Ο Οικουμενικός Πατριάρχης στη Θεσσαλονίκη (1-4.10.2015) | Η άφιξη, οι πρώτες δηλώσεις + video

Ἡ Ἱερὰ Μητρόπολη Θεσσαλονίκης μὲ μεγάλη χαρὰ ἀνακοινώνει πρὸς τὸ χριστεπώνυμο Πλήρωμα ὅτι ὁ Παναγιώτατος Ἀρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, Νέας Ῥώμης καὶ Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαῖος θὰ ἐπισκεφθῇ τὴν ἁγιοτόκο πόλη μας ἀπὸ 1ης ἕως 4ης Ὀκτωβρίου 2015, μὲ τὴν εὐκαιρία τῆς ἑορτῆς τοῦ ἁγίου ἐνδόξου Ἱερομάρτυρος Διονυσίου τοῦ Ἀρεοπαγίτου, πολιούχου Ἀθηνῶν καὶ προστάτου τῶν Νομικῶν καὶ τῶν Δικηγόρων τῆς χώρας μας.

Τὸν Παναγιώτατο Οἰκουμενικὸ Πατριάρχη ἔχει προσκαλέσει στὴν Θεσσαλονίκη ὁ Δικηγορικὸς Σύλλογος τῆς πόλεώς μας μὲ τὴν συνεργασία τῆς τοπικῆς μας Ἐκκλησίας καὶ τὴν εὐλογία τοῦ Παναγιωτάτου Μητροπολίτου Θεσσαλονίκης κ. Ἀνθίμου, ὁ ὁποῖος διεβίβασε τὴν σχετικὴ πρόσκληση στὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο, μέσῳ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος.

Ὁ Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης, μὲ τὴν συμμετοχὴ ἱεραρχῶν, ἱερέων καὶ διακόνων θὰ προστῇ τῆς Θείας Λειτουργίας, στὸν Ἱερὸ Καθεδρικὸ Ναὸ τῆς τοῦ Θεοῦ Σοφίας Θεσσαλονίκης, τὸ Σάββατο 3 Ὀκτωβρίου, (7.30 μὲ 11 τὸ πρωΐ), γιὰ τὴν ἑορτὴ τοῦ ἁγίου Διονυσίου τοῦ Ἀρεοπαγίτου.

Προσκαλοῦνται ὅλοι νὰ μετάσχουν στὸ σημαντικὸ αὐτὸ γεγονὸς τῆς τοπικῆς μας Ἐκκλησίας.

ΑΝΑΝΕΩΣΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗΣ 
Εικόνες από την άφιξη Βαρθολομαίου

Η καπελότριτσα

Γράφει η ΔΙΟΝΥΣΙΑ ΜΟΥΣΟΥΡΑ από τη Μελβούρνη

[Ζακυνθινοί του προηγούμενου αιώνα. Φωτό από το Αρχείο του Σπύρου Αγγελόπουλου]

Κι άλλη φορά, μιλήσαμε από εδώ για έναν πολύ ενδιαφέροντα παλιό Ζακυνθινό, το Γερασιμάκη τον Πιλάλη, «τον προχωρημένο», όπως τον ονόμασα τότε, γιατί -όπως αποδείχτηκε- ήταν όντως πολύ πιο μπροστά από τους καιρούς του, αφού πουλούσε οικόπεδα στο... Φεγγάρι! Μιλάμε για εποχή που όχι στο φεγγάρι δεν είχε πατήσει ανθρώπινο πόδι ή πουθενά στο διάστημα, αλλά για να πάνε τα σαπιοκάραβα Άνδρος, Κωστάκης Τόγιας και άλλα που έκαναν το δρομολόγιο Ζάκυνθος-Πειραιάς ή Ζάκυνθος Πάτρα ήθελαν περίπου όσες ώρες κάνει τώρα το αεροπλάνο Ελλάδα-Μελβούρνη!

Για να σκαλίσω τη μνήμη των τακτικών αναγνωστών, αλλά και για να ενημερωθούν οι όχι και τόσο τακτικοί ή καινούριοι αναγνώστες, ας ξαναπούμε λίγα πράγματα για αυτόν.

Τον θυμάμαι πάρα πολύ καλά. Μέτριο ανάστημα, ούτε παχύς μήτε αδύνατος, θα λέγαμε κανονικός ή μέτριος και στο βάρος και στο ύψος, ανάλογα φυσικά με τα κριτήρια κάθε εποχής. Γιατί τότε, ήταν μεγάλο κουσούρι να είναι κανείς πολύ αδύνατος ή υπερβολικά ψηλός κι αν πεις για γυναίκα και δη ανύπαντρη, άσε. Ξερακιανή τη λέγανε, χτικιάρα τη λέγανε, κοκαλιάρα τη λέγανε, ξεΐγκλωτη τη λέγανε, ιδιαίτερα αν ήταν και λίγο πάνω από 1.65 περίπου που εθεωρείτο ιδανικό κατά κάποιον τρόπο  ύψος για τη γυναίκα, ούτως ώστε όσο κοντός και να είναι ο άνδρας να έδειχνε ψηλότερος. Βάρδα μην ήταν και... μαυριδερή, τουτέστιν μελαχρινή και με σταράτη επιδερμίδα, κακά μαντάτα σας λέω! Η «ιδανική» κοπέλα, έπρεπε να είναι μέτριου αναστήματος, γεματούλα με καμπύλες, ροδομάγουλη κι όχι... χτικιάρα και οπωσδήποτε να έχει μακριά μαλλιά!

Όμως, με το φίλο μας το Γερασιμάκη τον Πιλάλη θα ασχοληθούμε σήμερα κι όχι με την «ιδανική» εμφανισιακά γυναίκα της εποχής! Ήταν Ράφτης και μαζί με τον αδελφό του, διατηρούσαν ραφείο στη χώρα, επί της σημερινής Αλεξάνδρου Ρώμα, κάπου μεταξύ Ανάληψης και Διοικητηρίου, μάλλον πιο κοντά προς το Διοικητήριο, οπωσδήποτε, στην μετασεισμική χώρα.

Ήταν καλός τεχνίτης και πολύ δημοφιλής. Άσε που οι Ζακυνθινοί τον «δουλεύανε» κιόλας για τη «μούρλια που τον έδερνε», να πιστεύει ότι μια μέρα ο άνθρωπος θα φτάσει στο φεγγάρι όπου σίγουρα υπάρχει ζωή. Πήγαιναν σκόπιμα στο ραφείο ακόμα κι αν δεν είχαν ιδιαίτερο λόγο, πότε γιατί ξηλώθηκε το ρεβέρ του παντελονιού τους, πότε γιατί πάχυναν και το παντελόνι ήθελε άνοιγμα, πιο αραιά για να παραγγείλουν καινούριο κουστούμι κι άλλοτε πάλι, παράγγελναν καφεδάκια και πιάνανε την πάρλα. Τους  άρεσε πολύ να τον «κουρδίζουν» και να παίρνει φόρα εκείνος! Σε αυτές τις στιγμές, το κουβεντολόι ατελείωτο με το ανεξάντλητο θέμα περί οικοπέδων στο φεγγάρι και περνούσαν πολύ ωραία.

Είχε πάντα ένα σοβαρό ύφος, ιδιαίτερα όταν μιλούσε για την επιχείρηση, φεγγαροοικόπεδα! Επειδή το πίστευε ο ίδιος, μιλούσε με πάθος, άλλαζε ακόμα κι ο ήχος της φωνής του, μιλούσε ολόκληρος όχι μόνο τα χείλη! Έτσι αυτοχρίστηκε Μέγας Κτηματομεσίτης κι άρχισε τις διαπραγματεύσεις και τα παζαρέματα για τα  οικόπεδα στο φεγγάρι!  Όταν τελείωνε τη δουλειά του στο ραφείο ή όταν ήταν στις καλές του ο αδελφός του και δεν τον απόπαιρνε, τα παρατούσε όλα σε αυτόν κι εκείνος, έπαιρνε την ομπρέλα του, απαραίτητο αξεσουάρ γιατί πίστευε έδινε βαρύτητα σε όλο του το παρουσιαστικό και προσπαθούσε να δείχνει όσο πιο επιβλητικός γινόταν, φορούσε απαραιτήτως το καπέλο του, ποτέ ξεσκούφωτος, έπαιρνε μια τσάντα που κατάφερε να αγοράσει όπου έβαζε μέσα χαρτιά, μελάνι και κονδυλοφόρο, στυπόχαρτο και όλα τα συναφή ώστε τα «Συμβόλαια» για τα οικόπεδα να γίνονταν σωστά και τυπικά και ξεκινούσε σοβαρός-σοβαρός να προωθεί τις πωλήσεις! Τον είχαν πάρει τόσο «στο ψιλό» οι Ζακυνθινοί που ψόφαγαν για μάντσιες, όπου πολλοί του έδιναν και μια μικρή προκαταβολή για την αγορά!!! Σοβαρός-σοβαρός ο Γερασιμάκης ο Πιλάλης, έδειχνε σχέδια που είχε ήδη φτιάξει ώστε να επιλέξουν και να ξέρουν τι αγοράζουν, τους έδινε και απόδειξη γιατί όλα κι όλα αλλά ήταν πολύ έντιμος στις συναλλαγές του!

Εκτός από ράφτης, όμως, είχε κι άλλη τέχνη. Ήταν Πιλοποιός! Έφτιαχνε πολύ ωραία καπέλα και διόρθωνε αυτά που χρειάζονταν διόρθωμα. Εποχές που άνδρας, αλλά και οι περισσότερες γυναίκες και της μεσαίας τάξης όχι μόνο το αρχοντολόι, σπάνια κυκλοφορούσαν δημοσίως με το κεφάλι τους ακάλυπτο οι μεν χωρικές φορούσαν μαντίλι οι δε άλλες, καπέλο! Εποχές, που ο άνθρωπος ΔΕΝ πέταγε τίποτα, όλα τα διόρθωναν, υπήρχαν μαστόροι κι τεχνίτες για όλες τις δουλειές. Άπαξ και αγοράζανε κάτι κι εκείνο πάντα με δυσκολία, δεν ήταν εύκολο να αντικατασταθεί αν χαλούσε, έτσι το επιδιόρθωναν όχι μία αλλά πολλές φορές! Ένα καπέλο δεν ήταν μικρή υπόθεση ώστε να το πετάς και να αγοράζεις καινούριο, κάθε άλλο! Δεν θα ήταν υπερβολή αν λέγαμε ότι η  πλειοψηφία των ανδρών μπορεί να αγόραζε καινούριο καπέλο 3, 4 το πολύ φορές κατά τη διάρκεια της ζωής τους!

Ο Γερασιμάκης λοιπόν, γνωστός και για την τέχνη του στα καπέλα! Με τον καιρό, κάπου άρχισε να ξεφτάει κάπως το θέμα των φεγγαροοικοπέδων και δεν έδιναν πλέον πολλή σημασία οι Ζακυνθινοί. Όμως, τους έλειπε το πείραγμα και τα καλαμπούρια κι έπρεπε να σκαρφιστούν κάτι άλλο. Μια μέρα η παρέα των χασομέρηδων, έσπαγαν το μυαλό τους να σκεφτούν τι να σκαρώσουν για να κουρδίζουν το Γερασιμάκη. Ειπώθηκαν  διάφορα από τους παρευρισκόμενους στη σύναξη μα κανένα δεν τους γέμιζε το μάτι. Μέχρι που ο Γιώργης, πετάχτηκε ενθουσιασμένος και λέει, εύρηκα τι θα κάνουμε. Αφού ανακοίνωσε το σχέδιο του, συμφώνησαν όλοι ότι καλό ήταν! Βρήκαν 5-6 άτομα από μακρινή συνοικία της χώρας που δεν πολυκυκλοφορούσαν στο κέντρο και δεν ήταν πολύ γνωστοί αλλά και ούτε στο Γερασιμάκη τον Πιλάλη είχαν πάει ποτέ για τίποτα. Καλοστεκούμενοι οικονομικά η παλιοπαρέα, τους μίλησαν, τους μύησαν στο μυστικό, τους έδωσαν λίγα χρήματα και η συμφωνία ήταν πως θα πάνε όχι όλοι μαζί, αλλά από ένας σήμερα δυο μεθαύριο και θα παραγγείλουν καπέλα και τρίτσες. Ένας από όλους, όμως, θα έφτανε τυχαία όταν ήταν εκεί δύο από τους άλλους για πρόβα και θα παράγγελνε καπέλο κι εκείνος. Με τη διαφορά, εκείνος προσποιούμενος οικονομική δυσχέρεια, θα παράγγελνε... καπελότριτσα! Κάτι που να μπορεί να το φοράει Χειμώνα, αλλά και  Καλοκαίρι.

Χάρηκε ιδιαίτερα με την καινούρια πελατεία ο Πιλοποιός! Σοβαρός-σοβαρός ο πελάτης, εξήγησε στον Γερασιμάκη τι ακριβώς ήθελε! Έβαλαν τα γέλια οι δυο άλλοι πελάτες, τυχαία μπαίνουν άλλα τρία άτομα στο Ραφείο εκείνη την ώρα για δοκιμή σε παντελόνι κλπ, ακούγοντας την ασυνήθιστη  παραγγελία, μπαίνουν στην κουβέντα, λες κι ήταν συνεννοημένοι, κουρδίζουν το Γερασιμάκη πως όσο καλός τεχνίτης και να ισχυρίζεται πως είναι, αδύνατο να φτιάξει κάτι τέτοιο. Πικάρεται ο Γερασιμάκης, αλλά όντας πολύ πράος δεν χάνει τον αυτοέλεγχο και την ψυχραιμία του γυρίζει στον περίεργο πελάτη και του λέει, ευχαρίστως θα πάρει την παραγγελία του και θα του φτιάξει ακριβώς αυτό που ζητάει μόνο να του δώσει δύο-τρεις εβδομάδες χρόνο, γιατί πνίγεται στη δουλειά τώρα! Οι άλλοι αλληλοκοιτάζονται με τρόπο και απορία!

Καταθέτει ο πελάτης την προκαταβολή που του ζήτησε ο Γερασιμάκης και φεύγει αρκετά προβληματισμένος γιατί άλλα περίμενε κι αυτός κι η μαντσιαδόρικη παρέα κι άλλα βρήκε μπροστά του! Επικρατούσε μεγάλη αναστάτωση μεταξύ όλων και πολύ μεγάλη περιέργεια για το πώς θα γλιστρούσε από την παγίδα που του έστησαν. Ο πολυμήχανος και εύστροφος Γερασιμάκης, όμως, δεν κατέθεσε τα όπλα. Δεν θα γινόταν ρεζίλι για να τον κοροϊδεύουν περισσότερο από ό,τι τον κορόιδευαν για τα οικόπεδα. Γιατί όλα κι όλα, δεν ήταν χαζός, καταλάβαινε πολλά αλλά ήταν σίγουρος ότι δεν έπεφτε έξω στις εκτιμήσεις του!

Μια δυο εβδομάδες αργότερα ειδοποιεί τον καινούριο πελάτη ότι το καπέλο του είναι έτοιμο και να πάει να το πάρει! Τρέχει αυτός και ειδοποιεί τους άλλους που ειδοποίησαν και αυτούς που τους είχαν αναθέσει τη... δουλειά, περίεργοι σε αφάνταστο βαθμό όλοι να δουν τι έκαμε ο Γερασιμάκης! Πάει πρώτα ο πελάτης και σιγά-σιγά, δήθεν τυχαία, μαζεύτηκαν και οι άλλοι. Απτόητος ο Πιλοποιός μας, με όλη τη σοβαρότητα που απαιτούσε η περίσταση κι αποφασισμένος να δώσει ένα καλό μάθημα σε όλους αυτούς, ξετυλίγει με προσοχή το καπέλο, το βγάζει από το κουτί και το παραδίνει στον πελάτη! Άνοιξαν όλοι ένα στόμα δυο πήχες... και το Ααααα αντήχησε πολύ μακριά! Έμειναν απορημένοι μην πιστεύοντας σε αυτό που έβλεπαν! Φυσικά ο Γερασιμάκης ο Πιλάλης, αρνήθηκε ασυζητητί να φανερώσει το «επαγγελματικό» μυστικό! Έτριβε τα χέρια,  γελούσαν και τα μουστάκια που δεν είχε! Όχι τι νόμιζαν δηλαδή πως θα εύρισκαν άλλη αφορμή τώρα για να τον κογιονάρουν; Αρκετά! Μωρέ τους έβαλε γυαλιά αυτός, έτσι για να μάθουν!

Τελικά, αυτό που σοφίστηκε και έκανε ήταν το εξής: Έφτιαξε ένα καπέλο στα μέτρα του πελάτη σε ουδέτερο χρώμα. Μετά, πήρε στουπέτσι (μιαν άσπρη σκόνη σαν ασβέστης που την διάλυαν στο νερό  ώστε να γίνει ένα παχύρρευστο  μείγμα που με αυτό έβαφαν τα άσπρα παπούτσια), κατόπιν πήρε μαύρο βερνίκι και... επί το έργον! Τουτέστιν, χώρισε το καπέλο οριζοντίως στη μέση με ένα μολύβι και το μισό το έβαψε άσπρο με το στουπέτσι για το Καλοκαίρι και το άλλο μισό μαύρο για το Χειμώνα! Έτσι όπως φοριόταν, το μπροστινό ταίριαζε πάντα με την εποχή!

Αυτός ήταν ο Γερασιμάκης ο Πιλάλης!

Και μια προσθήκη στο κείμενο: Σήμερα, 29 Σεπτεμβρίου, όπου γράφτηκε το κείμενο,  αν ζούσε ο ήρωάς μας, θα πανηγύριζε, αφού ενημερωθήκαμε ότι στον Άρη, βρέθηκε αλμυρό νερό!!! Χρυσές δουλειές θα έκανε ως Μεγαλομεσίτης οικοπέδων! Αναπαύσου εν ειρήνη Γερασιμάκη Πιλάλη. Σήμερα πια κανείς δεν θα σε ειρωνευόταν αν πουλούσες οικόπεδα στο Φεγγάρι!

δ.μ.

Η "Ορθοδοξία info" για την περί της Φιλαρμονικής Ζακύνθου βραδιά του "Αληθώς"

Ο καλός ιστότοπος ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ INFO, δημοσιοποίησε σήμερα τα της αφιερωματικής βραδιάς στην ιστορική Φιλαρμονική Ζακύνθου του Κέντρου Λόγου "Αληθώς". Ευχαριστούμε τον Ανδρέα Λουδάρο για την τιμητική αναφορά στη πολιτιστική αυτή δράση της Ενορίας μας. Δείτε ΕΔΩ!

Η εφημερίδα "Ερμής" της Ζακύνθου για το Ε2 φιλαρμονικό "Αληθώς"

Στο σημερινό φύλλο της η καθημερινή εφημερίδα της Ζακύνθου ΕΡΜΗΣ (30.9.2015, αρ. φύλλου 4678, σ. 11) αφιέρωσε ικανό χώρο για την παρουσίαση της πρόσφατης εκδήλωσης του Κέντρου Λόγου "Αληθώς", που αφορούσε στην Φιλαρμονική του Δήμου Ζακυνθίων, την πρώτη και καταξιωμένη Φιλαρμονική του νησιού μας. Ευχαριστούμε τους υπεύθυνους της εφημερίδας!

Η "Ιδιωτική Οδός" του Π. Ανδριόπουλου για το Ε2 "Αληθώς" και τον νέο κύκλο του Κέντρου

Στον έγκριτο ιστότοπο Ιδιωτική Οδός του φίλου θεολόγου και μουσικού Παναγιώτη Ανδριόπουλου φιλοξενήθηκε σήμερα η βραδιά της 27ης Σεπτεμβρίου 2015 του Κέντρου Λόγου "Αληθώς" για τη Φιλαρμονική Ζακύνθου. Ευχαριστούμε θερμά! Εσείς μπορείτε να δείτε το δημοσίευμα ΕΔΩ!

Το "zantepress24.gr για το Ε2 "Αληθώς" περί της Φιλαρμονικής Ζακύνθου

Ευχαριστούμε τους υπεύθυνους του "zantepress24.gr" για την δημοσιοποίηση της εν λόγω δράσης του Μορφωτικού Κέντρου Λόγου της Ενορίας μας. Δείτε ΕΔΩ!

Η "Διαδικτυακή ενημέρωση" για το αφιέρωμα του "Αληθώς" στη Φιλαρμονική Ζακύνθου

Θερμές ευχαριστίες στον φίλο Δημήτρη Μαρκεσίνη για την καλοσύνη του να προβάλει την δράση του Κέντρου Λόγου "Αληθώς" περί της ιστορικής Φιλαρμονικής Ζακύνθου. Δείτε ΕΔΩ!

Άγνωστες φωτο-καταγραφές από τη μετασεισμική εμπειρία στη Ζάκυνθο του 1953

Κάποιος εκ περάτων φίλος του πολυπεριοδικού μας είχε την καλοσύνη να μας αποστείλει ορισμένες πολύτιμες και συλλεκτικές φωτο-αποτυπώσεις από αρχείο ξένου δημοσιογράφου, άγνωστες σ' εμάς, προερχόμενες κυρίως από τις επόμενες ημέρες των καταστρεπτικών Σεισμών του 1953 στην δύσμοιρη Ζάκυνθό μας. 

Ιδού τι βλέπουμε: Στην 1η φωτό, μια βρεφοκρατούσα σκηνίτισσα Ζακυνθινιά κοιμίζει στο αριστερό χέρι της το μωρό, ενώ με το δεξί γράφει γράμμα... Στην 2η φωτό, στρατιώτες επιτηρούν κούτες με βοήθεια από την Ερυθρά Ημισέληνο... Στην 3η φωτό, ο ήρωας Μητροπολίτης Ζακύνθου μακαριστός Χρυσόστομος Α΄ Δημητρίου (ήρωας, εξαιτίας της διάσωσης των Εβραίων του Τζάντε από την λύσσα των Ναζιστών, παλαιότερα), εποχούμενος σε τζιπ, μάλλον αναμένοντας την μετασεισμική επίσκεψη του Βασιλέως... Στην 4η φωτό, μάλλον στην ίδια αναμονή βρίσκεται και ο Ηγούμενος του Αγίου Διονυσίου αοίδιμος Αρχιμανδρίτης Δανιήλ Γιγάντες... Στην 5η φωτό, καταφθάνει ο Βασιλεύς μετά της Φρειδερίκης και πληροφορούνται αναλόγως... Τέλος, στην 6η φωτό, η λιτάνευση του Αγίου Διονυσίου άρχεται... Βοήθειά μας και μακρία από σεισμούς και καταποντισμούς κάθε είδους!!!...

-->

Η βραδιά του Κέντρου Λόγου "Αληθώς" για τη Φιλαρμονική Ζακύνθου [πλήρες video]

[Μια αναγκαία εξήγηση: Στην ανωτέρω μαγνητοσκόπηση, την οποία επιμελήθηκε ο συνεργάτης μας Νίκος Παπαδάτος, εξαιτίας τεχνικών προβλημάτων δεν αποτυπώθηκε πλήρες το προτελευταίο άκουσμα της Φιλαρμονικής και καθόλου το τελευταίο. Απολογούμαστε στον συνθέτη κ. Τιμόθεο Αρβανιτάκη, ότι -ως εκ τούτου- δεν περιελήφθη η δική του δημιουργία. Ευχαριστούμε όλους για την κατανόηση.]

ΦΙΛΑΡΜΟΝΙΚΗ ΖΑΚΥΝΘΟΥ: Ένας Θεσμός, μια Ιστορία, ένα Θεώρημα

Ομιλία του κ. ΣΤΕΛΙΟΥ ΤΖΕΡΜΠΙΝΟΥ, συγγραφέα, κατά την 2η εκδήλωση του ε΄ κύκλου δράσεων του Μορφωτικού Κέντρου Λόγου «Αληθώς»

(Μπανάτο, 27 Σεπτεμβρίου 2015)

Η ευγενική πρόσκληση του λογιωτάτου πατρός Παναγιώτη Καποδίστρια, υπεύθυνου του Κέντρου Λόγου “AΛΗΘΩΣ”, με καθιστά σήμερα, πρόθυμο συμμέτοχο στο πολιτιστικό θεώρημα της Φιλαρμονικής Ζακύνθου. Ένα θεώρημα που στην απόδειξή του εξαντλεί τόσο την έννοια του επιθετικού όσο και του ουσιαστικού της προσδιορισμού. Εξηγούμαι:

Η λέξη “Φιλαρμονική” ως αφηρημένη έννοια υποδηλώνει την συναισθηματική μας προσέγγιση στο ιδεώδες της αρμονίας ενώ ως συγκεκριμένη εικόνα προσδιορίζει κυρίως το σύνολο μιας ορχήστρας πνευστών οργάνων (όπως και η δική μας “Φιλαρμονική”), που συνήθως ονομάζουμε “Mπάντα”. Η λέξη αυτή, πριν αποδοθεί σε καθαρώς μουσικά συγκροτήματα, σύμφωνα με τον επτανήσιο ιστορικό της μουσικής Σπύρο Μοτσενίγο, είναι γοτθικής προέλευσης και υποδηλώνει “όμιλο στρατιωτών μουσικών, που με σαλπίσματα από τρομπέτες και “ρολισμούς” από ταμπούρα “ερρύθμιζον το βήμα των στρατιωτών και τους διήγειρον κατά την μάχην”.

Είναι γνωστό ότι στην μετεπεναστατική Ελλάδα - και πολύ νωρίτερα στα Επτάνησα - οι τοπικές ορχήστρες πνευστών οργάνων (οι “Φιλαρμονικές” δηλαδή), αποτέλεσαν πραγματικά φυτώρια πολιτισμικής αναγέννησης μέσα από την οποία αναδείχθηκαν άξιοι δημιουργοί και μουσικές αξίες, που συνετέλεσαν καθοριστικά στην ανάδειξη και την ανάπτυξη Εθνικής Σχολής στη μουσική. Η χρονολογία ίδρυσης της κάθε μιας από της ορχήστρες αυτές, σημειολογεί, συνεπώς κι ένα ιστορικό στίγμα, πάνω στο οποίο, δεν αποτελεί υπερβολή να πει κανείς, ότι ταυτίστηκαν η Μουσική και ο Πολιτισμός.

Έχει επικρατήσει η άποψη ότι η “Φιλαρμονική Ζακύνθου” ανάγει την ίδρυσή της στα 1816. Αυτό δεν είναι υπερβολή. Με μιαν, ωστόσο διευκρίνιση: Αν ως φιλαρμονική ορχήστρα πρέπει να θεωρήσουμε ένα σύνολο πνευστών οργάνων με τους αντίστοιχους μουσικούς εκτελεστές, τότε θα πρέπει να συμπεράνουμε ότι μια τέτοια ορχήστρα υπήρχε στη Ζάκυνθο τουλάχιστον από το 1756. Το έτος αυτό αναφέρεται ως χρονολογία του γνωστού πίνακα λιτανείας του Αγίου Χαραλάμπη από τον Ζακυνθινό ζωγράφο Ιωάννη Κοράη, στο Μεταβυζαντινό Μουσείο Ζακύνθου, όπου στην ακολουθία των συντελεστών της λιτανείας μεταξύ των άλλων, διαπιστώνουμε και την συμμετοχή ενός ομίλου μουσικών με πνευστά όργανα.

Ιστορικά και χρονικά αναμφισβήτητο παραμένει το γεγονός ότι το 1816 συγκροτήθηκε στη Ζάκυνθο η πρώτη στα Επτάνησα ορχήστρα πνευστών. Για την υπόλοιπη Ελλάδα ούτε λόγος. Ο σχηματισμός αυτός κι αν ακόμη δεν μπορεί να θεωρηθεί πρωτογενές κύτταρο δημιουργίας του σημερινού τοπικού φιλαρμονικού οργανισμού, αναντίρρητα ωστόσο, δικαιούται να διεκδικεί, αν όχι την εξ αίματος συγγένεια, οπωσδήποτε όμως την ιδιότητα του νομίμου κληρονόμου. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα με τη σειρά.

Μέσα στο κλίμα των διπλωματικών αδιεξόδων του Συνεδρίου της Βιέννης και τη μελαγχολία της υπαγωγής των Επτανήσων στο γνωστό καθεστώς της αγγλικής δεσποτείας που η αναιδής κομψότητα της διπλωματικής γλώσσας θα ονομάσει “προστασία”, οι Ζακυνθινοί, όπως άλλωστε και οι άλλοι Επτανήσιοι, διαπλάσσουν την πολυδιάστατη μουσική τους παιδεία. Πρώτα-πρώτα, η συνάφεια της επτανησιακής διανόησης με την δυτική, κυρίως την ιταλική, κουλτούρα. Δεύτερο, οι πολύπλευρες επαφές με φορείς του ευρωπαϊκού πνεύματος, συνέπεια της εμπορικότητας του χώρου, που αποτελούσε τότε (αλλά και τώρα, θα έλεγα!) την ανατολική παρυφή της Ευρώπης. Τρίτο, η ανάγκη της διαφοροποίησης και αντιδιαστολής των δημόσιων μουσικών υπηρεσιών από το τμήμα της μπάντας της αγγλικής φρουράς του νησιού, που από τη μια μεριά κάλυπτε μόνο στοιχειώδεις πανηγυρικές ανάγκες (λιτανείες Αγίου Διονυσίου, για παράδειγμα) και από την άλλη υπογράμμιζε το άγχος της ξενικής παρουσίας. Ένας τέταρτος και πλέον καθοριστικός παράγοντας της ίδρυσης φιλαρμονικού σώματος στη Ζάκυνθο υπήρξε η παρουσία και παραμονή στο νησί Ιταλών μουσικών δασκάλων. Φυγάδες και διωκόμενοι για τα φιλελεύθερα φρονήματά τους, από την κατεχόμενη πατρίδα τους, εύρισκαν πρόθυμη φιλοξενία στα Επτάνησα και ανοχή από τους Άγγλους, όταν δεν ενοχλούσαν την… «προστασία», με πολιτικά ερεθίσματα.

Ένας από τους αγνούς αυτούς αγωνιστές των ιδεών, ένας λαμπρός μουσικοδιδάσκαλος, Μάρκος Μπαταγκέλ (Marko Battagel) ονομαζόμενος, ανέλαβε την πρωτοβουλία της συγκρότησης φιλαρμονικού σώματος στη Ζάκυνθο. Την ιδέα στήριξαν με θέρμη και υπόγραψαν σχετικό καταστατικό, εξήντα σημαντικότατοι Ζακύνθιοι των γραμμάτων και της πολιτικής, ευυπόληπτα μέλη της ζακυνθινής κοινωνίας, ιστορικά ονόματα, γνωστά και από την εν γένει εθνική και πολιτιστική τους δράση.

Το μουσικό σώμα που συγκροτήθηκε ονομάστηκε “Φιλαρμονικός Σύλλογος Ζακύνθου”. Η πρώτη συνεδρίαση του Συλλόγου, μας πληροφορεί ο ιστοριοδίφης της Ζακύνθου Λεωνίδας Ζώης, πραγματοποιήθηκε στο σπίτι του ευπατρίδη Κωνσταντίνου Ναράντζη, την 1η του Μάη 1816, όπου και ψηφίστηκε ο Κανονισμός λειτουργίας του σωματείου ενώ παράλληλα εκλέχτηκε τριμελές διοικητικό συμβούλιο αποτελούμενο από τους Φραγκίσκο Λουτς, Πέτρο Μετζαλίρα και Ιούλιο Δομενεγίνη. Από τον ιστορικό της ελληνικής και επτανησιακής μουσικής Σπύρο Μοτσενίγο επίσης, μαθαίνουμε ότι η πρώτη δημόσια εμφάνιση της τοπικής αυτής ορχήστρας πραγματοποιήθηκε μέσα στον επόμενο χρόνο 1817.

Το παραπάνω σχήμα λειτούργησε μέχρι τον Ιούλιο του 1823. Οι προσπάθειες, ωστόσο και οι πρωτοβουλίες φιλαρμονικών ανασυγκροτήσεων δεν εξέλιπαν. Σαν σπουδαιότερες οφείλουμε ν’ αναφέρουμε την Φιλαρμονική Εταιρεία Ζακύνθου, που ιδρύθηκε το 1843, υπό την προεδρία του γιατρού, φιλόλογου, φιλικού και πολιτικού Φραγκίσκου Καρβελά (1794-1849), την Φιλαρμονική του 1871 επί δημαρχίας Φραγκίσκου Τζουλάτη, την ίδρυση του Νέου Φιλαρμονικού Συλλόγου το 1888, την παράλληλη σταδιοδρομία δεύτερου φιλαρμονικού σώματος με την επωνυμία “Oρφεύς” μέχρι το 1893, την συγχώνευση του Νέου Φιλαρμονικού, το 1936, με το Ωδείο Κοντονή και την μετασεισμική συγκρότηση της Δημοτικής Φιλαρμονικής (το 1955) ως συνέχειας του Φιλαρμονικού, η οποία και εξακολουθεί να υπάρχει μέχρι και σήμερα.

Περί του ότι ο Φιλαρμονικός αυτός Σύλλογος υπήρξε και η πρώτη στην Ελλάδα ορχήστρα πνευστών οργάνων, όλες οι διαθέσιμες πηγές συμφωνούν. Δια της συστάσεώς του, συνεχίζει ο Σπύρος Μοτσενίγος, επετεύχθη το πρώτον επίσημον βήμα εις την Ιστορίαν της Ορχήστρας Πνευστών εν Ελλάδι, επισημειώνοντας ακόμη ότι, η ίδρυσίς του υπήρξε απόρροια βαθυτάτης επιταγής του λαϊκού φρονήματος, εκδήλωσις εθνικού παλμού και ουχί αποκλειστικώς ενέργεια προερχομένη εξ αγάπης προς την τέχνην και μόνον. Στο σημείο αυτό, ως προς την πρωτιά, βαρύνουσα σημασία έχει και η άποψη του Ζακυνθινού ιστορικού και συγγραφέα Νίκια Λούντζη, σύμφωνα με τον οποίο, Παρότι η Κέρκυρα κυριάρχησε στην ελληνική ενόργανη μουσική, τάχτηκε στη Ζάκυνθο η τιμή της πρωτιάς. Η τιμή, δηλαδή, της ίδρυσης του πρώτου φιλαρμονικού συλλόγου της Ελλάδας.

Έκτοτε ο τοπικός αυτός μουσικός ιστός, παρά τις όποιες, κατά καιρούς, ονομαστικές μεταλλαγές του ή και τις, πρόσκαιρες πάντα, ανανηπτικές διακοπές του, κατορθώνει να επιβιώνει, διατηρώντας ακέραια την ιστορική συνέχεια του πολιτισμικού του DNA, ώστε σήμερα να διεκδικεί την τιμή της εκπροσώπησης ενός μουσικού σχήματος, που με τη διαχρονική παρουσία του γνώρισε διακρίσεις και επιτυχίες αλλά και την ιστορική του συμμετοχή στην πανηγυρική συναυλία του Παναθηναϊκού Σταδίου, κατά τους πρώτους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1896. Για το χρονικό όμως της συμμετοχής αυτής αλλά και για χάρη της ιστορίας επιβάλλεται να πω δυο λόγια παραπάνω.

Η συμμετοχή της Φιλαρμονικής Ζακύνθου στην πανηγυρική Συναυλία του Σταδίου με την λήξη των Αγώνων, υπήρξε πράγματι ένα κορυφαίο γεγονός. Η προετοιμασία είχε αρχίσει ήδη από τις αρχές του Φλεβάρη 1896, όταν με εντολή της Επιτροπής των Ολυμπιακών Αγώνων έφτασε στη Ζάκυνθο ο αρχιμουσικός της μπάντας της Στρατιωτικής Φρουράς Αθηνών Ιωσήφ Καίσαρης, o επιλεγόμενος “Ελλην Γιόχαν Στράους”, προκειμένου να “προβάρει” την Φιλαρμονική Ζακύνθου στη “συνήχησή” της (όπως αναφέρει η τοπική εφημερίδα) με τις υπόλοιπες που θα συμμετείχαν στην εκτέλεση του “Ολυμπιακού ΄Υμνου”, συνθετικού έργου του Κερκυραίου μουσουργού Σπύρου Σαμάρα, σε ποίηση Κωστή Παλαμά. Οι δοκιμές του Καίσαρη στη Ζάκυνθο υπήρξαν επιτυχείς, διαπιστώθηκε όμως παράλληλα ότι τα χρηματικά μέσα της Φιλαρμονικής δεν επαρκούσαν για το ταξίδι της μέχρι την Αθήνα, πράγμα που δηλώθηκε από την Επιτροπή στο μαέστρο Καίσαρη, που κι αυτός βρέθηκε σε αμηχανία. Το πρόβλημα ωστόσο τελικά ξεπεράστηκε με μια γενναιόδωρη οικονομική ενίσχυση ενός νεοκλεγέντος μέλους της διοικητικής επιτροπής της Φιλαρμονικής Αντωνίου Κομούτου, του οποίου, όπως φαίνεται, ο πλούτος των φιλομούσων αισθημάτων δεν υστερούσε σε ανάλογα περιουσιακά αντικρίσματα.

Μετά απ’ όλα αυτά η Φιλαρμονική απερίσπαστη πλέον και υπό την διεύθυνση του τότε αρχιμουσικού της Βίκτωρα Μαυρόχη, ενός 38χρονου Κερκυραίου με λαμπρή προϋπηρεσία, άρχισε εντατικές πρόβες στα κομμάτια που επρόκειτο να παιχτούν και που ήδη από τις 8 Μαρτίου είχαν σταλεί από την Αθήνα στη Ζάκυνθο.

Η αποστολή αναχώρησε από τη Ζάκυνθο στις 22 Μαρτίου (Μ. Παρασκευή τη χρονιά εκείνη, παλαιό ημερολόγιο γαρ!) κι έφτασε στον Πειραιά την επομένη το πρωί (Μ. Σάββατο). Οι αγώνες άρχισαν ανήμερα του Ευαγγελισμού, δηλαδή την Δευτέρα του Πάσχα (25 Μαρτίου) και τελειώσανε στις 3 Απριλίου, μέσα σε κακοκαιρία και κρύο.

Οι Φιλαρμονικές που παρατάχθηκαν ήταν της Μουσικής Εταιρείας Αθηνών, του Πυροβολικού, του Ναυτικού, δύο από την Κέρκυρα, της Κεφαλονιάς, του Λαυρίου, των Πατρών, του Πύργου, του Αιγίου, της Λευκάδας και μία της Κωνσταντινούπολης.

Αφού η κάθε μία μπήκε ξεχωριστά μέσα στο Στάδιο και με το δικό της, η κάθε μια εμβατήριο, συγκεντρωθήκανε στο κέντρο του Σταδίου, για την ανάκρουση του Ολυμπιακού Ύμνου, χωρίς όμως να συμμετάσχουν όλες στην εκτέλεσή του, γιατί όπως είχε διαπιστωθεί στις πρόβες, δεν διέθεταν την απαιτούμενη συνήχηση. Ο Ύμνος ανακρούσθηκε με θριαμβευτική, όπως γράφουν, επιτυχία, με συμμετοχή 200 τραγουδιστών και με σολίστες τα πρώτα τότε ονόματα του ελληνικού μελοδράματος, τον τενόρο Δημήτρη Τσάκωνα και τον βαρύτονο Κώστα Βακαρέλη, και την κ. Πετρίτση στην απαγγελία στροφών του ΄Υμνου.

Οι Φιλαρμονικές ωστόσο, που πήραν μέρος στην επίσημη συναυλία του Σταδίου της 28ης Μαρτίου 1896 και που η Φιλαρμονική Ζακύνθου στάθηκε στο ύψος που απαιτούσαν οι περιστάσεις, ήταν οι εξής επτά:

1) Ηνωμένης Φρουράς Αθηνών, με αρχιμουσικό τον Ιωσήφ Καίσαρη.

2) Ναυτικής Μοίρας, με αρχιμουσικό τον Άγγελο Καλαμά.

3) Φιλαρμονική Αθηνών, με αρχιμουσικό τον Σπυρίδωνα Καίσαρη.

4) Φιλαρμονική Ζακύνθου, με αρχιμουσικό τον Βίκτωρα Μαυρόχη.

5) Φιλαρμονική Λευκάδος, με αρχιμουσικό τον Αντώνιο Μπιφέρνο.

7) Φιλαρμονική Πατρών, με αρχιμουσικό τον Αλβέρτο Αντλοβιτς.

Αξίζει ακόμη να σημειωθεί ότι για την παραπάνω συμμετοχή του στους Ολυμπιακούς ο Φιλαρμονικός Σύλλογος Ζακύνθου έλαβε αναμνηστικό μετάλλιο, που μέχρι τη σεισμοπυρκαϊά του 1953, κοσμούσε την αίθουσα δοκιμών του Δαμίρειου Μεγάρου, που από το 1928 μέχρι τότε στέγαζε την ιστορική αυτή ορχήστρα πνευστών του Δήμου Ζακυνθίων.

Με την λήξη των Αγώνων η Φιλαρμονική ξαναγύρισε στην κοιτίδα της. Και στις δυο πλατείες της Ζακύνθου, την πάνω (Αγίου Μάρκου) και την κάτω (Σολωμού), θα εξακολουθήσει να διαδραματίζει ρόλο καθοριστικού συντελεστή της μουσικής ψυχαγωγίας του λαού. Με τις τακτικές υπαίθριες συναυλίες της, θα καταστήσει ενήμερους τους Ζακυνθινούς στο ευρωπαϊκό ηχόχρωμα και τις παρακαταθήκες του ρομαντισμού, θα τους μυήσει στο κλίμα και το ρεπερτόριο της Μπελ Επόκ, θα τους γνωρίσει τον κόσμο της όπερας και της οπερέτας, και θα τους συγκινήσει με τα υπέροχα πατριωτικά εμβατήρια του Ζακυνθινού συνθέτη και αρχιμουσικού της Γιαννάκη Πήλικα (1870-1942), κάτω από τις μπαγκέτες που κράτησαν αρχιμουσικοί όπως ο Φρ. Νικολίνι (+1911), ο Βίκτωρ Μαυρόχης, ο Νικόλαος Αρβανιτάκης, ο Τάκης Βλάχος, ο Διονύσιος Βισβάρδης (1910-1999), ο Γεράσιμος Κανιώρος (1899-;), ο Κώστας Σαμσαρέλος (1927-1996) και όσοι από τους νεώτερους δεν έχει ακόμη να καταγράψει η μουσική ιστορία της Ζακύνθου (Νικόλαος Ταπίνης, Διονύσης Κλάδης και ο σημερινός αρχιμουσικός της Διονύσης Μαλλιάς).

Φιλαρμονική Ζακύνθου λοιπόν και τελειώνω. Μια ιστορία που άντεξε στο χρόνο, συντηρώντας την φιλαρμονική ιδέα σαν αναπόφευκτη αναγκαιότητα του κοινωνικού ψυχισμού των Ζακυνθινών κι ένα μουσικό σχήμα που, παράλληλα με την τοπική του ταυτότητα, δεν αδιαφόρησε στις επιβαλλόμενες νεωτερικές επιταγές, μέσα από την απεραντοσύνη των εξομολογήσεων δεκάδων συνθετών, επιτελώντας το κοινωνικό του έργο και κερδίζοντας την αισθητική του καταξίωση στις προτιμήσεις ενός διαπαιδαγωγημένου φιλόμουσου κοινού, που τη στηρίζει μέχρι σήμερα. Όπως το αποψινό.

60 φωτοστιγμές από την συμμετοχή του Μητροπολίτου Δωδώνης στην εν Βατοπαιδίω εορτή της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού

26 και 27 Σεπτεμβρίου (13 και 14 με το παλαιό ημερολόγιο) 2015. Προσκυνητής και προεστός εφέτος του Εσπερινού και της Ευχαριστιακής Συνάξεως ήταν ο Σεβ. Μητροπολίτης Δωδώνης κ. Χρυσόστομος, φιλοξενηθείς αβραμιαίω τω τρόπω από τον Καθηγούμενο Αρχιμανδρίτη Εφραίμ και την περί αυτόν Μοναστική Αδελφότητα.

-->