Ἐπιστολή στόν Ἐπίσκοπο τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἐφέσου

Ἡ πρώτη Ἐπιστολή πού στέλνει ὁ Χριστός διά τοῦ Εὐαγγελιστοῦ Ἰωάννου τοῦ Θεολόγου, καί εἶναι γραμμένη στό βιβλίο τῆς «Ἀποκαλύψεως τοῦ Ἰωάννου», εἶναι στόν Ἐπίσκοπο τῆς Ἐφέσου. Γράφεται:

«Στόν ἄγγελο τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἐφέσου γράψε: Αὐτά λέει ἐκεῖνος πού κρατᾶ στό δεξί του χέρι τά ἑπτά ἀστέρια καί περπατᾶ ἀνάμεσα στίς ἑπτά λυχνίες. Γνωρίζω τά ἔργα σου καί τόν κόπο σου καί τήν ὑπομονή σου καί ὅτι δέν μπορεῖς νά ἀνεχθῆς τούς κακούς, αὐτούς πού λένε ὅτι εἶναι ἀπόστολοι, χωρίς νά εἶναι, καί τούς δοκίμασες καί τούς βρῆκες ψεύτικους. Καί ἔχεις ὑπομονή καί ὑπέφερες γιά χάρη μου καί δέν ἀπέκαμες. Ὅμως, ἔχω ἐναντίον σου ὅτι ἔχασες τήν πρώτη σου ἀγάπη. Θυμήσου, λοιπόν, ἀπό ποῦ ἔχεις πέσει, μετανόησε καί κάνε τά πρῶτα σου ἔργα. Ἀλλιῶς, ἄν δέν μετανοήσης, θά ἔλθω γρήγορα σ’ ἐσένα καί θά μετακινήσω τήν λυχνία σου ἀπό τόν τόπο της. Ἔχεις ὅμως αὐτό τό καλό. Μισεῖς τά ἔργα τῶν Νικολαϊτῶν πού κι ἐγώ μισῶ. Ὅποιος ἔχει αὐτιά ἄς ἀκούσει τί λέγει τό Πνεῦμα στίς Ἐκκλησίες. Σέ ὅποιον νικήση τόν διάβολο θά τοῦ δώσω νά φάγη τόν καρπό ἀπό τό δένδρο τῆς ζωῆς πού βρίσκεται στόν παράδεισο τοῦ Θεοῦ μου» (Ἀπ. β΄, 1-7).

Ἡ Ἔφεσος ἦταν ἀρχαία πόλη τῆς Μικρᾶς Ἀσίας ἀναγνωρισμένη ὡς «πρώτη Μητρόπολη τῆς Ἀσίας» καί ἐκεῖ ἔδρασε γιά τρία χρόνια ὁ Ἀπόστολος Παῦλος, ἀλλά καί ὁ ἴδιος ὁ Εὐαγγελιστής Ἰωάννης. Εἶναι ἡ σεβασμιωτάτη καί ἐπιφανεστάτη τῶν Ἐκκλησιῶν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Στήν πόλη αὐτή ἐμφανίσθηκαν ἰουδαΐζοντες καί γνωστικίζοντες. Θά τονιστοῦν μερικά ἐνδιαφέροντα σημεῖα ἀπό τήν ἐπιστολή αὐτή, πού τήν ξεχωρίζουν ἀπό τίς ἄλλες Ἐπιστολές. Γενικά, στήν Ἀποκάλυψη, ὅπως εἴδαμε, ὁ Χριστός παρουσιάζεται νά κρατᾶ τά ἑπτά ἀστέρια (τούς Ἐπισκόπους) καί περπατᾶ ἀνάμεσα στίς ἑπτά χρυσές λυχνίες πού εἶναι οἱ ἑπτά Ἐκκλησίες, οἱ ὁποῖες ἀναφέρονται στήν Ἀποκάλυψη. Αὐτό σημαίνει ὅτι ὁ Χριστός εἶναι ὁ Κυβερνήτης, Αὐτός πού διευθύνει τίς Ἐκκλησίες.

Ὁ Ἐπίσκοπος τῆς Ἐφέσου ἐπαινεῖται γιά τόν κόπο του, γιά τήν πίστη του, γιά τήν ὑπομονή του καί ὅτι δέν ἀνέχεται τούς ψευδαποστόλους αὐτούς, οἱ ὁποῖοι, ἐνῶ δέν εἶναι ἀπόστολοι, παρουσιάζουν τούς ἑαυτούς τους ὡς ἀποστόλους. Συγχρόνως μισεῖ τά ἔργα τῶν Νικολαϊτῶν, πού καί αὐτός μισεῖ. Δυστυχῶς, ὅπου ὑπάρχουν Ἀπόστολοι, ἐμφανίζονται καί οἱ Ψευδαπόστολοι, ὅπως ἐμφανίζεται καί ὁ Ἀντίχριστος πού πολεμᾶ τόν Χριστό. Τό σημαντικό εἶναι ὅτι ὁ Ἐπίσκοπος εἶχε πνευματικά κριτήρια καί ξεχώριζε τούς ἀληθινούς ἀπό τούς ψευδεῖς ἀποστόλους. Αὐτήν τήν ἔννοια ἔχει τό ρῆμα «καί ἐπείρασας» αὐτούς, δηλαδή τούς δοκίμασες.

Ὁ Εὐαγγελιστής Ἰωάννης γράφει στήν Καθολική Ἐπιστολή του: «Μή παντί πνεύματι πιστεύετε, ἀλλά δοκιμάζετε τά πνεύματα εἰ ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστιν» (Α΄ Ἰω. δ΄, 1). Ἀπό τά βασικά στοιχεῖα ἑνός Ἐπισκόπου καί ἑνός Χριστιανοῦ εἶναι νά ἔχη κριτήρια πίστεως, νά διακρίνη ποιό προέρχεται ἀπό τόν Θεό καί ποιό προέρχεται ἀπό τόν διάβολο. Αὐτό προϋποθέτει πνευματική ἐμπειρία καί γνώση Θεοῦ, γι’ αὐτό ἡ βάση τῆς Χριστιανικῆς καί θεολογικῆς ζωῆς εἶναι ἡ ἐμπειρία τοῦ Θεοῦ. Μεταξύ αὐτῶν τῶν αἱρετικῶν εἶναι καί οἱ λεγόμενοι Νικολαΐτες. Αὐτοί πίστευαν ὅτι θά σωθοῦν κάνοντας «βδελυρά ἔργα», συνδέοντας τήν χριστιανική-ἐκκλησιαστική ζωή μέ τήν διάπραξη σαρκικῶν ἁμαρτιῶν. Εἶναι αὐτό πού ἀκούγεται καί σήμερα ἀπό πολλούς ὅτι ὁ Χριστός δέν ἀσχολεῖται μέ τίς σαρκικές ἁμαρτίες, μέ τό «παραχρῆσθαι σαρκί». Καί αὐτό εἶναι ἀποτέλεσμα ἐλλείψεως κριτηρίων τῆς πνευματικῆς ζωῆς. Μερικοί ἑρμηνεύουν ὅτι ὀνομάστηκαν αὐτοί Νικολαΐτες, ἀπό κάποιον Νικόλαο, πού ἦταν ἀπό τούς πρώτους διακόνους. Δέν τό γνωρίζουμε ἐπακριβῶς αὐτό.

Τό σημαντικό εἶναι ὅτι αὐτή ἡ νοοτροπία νά συνδυάζουν μερικοί τήν ἐκκλησιαστική ζωή μέ τόν παλαιό ἄνθρωπο μέ τά πάθη καί τίς ἐπιθυμίες του χαρακτηρίζεται νικολαϊτισμός, καί ὁ Θεός τό μισεῖ, ὄχι τόν ἄνθρωπο, ἀλλά τήν νοοτροπία αὐτή καί τήν ἁμαρτία. Τό ἴδιο ἔκανε καί ὁ Ἐπίσκοπος τῆς Ἐφέσου, γι’ αὐτό γράφεται: «Ἀλλά τοῦτο ἔχεις (ἔχεις αὐτό τό καλό) ὅτι μισεῖς τά ἔργα τῶν Νικολαϊτῶν, ἅ κἀγώ μισῶ». Ὁ Ἐπίσκοπος Ἐφέσου, μαζί μέ τήν Ἐκκλησία, ἔκανε μεγάλο ἀγώνα ἐναντίον τῶν αἱρετικῶν καί τῶν ψευδαποστόλων καί ὑπέμεινε δεινά ἕνεκεν τοῦ ὀνόματός Του, γι’ αὐτό καί ἐπαινεῖται ἀπό τόν Χριστό.

Ὅμως, παρά τά καλά ἔργα πού ἔχει, ἐν τούτοις τόν μέμφεται γιά τό ὅτι ἄφησε τήν πρώτη του ἀγάπη, τόν πρῶτο ζῆλο πού εἶχε γιά τόν Χριστό. Ἔχει πολύ ζῆλο, ἀλλά ἄν δέν προσέξη αὐτός ὁ ζῆλος, αὐτή ἡ ἐσωτερική εὐαισθησία μειώνεται καί αὐτό θεωρεῖται πτώση. Δέν μπορεῖ νά ἀναλίσκεται κανείς μόνον σέ ἐξωτερικά ἔργα, οὔτε νά κάνη μόνον ἀγώνα ἐναντίον τῶν αἱρετικῶν, ἀλλά πρέπει νά διαφυλάττη τήν φλόγα τῆς Χάριτος τοῦ Θεοῦ ἀναμμένη μέσα στήν καρδιά του. Ὁ Χριστός παρακινεῖ τόν Ἐπίσκοπο σέ μετάνοια καί νά κάνη τά πρῶτα ἔργα τῆς Χάριτος.

Ἀπό τήν πατερική παράδοση ξέρουμε ὅτι ὑπάρχουν τρία στάδια τῆς πνευματικῆς ζωῆς, εἶναι ἡ πρώτη ἔλευση τῆς θείας Χάριτος, ἡ ὑποστολή τῆς θείας Χάριτος γιά νά δοκιμαστῆ ὁ ἄνθρωπος, καί ἡ ἐκ νέου ἔλευσή της. Αὐτή εἶναι μιά φυσική πορεία στήν πνευματική ζωή. Ὅμως, τό φοβερό εἶναι, ὅταν κανείς χάση τήν πρώτη ἀγάπη ἀπό δική του ἀμέλεια. Καί ἐδῶ μπορεῖ νά ἔχη καί τήν ἔννοια ὅτι ἀσχολεῖται ὁ Ἐπίσκοπος αὐτός μέ τήν καταδίωξη τῶν αἱρετικῶν καί τήν διαφύλαξη τῆς πίστεως τοῦ Χριστοῦ, ἀλλά ἀμελοῦσε τήν ἐσωτερική του ζωή καί τήν πνευματική του πορεία. Τά ἐξωτερικά ἔργα πρέπει νά γίνονται παράλληλα μέ τήν πρόοδο στήν ἐσωτερική ζωή.

Ὅπως γιά κάθε ἁμαρτία ὑπάρχει μετάνοια, τό ἴδιο ἰσχύει καί στήν περίπτωση αὐτή. Πρέπει νά ἐξετάση ἀπό ποῦ ἔπεσε, ἐνδεχομένως καί πῶς ἔπεσε καί νά βρῆ τρόπο νά ἐπιστρέψη. Πάντοτε στήν ζωή μας πρέπει νά γίνονται ἀναθεωρήσεις. Ἡ μετάνοια εἶναι ἀπαραίτητη στήν ζωή μας, γιατί δέν μποροῦμε νά παραμένουμε σταθεροί σέ ἕνα σημεῖο, ὁ ἄνθρωπος εἶναι «εὐόλισθος καί εὐεξαπάτητος». Τό νά γνωρίζουμε τίς πτώσεις μας καί νά μετανοοῦμε εἶναι θετικό, ἀντίθετα ἀρνητικό εἶναι τό νά μή καταλαβαίνουμε τίς ἁμαρτίες μας, καί τό ἀρνητικότερο εἶναι νά μή μετανοοῦμε.

Ὁ Χριστός προειδοποιεῖ τόν Ἐπίσκοπο τῆς Ἐφέσου ὅτι, ἄν δέν μετανοήση, θά ἔλθω γρήγορα «καί κινήσω τήν λυχνίαν ἐκ τοῦ τόπου αὐτῆς». Λυχνία εἶναι ἡ Ἐκκλησία καί ἡ κίνηση τῆς Λυχνίας εἶναι «ἡ τῆς θείας χάριτος γύμνωσις». Εἶναι πράγματι φοβερό νά χαθῆ ἡ Χάρη ἀπό μιά Ἐκκλησία, νά φαίνεται ὅτι ὑπάρχει Ἐκκλησία, νά γίνονται ἔργα καί δραστηριότητες, νά γίνονται ἀκολουθίες, ἀλλά νά εἶναι γυμνή ἀπό τήν θεία Χάρη, νά μή μπορεῖ νά θεραπεύη καί νά ἀναγεννᾶ τούς πιστούς.

Στό τέλος δέ τόν διαβεβαιώνει ὅτι σέ ἐκεῖνον πού θά νικήση στόν ἀγώνα ἐναντίον τοῦ διαβόλου καί τῆς ἁμαρτίας θά τοῦ δώση νά φάγη ἀπό τό ξύλο τῆς ζωῆς πού εἶναι στόν Παράδεισο. Στόν ἀρχικό Παράδεισο ὑπῆρχαν, μεταξύ τῶν ἄλλων, δύο ξύλα, τό ἕνα ἦταν τό ξύλον τοῦ γινώσκειν τό πονηρό καί ἀγαθό, καί τό ἄλλο ἦταν τό ξύλον τῆς ζωῆς. Ὁ Ἀδάμ καί ἡ Εὔα ἔφαγαν ἀπό τό πρῶτο καί ἐκβλήθησαν ἀπό τόν Παράδεισο. Τώρα μέ τήν ἐν Χριστῷ ζωή πρέπει νά νικήσουμε τόν διάβολο μέσω τῶν «συμφύτων ἐν ἡμῖν παθῶν», ὥστε νά συμμετάσχουμε στήν μακαρία καί αἰώνια ζωή, νά φάγουμε τό ξύλον τῆς ζωῆς.

Ἡ Ἐπιστολή πού ἔστειλε ὁ Χριστός στόν Ἐπίσκοπο τῆς Ἐφέσου εἶναι μιά πολύ σημαντική Ἐπιστολή πού δέν ἀναφέρεται μόνον στόν Ἐπίσκοπο τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἐφέσου, ἀλλά καί σέ κάθε Ἐπίσκοπο τῆς Ἐκκλησίας καί σέ κάθε Χριστιανό, ἀφοῦ, ὅπως εἴπαμε, ὑπάρχει στενή σχέση μεταξύ Ἐπισκόπου, Ἐκκλησίας καί Χριστιανῶν. Πρέπει νά κρατᾶμε τήν ὀρθόδοξη πίστη καί νά ζοῦμε τήν πρώτη ἀγάπη, νά διαφυλάσσουμε τήν Χάρη τοῦ Θεοῦ στήν καρδιά μας.

Ὁ Μητροπολίτης
+ Ὁ Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου Ἱερόθεος