Υπάρχουν τόποι που διατηρούν την ιστορία τους στις πέτρες, στα παλιά κτίσματα, στις εικόνες και στα ονόματά τους. Υπάρχουν όμως και τόποι όπου η ιστορία έγινε κάποτε Ευαγγέλιο και εξακολουθεί να το αναφωνεί μέσα στους αιώνες. Ένας τέτοιος τόπος είναι η Αναφωνήτρια Ζακύνθου. Και η αποψινή πανηγυρική σύναξή μας, κατά την παλαιά και όμορφη παράδοση του τόπου μας, το πρώτο Σάββατο μετά τη θερινή εορτή του Αγίου Διονυσίου, αποτελεί έναν τελευταίο απόηχο της μεγάλης πανηγύρεως του Πολιούχου μας. Η Ζάκυνθος τίμησε πριν από λίγες ημέρες τον Άγιό της και σήμερα έρχεται εδώ, στον τόπο όπου εκείνος έζησε, ασκήθηκε, προσευχήθηκε και έδωσε ίσως το δυσκολότερο μάθημα ολόκληρης της ζωής του: το μάθημα της Συγγνώμης.
Εδώ στο Πλεμοναρίο στέκει αιώνες τώρα η Μονή της Παναγίας της Αναφωνήτριας, σήμερα Ενοριακός Ναός. Η ιστορία της φθάνει πιθανότατα στον 15ο αιώνα, ενώ η βυζαντινή εικόνα της Παναγίας συνδέεται κατά την παράδοση με την αλωμένη Κωνσταντινούπολη. Όμως κατά τον 16ο αιώνα ο τόπος αυτός συνδέθηκε οριστικά με τον Διονύσιο Σιγούρο, τον μετέπειτα Άγιο και Προστάτη της Ζακύνθου. Εδώ υπήρξε Ηγούμενος, εδώ έζησε ως ασκητής και εδώ συνέβη το γεγονός που έμελλε να χαρακτηρίσει ολόκληρη την πνευματική του φυσιογνωμία. Ο αδελφός του, Κωνσταντίνος Σιγούρος, δολοφονήθηκε στις ταραγμένες συνθήκες της εποχής. Ο φονιάς, κυνηγημένος από τις Αρχές, περιπλανήθηκε στα βουνά και έφθασε στην Αναφωνήτρια ζητώντας καταφύγιο. Αγνοούσε ποιος ήταν ο άνθρωπος μπροστά στον οποίο στεκόταν. Και εκεί, ενώπιον του ίδιου του αδελφού του θύματός του, ομολόγησε το έγκλημά του.
Ας προσπαθήσουμε για λίγο να σταθούμε νοερά σ’ εκείνη τη στιγμή. Ένας άνθρωπος ακούει από το στόμα ενός τρομαγμένου φυγά ότι αυτός αφαίρεσε τη ζωή του αδελφού του. Μέσα σε λίγες στιγμές χωρά ολόκληρη η ανθρώπινη τραγωδία: ο πόνος, το αίμα, η οικογενειακή πληγή, η απαίτηση της δικαιοσύνης, η φυσική οργή μιας καρδιάς που μόλις πληροφορήθηκε ποιος στέρησε τη ζωή από έναν αγαπημένο της άνθρωπο. Ο Διονύσιος είχε μπροστά του τον φονιά του αδελφού του. Κι εδώ ακριβώς συνέβη το μεγάλο θαύμα της Αναφωνήτρας. Έκρυψε τον καταδιωκόμενο από τους ανθρώπους του νόμου, τον προστάτευσε, τον συγχώρησε και τελικά τον βοήθησε να φύγει από το νησί. Του άνοιξε δρόμο διαφυγής, μα μαζί του άνοιξε και έναν άλλο δρόμο, πολύ δυσκολότερο και πολύ σπουδαιότερο: τον δρόμο της μετάνοιας.
Εδώ βρίσκεται το συγκλονιστικό μεγαλείο του Αγίου της Συγγνώμης. Ο φονιάς είχε αφαιρέσει τη ζωή του Κωνσταντίνου· ο Διονύσιος κράτησε τη δική του ψυχή ελεύθερη από το μίσος και την εκδίκηση. Σήκωσε το βάρος του πόνου του και το έφερε ενώπιον του Χριστού. Η συγχώρησή του υπήρξε άθλος. Γιατί η αληθινή συγχώρηση έχει κόστος. Περνά μέσα από την πληγή, την αναγνωρίζει, την παραδίδει στον Θεό και επιτρέπει στη Χάρη να μεταποιήσει τον πόνο σε έλεος. Γι’ αυτό ο Διονύσιος έγινε για τον λαό μας ο «Άγιος της Συγγνώμης». Επειδή εδώ, στην Αναφωνήτρια, έζησε με όλη του την ύπαρξη τον λόγο του Χριστού: «ἀγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν».
Και πόσο παράξενα όμορφο ακούγεται απόψε το ίδιο το όνομα της Παναγίας αυτού του τόπου: Αναφωνήτρα. Ας το ακούσουμε πέρα από την ιστορική του σημασία και ως μια πνευματική πρόσκληση. Τι αναφωνεί άραγε η Αναφωνήτρια μέσα στους αιώνες; Τι φωνή βγαίνει από αυτό το παλιό μοναστήρι και φθάνει μέχρι εμάς; Εδώ θα μπορούσε να αναφωνείται η φωνή του αίματος, της αντεκδίκησης, του οικογενειακού μίσους, της παλιάς εκείνης λογικής που ζητούσε αίμα για το αίμα. Κι όμως, από την Αναφωνήτρια αναφωνείται κάτι άλλο: η συγγνώμη. Η Αναφωνήτρα Παναγία γίνεται στα μάτια μας η Μάνα που αναφωνεί ότι η αγάπη μπορεί να νικήσει την εκδίκηση, ότι η μετάνοια μπορεί να ανοίξει δρόμο εκεί όπου όλα φαίνονται τελειωμένα, ότι ο άνθρωπος με τη Χάρη του Θεού μπορεί να υπερβεί ακόμη και το δικαιολογημένο παράπονό του και να φθάσει στο μέτρο του Χριστού.
Και η ίδια η Παναγία γνωρίζει αυτόν τον δρόμο. Στάθηκε κάτω από τον Σταυρό του Υιού της και είδε την ανθρώπινη κακία να φθάνει έως τη Σταύρωση. Εκεί άκουσε από τα χείλη του Χριστού την προσευχή που άλλαξε για πάντα το μέτρο των ανθρωπίνων σχέσεων: «Πάτερ, ἄφες αὐτοῖς». Κάτω από τη σκέπη αυτής της Παναγίας έζησε και ο Άγιος Διονύσιος το δικό του «ἄφες». Έτσι η Αναφωνήτρια γίνεται τόπος όπου συναντώνται δύο μεγάλες σιωπές: η σιωπή της Μητέρας κάτω από τον Σταυρό και η σιωπή του Αγίου μπροστά στον φονιά του αδελφού του. Και μέσα από αυτές τις δύο σιωπές ακούγεται μια φωνή δυνατή, επίμονη, ευαγγελική: Συγχώρα!
Αυτός ο λόγος φθάνει απόψε και στην δική μας ζωή. Όλοι κουβαλάμε μέσα μας πρόσωπα, γεγονότα, λόγια και συμπεριφορές που κάποτε μας πλήγωσαν, τοξικότητες που ολοένα μας δηλητηριάζουν. Υπάρχουν παλιές ιστορίες που τις θυμόμαστε ύστερα από χρόνια και η καρδιά σφίγγεται πάλι. Υπάρχουν ονόματα που δυσκολευόμαστε να προφέρουμε ειρηνικά. Υπάρχουν άνθρωποι που τους έχουμε καταδικάσει μέσα μας και τους κρατάμε χρόνια φυλακισμένους στη μνήμη μας με αρνητικά συναισθήματα. Ο Άγιος Διονύσιος μάς οδηγεί απόψε νοερά σ’ εκείνο το κελί της Αναφωνήτριας και μας θέτει ένα πολύ προσωπικό ερώτημα: Ποιον άνθρωπο κρατώ ακόμη μέσα μου δεμένο με την πίκρα μου; Ποια πληγή εξακολουθώ να τρέφω; Ποιο πρόσωπο περιμένει ακόμη από εμένα μια κίνηση ειρήνης;
Η συγχώρηση αρχίζει συχνά από μια μικρή κίνηση της καρδιάς: από μια προσευχή για εκείνον που μας πλήγωσε, από την απόφαση να παραδώσουμε το παλιό τραύμα στον Θεό, από την αναγνώριση ότι και ο άνθρωπος που έσφαλε μπορεί να μετανοήσει και να αλλάξει. Αυτό ακριβώς πρόσφερε ο Άγιος στον φονιά του αδελφού του: μια δυνατότητα να γίνει άλλος άνθρωπος. Τον είδε μέσα στο φοβερό του έγκλημα και συγχρόνως είδε πέρα από αυτό, προς τον άνθρωπο που μπορούσε ακόμη να σωθεί. Αυτή είναι η ματιά των Αγίων. Βλέπουν τον άνθρωπο μέσα από το βλέμμα του Θεού, ο Οποίος περιμένει πάντοτε την επιστροφή του παιδιού Του.
Ίσως αυτό να είναι και το βαθύτερο νόημα της αποψινής συνάξεως. Ύστερα από τη μεγάλη πανήγυρη του Αγίου στην πόλη, η Ζάκυνθος έρχεται εδώ, στην Αναφωνήτρια, για να θυμηθεί γιατί ο Διονύσιος έγινε ο Άγιος της Συγγνώμης. Στην πόλη προσκυνάμε το ιερό Σκήνωμά του· εδώ προσκυνάμε, θα λέγαμε, μια μεγάλη στιγμή της ψυχής του. Εκεί ασπαζόμαστε τον Άγιο· εδώ καλούμαστε να μιμηθούμε τον άνθρωπο που έγινε Άγιος. Και ίσως αυτό να είναι πολύ δυσκολότερο από ένα προσκύνημα. Διότι η τιμή προς έναν Άγιο ολοκληρώνεται όταν κάτι από τον τρόπο του περνά και στην δική μας ζωή.
Κάτω, λοιπόν, από το βλέμμα της Παναγίας της Αναφωνήτριας, ας αφήσουμε απόψε να ακουσθεί μέσα μας η φωνή αυτού του τόπου. Αναφωνήτρια της ελπίδας για όσους απελπίστηκαν, Αναφωνήτρια της παρηγοριάς για όσους πονούν, Αναφωνήτρια της μετάνοιας για όσους έσφαλαν, Αναφωνήτρια της συμφιλίωσης για όσους απομακρύνθηκαν και, εδώ ιδιαίτερα, Αναφωνήτρια της Συγγνώμης! Γιατί σ’ αυτόν τον τόπο, μέσα στον 16ο αιώνα, ένας φονιάς μπήκε κυνηγημένος και έφυγε συγχωρημένος. Ένας αδελφός δέχθηκε τη βαθύτερη πληγή και απάντησε με έλεος. Και ένα μοναστήρι της Ζακύνθου έγινε για πάντα τόπος όπου η Συγγνώμη απέκτησε μνήμη, πρόσωπο και ιστορία.
Ας φύγουμε κι εμείς απόψε από την Αναφωνήτρια λίγο ελαφρύτεροι. Με μια πίκρα λιγότερη στην καρδιά, με μια παλιά πληγή παραδομένη περισσότερο στον Θεό, με ένα πρόσωπο ακόμη μέσα στην προσευχή μας. Και τότε η Αναφωνήτρια θα έχει αναφωνήσει και μέσα μας το μεγάλο μήνυμα που ο Άγιος Διονύσιος έγραψε εδώ με την ίδια του τη ζωή: η Συγγνώμη ελευθερώνει την καρδιά και την κάνει τόπο όπου μπορεί να κατοικήσει ο Χριστός.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου