σὲ ποιό χρονικὸ διάστημα ἐκτείνεται ἡ Μεταπολίτευση, εἶναι θέμα ποὺ στασιάζεται, ἀλλὰ συνομολογεῖται ὅτι σὲ κάθε περίπτωση ἀφορᾶ ρεύματα ἰδεῶν, στάσεις ζωῆς, θεσμικὲς ρυθμίσεις καὶ πνευματικὲς ἀναζητήσεις πού, ἄλλοτε μὲ θετικὸ καὶ ἄλλοτε μὲ ἀρνητικὸ πρόσημο, ἀφοροῦν τὴν ἱστορική μας σάρκα καὶ τὸ ἀναβράζον παρόν μας.

Στὸ πρῶτο μέρος τοῦ ἀφιερώματος εἴχαμε ἐπιχειρήσει χαρτογράφηση τοῦ πεδίου, δηλαδὴ ψηλαφήσαμε βασικοὺς ἄξονες στοὺς ὁποίους κινήθηκαν ἡ θεσμικὴ ἐκκλησιαστικὴ δόμηση, ἡ θρησκευτικότητα καὶ ἡ θεολογία. Τώρα, σὲ τοῦτο τὸ τεῦχος –τὸ δεύτερο μέρος τοῦ ἀφιερώματος– ἐξετάζονται παράμετροι τῆς μεταπολιτευτικῆς ἀτμόσφαιρας, ἄλλες ἀπὸ τὶς ὁποῖες μοιά­ζουν κεντρικές (λεωφόροι) καὶ ἄλλες περιφερειακές (παράδρομοι), ἀλλὰ ποὺ ὅλες ἀποτελοῦν πολὺ σημαντικὲς ἐκφάνσεις ζυμώσεων μὲ ξεχωριστή –καθεμία τους– σημασία. Ἡ ἀνάγνωσή τους θὰ κινητοποιήσει, πιστεύουμε, ἐνθυμήσεις, ἀναλογισμούς, διερωτήσεις γιὰ μπολιάσματα ποὺ πέτυχαν καὶ γιὰ ἀνθίσματα ποὺ χάθηκαν. Καί, ναί, ὅλα ἀφοροῦν, μὲ θεατοὺς καὶ ἀθέατους, συχνὰ ἐπώδυνους τρόπους, τὸ ἀναβράζον παρόν μας.

Τὸ τεῦχος ξεκινᾶ μὲ κείμενο τοῦ πρωτομάστορα τῆς Σύναξης Παναγιώτη Νέλλα (μιὰ ἐπιστολή του ἀπὸ τὸ 1986, μέσα στὸ κλίμα ἀναζητήσεων τοῦ μεταπολιτευτικοῦ ἀπόηχου) καὶ προχωρᾶ μὲ μελετήματα γιὰ κάποια βιβλία – προσωπικὲς μαρτυρίες περὶ τὴν χριστιανικὴ ταυτότητα στὴν ἐξεταζόμενη συγκυρία (γράφει ὁ Παναγιώτης Ὑφαντής), γιὰ τὸν κινηματογράφο στὴν συνέχεια καὶ στὶς ἀσυνέχειές του (Κωνσταντῖνος Μπλάθρας), γιὰ τὸ κυπριακὸ τραῦμα σὲ σχέση μὲ τὴν ποίηση τοῦ Κυριάκου Χαραλαμπίδη (Δημήτρης Ἀγγελής), γιὰ τὴν ἀνάδυση τοῦ γεροντισμοῦ (Στρατὴς Ψάλτου), τοῦ ὁποίου ζοῦμε σήμερα τὴν τρομακτικὴ διαβρωτικότητα, γιὰ τὸν χριστιανο-μαρξιστικὸ διάλογο (Παναγιώτης Μπούρδαλας) καὶ γιὰ τὴν ἰδιάζουσα περίπτωση τοῦ κόμματος «Χριστιανικὴ Δημοκρατία» (Γιῶργος-Νεκτάριος Παναγιωτίδης).

Ἐπιχειρώντας νὰ ἀνοίξουμε ἢ νὰ πλατύνουμε αὐτὲς τὶς συζητήσεις νιώθουμε (ὅπως κι ἄλλες, ὁμολογουμένως, φορές) νὰ γίνονται βήματα, μὰ καὶ νὰ ὑπολείπονται βήματα. Κάτι δηλαδὴ σάν… στάθμευσις ἀεικίνητος – γιὰ νὰ παραλλάξουμε τὴν κουβέντα τοῦ ἁγίου Μάξιμου τοῦ Ὁμολογητῆ  (ΡG 90, 608).  Μακάρι…

Τὸ ἀφιέρωμά μας στὴν Μεταπολίτευση πλαισιώνεται μὲ κάποια ἐπιπλέον κείμενα γιὰ τὴν διακονία τοῦ κηρύγματος καὶ τῆς μαρτυρίας (Νίκος Τσιρέβελος), τὴν δυναμικὴ τῆς σταυρικῆς θυσίας σήμερα (Μάνος Καβίδας), τὶς ταλαιπωρίες καὶ τὶς ἀνοιχτωσιὲς τῆς ἱεραποστολῆς (Θανάσης Παπαθανασίου) καὶ τὸν χριστιανισμὸ στὴν περσικὴ αὐτοκρατορία (Χριστίνα Κούνα).

Θ.Ν.Π.