Του π. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ
Δεῦτε λαοί, τὴν τρισυπόστατον θεότητα προσκυνήσωμεν, Υἱὸν ἐν τῷ Πατρί, σὺν ἁγίῳ Πνεύματι, Πατὴρ γὰρ ἀχρόνως ἐγέννησεν Υἱόν, συναΐδιον καὶ σύνθρονον, καὶ Πνεῦμα ἅγιον ἦν ἐν τῷ Πατρί, σὺν Υἱῷ δοξαζόμενον, μία δύναμις, μία οὐσία, μία θεότης, ἣν προσκυνοῦντες πάντες λέγομεν, Ἅγιος ὁ Θεός, ὁ τὰ πάντα δημιουργήσας δι' Υἱοῦ, συνεργείᾳ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ἅγιος Ἰσχυρός, δι' οὗ τὸν Πατέρα ἐγνώκαμεν, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον ἐπεδήμησεν ἐν κόσμῳ. Ἅγιος Ἀθάνατος, τὸ Παράκλητον Πνεῦμα, τὸ ἐκ Πατρὸς ἐκπορευόμενον, καὶ ἐν Υἱῷ ἀναπαυόμενον, Τριὰς ἁγία, δόξα σοι.
Το δοξαστικό των Αποστίχων του Εσπερινού της Γονυκλισίας αποτελεί μία από τις κορυφαίες στιγμές της εκκλησιαστικής υμνογραφίας. Μέσα σε λίγους στίχους συμπυκνώνεται η πίστη της Εκκλησίας στον Τριαδικό Θεό, η θεολογία της δημιουργίας, το μυστήριο της θείας οικονομίας και η εμπειρία της παρουσίας του Αγίου Πνεύματος μέσα στον κόσμο. Κάθε φράση του ύμνου φέρει δογματικό βάθος και ταυτόχρονα αγγίζει διαχρονικά ερωτήματα του ανθρώπου για την αγάπη, τη σχέση, την κοινωνία και το νόημα της ζωής.
Η πρώτη λέξη του ύμνου είναι μία πρόσκληση: «Δεῦτε». Η Εκκλησία απευθύνεται στους λαούς, σε κάθε άνθρωπο, σε κάθε γλώσσα, σε κάθε τόπο και σε κάθε εποχή. Η κίνηση αυτή προς ολόκληρη την ανθρωπότητα φανερώνει ότι το μυστήριο της Αγίας Τριάδος φωτίζει την κοινή ανθρώπινη πορεία και αποκαλύπτει τον προορισμό της ανθρώπινης υπάρξεως.
Στο κέντρο του δοξαστικού βρίσκεται η ομολογία της τριαδικής πίστεως: «μία δύναμις, μία ουσία, μία θεότης». Ο Πατήρ, ο Υἱός και το Άγιο Πνεύμα αποκαλύπτουν ότι η ύπαρξη του Θεού είναι κοινωνία. Η αγάπη δεν αποτελεί μία ιδιότητα του Θεού ανάμεσα σε άλλες· αποτελεί τον ίδιο τον τρόπο της θείας ζωής. Ο Πατήρ αγαπά τον Υἱό, ο Υἱός αναφέρεται αιωνίως στον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα αναπαύεται στον Υἱό και δοξάζεται μαζί με τον Πατέρα. Στην καρδιά της πραγματικότητας βρίσκεται η κοινωνία των προσώπων.
Εδώ ακριβώς αναδύεται και το μεγάλο μήνυμα του ύμνου προς τον σύγχρονο άνθρωπο. Κάτω από την τεχνολογική πρόοδο, την αδιάκοπη επικοινωνία και τη διαρκή κινητικότητα των καιρών μας, η ανθρώπινη καρδιά συνεχίζει να αναζητεί σχέση, αποδοχή και κοινωνία. Η μοναξιά αποτελεί μία από τις βαθύτερες εμπειρίες της εποχής μας. Συχνά εμφανίζεται ακόμη και μέσα στα πλήθη, μέσα στα δίκτυα επικοινωνίας, μέσα στους γρήγορους ρυθμούς της καθημερινότητας. Ο άνθρωπος διψά για πρόσωπα, για ουσιαστική συνάντηση, για έναν χώρο όπου η ύπαρξή του βρίσκει ανταπόκριση.
Το δοξαστικό της Πεντηκοστής προβάλλει την πιο βαθιά απάντηση σε αυτή τη δίψα: τη θεραπεία της ανθρώπινης μοναξιάς μέσω της τριαδικής κοινωνίας. Ο άνθρωπος, ως εικόνα του Τριαδικού Θεού, φέρει μέσα του την κλήση προς τη σχέση. Η καρδιά του αναπαύεται μέσα στην αγάπη, η ζωή του ανθίζει μέσα στην κοινωνία και η ύπαρξή του ολοκληρώνεται μέσα στην ελεύθερη προσφορά προς τον άλλον. Η οικογένεια, η φιλία, η ενορία, κάθε αυθεντική κοινότητα αντλεί τη ζωτικότητά της από αυτή την αλήθεια που πηγάζει από το μυστήριο της Αγίας Τριάδος.
Η φράση «μία δύναμις, μία ουσία, μία θεότης» φανερώνει συγχρόνως το θαύμα της ενότητας. Στην τριαδική ζωή η ενότητα και η προσωπική ιδιαιτερότητα συνυπάρχουν αρμονικά. Κάθε πρόσωπο διατηρεί την πληρότητα της υποστάσεώς του και συγχρόνως μετέχει στην τέλεια κοινωνία της αγάπης. Μέσα σε αυτή την προοπτική φωτίζεται και η πορεία των ανθρώπινων κοινωνιών. Η ενότητα καρποφορεί μέσα από την αγάπη, τον αλληλοσεβασμό και την αμοιβαία προσφορά. Η διαφορετικότητα μεταβάλλεται σε πλούτο και η κοινωνία γίνεται χώρος δημιουργίας και χαράς.
Ο ύμνος στρέφει στη συνέχεια το βλέμμα προς την δημιουργία: «Ἅγιος ὁ Θεός, ὁ τὰ πάντα δημιουργήσας δι’ Υἱοῦ, συνεργείᾳ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος». Ο κόσμος προβάλλει ως καρπός της τριαδικής αγάπης. Η κτίση φέρει τη σοφία, την αρμονία και την ομορφιά του Δημιουργού. Ο ουρανός και η γη, η θάλασσα και κάθε μορφή ζωής μαρτυρούν τη γενναιοδωρία του Θεού.
Η θεώρηση αυτή προσφέρει ιδιαίτερη σημασία στη σχέση του ανθρώπου με τον κόσμο. Η δημιουργία γίνεται τόπος ευχαριστίας και δοξολογίας. Η φροντίδα για το περιβάλλον αποκτά πνευματικό περιεχόμενο, καθώς συνδέεται με τον σεβασμό προς το έργο της θείας αγάπης. Η ευθύνη απέναντι στη γη και στους καρπούς της εκφράζει την επίγνωση ότι ο κόσμος αποτελεί κοινό δώρο προς ολόκληρη την ανθρωπότητα.
Στη συνέχεια ο ύμνος μάς οδηγεί στο μυστήριο της θείας οικονομίας: «Ἅγιος Ἰσχυρός, δι’ οὗ τὸν Πατέρα ἐγνώκαμεν, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον ἐπεδήμησεν ἐν κόσμῳ». Ο Υἱός φανερώνει τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα κατοικεί μέσα στην ιστορία ως ζωοποιός παρουσία της θείας χάριτος. Η λέξη «ἐπεδήμησεν» μεταφέρει μια βαθιά αίσθηση εγγύτητας. Το Πνεύμα του Θεού συνοδεύει την πορεία της ανθρωπότητας, ζωογονεί την Εκκλησία, εμπνέει την αγάπη, στηρίζει την ελπίδα και καλλιεργεί την ενότητα.
Η παρουσία αυτή γίνεται αισθητή σε κάθε πράξη συγχωρήσεως, σε κάθε λόγο παρηγορίας, σε κάθε πρωτοβουλία αλληλεγγύης, σε κάθε προσπάθεια που υπηρετεί την ειρήνη και την κοινωνική συνοχή. Το Άγιο Πνεύμα εργάζεται αθόρυβα μέσα στις καρδιές των ανθρώπων, ανανεώνει τις σχέσεις και ανοίγει δρόμους συμφιλιώσεως και κοινωνίας.
Το αποκορύφωμα του δοξαστικού βρίσκεται στην αναφορά προς τον Παράκλητο: «Ἅγιος Ἀθάνατος, τὸ Παράκλητον Πνεῦμα, τὸ ἐκ Πατρὸς ἐκπορευόμενον, καὶ ἐν Υἱῷ ἀναπαυόμενον». Η λέξη «Παράκλητος» αποτελεί μία από τις πιο τρυφερές ονομασίες του Αγίου Πνεύματος. Φανερώνει Εκείνον που στέκεται πλησίον του ανθρώπου, που φωτίζει, ενδυναμώνει, καθοδηγεί και παρηγορεί.
Οι άνθρωποι της εποχής μας αναζητούν βαθύτερη ειρήνη, σταθερότητα και νόημα. Οι καρδιές διψούν για παρηγορία και ελπίδα. Η παρουσία του Παρακλήτου χαρίζει τη βεβαιότητα της θείας εγγύτητας και της συνοδοιπορίας. Η πνευματική εμπειρία της Εκκλησίας μεταβάλλεται σε πηγή δύναμης, αντοχής και εσωτερικής ανακαινίσεως.
Το δοξαστικό της Γονυκλισίας αποκαλύπτει τελικά ότι στο κέντρο της πραγματικότητας βρίσκεται η κοινωνία της αγάπης. Η Αγία Τριάδα φανερώνει τον τρόπο της αληθινής ζωής. Η σχέση γεννά πληρότητα, η κοινωνία χαρίζει νόημα και η αγάπη μεταμορφώνει τον κόσμο. Η δημιουργία αναδεικνύεται ως καρπός της θείας αγαθότητας, η ιστορία ως χώρος της θείας παρουσίας και ο άνθρωπος ως πρόσωπο προορισμένο να μετέχει στη χαρά της θείας κοινωνίας.
Γι’ αυτό και η Γονυκλισία της Πεντηκοστής αποτελεί μία βαθιά υπαρξιακή πράξη. Ο άνθρωπος γονατίζει ενώπιον του μυστηρίου της Αγίας Τριάδος και ανακαλύπτει το αληθινό μέτρο της ζωής του. Μαθαίνει να οικοδομεί σχέσεις εμπιστοσύνης, να καλλιεργεί την κοινωνία, να υπηρετεί το κοινό καλό, να σέβεται τη δημιουργία και να πορεύεται με τη βεβαιότητα της παρουσίας του Παρακλήτου. Έτσι η δοξολογία «Τριὰς ἁγία, δόξα σοι» γίνεται βίωμα, τρόπος υπάρξεως και μαρτυρία ελπίδας για τον άνθρωπο του σήμερα, ο οποίος εξακολουθεί να αναζητεί, μέσα από πολλές διαδρομές, εκείνη την κοινωνία αγάπης που μόνο ο Τριαδικός Θεός μπορεί να χαρίσει.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου