* * *
Ἱερώτατε Μητροπολῖτα Αὐστρίας καί ἔξαρχε Οὑγγαρίας κ. Ἀρσένιε,
Ἐξοχώτατε κύριε Πρωθυπουργέ τῆς Οὑγγαρίας,
Ἐξοχώτατοι καί Ἐντιμότατοι Ἐκπρόσωποι Ἀρχῶν καί Θεσμῶν,
Τιμιώτατοι ἀδελφοί Ἱεράρχαι,
Εὐλαβέστατοι κληρικοί καί μονασταί,
Ἐντιμολογιώτατοι Ἄρχοντες Ὀφφικιάλιοι τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας,
Λαέ τοῦ Θεοῦ εὐλογημένε,
Δοξάζομεν τό ὑπερουράνιον ὄνομα τοῦ πανσθενοῦς Κυρίου τῶν ὅλων καί παντελεήμονος Δοτῆρος παντός ἀγαθοῦ, ὁ ὁποῖος μᾶς ἀξιώνει νά φθάσωμεν τήν εὔσημον καί χαρμόσυνον ἡμέραν τῶν Θυρανοιξίων τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν εἰς τό Κέντρον Διαλόγου «Φανάριον» ἐν Βουδαπέστῃ, μετά τήν αἰσίως ὁλοκληρωθεῖσαν οἰκοδόμησιν αὐτοῦ, μεταφέροντες τήν εὐλογίαν τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου καί ἐκφράζοντες ἐκ μέσης καρδίας τήν βαθεῖαν εὐγνωμοσύνην τῆς ἡμῶν Μετριότητος προσωπικῶς πρός τήν Οὑγγρικήν Πολιτείαν καί τόν εὐγενῆ λαόν τῆς Οὑγγαρίας. Εἰλικρινεῖς εὐχαριστίας ἀπευθύνομεν πρός τήν προηγου-μένην καί τήν σημερινήν Κυβέρνησιν τῆς Οὑγγαρίας διά τήν καθοριστικήν συμβολήν των εἰς τό ὅλον ἐγχείρημα, ἡ ὁποία δέν ἀφορᾷ μόνον εἰς τήν γενναίαν ὑλικήν προσφοράν, ἀλλά καί εἰς τήν ἐπιδειχθεῖσαν ἐμπιστοσύνην καί τήν ὁλοπρόθυμον καί ἀποτελεσματικήν συμμετοχήν καί συνεργασίαν διά τήν διεκπεραίωσιν τοῦ μοναδικοῦ τούτου ἔργου. Ἐξοχώτατε κύριε Πρωθυπουργέ! Τά ὀνόματα πάντων ὑμῶν ἔχουν ἐγγραφῆ χρυσοῖς γράμμασιν εἰς τάς δέλτους τῆς ἱστορίας τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας τῆς Κωνσταντινουπόλεως καί εἰς τάς καρδίας τῶν ἑκατομμυρίων μελῶν τοῦ ἀνά τήν Οἰκουμένην χριστωνύμου πληρώματός της. Εἴμεθα δέ βέβαιοι, ὅτι ὁ Θεός τῆς ἀγάπης θά ἀνταποδώσῃ εἰς ὑμᾶς κατά τήν καρδίαν σας, δι᾿ ὅσα καλά ἐποιήσατε διά τό Κέντρον Διαλόγου «Φανάριον», ἵνα δοξάζηται εἰς τήν ἱστορικήν καί εὐλογημένην Οὑγγαρίαν καί ἐν ἁπάσῃ τῇ Οἰκουμένῃ τό πάντιμον ὄνομα Αὐτοῦ. Δόξα τῷ Θεῷ πάντων ἕνεκεν!
Οἱ Ἱεροί Ναοί εἶναι διά τούς Χριστιανούς, ὅπου γῆς, ἀμετακίνητον σημεῖον ἀναφορᾶς καί ζωτικόν κέντρον τῆς ὑπάρξεώς των. Εἶναι ὁ κατ᾿ ἐξοχήν τόπος, ὅπου ἡ ἀλήθεια τῆς ἐν Χριστῷ σωτηρίας τοῦ ἀνθρώπου καί τοῦ κόσμου ἐκπροσωπεῖται καί ἐκφράζεται εἰς ὅλον τό βάθος της. Τό ἱερόν ἐνδιαίτημα τῆς Χάριτος τοῦ Κυρίου, τοῦ ὁποίου αἱ θύραι ἀνοίγουν σήμερον εἰς τόν λαόν Του, εἶναι ἀφιερωμένον εἰς τούς Τρεῖς Ἱεράρχας, τούς μεγάλους «οἰκουμενικούς διδασκάλους», τόν «ὑψίνουν θεολόγον», τόν ἀσκητικόν καί προστάτην τῶν ἐν ἀνάγκαις, Βασίλειον τόν Μέγαν, Ἀρχιεπίσκοπον Καισαρείας τῆς Καππαδοκίας, καί τούς δύο Προκατόχους τῆς ἡμῶν Μετριότητος, Ἀρχιεπισκόπους Κωνσταντινουπόλεως Γρηγόριον τόν Θεολόγον, τόν «θερμότατον ὑπέρμαχον τῆς Ἁγίας Τριάδος» καί «ἄκρον εἰς παιδείαν παντοίαν», καί Ἰωάννην τόν Χρυσόστομον, τόν «προφήτην τῆς φιλανθρωπίας», τόν ἔνθερμον καί χαρισματικόν κήρυκα τοῦ Εὐαγγελίου.
Θαυμάζομεν τούς μεγάλους Πατέρας διά τό ἀσύγκριτον θεολογικόν κατόρθωμά των νά διατυπώσουν τήν ἐμπειρίαν τῆς πίστεως εἰς Χριστόν διά τῆς χρήσεως ἑλληνικῆς φιλοσοφικῆς ὁρολογίας, «καινοτομοῦντες τά ὀνόματα». Ἡ σύζευξις Βιβλικῆς παραδόσεως καί ἑλληνικῆς σοφίας ἔκρινεν «ὁριστικά καί εὐεργετικά», ὅπως ἔχει γραφῆ, «τήν πορεία ὄχι μόνο τῆς Ἐκκλησίας, ἀλλά καί τῆς παγκόσμιας ἱστορίας» (Ἰωάννου Ζηζιούλα, «Ἑλληνισμός καί Χριστιανισμός», Ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, ΣΤ’, Ἀθήνα 1976, σ. 559).
Τά ἔξοχα κείμενα τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν, ἡ βαθυστόχαστος θεολογία των, ἡ ὁποία ὁμιλεῖ πάντοτε ἐστραμμένη πρός τόν σύγχρονόν των ἄνθρωπον, τάς ὑπαρξιακάς ἀναζητήσεις καί τάς ἐλπίδας του, παραμένουν μέχρι σήμερον πρότυπον θεολογικῆς ἐργασίας, ἡ ὁποία γνωρίζει νά συνδέῃ δημιουργικῶς τήν πίστιν μέ τήν ζωήν. Ἡ πιστότης τῶν Πατέρων εἰς τήν παράδοσιν τῆς Ἀληθείας καί ἡ ἀνοικτοσύνη πρός τόν κόσμον καί τόν πολιτισμόν, πάντοτε ἐν ἐπιγνώσει τῶν νέων ἱστορικῶν δεδομένων, ἀλληλοπεριχω-ροῦνται καί ἀλληλοεμπλουτίζονται. Δέν ὑπάρχουν ἐδῶ φοβικά σύνδρομα, ἀδιαφορία διά τά τῶν ἀνθρώπων πράγματα, ἐσωστρέφεια καί κλειστότης. Ὁ «κλειστός ἄνθρωπος» ἐκπροσωπεῖ διά τούς Πατέρας μίαν κατ᾿ ἐξοχήν ἠλλοτριωμένην μορφήν ἀνθρωπίνου εἶναι. Δι᾿ αὐτούς εἶναι ἀδιανότητον, ὁ ἄνθρωπος, ὁ «ἐλευθερίᾳ τετιμημένος», τό «θεούμενον ζῷον», νά παραμένῃ ἀδιάφορος διά τήν ζωήν καί τήν ἱστορίαν. Αὐτό ἐπιβεβαιώνεται καί ἀπό τό γεγονός ὅτι οἱ μεγάλοι θεολόγοι μας ἔδωκαν ἰδιαιτέραν ἔμφασιν εἰς τό κοινωνικόν περιεχόμενον τῆς ἐλευθερίας, εἰς τήν δικαιοσύνην, τήν ἀδελφοσύνην καί τήν ἀλληλεγγύην, εἰς τήν ἀδιάσπαστον ἑνότητα τῆς ἀγάπης πρός τόν Θεόν καί τῆς ἀγάπης πρός τόν πλησίον, τόν συνάνθρωπον καί ἀδελφόν.
Ἡ ἀναφορά τῆς ὑπάρξεώς του εἰς τόν Θεόν καί ἡ πίστις εἰς τόν αἰώνιον προορισμόν του ἐνισχύει τόν ἄνθρωπον εἰς τήν ἀντιμετώπισιν τῶν περιστάσεων τοῦ ἐπιγείου βίου του καί τῶν ὁριακῶν καταστάσεων, ἐνῷ ἡ συρρίκνωσις καί ὁ εγκλωβισμός τῆς ζωῆς μας εἰς τήν ἐνθαδικότητα συμπίπτει μέ ὑπαρκτικήν ἐξασθένησιν. Ἡ ἀδιαφορία διά τήν διάστασιν τοῦ Ὑπερβατικοῦ ἔχει πάντοτε ἀρνητικάς συνεπείας διά τήν ἀνάπτυξιν τοῦ πολιτισμοῦ. Δέν προωθεῖ οὔτε τόν σεβασμόν τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου, οὔτε τόν ἀγῶνα διά τήν κοινωνικήν δικαιοσύνην καί τήν εἰρήνην, οὔτε τήν προστασίαν τῆς φύσεως. Ἡ ἀναφορά εἰς τόν Θεόν ἀποτελεῖ πηγήν ἐμπνεύσεως, ὀξύνει τό αἰσθητήριόν μας διά τό δέον καί τό πρακτέον καί ἐνισχύει τήν ἀνθρωπίνην προσπάθειαν, ἀκόμη καί ὅταν αὐτή εὑρίσκεται ἐνώπιον δυσεπιλύτων προβλημάτων καί ἀνυπερβλήτων ἐμποδίων.
Εἶναι βέβαιον ὅτι αἱ σύγχρονοι πολιτισμικαί ἐξελίξεις, ἡ ραγδαία ἀνάπτυξις καί ἡ παγκόσμιος κυριαρχία τοῦ τεχνολογικοῦ πολιτισμοῦ δέν ἀκυρώνουν ὅσα γνωρίζομεν διά τόν ἄνθρωπον, διά τήν condition humaine καί διά τό νόημα τῆς ἐλευθερίας του, ἔστω καί ἄν διαδίδωνται ἀσόφως τοιαῦται θεωρήσεις. Ἰσχύουν ἀπολύτως ὅσα πρεσβεύει ἡ ἑκκλησία τοῦ Χριστοῦ, ὅτι δηλαδή οὔτε ἡ ἄρνησις τοῦ τελικοῦ νοήματος τῆς ζωῆς μας καί τῆς κτίσεως ὅλης, οὔτε ἡ τοποθέτησις τοῦ περιεχομένου τῆς ἐλευθερίας ὅπου καί ὅπως ὁ καθείς νομίζει, ἀποτελοῦν αὐθεντικήν ἔκφρασιν αὐτῆς.
Εἶναι ἄκρως ἀποκαλυπτικόν, ὅτι εἰς τήν ἐποχήν μας, εἰς τήν ὁποίαν ἡ ἐπιστημονική γνῶσις καί αἱ τεχνολογικαί ἐφαρμογαί της εἶναι ἡ «ὑπερδύναμις», πού ἀλλάζει ριζικῶς τήν ζωήν εἰς ὅλας τάς πτυχάς της, ἡ θρησκευτική πίστις ἀναδεικνύεται ὡς ἡ ἑτέρα «μεγάλη δύναμις», ἐκπρόσωπος ὅσων ὁ ἴδιος ἄνθρωπος «δέν μπορεῖ νά δώσῃ στόν ἑαυτό του», ὡς καί τῆς ἀληθείας ὅτι τό ἀνθρώπινον πρόσωπον εἶναι πάντοτε «περισσότερον ἀπό αὐτό πού δύναται νά συλλάβῃ ἡ ἐπιστήμη».
Τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον εἶναι κληρονόμος καί συνεχιστής τοῦ αὐθεντικοῦ πνεύματος τῶν Πατέρων. Ἡ ἀκλόνητος πιστότης εἰς τήν παράδοσιν τῆς Ἀληθείας καί τό πηγαῖον ἐνδιαφέρον διά τόν ἄνθρωπον εἶναι ἡ ταυτότης τῆς μαρτυρίας καί τῆς ἀποστολῆς τῆς Ἁγίας τοῦ Χριστοῦ Μεγάλης Ἐκκλησίας, ἡ ὁποία ἐκπροσωπεῖ μίαν Ὀρθοδοξίαν πού δέν εἶναι ἐγκλωβισμένη εἰς ἕνα ἄγονον συντηρητισμόν καί δέν φοβεῖται τόν διάλογον μέ τόν κόσμον. Ὅπως γράφει ὁ σπουδαῖος θεολόγος, μακαριστός Μητροπολίτης Περγάμου Ἰωάννης (Ζηζιούλας), «τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο ἀπέδειξε ὅτι μπορεί νά μετουσιώνει τό παρελθόν σέ παρόν, τό παρόν σέ μέλλον, τό χθές καί τό σήμερα σε αὔριο. Καί τοῦτο, γιατί, πέρα ἀπό τή θεσμική του ιδιότητα, εἶναι φορέας μιᾶς ἀνοικτῆς νοοτροπίας, μιᾶς καθολικότητας καί μιᾶς εὐαισθησίας γιά τόν ἄνθρωπο κάθε ἐποχῆς» (Μητροπολίτου Περγάμου Ἰωάννου, «Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο. Ἕνα ἱστορικό παράδοξο», εἰς τό ἔργον τοῦ ἰδίου, Κόσμου Λύτρον, Μέγαρα 2014, σ. 282).
Πρώτη ἡ Ἐκκλησία Κωνσταντινουπόλεως ἀνέδειξεν, ὡς ἔκφρασιν τῆς πνευματικῆς ταυτότητος καί μαρτυρίας της, τό οἰκοφιλικόν μήνυμα τοῦ Χριστιανισμοῦ, κατενόησε καί προέβαλε τήν ἐκκλησιαστικήν ζωήν ὡς «ἐφηρμοσμένην οἰκολογίαν». Αἱ πρωτοβουλίαι τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου συνέβαλον εἰς τήν ἔνταξιν τῆς οἰκολογικῆς θεματικῆς εἰς τούς διαχριστιανικούς καί διαθρησκειακούς διαλόγους καί ἀπετέλεσαν ἔναυσμα διά τήν θεολογίαν νά μελετήσῃ καί νά ἀναδείξῃ τάς πνευματικάς, θρησκευτικάς καί ἠθικάς ρίζας καί διαστάσεις τοῦ περιβαλλοντικοῦ ζητήματος. Ἐξ ἀρχῆς προσηγγίσαμεν τήν οἰκολογικήν κρίσιν ὡς κοινωνικόν πρόβλημα καί ὑπεγραμμίσαμεν τήν ἀλληλουχίαν περιβαλλοντικῶν, κοινωνικῶν καί οἰκονομικῶν θεμάτων.
Ἐν τῷ αὐτῷ πνεύματι, τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον ἠγωνίσθη καί ἀγωνίζεται κατά τῆς φαλκιδεύσεως τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου εἰς τάς ποικίλας μορφάς της, στιγματίζει τόν ρατσισμόν, τάς διακρίσεις, τάς συγχρόνους μορφάς δουλείας, ἀνθίσταται εἰς τάς δυνάμεις καί τάς τάσεις, αἱ ὁποῖαι ὑποσκάπτουν τήν κοινωνικήν συνοχήν. Ἡ ζωή τῆς Ἐκκλησίας ἐκτυλίσσεται πανταχοῦ καί πάντοτε ἐντός συγκεκριμένου πολιτισμικοῦ πλαισίου. Δέν ὑπάρχει καί δέν νοεῖται ἐκκλησιαστική παρουσία εἰς ἕν πολιτισμικόν κενόν. Τοῦτο σημαίνει, ὅτι ἡ Ἐκκλησία διά νά δίδῃ τήν μαρτυρίαν της ὀφείλει νά γνωρίζῃ καί νά ἀξιολογῇ τά ἑκάστοτε πολιτισμικά δεδομένα. Προφανῶς, τά προβλήματα δέν λύονται, οὔτε καί ἐξαφανίζονται, ὅταν τά ἀγνοῶμεν ἤ τά ἀποσιωπῶμεν.
Ἡ Ἐκκλησία τῆς Κωνσταντινουπόλεως γνωρίζει τήν ἀξονικήν σημασίαν τῆς συναντήσεως μέ τόν σύγχρονον πολιτισμόν. Εἴμεθα πεπεισμένοι ὅτι, εἰς τό σημεῖον αὐτό, αἱ ἀναπόφευκτοι ἐντάσεις μεταξύ χριστιανικῆς ταυτότητος καί συγχρόνου ἀνθρωποεικόνος δύνανται νά λειτουργήσουν θετικῶς, τόσον διά τήν βίωσιν τῆς Ὀρθοδόξου ἰδιοπροσωπίας μας ἐν τῷ πλαισίῳ τῆς ἐποχῆς μας, ὅσον καί διά τήν προαγωγήν τῶν ἰδεωδῶν τοῦ νεωτερικοῦ ἀνθρωπισμοῦ, λάβαρον τοῦ ὁποίου ἀποτελεῖ ἡ διεκδίκησις καί προάσπισις τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου. Δυστυχῶς, σήμερον, ἠθελημέναι παρανοήσεις, ὁ χαρακτηρισμός τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου ἐκ μέρους τῶν μή χριστιανικῶν θρησκειῶν ὡς τοῦ «Δουρείου ἵππου τῆς Δύσεως», μέ στόχον τήν πολιτισμικήν ἐπικράτησιν, ἐνστάσεις περί διαβρώσεως τῶν κοινοτικῶν παραδόσεών των διά μέσου τοῦ δυτικοῦ ἀτομοκεντρισμοῦ, ὁδηγοῦν εἰς ἠχηράς ἀμφισβητήσεις τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου ὡς «παγκοσμίου ἀνθρωπιστικοῦ κριτηρίου».
Θεωροῦμεν ἀδηρίτως ἀναγκαῖον τόν διαθρησκειακόν διάλογον περί τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος δίδει τήν εὐκαιρίαν εἰς τάς θρησκείας νά προβάλλουν τάς ἀνθρωπιστικάς παραδοχάς των καί συμβάλλει εἰς τήν ἀνάδειξιν τῆς σημασίας τῆς θεολογικῆς προσεγγίσεως διά μίαν βαθυτέραν κατανόησιν τῶν δικαιωμάτων. Ὁ ἀπόλυτος σεβασμός τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου δέν εἶναι δυνατόν νά θεμελιωθῇ ἐπί μιᾶς νατουραλιστικῆς θεωρήσεως τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ πεῖρα τῶν αἰώνων δεικνύει ὅμως, ὅτι καί τά ἀνθρωπιστικά καί ἠθικά ἰδεώδη ἔχουν ἀνάγκην πνευματικοῦ θεμελίου, πέραν τοῦ «ἁπλῶς ἀνθρωπίνου». Ὁ πνευματικός προσανατολισμός τρέφει καί ἐμπλουτίζει καί τό ἠθικόν μας αἰσθητήριον.
Ἔχει παρατηρηθῆ ὅτι ὁμοῦ μετά τῆς ὑποχωρήσεως τοῦ θρησκευτικοῦ προσανατολισμοῦ τῆς ζωῆς καί τῆς λήθης τῆς πνευματικῆς διαστάσεως, ἐξασθενεῖ ἡ αἴσθησις διά τό ἀπαραβίαστον τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ ἀνθρώπου καί διά τόν σεβασμόν τῶν δικαιωμάτων του. Δέν εἶναι τυχαῖον, ὅτι γίνεται λόγος περί μιᾶς «περιόδου μετά τήν ἐκκοσμίκευσιν» εἰς τήν πορείαν τῶν πολιτισμικῶν ἐξελίξεων, ἡ ὁποία ἔρχεται νά ἀκυρώσῃ τήν ἀναμονήν μιᾶς «μετα-θρησκευτικῆς» φάσεως εἰς τήν ἱστορίαν τῆς ἀνθρωπότητος. Σημειοῦται, μεθ᾿ ἱκανοποιήσεως, ὅτι ἡ νεωτερική προσπάθεια θεμελιώσεως μιᾶς κοινωνίας ἐπί τῆς βάσεως ἀθεϊστικῶν ἀρχῶν ἔχει ὁριστικῶς ἀποτύχει. Ὅλα αὐτά λέγονται, παρά τό γεγονός ὅτι αἱ ἐκρήξεις θρησκευτικοῦ φονταμενταλισμοῦ, «βίας ἐν ὀνόματι τοῦ Θεοῦ», παρέχουν εἰς τούς ἀρνητάς τῆς θρησκείας εὐπρόσδεκτα ἐπιχειρήματα καί στηρίζουν τήν ταύτισιν τῆς θρησκείας μέ αὐτάς τάς ἀρνητικάς ἐκφάνσεις της.
Ἡμεῖς πιστεύομεν, ὅτι ὁ φονταμενταλισμός δέν εἶναι ἐγγενής εἰς τήν θρησκευτικήν πίστιν, ἀλλά ὅτι ἀποτελεῖ ἔκφρασιν «νοσηρᾶς θρησκευτικότητος». Ἡ θρησκεία εἶναι δύναμις εἰρηνοποιΐας. Πόλεμος ἐν ὀνόματι τῆς θρησκείας εἶναι πόλεμος κατά τῆς θρησκείας. Δέν εἶναι δυνατόν νά ὑπάρξῃ βιώσιμος εἰρήνη τῶν λαῶν καί τῶν πολιτισμῶν ἄνευ εἰρήνης τῶν θρησκειῶν. Ἡ γνησία θρησκευτική πίστις εἶναι ὁ αὐστηρότερος κριτής τοῦ θρησκευτικοῦ φανατισμοῦ καί τῆς μισαλλοδοξίας.
Ποτέ ἡ στάσις τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου πρός τόν νεωτερικόν πολιτισμόν δέν ὑπῆρξεν ὁλικῶς ἀμυντική. Εἶχε, βεβαίως, ἡ Μεγάλη Ἐκκλησία γνῶσιν καί ἐπίγνωσιν τῶν διαφορῶν μεταξύ τῆς χριστιανικῆς ἐλευθερίας καί τῆς αὐτονόμου ἐλευθερίας τῆς νεωτερικότητος, χωρίς νά ὑποτιμᾷ τήν στράτευσιν τοῦ ἀνθρωπισμοῦ διά τήν προστασίαν τῆς ἀνθρωπίνης ἀξιοπρεπείας. Ἡ ἀποστολή τῆς Ἐκκλησίας δέν εἶναι νά ταυτίζῃ τόν σύγχρονον κόσμον μέ τήν «ἁμαρτωλήν Νινευί» καί νά ζητῇ, ὡς ὁ προφήτης Ἰωνᾶς, τήν τιμωρίαν καί τήν καταστροφήν του. Τό ζητούμενον εἶναι ὄχι ἡ ἀπόρριψις ἀλλά ἡ συμβολή εἰς τήν μεταμόρφωσιν τοῦ κόσμου, ἡ μετοχή ὄχι ἡ ἀποχή, ὁ διάλογος ὄχι ὁ ἄγονος ἀντίλογος. Ἡ ἔνστασις ὅτι αὐτή ἡ παρέμβασις ἐμπλέκει τήν Ἐκκλησίαν εἰς τήν ἀμφισημίαν τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων, ὅτι ἡ χριστιανική μαρτυρία μετατρέπεται εἰς κοινωνικήν δρᾶσιν καί πολιτικήν πρᾶξιν στερεῖται θεολογικῆς βάσεως καί εἶναι ἔνδειξις ἐξασθενήσεως τοῦ αἰσθητηρίου διά τήν σημασίαν τῶν ἱστορικῶν ἐξελίξεων, αἱ ὁποῖαι ἐγγίζουν τόν ἄνθρωπον εἰς τό βάθος τῆς ὑπάρξεώς του.
Ἐπί αὐτῆς τῆς βάσεως, ἀντιμετωπίζομεν τάς συγχρόνους παρανοήσεις τῆς Ὀρθοδοξίας, εἴτε αὐταί προέρχονται ἔξωθεν, εἴτε διατυπώνονται καί διαδίδονται ἐντός τοῦ πλαισίου τῆς Ὀρθοδοξίας. Ἰδιαιτέρας προσοχῆς ἄξιον εἶναι ἐν προκειμένῳ τό γεγονός, ὅτι αἱ αὐταί θέσεις, αἱ ὁποῖαι ἐμφανίζουν τήν Ὀρθόδοξον Ἐκκλησίαν ὡς ἐσωστρεφῆ, ἐθνοκεντρικήν, ἀρνητικήν πρός τόν διάλογον μετά τοῦ λοιποῦ χριστιανικοῦ κόσμου καί μέ τάς ἄλλας θρησκείας, καί χωρίς ἐνδιαφέρον διά συνάντησιν μέ τόν σύγχρονον κόσμον καί τά σημεῖα τῶν καιρῶν, διατυπώνονται, ὑπό τῶν ἐντός τῶν τειχῶν, ὡς ἔπαινος καί ὡς χαρακτηριστικά στοιχεῖα ἀκλονήτου πιστότητος εἰς τήν παράδοσιν καί γνησίου ὀρθοδόξου φρονήματος, ὑπό δέ τῶν ἐκτός μέ κριτικήν διάθεσιν πρός τήν δῆθεν «κλειστήν» Ὀρθοδοξίαν.
Ἐν τῇ συναφείᾳ ταύτῃ, ἐπιθυμοῦμεν νά σημειώσωμεν ὅτι τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον, ὡς πνευματικός θεσμός, δέν ἀσχολεῖται μέ τήν πολιτικήν ἐν τῇ εἰδικωτέρᾳ σημασίᾳ τοῦ ὅρου. Ὅμως, ἡ πνευματική του μαρτυρία ἐγγίζει, οὐσιαστικῶς καί διαχρονικῶς, καί τήν πολιτικήν. Ἐντός τῆς ἀδιαπτώτου ἀμφισημίας τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων, διαφορετικῶς ἀπό τήν ἄποψιν τοῦ Πλάτωνος, ὅτι αὐτά εἶναι «μεγάλης σπουδῆς οὐκ ἄξια» (Πλάτωνος, Νόμοι 803δ), πάγιον αἴτημα τῆς Ἐκκλησίας παραμένει ὁ ἐξανθρωπισμός τῆς διαχειρίσεώς των, μέ κριτήριον τήν προστασίαν τῆς ἀνθρωπίνης ἀξιοπρεπείας, τῶν θεμελιωδῶν δικαιωμάτων, τῆς ἐλευθερίας, τῆς δικαιοσύνης, τῆς εἰρήνης καί τῆς ἀκεραιότητος τῆς δημιουργίας, καί μέ στόχον τήν ἐγκαθίδρυσιν τοῦ «πολιτισμοῦ τῆς ἀλληλεγγύης».
Ὁ ὅρος «ἀλληλεγγύη» παραπέμπει εἰς τούς ἀγῶνας διά τήν ἐλευθερίαν, τήν ἰσότητα καί τήν κοινωνικήν δικαιοσύνην καί ἐκφράζει τό πολιτικόν περιεχόμενον καί τόν δυναμισμόν τοῦ ὅρου «ἀδελφοσύνη», «Fraternité», ὁ ὁποῖος πρέπει νά παύσῃ νά ἀποτελῇ τό «λησμονημένο σύνθημα» εἰς τόν χῶρον τῆς πολιτικῆς. Ἐν τῷ πλαισίῳ τούτῳ, τονίζομεν τήν ἀνάγκην συνεργασίας ἐπιστήμης, πολιτικῆς, οἰκονομίας καί θρησκείας διά τήν κοινήν ἀντιμετώπισιν τῶν μεγάλων προβλημάτων, πολλά ἐκ τῶν ὁποίων εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς αὐτονόμου καί ἰδιονόμου λειτουργίας τῶν δυνάμεων αὐτῶν, ἐπί τῇ βάσει τῶν ἰδιαιτέρων των ἀρχῶν καί παραδοχῶν. Ὅσον αὐταί συνεχίζουν νά ἀγνοοῦν ἀλλήλας, εἶναι ἀδύνατον νά ὠφελήσουν τόν ἄνθρωπον καί τόν πολιτισμόν του. Οὐδεμία δύναμις εἶναι ἱκανή μόνη καί ἀφ᾿ ἑαυτῆς νά ἀπαντήσῃ εἰς τάς συγχρόνους προκλήσεις. Ἀπαιτεῖται κοινή κινητοποίησις, κοιναί προσπάθειαι, κοινή στοχοθεσία, κοινή εὐθύνη, πολιτισμός ἀλληλεγγύης.
Αὐτό τό πνεῦμα καί τό ἦθος τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου θά ἐνσαρκώνῃ, θά ἐκπροσωπῇ καί θά ἐκφράζῃ τό Κέντρον Διαλόγου «Φανάριον» εἰς τήν Βουδαπέστην. Τό «Φανάριον» θά μαρτυρῇ ὅτι ἡ Ὀρθοδοξία ὑπερβαίνει ἐθνικούς καί πολιτισμικούς φραγμούς, ἐξωτερικά καί ἄλλα ἐπί μέρους ταυτοτικά χαρακτηριστικά, ἐντός τῆς «καινότητος ζωῆς» καί τῆς «εὐρυχωρίας τῆς ἐλευθερίας» τῆς εἰς Χριστόν πίστεως.
Εἰς τό κέντρον τῆς ἱστορικῆς Βουδαπέστης ἀνοίγει πλέον «ἕνα παράθυρο πρός τήν οἰκουμένη». Ἐδῶ, ἡ θεολογία θά συνομιλῇ μέ τόν πολιτισμόν, μέ τήν ἐπιστήμην, μέ τά μεγάλα ὑπαρξιακά ἐρωτήματα, τούς ὁραματισμούς καί τάς ἐλπίδας τοῦ συγχρόνου ἀνθρώπου. Καθοσιώνεται σήμερον εἷς τόπος καί τρόπος συναντήσεως καί ἐπικοινωνίας, ἐν πάσῃ βεβαιότητι ὅτι ἡ ἀληθής πρόοδος εἶναι ἀδιανόητος ἄνευ καλλιεργείας καί σεβασμοῦ τῶν πνευματικῶν ἀξιῶν. Αὐτό ἐπιβεβαιώνει ἡ πεῖρα αἰώνων τῆς Ἁγίας τοῦ Χριστοῦ Μεγάλης Ἐκκλησίας, ὡς ἐμπειρία ὀρθῆς πίστεως, ὀρθῆς λειτουργικῆς ζωῆς, προσευχῆς καί πνευματικότητος, φιλανθρωπίας, κοινωνικῆς καί ποιμαντικῆς διακονίας, προσφορᾶς εἰς τήν τέχνην καί τήν παιδείαν, εἰς τήν χριστιανικήν ἑνότητα, τήν διαθρησκειακήν προσέγγισιν καί εἰρήνην, ὡς ἐμπιστοσύνη εἰς τήν ἰσχύν τοῦ εἰλικρινοῦς διαλόγου, ὁ ὁποῖος ὄχι μόνον δέν ὁδηγεῖ εἰς ἐξασθένησιν ἤ ἀπώλειαν τῆς ταυτότητός μας, ἀλλά συμβάλλει εἰς τήν ἐμβάθυνσιν καί τόν ἐμπλουτισμόν της.
Τό «Φανάριον» τῆς Βουδαπέστης ἀποτελεῖ εὐοίωνον συνέχισιν τῶν εὐλογημένων σχέσεων δέκα καί πλέον αἰώνων, τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου μέ τόν Οὑγγρικόν λαόν, ἐπιστέγασμα τῶν ὁποίων ὑπῆρξεν ἡ Ἁγιοκατάταξις τῶν ἱεραποστόλων καί εὐεργετῶν τῶν Οὕγγρων, Ἱεροθέου καί Στεφάνου, ὑπό τῆς Ἁγίας τοῦ Χριστοῦ Μεγάλης Ἐκκλησίας κατά τό ἔτος 2000. Ἐν τῷ πνεύματι τούτῳ, τό Κέντρον Διαλόγου «Φανάριον» ὄχι μόνον δέν εἶναι ξένον πρός τήν πνευματικήν καί πολιστισμικήν παράδοσιν τῆς Οὑγγαρίας, ἀλλά εἶναι προέκτασις, σημεῖον, σύμβολον καί ὑπενθύμισις τῶν χριστιανικῶν ριζῶν καί τῆς ἐκκλησιαστικῆς καί πνευματικῆς ἱστορίας αὐτῆς, ἀναπόσπαστον τμῆμα τῆς πολιτισμικῆς κληρονομίας καί τῆς ταυτότητός της.
Κατά τήν ἱεράν καί πανηγυρικήν αὐτήν στιγμήν, κατά τήν ὁποίαν παραδίδεται εἰς τήν Ἐκκλησίαν καί τήν κοινωνίαν τό περικαλλές τοῦτο Κέντρον Διαλόγου, στρεφόμεθα μετ᾿ ἀδελφικῆς πατρικῆς ἀγάπης καί πολλῆς εὐαρεσκείας πρός τόν Ἱερώτατον Μητροπολίτην Αὐστρίας καί Ἔξαρχον Οὑγγαρίας, προσφιλέστατον ἐν Κυρίῳ ἀδελφόν καί συλλει-τουργόν τῆς ἡμῶν Μετριότητος κύριον Ἀρσένιον, ὁ ὁποῖος ἐκοπίασε πολύ καί ἐμερίμνησεν ἀόκνως διά τήν ἀποπεράτωσιν τοῦ σημαντικοῦ τούτου ἔργου.
Ἡ Μήτηρ Ἐκκλησία τῆς Κωνσταντινουπόλεως γνωρίζει καί ἀναγνωρίζει τήν ἐν πίστει καί ἀφοσιώσει προσφοράν τῶν τέκνων αὐτῆς καί χαίρει, ὅταν ἡ παρακαταθήκη καί τό ἦθος της μετελαμπαδεύωνται καί βιοῦνται πιστῶς εἰς τάς ἀνά τήν ὑφήλιον Ἐπαρχίας αὐτῆς, εἰς τάς Ἱεράς Μονάς, εἰς τά Πατριαρχικά Ἱδρύματα καί τούς Πατριαρχικούς Ὀργανισμούς.
Ὁ Ἱερώτατος ἀδελφός Μητροπολίτης Ἀρσένιος ἐπορεύ-θη καί πορεύεται ἐν τῷ πνεύματι τούτῳ. Ἐνήργησε καί ἐνεργεῖ πάντοτε μετά τῆς εὐλογίας τοῦ Πατριάρχου αὐτοῦ, ἐν υἱϊκῇ ἀφοσιώσει πρός τήν Μητέρα Ἐκκλησίαν καί ἐν βαθείᾳ συναισθήσει τῆς ἱερᾶς εὐθύνης, τήν ὁποίαν συνεπάγεται ἡ διακονία αὐτοῦ εἰς τήν σημαντικήν ταύτην Ἐπαρχίαν τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς Ἁγιωτάτου Ἀποστολικοῦ καί Πατριαρχικοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου. Ἐμερίμνησε καί μεριμνᾷ ἀδιαλείπτως, ὥστε τό πνεῦμα τῆς Μεγάλης τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας νά καθίσταται βίωμα καί μαρτυρία τῆς ἐνταῦθα τοπικῆς Ἐκκλησίας. Διά τοῦτο ἀπονέμομεν σήμερον τόν Πατριαρ-χικόν ἡμῶν ἔπαινον εἰς αὐτόν καί τόν συγχαίρομεν διά τήν εὐόδωσιν τοῦ ἔργου τούτου, ἔργου ἐκκλησιαστικῆς διακονίας, τιμαλφεστάτης παρακαταθήκης διά τό μέλλον.
Ὁ πατρικός ἔπαινος καί ἡ εὐλογία τῆς ἡμῶν Μετριότητος ἐπεκτείνονται καί πρός τούς Θεοφιλεστάτους Βοηθούς Ἐπισκόπους Ἀπαμείας κ. Παΐσιον καί Ἀρίστης κ. Μάξιμον, πρός τόν εὐαγῆ ἱερόν κλῆρον, πρός τούς εὐσεβεῖς πιστούς τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Αὐστρίας καί τῆς Ἐξαρχίας Οὑγγαρίας, ὡς καί πρός πάντας, ὅσοι, ἐμφανῶς ἤ ἀφανῶς, συνέβαλον διά τῆς ἐργασίας, τῆς προσευχῆς, τῆς προσφορᾶς καί τῆς ἀγάπης των εἰς τήν πραγμάτωσιν τοῦ κοινοῦ τούτου ὁράματος. Χάρις εἰς τήν σύμπνοιαν καί τήν φιλοπονίαν πάντων, τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον ἀποκτᾷ πλέον εἰς τήν εὐλογημένην γῆν τῆς Οὑγγαρίας Ἱερόν Ναόν καί Οἶκον διακονίας, μίαν ἑστίαν Ὀρθοδόξου μαρτυρίας καί φάρον πνευματικῆς ἀκτινοβολίας.
Ἰδιαιτέραν μνείαν ποιούμεθα καί ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διά τῆς ἐπιστήμης, τῆς τέχνης, τῆς ἐπιμελείας καί τοῦ μόχθου των συνέβαλον εἰς τήν ἀποπεράτωσιν καί τήν κατά πάντα ἀρτίαν διαμόρφωσιν τοῦ Κέντρου τούτου· τῶν ἀρχιτεκτόνων, τῶν μηχανικῶν, τῶν τεχνικῶν καί τῶν ἐργατῶν, οἱ ὁποῖοι μέ φιλοτιμίαν καί ἀφοσίωσιν συνειργάσθησαν πρός ἐπιτυχίαν τοῦ κοινοῦ σκοποῦ. Εὐχαριστοῦμεν ἐκ μέσης καρδίας καί εὐλογοῦμεν, ἐπίσης, τήν πολλά μοχθήσασαν Ὁσιωτάτην μοναχήν Ἀρσενίαν, ἡ ὁποία μέ ἔνθεον ζῆλον, ὑπομονήν καί ἄοκνον μέριμναν εἶχεν ἀναντικατάστατον καί οὐσιώδη συμβολήν εἰς τήν ἀποπεράτωσιν τοῦ ὅλου ἔργου. Πρός πάντας τούς συνεργήσαντας καί κοπιάσαντας ἡ Μήτηρ Ἐκκλησία ἐκφράζει τήν εὐαρέσκειάν της καί ἀπονέμει τήν εὐλογίαν της.
Περαίνοντες τόν λόγον, εὐχαριστοῦμεν καί αὖθις, ἐν τῷ προσώπῳ Ὑμῶν, Ἐξοχώτατε κύριε Πρωθυπουργέ, τόν φίλτατον Οὑγγρικόν λαόν καί πάντας τούς συμβαλόντας εἰς τό ἀσύγκριτον τοῦτο ἐπίτευγμα. Ἐκφράζοντες δέ πρός πάντας ὑμᾶς θερμάς εὐχαριστίας διά τήν πρόφρονα παρουσίαν σας, ἐπικαλούμεθα ἐφ᾿ ὑμᾶς, πρεσβείαις τῶν Τριῶν Μεγάλων Ἱεραρχῶν, τήν ἄφθιτον χάριν καί τό ἀμέτρητον ἔλεος τοῦ Θεοῦ τῆς σοφίας καί τῆς ἀγάπης.
Ὁ Χριστός ἐν τῷ μέσῳ ἡμῶν!
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου