«Γένοιτό μοι»: Η Παναγία και η μοναχική αφιέρωση

Του π. Παναγιώτη Καποδίστρια 

(Ομιλία κατά την Παράκληση προς την Θεομήτορα Ελευθερώτρια, στην φερώνυμη Μονή Της εν Ζακύνθω, 8 Σεπτεμβρίου 2026) 

Σεβαστή Γερόντισσα, αγαπητές εν Χριστώ Αδελφές, αγαπητοί Συμπρεσβύτεροι, αγαπητοί Συνεορταστές,

Το λειτουργικό απόγευμα της κάθε μεγάλης εορτής έχει μια δική του γλυκύτητα. Οι ύμνοι έχουν ήδη ακουστεί, η Θεία Λειτουργία τελέστηκε και μένει τώρα η ήρεμη ώρα, κατά την οποίαν η καρδιά κρατά και αναλογίζεται όσα εόρτασε η Εκκλησία. Και σήμερα, εδώ στη Μονή της Ελευθερωτρίας, η ώρα αυτή μοιάζει ακόμη πιο οικογενειακή. Γιατί σήμερα έχουμε τα γενέθλια της Παναγίας μας. «Η γέννησίς σου, Θεοτόκε, χαράν εμήνυσε πάση τη οικουμένη», ψάλαμε. Γεννιέται ένα κορίτσι από τον Ιωακείμ και την Άννα και η Εκκλησία βλέπει ήδη να χαράζει η ημέρα της σωτηρίας. Η Βηθλεέμ βρίσκεται ακόμη μακριά, το «Χαίρε» του Αρχαγγέλου θα ακουστεί χρόνια αργότερα, όμως η αυγή έχει αρχίσει. Η Μαριάμ ήρθε στον κόσμο!

Μέσα σ’ ένα γυναικείο Μοναστήρι η σημερινή εορτή αποκτά ιδιαίτερη τρυφερότητα. Εδώ η Παναγία είναι στο σπίτι της. Η εικόνα της, οι Παρακλήσεις, οι Χαιρετισμοί, τα Θεοτοκία, το «Υπεραγία Θεοτόκε, σώσον ημάς» συνοδεύουν ολόκληρο το μοναστηριακό ημερονύκτιο. Περνούν τα χρόνια, αλλάζουν τα διακονήματα, κουράζεται το σώμα, ασπρίζουν τα μαλλιά, κι Εκείνη μένει πάντοτε εκεί: Μητέρα και συνοδοιπόρος της αφιερωμένης γυναίκας. Γιατί η Παναγία γνωρίζει από ολοκληρωτική προσφορά. «Ιδού η δούλη Κυρίου· γένοιτό μοι κατά το ρήμα σου» (Λουκ. 1,38). Αυτό το «γένοιτό μοι» αποτελεί, θαρρώ, ολόκληρο το μυστικό της μοναχικής ζωής: Κύριε, ας γίνει το θέλημά Σου μέσα μου.

Και το «γένοιτό μοι» επαναλαμβάνεται καθημερινά μέσα στο Μοναστήρι. Όταν χτυπά το τάλαντο και το σώμα ζητά ακόμη λίγη ανάπαυση· όταν το στασίδι γίνεται τόπος υπομονής και προσευχής· όταν η αδελφή πηγαίνει στο διακόνημα· όταν υποδέχεται έναν κουρασμένο προσκυνητή· όταν συγχωρεί μιαν άλλη αδελφή· όταν κλείνει το βράδυ την πόρτα του κελιού της και μένει με το κομποσχοίνι της ενώπιον του Θεού. Εκεί συναντά πολύ βαθιά την Παναγία. Γιατί και η ζωή της Θεοτόκου υπήρξε ζωή σιωπής και εσωτερικής φυλακής: «Η δε Μαριάμ πάντα συνετήρει τα ρήματα ταύτα συμβάλλουσα εν τη καρδία αυτής» (Λουκ. 2,19). Τα φύλαγε όλα στην καρδιά της. Τι ωραία εικόνα για το μοναχικό κελί! Μια καρδιά που ακούει, φυλάσσει, περιμένει και αφήνει τον Θεό να εργαστεί μέσα στη σιωπή.

Ο Άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης μίλησε με ξεχωριστή τρυφερότητα για την Παναγία. Λέγει ότι αδυνατούμε να συλλάβουμε ολόκληρη την αγάπη της Θεοτόκου και, γι’ αυτό, αδυνατούμε να καταλάβουμε και ολόκληρο τον πόνο της. Η αγάπη της προς τον Θεό ήταν απέραντη, αλλά μεγάλη ήταν και η αγάπη της για τους ανθρώπους. Και ο Άγιος Σωφρόνιος, ο μαθητής και βιογράφος του Σιλουανού, μας έμαθε με ολόκληρη τη θεολογία και τη ζωή του ότι η αληθινή αγάπη έχει μέσα της κένωση: ο άνθρωπος πλαταίνει την καρδιά του, βγαίνει από τα στενά όρια του εαυτού του και αρχίζει να χωρά τον άλλον. Αυτό ακριβώς βλέπουμε στην Παναγία: μια ανθρώπινη καρδιά τόσο παραδομένη στον Θεό, ώστε έγινε καρδιά που χωρά τον κόσμο.

Κάτι από αυτό καλείται να ζήσει και η μοναχή. Αφήνει τον κόσμο και, κατά παράδοξο τρόπο, αρχίζει να κουβαλά περισσότερο κόσμο μέσα της. Πόσα ονόματα περνούν από ένα μοναστηριακό κομποσχοίνι! «Προσευχηθείτε για το παιδί μου». «Για τον άρρωστό μας». «Για το σπίτι μας». «Για εκείνον που έφυγε». Οι άνθρωποι αφήνουν ένα χαρτάκι και επιστρέφουν στη ζωή τους. Η μοναχή μένει. Και κάποια νύχτα, μέσα στη σιγή του κελιού, ένα όνομα που ίσως ανήκει σε έναν εντελώς άγνωστο άνθρωπο γίνεται «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησον». Εδώ γεννιέται μια άλλη μητρότητα: μια πνευματική μητρότητα, ικανή να πονά, να αγκαλιάζει και να προσεύχεται για ανθρώπους που ίσως ποτέ δεν θα συναντήσει.

Και ποια μπορεί να διδάξει αυτή την πλατιά μητρική καρδιά καλύτερα από την Παναγία; Ο λαός μας το κατάλαβε από πολύ νωρίς και της έδωσε ονόματα γεμάτα οικειότητα: Γλυκοφιλούσα, Παραμυθία, Ελεούσα, Γοργοεπήκοος, Πορταΐτισσα. Κι εδώ την ονομάζουμε Ελευθερώτρια. Υπέροχο όνομα για την Παναγία και υπέροχο όνομα για ένα Μοναστήρι. Γιατί η μοναχική ζωή είναι πορεία προς την ελευθερία της καρδιάς: ελευθερία από το ίδιο θέλημα, από τη μνησικακία, από τη σύγκριση, από την ανάγκη της δικαιώσεως, από εκείνο το επίμονο «εγώ» που βρίσκει τρόπους να μας ακολουθεί παντού. Η Παναγία δείχνει την ελευθερία της προσφοράς: «γένοιτό μοι».

Η ίδια γνωρίζει και τον πόνο. Ο Συμεών τής προφήτευσε: «και σου δε αυτής την ψυχήν διελεύσεται ρομφαία» (Λουκ. 2,35). Και ο Σιλουανός γράφει πως, όταν στεκόταν κάτω από τον Σταυρό, ο πόνος της ήταν απέραντος «σαν ωκεανός». Γι’ αυτό η μοναχή μπορεί να στραφεί προς την Παναγία και στις ώρες της πνευματικής ξηρασίας, της κουράσεως, της μοναξιάς, του πειρασμού. Εκείνη γνωρίζει τι σημαίνει να λες «γένοιτό μοι» και να παραμένεις πιστή μέχρι τον Σταυρό. Γνωρίζει τι σημαίνει να περιμένεις. Γνωρίζει τι σημαίνει να αγαπάς. Γνωρίζει τι σημαίνει να στέκεσαι.

Σήμερα λοιπόν, στα γενέθλια της Παναγίας, ας της προσφέρουμε κι εμείς ένα μικρό δώρο: οι αδελφές της Μονής ένα ανανεωμένο «γένοιτό μοι» κι εμείς οι προσκυνητές λίγο περισσότερο χώρο στην καρδιά μας για τον Θεό. Και ας παρακαλέσουμε την Παναγία Ελευθερώτρια να σκεπάζει τη Γερόντισσα και την Αδελφότητα, τα κελιά και τα διακονήματα, τις προσευχές, τους κόπους και τους κρυφούς σταυρούς τους. Και όταν κάποτε η κούραση βαραίνει, ας σηκώνουν τα μάτια στην εικόνα της και ας θυμούνται κάτι πολύ απλό: πως μέσα στο Μοναστήρι έχουν Μάνα. Και πως κάτω από το μαφόρι Της υπάρχει πάντοτε χώρος· για τη μοναχή, για τον πονεμένο άνθρωπο, για τον κόσμο ολόκληρο. Γένοιτο!!!