Άρθρο του ΓΙΑΝΝΗ ΔΕΜΕΤΗ
Α΄ Η εκδήλωση του «Αληθώς»
Τύχη αγαθή, η πρόσκληση του Μορφωτικού Κέντρου Λόγου της Ενορίας Μπανάτου, «Αληθώς», με έφερε το απόβραδο της Κυριακής 6 Νοέμβρη στον Ιερό Ναό της Παναγίας Φανερωμένης του Μπανάτου, όπου ο κατά πάντα άξιος π. Παναγιώτης Καποδίστριας, οργάνωσε εκδήλωση αφιερωμένη στα 100χρονα από τη γέννηση του ποιητή Οδυσσέα Ελύτη.
Ο πατέρας Καποδίστριας μέσα σε σύντομο χρόνο, κατόρθωσε να παρουσιάσει το έργο και την προσωπικότητα του παγκόσμια τιμημένου ποιητή με τη διάλεξή του, με θέμα «Τοπία θανάτου ως ‘‘κάτοπτρα αθανασίας’’ στην ποίηση του Ελύτη».
Με τον ιδιαίτερα εκφραστικό λόγο που τον διακρίνει, έκανε το πολυπληθές ακροατήριό του, να γίνει κοινωνός της ποιητικής πληρότητας των έργων του Ελύτη, προσφέροντας ως πνευματικό δώρο, τους καρπούς τής πάντα επίκαιρης δημιουργίας του.
Η τέταρτη κατά σειρά εκδήλωση του «Αληθώς», η αρτιότερη ίσως από όσες προηγήθηκαν, λόγω της γνώσης και ευαισθησίας του ποιητή π. Καποδίστρια, άγγιξε όλους τους παριστάμενους, χαρίζοντας καρπούς ευφορίας στους δύσκολους καιρούς που ζούμε.
Αν προσμετρήσουμε δε, και την δυνατότητα απόδρασής μας από την οθόνη της τηλεόρασης, που για μέρες τώρα μας βομβαρδίζει κουβαλώντας σωρευτικά πράξεις και θέσεις κομμάτων και πολιτικών μέσα στα σπίτια μας, είναι ξεκάθαρο πόσο ευεργετικά λειτούργησε η εκδήλωση για όλους μας.
Θα πρέπει να αναφερθεί και η απόλυτα πετυχημένη, ειδικά φιλοτεχνημένη για τη βραδιά, εικόνα του ποιητή, από τον εικαστικό Διονύση Πάλμα, που ατενίζοντάς την καθ’ όλη τη διάρκεια της εκδήλωσης βοηθούσε να αισθανόμαστε έτι περισσότερο ζωντανή την παρουσία του ποιητή.
Ο ποιητής λοιπόν παρών, τόσο με την προσωπογραφία του, όσο και με τον ποιητικό του λόγο, που αποδόθηκε από τον π. Καποδίστρια, έναν φιλοσοφημένο ποιητή – δημιουργό, που διάβασε το έργο τού εσαεί παρόντα ποιητή, απάλυνε τους ψυχοπλακωτικούς προβληματισμούς μας.
Θετική και η παρουσία του ηθοποιού Τάκη Πετρόπουλου (διάβασε κείμενο του Ελύτη) και των δύο μουσικών Βαλάντη Δρογγίτη και Γιώργου Κακολύρη, που τραγούδησαν μελοποιημένα από το Δημήτρη Λάγιο ποιήματά του.
Θετική επίσης και η κατά πάντα πατρική παρουσία του Μητροπολίτη Δωδώνης Χρυσοστόμου, όσο και η παρουσία του Δημάρχου Ζακυνθίων Στέλιου Μποζίκη, των τοπικών αρχών, καθώς και του μεγάλου πλήθους των ακροατών.
Ο ναός λειτούργησε φιλόξενα, πέραν της λατρευτικής χρήσης του, γεγονός, που τείνει να καθιερωθεί τα τελευταία χρόνια στο νησί, δείγμα τόλμης και ευαισθησίας των κληρικών, αλλά της ευρύτητας της σκέψης του Μητροπολίτου μας. Καθόλου δε, δεν αμφιβάλουμε ότι θα υπάρξει συνεχεία. Το έχουμε ανάγκη.
Κατά την αναχώρησή μας από το ναό, λάβαμε ως αντίδωρο, την ποιητική συλλογή του π. Καποδίστρια «Σχεδιάσματα Εγκωμίων για τον Οδυσσέα Ελύτη», μια ακόμα προσφορά του στα Ελληνικά Γράμματα.
Β΄ Σύνθετα ονόματα
Ενώ παρακολουθούσα την εκδήλωση στην οποία αναφέρθηκα πιο πάνω, το μάτι μου έπεσε τυχαία σε μια δωρεά εις μνήμη, δύο καθισμάτων του ναού. «Δωρεά Χρυσαντωνίας …», έγραφε μια εγχάρακτη επιγραφή στην εξωτερική πλευρά των καθισμάτων.
Β΄ Σύνθετα ονόματα
Ενώ παρακολουθούσα την εκδήλωση στην οποία αναφέρθηκα πιο πάνω, το μάτι μου έπεσε τυχαία σε μια δωρεά εις μνήμη, δύο καθισμάτων του ναού. «Δωρεά Χρυσαντωνίας …», έγραφε μια εγχάρακτη επιγραφή στην εξωτερική πλευρά των καθισμάτων.
Η επιγραφή έφερε στο νου μου τη συνήθεια, που επικρατεί αναφορικά με τη συγχώνευση δύο ονομάτων σε ένα, και όχι βέβαια ενός δεύτερου ονόματος σαν κύριο όνομα ενός προσώπου.
Η συγχώνευση γίνεται χάριν οικονομίας (;) ή και ειρηνικής συνύπαρξης των συμπεθέρων δύο οικογενειών, που λειτουργεί ισάξια για αυτές, και όχι η χρησιμοποίηση ενός δεύτερου ή και ενός τρίτου ονόματος.
Έχω βρεθεί σε βάφτιση, που αποχώρησε το ένα ζευγάρι των παππούδων επειδή το όνομα, που δόθηκε κατά την τελετή του μυστηρίου της βάφτισης δεν ήταν το δικό τους.
Η αποχώρηση μάλιστα έγινε με τρόπο ιδιαίτερα έντονο και συνοδεύτηκε από σχετικές απειλές, περί διακοπής των οικογενειακών σχέσεων, περί αποκλήρωσης από κληρονομικά δικαιώματα του παιδιού τους, που συγκατατέθηκε στο όνομα των άλλων συμπεθέρων κ. τ. λ.
Προκειμένου λοιπόν να μη φτάνουνε στα άκρα, έχει βρεθεί η συμβιβαστική λύση της χρήσης ενός ονόματος, που να περιέχει τα ονόματα των δύο παππούδων ή γιαγιάδων των δύο δηλαδή οικογενειών. Ή για να έρθουμε στα καθ’ ημάς της νόνας και του νόνου.
Έτσι έχουμε: Ανναμαρία (Άννα – Μαρία), Βιβιάνα (Βιβή – Άννα), Γιαννίκος (Γιάννης – Νίκος), Διονυστάθης (Διονύσης – Στάθης), Εβίνα (Ευγενία – Αντωνία), Ελεάνα (Ελένη – Άννα), Θωμάγγελος (Θωμάς – Άγγελος), Μαριβέτα (Μαρία – Βενετία), Μαριάννα (Μαρία – Άννα), Μαριάντζελα (Μαρία – Άντζελα), Μαριστέφη (Μαρία – Στεφανία), Μαριαλένα (Μαρία – Ελένη), Μαριλένα (Μαρία – Ελένη), Μαριλίζα (Μαρία – Ελισάβετ), Μαρίζα (Μαρία – Ζωή), Μαρικούλα (Μαρία – Κυριακή), Μαρίλια (Μαρία – Ιουλία), Νικογιάννης (Νίκος – Γιάννης), Σπυράγγελος (Σπύρος – Άγγελος), Σπυρομήλιος (Σπύρος – Μήλιος), Χριστιάνα (Χριστίνα – Άννα), Χριστολουκάς (Χρίστος – Λουκάς).
Όμως και σ’ αυτήν την περίπτωση δεν είναι λίγες οι φορές, που ανάλογα με την προτίμησή τους, λέγεται το αρεστό από την εκάστοτε οικογένεια όνομα.
Σε παλαιότερες εποχές, που η μεγάλη θνησιμότητα των νεογνών οδηγούσε στη βεβιασμένη βάφτισή τους, πολλές φορές βρίσκανε για νουνό, κάποιον που είχε τη δυνατότητα να αντιμετωπίσει τα έξοδα της βάφτισης και ο οποίος πολλές φορές έδινε όνομα της προτίμησής του, και που δεν είχε σχέση με τους αντενάτους του νεοφώτιστου.
Τότε λοιπόν, έμπαινε και ένα δεύτερο όνομα, που πολλές φορές, αν ταίριαζε ηχητικά, κατέληγε να γίνεται ένα καινούριο σύνθετο όνομα διαφορετικό από τα οικογενειακά.
Συνήθεια επίσης παλιά στο νησί τις ημέρες της γιορτής του Προστάτη και Πολιούχου του νησιού Αγίου Διονυσίου, τον Αύγουστο και τον Δεκέμβρη, ήτανε να «ρίχνουνε» αβάφτιστα παιδιά στο ναό του Αγίου, που τα «σηκώνανε», όσοι το είχαν τάμα και τα βάφτιζαν. Οι ανάδοχοι μπορούσε να ήτανε ντόπιοι ή και προσκυνητές και από άλλα μέρη της Ελλάδας.
Το έτος 1902, ο Διονύσιος Κλάδης γιος του παπά Παναγιώτη Κλάδη, στο ημερολόγιο, που κρατούσε και που εξέδωσα το 2004, από τις εκδόσεις «Τρίμορφο», με τίτλο «Κυριώτερα Συμβάντα της νήσου Ζακύνθου 1874-1907», γράφει: «Δεκέμβριος 17. Τρίτη, εορτή του Προστάτου ημών, Αγίου Διονυσίου, έγινε η Λιτανεία του Αγίου Λειψάνου. Η ημέρα ήταν ψυχρερή. Από τους χωρικούς πολλοί ολίγοι ήλθαν εις τη Χώρα. Ξένοι δεν ήλθαν. Λαός ολίγος, ένεκα της μεγάλης αχρηματίας, η οποία μαστίζει τον τόπο. Ερίχθησαν, υποκάτω της Λάρνακας του Αγίου, κατά το έθιμο του τόπου, προς βάπτιση 14 παιδιά και μόνο 4 εσήκωσαν οι ανάδοχοι δια να βαπτίσουν, ενώ εις άλλα χρόνια και 100 εβάπτιζαν. Εν γένει η λιτανεία ήταν η χειροτέρα, από όσας ενθυμούνται οι άνθρωποι. Έφθασαν τα αυγά, 15 λεπτά το ένα. Κρύο δυνατό, βροχές και χιόνια. Κρυολογήματα πολλά. Σχεδόν όλοι οι άνθρωποι υποφέρουν από φλουέντζα. Γενική αχρηματία και σχεδόν πείνα».
Έθιμο και τάμα λοιπόν αποτελούσε να σηκώνουν τα παιδιά που ρίχνανε στα πόδια του Αγίου μας για να τα βαφτίσουν.
Ένα επίσης σύνθετο όνομα, που εδώ αντικατάστησε το επίθετο, είναι το κύριο όνομα, που φέρει ως πρόθεμα τη λέξη χατζής = προσκυνητής των Αγίων Τόπων. Εδώ έχουμε πληθώρα από επίθετα όπως Χατζηγιάννης, Χατζηφώτης, Χατζηπέτρος κ. λπ.
Σήμερα υπάρχει η συνήθεια να αλλάζουν τα ονόματα, να τα συντομεύουν και να τα προσαρμόζουν με τα ξενόγλωσσα.
Άλλες συνήθειες πλέον επικρατούν.
Φωτογραφίες: Κική Ξανθάκη
