Εκκλησιάζοντας την Λογοτεχνία

Ομιλία - εισήγηση του Πρωτοπρεσβυτέρου του Οικουμενικού Θρόνου ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ, 

κατά την 6η Σύναξη Στελεχών Νεανικού Έργου της Ι. Μητροπόλεως Λευκάδος και Ιθάκης 

(Καρυώτες Λευκάδας, 13 Μαρτίου 2012)

1. Τι δεν ζητά η Θεολογία από την Λογοτεχνία

Κατ’ αρχήν επιθυμώ να γίνει σαφές ότι, στην προσπάθειά μας να ψαύσουμε την ενδεχόμενη σχέση της Τέχνης του Λόγου με την Θεολογία ή -πιο συγκεκριμένα εδώ- της Ποίησης με την Εκκλησιαστικότητα, μην αποπειραθούμε να θέσουμε στην προκρούστεια κλίνη κάποιους στίχους ποιημάτων και, με την μεζούρα των όποιων θρησκευτικών παραδεδομένων ή κατεστημένων μας, να βγάλουμε αβασάνιστα συμπεράσματα για τον ποιήσαντα. Θα ήταν λάθος επί της ουσίας και θα οδηγούσε σε ανάρμοστο και αδιέξοδο αποπροσανατολισμό εαυτών και αλλήλων.

Δεν είναι δυνατό και θεμιτό ν’ αναμένουμε ή και κάποτε -πράγμα άπρεπο- ν’ απαιτούμε ομολογία χριστιανικής ή άλλης πίστης από τον όποιον τεχνίτη του λόγου, επειδή ακριβώς η λογοτεχνία λειτουργεί κατά βάσιν ελεύθερα και αλογόκριτα, υπαινικτικά και μυστικά, επιθυμώντας να προσεγγίσει όσο γίνεται περισσότερους ευαίσθητους συνοδίτες και μάλιστα να προσληφθεί αρμοδίως από αυτούς. Οπωσδήποτε δεν είναι δυνατόν όλοι να συμπίπτουμε ως προς τα πιστεύματα με τους διπλανούς μας. Ο καθένας, ιδιαίτερα σε αυτή την εποχή της πολυπολιτισμικής δικτύωσης και της αμετροεπούς διαδικτύωσης, διαθέτει ανετότερη την ελευθερία της δικής του όρασης, της δικής του αντίληψης και της προσωπικής έκφρασής του.

Κατά συνέπειαν, χρειάζεται να κυριαρχεί ένας ειδικός / προσεκτικός τρόπος συνάντησης των θεολόγων ή θεολογούντων με την ετερότητα του Άλλου, την εκπεφρασμένη δια της λογοτεχνικής ενασχόλησης∙ χρειάζεται μια ιδιαίτερη μέθοδος ώσμωσης των πεποιθήσεων δύο υποθετικών συνομιλητών, ενός λογοτέχνη κι ενός θεολόγου, η οποία θα σέβεται αφενός μεν την δημιουργία του πρώτου, αφετέρου δε την εκκλησιαστική θέαση του δεύτερου, δίχως εκατέρωθεν ετικετοποιήσεις και περιθωριοποιήσεις, εάν διαπιστωθεί ότι υπάρχει κάτι (και σίγουρα θα γίνει αυτό), που δεν θα συνάδει με τις προσωπικές τού καθενός πεποιθήσεις. 

2.  Το βλέμμα του αναγνώστη, κριτήριο ερμηνείας

Αυτό το περίγραμμα ισχύει πολύ περισσότερο για τον ποιητικό λόγο, ο οποίος διακρίνεται για την πυκνότητα, την αυτοσυγκράτηση, την νυκτικότητα και -γιατί όχι;- την νηπτικότητά του, έστω και αν δεν εντάσσεται σε πλαίσια συγκεκριμένων δογμάτων. Η Ποίηση εν γένει διακρίνεται για την ανοικτότητά της. Εάν επιζητήσουμε μια ποίηση ακραιφνώς και σαφώς ορθόδοξη, θα έχουμε σφάλει, με την έννοια ότι δι’ αυτού του χαρακτηρισμού θα τής έχουμε προσδώσει a priori μια πρώτη χροιά στράτευσης. Και στράτευση δεν επιδέχεται η ανένταχτη και ασυμβίβαστη τέχνη του λόγου και δη του ποιητικού[1].

Κατά τον ποιητή και δοκιμιογράφο Δημήτρη Κοσμόπουλο, «Η Χριστιανικότητα (καλύτερα: η εκκλησιαστική συνειδητότητα), δεν μπορεί επ’ ουδενί να αποτελέσει στοιχείο ιδεολογικής ταυτότητας. Είναι χάρισμα μετοχής σε μια κοινή εμπειρία. Ο όρος “χριστιανική ποίηση” παραπέμπει σε μια ιδεολογική κατάχρηση. Κι επειδή, στην ποίηση, […], τοποθετούμαστε και κρίνουμε εκ του αποτελέσματος, μόνο θυμηδία ή θυμό μάς προκαλούν τα ποιήματα μιας συγκεκριμένης “χριστιανικής” κατηγορίας»[2].

Σύμφωνα με τον Hans-George Gadamer, τον Jacques Derrida και τον Umberto Eco, η ανάγνωση ενός λογοτεχνικού κειμένου υπό το φως της θεολογίας αφορά περισσότερο στον τρόπο, με τον οποίον ο αναγνώστης ανταποκρίνεται και ελεύθερα καθορίζει την θεολογική σημασία, που μπορεί να έχει ένα λογοτεχνικό κείμενο. Τότε ο αναγνώστης αποτιμά θεολογικά το κείμενο, δίχως να νοιάζεται αν η ερμηνεία του ανταποκρίνεται στις προθέσεις του συγγραφέα ή αν και κατά πόσον αυτή η «ανάγνωση» συνιστά τη μία και μοναδική σωστή ερμηνεία του συγκεκριμένου κειμένου[3]. Η πείρα μάς έχει καταδείξει ότι, εάν ο εκάστοτε αναγνώστης κοινωνεί του Θείου, εμφορούμενος από ασκητικό πνεύμα και νήφουσα καρδιά, όλα (μα όλα) τα θεωρεί θεούμενα και θεοειδή∙ αντίθετα, εάν είναι επενδυμένος το σαρκικό φρόνημα και τα συμπαρομαρτούντα, όλα (μα όλα) τα θεωρεί σαρκοεξαρτώμενα και σαρκοπρεπή. Όσο εγγύτερα λοιπόν βρίσκονται οι άνθρωποι στην τελείωση διά της θείας συνάφειας, τόσο συχνότερα αναγνωρίζουν τον βηματισμό του Θεού παντού τριγύρω τους, ακόμη και στα πιο απίθανα ή απόξενα σημεία της ύπαρξης, διότι έχει την δύναμη και την θέληση να υπάρχει ως «πανταχού παρών και τα πάντα πληρών»[4]. Το υποστηρίζει τούτο ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης, προσεγγίζοντας ερμηνευτικά το Άσμα Ασμάτων, το έξοχα ποιητικό και εντούτοις αμφίσημο βιβλίο της Παλαιάς Διαθήκης[5].

Το ορθόδοξο προκύπτει, δεν προϋποτίθεται, πολλές φορές μάλιστα με όχημα την αμφιβολία, την δυσπιστία ή κάποτε και την -σε πρώτη ανάγνωση- απάρνηση του θείου. Ο θεολογικός λόγος, έστω κι αν είναι συγκεκαλυμμένος, αποπνέει ευθύς εξ αρχής «οσμήν ευωδίας πνευματικής», την οποία συλλαμβάνουμε δια των πνευματικών δικών μας δυνατοτήτων, κάποτε μάλιστα τις ιδρύουμε εμείς ως αναγνώστες / αποδέκτες ενός λογοτεχνικού κειμένου. Διότι το ζητούμενο στην Τέχνη του Λόγου -θα μού επιτρέψετε να ισχυρισθώ- δεν είναι τόσο το τι πραγματολογικά απορρέει από το κείμενο, αλλά κυρίως το τι ο αποδέκτης συλλαμβάνει, συχνά δε το τι νέο αυτός μπορεί να δημιουργήσει για την δική του ωφέλεια. Γι’ αυτό ακριβώς πάντοτε πίστευα ότι αποτελεί αστοχία ή και στάση βεβήλωσης για ένα λογοτεχνικό κείμενο το να αναλύεται τόσο συγκεκριμένα και τόσο ιατρικοχειρουργικά από πλευράς των φιλολόγων, να εξετάζεται μάλιστα δι’ αυτών των μεθόδων π.χ. στις πανελλαδικές εξετάσεις και το μόνο βέβαιο που προκύπτει εντέλει απ’ όλη αυτή την διαδικασία είναι η καταγεγραμμένη απέχθεια της νέας γενιάς προς τα λογοτεχνικά κείμενα, επειδή ποτέ τους δεν κατάφεραν να προσλάβουν όλα εκείνα, τα οποία δήθεν «θέλει να πει ο ποιητής» και που τούς καλεί ν’ αποστηθίζουν με κάθε τρόπο -δυνατό και αδύνατο- η παιδεία και κυρίως η παρα-παιδεία της σύγχρονης Ελλάδας. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι η φράση «τι θέλει να πει ο ποιητής», χρησιμοποιούμενη μάλιστα και από τη νέα γενιά ειρωνικά ή περιπαικτικά, δηλοί την αδυναμία κατανόησης των λεγόμενων του συνομιλητή μας, όταν εκείνος εκφράζεται ακαταλαβίστικα…

Αναφέρω δύο χαρακτηριστικές ενστάσεις επί της ανωτέρω λανθασμένης φιλολογικής τακτικής: Η Κική Δημουλά κατέθεσε προ ετών δημόσια την βαθιά στεναχώρια της ότι οι μαθητές μπαίνουν στην διαδικασία μιας συγκεκριμένης και δυσνόητης ερμηνείας της ποίησής της, ως κριτηρίου μάλιστα για την εισαγωγή τους στα πανεπιστήμια. Ο Οδυσσέας Ελύτης, εξάλλου, εξέφραζε συχνά-πυκνά την απογοήτευσή του για τον τρόπο με τον οποίον τον ερμηνεύουν οι διάφοροι. Επειδή στις κρίσεις μας όμως χρειάζεται να προτείνουμε μια κάποια διέξοδο, προσωπικά ονειρεύομαι ένα μάθημα λογοτεχνίας στα σχολεία μας, κατά το οποίο θα εκπαιδεύεται από τα πρώτα χρόνια του ο μαθητής, εξ αφορμής ενός συγκεκριμένου λογοτεχνήματος, να καταθέτει τα δικά του βιώματα, τις δικές του σκέψεις, τις δικές του ψυχοπνευματικές τάσεις κι ενστάσεις. Έτσι θα προέκυπτε μια νέα δημιουργία, τα παιδιά θα εξέφραζαν την ψυχή τους ανετότερα και ειλικρινέστερα, ίσως μάλιστα να προέκυπταν δι’ αυτής της μεθόδου οι νεότεροι λογοτέχνες μας, προς τους οποίους θα είχε δοθεί η ευκαιρία να ξανοίξουν τον έσω άνθρωπό τους.

3. Τρεις περιπτώσεις, δείγματος χάριν

Μια και αναφερθήκαμε στους δύο ανωτέρω Νεοέλληνες Ποιητές μας, ιδιαίτερα αναγνωρίσιμους και αγαπητούς από το αναγνωστικό κοινό του τόπου μας και όχι μόνον, αξίζει να μείνουμε για λίγο στο έργο τους, χάριν παραδείγματος. Και οι δύο -όπως κι ένας τρίτος, εξίσου αγαπητός, ο Γιάννης Ρίτσος, που επίσης επικαλούμαστε- ουδέποτε έκαμαν ομολογία χριστιανικής ή ελληνορθόδοξης πίστης, αλλά στο έργο τους ξεδιακρίνουμε στίχους-κλειδιά, δια των οποίων μπορούμε ν’ ανοίξουμε τις πύλες τού πραγματικά ορθόδοξου κόσμου μιας βαθιάς και ειλικρινούς εκζήτησης του θείου, μιας εναγώνιας προσδοκίας των Εσχάτων. Μεταχειρίζομαι μικρά σπαράγματα από έργα τους:

α) Γράφει η Κική Δημουλά:

«[...]

Όχι όχι μη μου μιλάς για τις αόρατες

συνεχείς εκείνες παρουσίες. Είδαμε

σε τι μαρτύριο ψαύσεως τυφλής μάς υπέβαλαν.

Μεγάλωσα όχι θέλω ξεκάθαρους πια

ορατούς λογαριασμούς

ή σε αγγίζω Ιησού

ή Ανασταίνεσαι δια παντός από κοντά μου»[6].

Πώς προσεγγίζω τους στίχους αυτούς; Είναι τόσο σφοδρή και επιτακτική η διάθεση της ποιήτριας για άμεση ψαύση του Ιησού, ώστε οδηγείται, όχι πια σε μια δεητική εκζήτηση, αλλά στην διεκδικητική απαίτηση του ζωοποιού και ζωογόνου αγγίγματος του Κυριακού Σώματος. Η απαίτηση είναι τόσο γοερή, ώστε νομίζει κανείς -σε μια πρώτη ανάγνωση- ότι πρόκειται για μια σχεδόν ασεβή ενατένιση του Αναστάντος. Και όμως! Συμβαίνει το αντίθετο. Η ποιήτρια αποτείνεται σ’ Εκείνον, με την ίδια απαιτητική παρρησία, με την οποίαν το κάθε παιδί (έστω και ως άσωτος γιος) εκμαιεύει από τον γονέα του ό,τι τού είναι ποθητό, δίχως ν’ ανέχεται την αναβολή δι’ ενός νεότερου «μη μου άπτου»! Επειδή, κατά την εύστοχη έκφραση του Μοναχού Νικοδήμου, ενός αξιόλογου συγκαιρινού μας τεχνίτη του λέξεων, «Ο ποιητής, όπως ο άσωτος γιος, ζητάει συνειδητά από τη θεότητα το μερίδιο που του ανήκει»[7].

β) Γράφει ο Οδυσσέας Ελύτης:

«Αν είναι να πεθάνεις

πέθανε

αλλά

κοίτα να γίνεις

ο πρώτος πετεινός μέσα στον Άδη»[8].

Τι θεολογικότερο θα μπορούσε να εκφράσει ένας μη θεολόγος ποιητής τής σήμερον σταυρικής εποχής μας; Το βέβαιο του θανάτου δύναται να ανατραπεί δια του εγερτήριου κηρύγματος της Ανάστασης στο κράτος του Άδη. Το κεντρί του Χαμού δεν θα δύναται πια να ισχύει, εφόσον ακουσθεί το άγγελμα της νέας ημέρας (ως λάλημα πετεινού κατάφασης και όχι άρνησης ή προδοσίας), το οποίο μπορεί να κηρυχθεί από τον κάθε κεκοιμημένο, εάν με τον βίο και την πολιτεία του έχει χαριτωθεί με αυτή την αναστάσιμη προοπτική!

γ) Εν τω μεταξύ, παντού στα πέριξ καραδοκεί η Απουσία. Η περιρρέουσα ατμόσφαιρα παραπέμπει σε υπαρξιακή έκπτωση, σε μεγαλοβδομαδιάτικη θλίψη και ανεστιότητα. Μόνον η θυσία του Ενός, του μόνου επιμένοντος στην άκρα ταπείνωση εξ Αγάπης πολλής, ανθίσταται στην παρακμιακή αυτήν κατάσταση του τοπίου. Είναι σκέψεις που διατυπώνω, καθώς μελετώ το ποίημα «Τα καρφιά» του Γιάννη Ρίτσου:

«Κι αυτό περιττό κι εκείνο και τ’ άλλο.

Ψόφησε το σκυλί, ψόφησε τ’ άλογο.

Ο άδειος κουβάς κάτω απ’ τη σκάλα.

Πλανόδιοι ψαράδες φωνάζουν στο δρόμο.

Το σπίτι βουίζει απουσία και μες στον καθρέφτη

χλωμός ο Εσταυρωμένος σφίγγει

φιλάργυρα στις φούχτες του τα δυο καρφιά του.[9]»

4. Η πολυσημία των λέξεων ως προφητεία κι έκφραση των Εσχάτων

Δεν πρέπει να διαφεύγει της προσοχής μας ότι, ούτως ή άλλως, οι λέξεις όλες διακρίνονται για την πολυσημία τους, οι δε Πατέρες της Εκκλησίας ερμήνευαν και επανερμήνευαν το ίδιο έργο, αποκαλύπτοντας κάθε φορά νεότερα, λανθάνοντα ή κεκρυμμένα νοήματά του[10]. Ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης, συλλαμβάνοντας άριστα την παράμετρο αυτήν και γράφοντας προς Ευνόμιον, ισχυρίζεται τα ακόλουθα αξιομνημόνευτα:

«[…] ο Κύριος ονομάζεται από τη Γραφή με διάφορα επι-νοήματα και “κατάρα” και “αμαρτία” και “δαμαλίδα ξέφρενη” και “λιονταρόπουλο” και “αρκούδα σε δύσκολη θέση” και “λεοπάρδαλη” και τα όμοια. Οι άγιοι και οι θεοφόροι άνδρες διατρανώνουν εύστοχα με αυτά τα ονόματα το σκοπό του νοήματος προς τον οποίο απέβλεπαν, αν και υπό μια πρώτη οπτική φαίνονται να είναι κάπως διαβλητά. Καθένα από αυτά, αν κάποιος δεν δεχτεί ότι λέγονται για το Θεό σύμφωνα με την ευσεβή πρόθεση του νοήματος, δεν θα αποτελούσε μία λέξη καθαρή από την υπόνοια της ασέβειας. […]»[11].

Κύριο μέλημα και (προσ)ευχής έργο θα ήταν να υπάρχει σ’ ένα λογοτέχνημα -και δη σ’ ένα ποιητικό έργο- ο προφητικός χαρακτήρας και προσανατολισμός του, ώστε να λειτουργεί αποκαλυπτικά και, μέσω της αναπαράστασης, να προσφέρει στους ανθρώπους ουσιαστική γνώση των όντων, σύμφωνα με την σχετική άποψη του Ζήσιμου Λορεντζάτου[12]. Ας θυμηθούμε τον ρόλο των Προφητών προ Χριστού: Με όποιο κόστος για την σωματική ακεραιότητά τους, αναλάμβαναν εγερτήριο έργο στις κοινωνίες που ζούσαν, αναστάτωναν αναστατικά τον λαό, ψέγοντας άρχοντες και αρχόμενους για την εφαρμοσμένη έπαρσή τους, ενώ ταυτόχρονα κήρυτταν την εγγύτητα του Ερχόμενου και Αναμενόμενου, την συνάντηση του οποίου θα πετύχαινε ο σκοτισμένος λαός μόνο με την Μετάνοια.

Προσωπικά θέλγομαι από τους ποιητές, οι οποίοι δρουν ως σύγχρονοι Προφήτες, καθώς συστενάζουν και αυτοί, ταλαίπωροι μέσα στον βαρυαλγούντα καιρό και τόπο μας! Και δεν είναι λίγοι ή αμελητέοι, αν και οι σύγχρονες πλατείες, όπου οι περισσότεροι (δια)δηλώνουν την παρουσία τους, είναι πλέον τα ιντερνετικά fora και συχνά η αγωνιώδης κραυγή τους επικαλύπτεται από την γρηγοράδα της διαδικτυακής πολυφωνίας και του κατακλυσμού των πληροφοριών.

 Υπάρχουν όμως αυτοί οι σύγχρονοι Προφήτες και λένε τα πράγματα ευθαρσώς, με τ’ όνομά τους! Καλούν τον λαό σε αλλαγή νοοτροπίας (έναν λαό, που ο Σολωμός έχει ονομάσει «πάντοτ’ ευκολοπίστευτο και πάντα προδομένο»[13]), έναντι της πτώσης, στην ροπή της οποίας ήδη έχουμε γλιστρήσει, εξαιτίας της πολυειδούς «λαμογιάς», που ευδοκιμεί εντός εκτός και τής επιτρέψαμε -αλίμονο- να μας οξειδώσει εντελώς. Στην πεποίθησή μου αυτήν βρίσκω σύμμαχο τον William Blake, ο οποίος, στο βιβλίο του Οι Γάμοι του Ουρανού και της Κόλασης, γράφει: «η Ποίηση είναι προφητεία και ο Ποιητής σε όλες τις μεγάλες εποχές φέρνει για τους άλλους ή για λογαριασμό των άλλων το μήνυμα του Θεού»[14].

Όμως και με την άλλη σημασία θα μπορούσε να θεωρηθεί Προφήτης ο Ποιητής. Κατά τον Ματθαίο Μουντέ, «Είναι ένας προφήτης, ένας οραματιστής – ένας “nabi” κατά την εβραϊκή ονομασία. Δηλαδή ένας “βλέπων”. […] Έτσι μπορεί να δει, να νοιώσει, να μιλήσει και να εξηγήσει. Μην ξεχνάτε πως οι ποιητές στην αρχαιότητα εθεωρούνταν ως “ερμηνείς των θεών”»[15].

Αλλά και ο εσχατολογικός χαρακτήρας της σύγχρονης Ποίησης αποτελεί το ζητούμενο από πλευράς των θεολόγων, ώστε να συνταιριασθεί και να συμπορευτεί με τον εκκλησιαστικό λόγο. Η Εκκλησία ανά πάσα στιγμή και ώρα της δισχιλιετούς πορείας της εντός του ιστορικού γίγνεσθαι βιώνει λειτουργικά / λατρευτικά την ανάμνηση του Μέλλοντός της[16], δεδομένου ότι παραδεχόμαστε ότι η Εκκλησία είναι, όχι αυτό που είναι ή που ήταν, αλλά κυρίως αυτό που θα είναι, καθώς στην χριστιανική σκέψη τα Έσχατα είναι παράγοντες που νοηματοδοτούν τα πρώτα και όχι τα πρώτα στα Έσχατα[17]!

Κατ’ αναλογίαν της πεποίθησης αυτής, ο Ελύτης έχει γράψει: «Ζω για τότε που δεν θα υπάρχω»[18]. Τούτο -νομίζω- αποδίδει επακριβώς το ανωτέρω θεολογικό σκεπτικό και ζητούμενο. Τι καλά, να μπορούσαμε να είχαμε κατορθώσει να μην ζούμε τόσο δεμένοι με τον ενθάδε τόπο μας, μη έχοντες «μένουσαν πόλιν», αλλά να επιζητούσαμε την «μέλλουσαν»[19]! Πολλές κρίσεις θα είχαμε αποφύγει!...

5. Με το σφυρί των λέξεων

Όλα τούτα και άλλα τόσα είναι και μπορεί η Ποίηση ως πρέσβειρα της ανθρώπινης εσωτερικότητας είτε στην Εκκλησία του Δήμου, είτε στην Εκκλησία του Χριστού. Ευχή και προσευχή μας είναι να βρεθεί τρόπος σωστικής ενυδάτωσης του αφυδατωμένου λαού μας -κυρίως στην άνυδρη εποχή μας- με στίχους παυσίλυπους, με ποιήματα παραμυθητικά, με λογοτεχνήματα δροσιστικά της ψυχής. Μακάρι όλοι, ως αναγνώστες πλέον, ν’ αφουγκραζόμαστε και να προσλαμβάνουμε τον έλλογο λόγο όλων εκείνων, οι οποίοι με το σφυρί των λέξεών τους ξεκαρφώνουν τον κάθε αποκλεισμό απ’ τα περίκλειστα πατζούρια της ψυχής μας, ελπίζοντας κάποτε να διαπλατωθούν στο Φως, το αναστάσιμο Φως, που μάς μέλλει!!!

Κατακλείω τις σκέψεις μου μ’ ένα ποίημα του Θεσσαλονικιού δημιουργού Τάκη Βαρβιτσιώτη, υποστηρικτικό των όσων προαναφέρθηκαν:

ΑΝΕΡΜΗΝΕΥΤΕ ΛΟΓΕ[20]

La palabra un ala de silencio

PABLO NERUDA

Ανερμήνευτε λόγε

Του διαστήματος εσύ μουσική

Όπου η αιώνια αρχή

Αναπάλλεται

Ψίθυρε κανενός

Των λέξεων μαρμαρυγή

Ακαταμέτρητο φως

Που έρχεσαι να με συναντήσεις

Από τη στέρνα της σιωπής

Διάφανο κρύσταλλο που με διδάσκεις

Είδωλο της ψυχής

Έρως παντοτινά δικός μου

Άστρο κρυφό

Παραγνωρισμένο

Μέσα στην άβυσσο του κόσμου.

---

[1] Πρβλ. όσα αναφέρονται επ’ αυτού στο: Δημήτρη Αγγελή, «Η ποιητική ενοίκηση στον κόσμο. Μικρή σπουδή στην ποίηση του Γιώργου Θέμελη», Πρακτικά Ημερίδας «Θεολογία και Λογοτεχνία», εκδ. Ιεράς Μητροπόλεως Μεσσηνίας, Καλαμάτα 2011, σ. 55 εξ.

[2] Δημήτρη Κοσμόπουλου, «Ο λάκκος του άδειν», Σύναξη 70 (Απρίλιος – Ιούνιος 1999) 35 εξ. Πρβλ. την ακόλουθη απαισιόδοξη θέση: «[…] Αν εξακολουθήσουμε να ψάλλουμε τους νέους αγίους μας με τον τρόπο του π. Γερασίμου [εννοεί, του Μικραγιαννανίτη] και όχι στη ζωντανή μας γλώσσα, δεν θα έχουμε ποτέ λειτουργική νεοελληνική ποίηση. Γιατί η χριστιανική ποίηση σήμερα έχει μια παρουσία στα Γράμματά μας, που πρέπει να μπει στο λειτουργικό και ποιμαντικό χώρο (λ.χ. αρχικά στα κατηχητικά, στα κηρύγματα, στα σχολικά εγχειρίδια). Αλλά αυτό απαιτεί μιαν άλλη προοπτική, που δεν διαφαίνεται προς το παρόν.» [Πάνου Λαλιάτση, «Η λειτουργία της χριστιανικής ποίησης», Σύναξη 20 (Οκτώβριος – Δεκέμβριος 1986) 43].

[3] Βλ. Σπ. Αθανασοπούλου, «Ορθοδοξία και Λογοτεχνία», στο: Σπυριδούλας Αθανασοπούλου-Κυπρίου – Σταύρου Γιαγκάζογλου – Αναστασίου Μαρά, Η Ορθοδοξία ως Πολιτισμικό Επίτευγμα και τα Προβλήματα του Σύγχρονου Ανθρώπου, εκδ. Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, Πάτρα 2008, τ. 3 (Ορθοδοξία και [Μετα-] Νεωτερικότητα), 87.

[4] Από το Δοξαστικό της Πεντηκοστής.

[5] «[…] τι γαρ αν γένοιτο τούτου παραδοξότερον ή το αυτήν ποιήσαι την φύσιν των ιδίων παθημάτων καθάρσιον διά των νομιζομένων εμπαθών ρημάτων την απάθειαν νομοθετούσαν τε και παιδεύουσαν; ου γαρ λέγει το δειν έξω των της σαρκός γίνεσθαι κινημάτων και νεκρούν τα μέλη τα επί της γης και καθαρεύειν από των εμπαθών ρημάτων τω στόματι, αλλ’ ούτω διέθηκε την ψυχήν, ως δια των απεμφαίνειν δοκούντων προς την καθαρότητα βλέπειν, διά των εμπαθών ρήσεων την ακήρατον ερμηνεύων διάνοιαν, έν μεν δη τούτο δια των προοιμίων ημάς παιδευσάτω ο Λόγος, το μηκέτι ανθρώπους είναι τους επί τα άδυτα των του βιβλίου τούτου μυστηρίων εισαγομένους αλλά μεταποιηθήναι τη φύσει διά της του Κυρίου μαθητείας προς το θειότερον, […]» [Γρηγορίου Νύσσης, “In Cantium canticorum”, στο Langerbeck (επιμ.), Gregorii Nysseni opera, Brill, Leiden, The Netherlands 1986, τ. 6, 29]. Βλ. περισσότερα, στο: Σπ. Αθανασοπούλου, ό.π., σσ. 119-121 («Ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης και η ερμηνευτική ευθύνη του/της αναγνώστη/τριας»).

[6] Κικής Δημουλά  Ήχος απομακρύνσεων, 5^η εκδ. Ίκαρος, Αθήνα 2005, σ. 61.

[7] Από Τα ιερά Κείμενα ενός Μοναχού, του Μοναχού Νικοδήμου, 1998. Το βρίσκω στο: Του ίδιου, Αναδάσωση μνήμης, εκδ. Αρμός, Αθήνα 2008, σ. 7.

[8] Οδυσσέα Ελύτη, Σηματολόγιον, εκδ. Ερμείας, Αθήνα 1980, σ. 95.

[9] Γιάννη Ρίτσου, Αργά, πολύ αργά μέσα στη νύχτα, εκδ. Κέδρος, Αθήνα 1991, σ. 157.

[10] Βλ. Σπ. Αθανασοπούλου, ό.π., σ. 88.

[11] Βλ. ό.π.

[12] Ζ. Λορεντζάτου, Το Χαμένο Κέντρο, σ. 333 εξ. και 362.

[13] Από Επίγραμμα του Διονυσίου Σολωμού.

[14] W. Blake, Οι Γάμοι του Ουρανού και της Κόλασης, μτφρ. Ζ. Λορεντζάτος, εκδ. Διάττων, Αθήνα 1986, σ. 18.

[15] Ματθαίου Μουντέ, «Οι Γείτονες του Θεού», Σύναξη 20 (Οκτώβριος – Δεκέμβριος 1986) 28.

[16] Μητροπολίτου Περγάμου Ιωάννου Ζηζιούλα, Ευχαριστίας Εξεμπλάριον, εκδ. Ευεργέτις, Μέγαρα 2009, σσ. 185-199.

[17] Βλ. Παντελή Καλαϊτζίδη, «Θεολογικές προϋποθέσεις του διαλόγου με τη μοντέρνα λογοτεχνία», Νέα Εστία 1776 (Μάρτιος 2005) 334 εξ.

[18] Οδυσσέα Ελύτη, Τα ελεγεία της Οξώπετρας, εκδ. Ίκαρος, Αθήνα 1991, σ. 21.

[19] Εβρ 13, 14.

[20] Τάκη Βαρβιτσιώτη, Τα δώρα των μάγων, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 1999, σ. 10.

*** Τα έργα που κοσμούν το δοκίμιο είναι του Χρήστου Μποκόρου.

Για το αν και κατά πόσον μπορεί να συναντηθεί ο εκκλησιαστικός λόγος με την σύγχρονη λογοτεχνική δημιουργία

  Απόψε στους Καρυώτες της Λευκάδας  

Απόψε το βράδυ, στον ναό των Ταξιαρχών στο όμορφο προάστιο των Καρυωτών Λευκάδας, πραγματοποιήθηκε η έκτη για φέτος συνάντηση των στελεχών του νεανικού έργου της Μητρόπολης Λευκάδος και Ιθάκης. Επίσημος καλεσμένος του οικείου Μητροπολίτου κ. Θεοφίλου και του Κέντρου Νεότητος ήταν ο π. Παναγιώτης Καποδίστριας, ο οποίος εισηγήθηκε το θέμα "Εκκλησιάζοντας την Λογοτεχνία", δηλαδή μίλησε για την σχέση Θεολογίας και Λογοτεχνίας ή πιο συγκεκριμένα Εκκλησίας και Ποίησης, μάλιστα δε πώς θα μπορούσε να προσληφθεί από τους νέους, που συχνάζουν σε Ενοριακές Νεανικές Συνάξεις, λογοτεχνικά έργα σύγχρονων δημιουργών, τα οποία όμως δεν φέρουν την χριστιανική ετικέτα ή και σε κάποιες περιπτώσεις είναι αντίθετα με τα χριστιανικά πιστεύω. 

[Την εισήγηση θα μπορέσετε στο εγγύς μέλλον είτε να την αναγνώσετε, είτε να την δείτε και να την ακούσετε από τις σελίδες μας εδώ]. 

Παρέστησαν περί τα πενήντα (50) στελέχη της Μητροπόλεως, τα οποία εξέφρασαν ποικίλες γνώμες και απόψεις, ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες πάνω στα θέματα και τους προβληματισμούς, που έθεσε ο π. Παναγιώτης. Την συζήτηση διηύθυνε ο υπεύθυνος του Κέντρου Νεότητας π. Ιωαννίκιος Ζαμπέλης, ενώ ο Σεβ. Μητροπολίτης κ. Θεόφιλος είχε από έναν καλό λόγο για όλους, πολύ δε περισσότερο εξέφρασε ξανά και ξανά το αμέριστο ενδιαφέρον και την πατρική αγωνία του για τα νέα παιδιά, στα οποία ανήκει το μέλλον του κόσμου μας. 

Ο Εφημέριος των Καρυωτών π. Νεκτάριος, ο οποίος -σημειωτέον- είναι και δάσκαλος, εκτός από την καλοσύνη του και την ωραία σκέψη, την οποία σε κάθε περίπτωση εξέφρασε, είχε -μαζί με τους συνεργάτες του- ετοιμάσει πλούσια κεράσματα στο διάλειμμα της σύναξης. 

Φωτογραφίες: Νεκτάριος Φατούρος και Αθηνά Σαραντίδη

Στον Μεγάλο Σκιαθίτη

Ποίημα της Άννας Τσουκαλά-Κουφού

Στα συναξάρια θα τον βρουν

πάρεδρο με τους αγίους,

συνδαιτυμόνα του παράδεισου.

Στη Σκιάθο

εκ περιτροπής 

θα αναδύεται,

όταν τα έργα του θα εγκωμιάζονται

στην άκρη κάποιας γρίλιας

χαμηλοθώρης θα ίσταται.

Στη δίκη της Φραγκογιαννούς

και στην παράσταση,

θα υπογράφει την αθώωσή της

ορώντας τα δρώμενα,

με μολυβένιο χέρι,

επαναστάτης της ισότητας.

Στο αργυρό ακρογιάλι θα φτερουγίζει

με ιερή κατάνυξη

κάθε πανσέληνο.

Κοσμοκαλόγερος

δυνάστης των εθίμων

Άγιος, Ρωμιός, Πανέλληνας.

Στους Δεύτερους Χαιρετισμούς απόψε

Σε κλίμα γλυκύ απευθύναμε κι απόψε -Β΄ Παρασκευή της Μεγάλης Σαρακοστής- τα πρέποντα "Χαίρε" στην Παναγία, συναγμένοι στον ναό της Παναγούλας μας, εδώ στο Μπανάτο.  Ο καιρός ήταν συννεφιασμένος, αλλά ζεστός κι έτσι ευάριθμοι συνενορίτες ήρθαν στην εκκλησία, για να χαιρετήσουν την Μητέρα του Θεού και όλων μας.

Ο Εφημέριός μας αναφέρθηκε στον μητρικό ρόλο της Θεοτόκου για όλους μας. Κάθε φορά μάς δέχεται, όπως και η μητέρα μας, σκορπίζοντας παρηγοριά, αναψυχή και ανάπαυση, ενώ τριγύρω μας σείεται ο κόσμος, εξαιτίας των πολλαπλών προβλημάτων. Εκείνη όμως αποτελεί την σταθερή αξία, από την οποία προέρχεται η ζωή, η όντως Ζωή, ο Λυτρωτής του κόσμου Χριστός.

Οπτικοακουστικό υλικό: Γιάννης Καποδίστριας

"Εκκλησιάζοντας την Λογοτεχνία" στην Λευκάδα

Ο Σεβ. Μητροπολίτης Λευκάδος και Ιθάκης κ. Θεόφιλος, με επιστολή του από 23ης Φεβρουαρίου 2012  προς τον Πρωτοπρεσβύτερο του Οικουμενικού Θρόνου Παναγιώτη Καποδίστρια, τον προσκάλεσε ως επίσημο ομιλητή στην έκτη για φέτος Σύναξη των στελεχών του νεανικού Έργου της Μητροπόλεώς του, αναπτύσσοντας το θέμα:

"Εκκλησιάζοντας την Λογοτεχνία".

Η συνάντηση, που εντάσσεται στο πλαίσιο των δράσεων του Κέντρου Νεότητος της Μητροπόλεως Λευκάδος και Ιθάκης, προγραμματίζεται να γίνει αύριο Τρίτη, 13 Μαρτίου 2012, στις 6 το απόγευμα, στον ιερό Ενοριακό ναό Παμμεγίστων Ταξιαρχών Καρυωτών Λευκάδας. 

Πώς θα ήταν ο κόσμος χωρίς τις μεταμοσχεύσεις;

Γράφει ο ιατρός ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΣΚΑΡΤΣΗΣ*

[Εισαγωγικό άρθρο για την εκδήλωση περί Μεταμοσχεύσεων, την οποία προετοιμάζει για τον ερχόμενο Μάιο το  Κέντρο Λόγου Ενορίας Μπανάτου "Αληθώς"]

Κάθε χρόνο 100.000 άνθρωποι λαμβάνουν ένα μόσχευμα για να ξαναγεννηθούν. Για όλους αυτή η ιατρική πράξη παρομοιάζεται με το πέρασμα από τον θάνατο στην ζωή πάλι. Για τους ασθενείς όμως που τελικά δεν λαμβάνουν το μόσχευμα; Και πιστέψτε με, αυτοί ειναι πολλαπλάσιοι αυτών που τελικώς λαμβάνουν το μόσχευμα. Αυτό το γεγονός πρέπει διαρκώς να μας υπενθυμίζει οτι εδώ υπάρχει ένα κενό. Η επιστήμη προσπαθεί να βρεί είτε τρόπους να δημιουργήσει τεχνητώς όργανα στο μέλλον είτε να αυξήσει την επιβίωση των ήδη μεταμοσχευσθέντων με καινούργιες θεραπευτικές τεχνικές. Τι γίνεται όμως όταν εμείς οι ίδιοι παίρνουμε τα όργανα μαζί μας μετά θάνατον; Έχουμε σκεφτεί οτι κάθε λεπτό κάποιοι συνάνθρωποι χάνουν την ζωή τους βυθισμένοι μέσα στην χρόνια απελπισία οτι δεν υπάρχει όργανο για αυτούς; Αυτό το άρθρο δεν συζητάει επιστημονικά θέματα περί μεταμοσχεύσεων πέρα από το κοινώς εννοούμενο - πόσο ανάγκη έχουμε τις μεταμοσχεύσεις.

Κάθε μέρα κατά μέσο όρο 18 άνθρωποι χάνουν την ζωή τους λόγω έλλειψης οργάνων. Κάθε 12 λεπτά ένας ακόμα συνάνθρωπός μας προστίθεται στην λίστα αναμονής για μεταμόσχευση. Αυτά τα στοιχεία έρχονται από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οπότε μπορούμε να φανταστούμε οτι στην Ελλάδα η ανάγκη είναι ακόμα μεγαλύτερη. Στην Ελλάδα υπάρχει η υποδομή και η τεχνογνωσία από το ιατρικό προσωπικό για να γίνονται οι μεταμοσχεύσεις. Παρ' ολ' αυτά, ο ελληνικός πληθυσμός ειναι «αποκλεισμένος» από αυτή τη θεραπεία. Και ακριβώς εδώ ειναι το κενό.

Εκτός όμως από την άμεση επίπτωση της έλλειψης μεταμοσχεύσεων στην επιβίωση και την ποιότητα ζωής, από επιστημονικής πλευράς οι μεταμοσχευτικές πρακτικές έχουν πολλά να δώσουν και σε άλλες ειδικότητες της Ιατρικής. Παραδοσιακά, η επιστημονική έρευνα στο τομέα των λοιμώξεων προσέφερε πολλά αρχικά στην ανάπτυξη του τομέα της ανοσολογίας μεταμοσχεύσεων, έτσι ώστε να μειωθεί ο ρυθμός απόρριψης των μοσχευμάτων. Σήμερα, η έρευνα στον τομέα των μεταμοσχεύσεων ανταποδίδει αρκετές γνώσεις και πολύτιμα εργαλεία στην κατανόηση και θεραπεία επιθετικών ανθεκτικών λοιμώξεων. Στον τομέα της ογκολογίας επίσης. Μηχανισμοί οι οποίοι εξετάσθηκαν στο πλαίσιο των μεταμοσχεύσεων μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος στην καταπολέμηση διαφόρων ειδών καρκίνου.

Τέλος, πέρα απο την προώθηση της σωματικής υγείας μας, οι μεταμοσχεύσεις μάς διδάσκουν οτι υπάρχει ελπίδα ακόμα και όταν τα εμπόδια φαντάζουν ανυπέρβλητα. Συμβολίζουν την ιδέα του αλτρουισμού, στην προσπάθειά μας για πρόοδο.

---------------------

* Ο Νικόλαος Σκαρτσής γεννήθηκε το 1985, ζακυνθινής καταγωγής και ειναι ιατρός- ερευνητής, απόφοιτος της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστήμιου Πατρών. Πραγματοποίησε έρευνα στο τομέα των μεταμοσχεύσεων και αγγειακών προσπελάσεων στα Πανεπιστήμια του Μαϊάμι και Χάρβαρντ της Βοστώνης.

Η εορτή του θριάμβου της Ορθοδοξίας και η λιτάνευση των αγίων Εικόνων

  Σήμερα, 4.3.2012, το πρωί στον Ναό της Παναγούλας Μπανάτου 

Όπως σε κάθε ορθόδοξο ναό, γιορτάσαμε σήμερα και στην Ενορία μας, εδώ στο Μπανάτο της Ζακύνθου, τον θρίαμβο της Ορθοδοξίας και την αναστήλωση των ιερών Εικόνων. Ευάριθμοι ενορίτες μας προσήλθαν στην επίσημη αυτήν Ευχαριστιακή Σύναξη και μάλιστα μετέλαβαν των Αχράντων Μυστηρίων.

Ο π. Παναγιώτης, αναφερόμενος στην σημασία της εορτής, τόνισε την χρεία η Ορθόδοξη Εκκλησία να παρέχει "εις πάντα τα έθνη" λόγο παρηγορητικό, να σπέρνει Αλήθεια και Αγάπη, δηλαδή τον ίδιο τον Θεό, πασχίζοντας να μην περιορίζεται στην -κάποτε στείρα- συντήρηση της Ορθοδοξίας της, αλλά να αποβαίνει η κάθε εκκλησιαστική κίνησή της σε Ορθοπραξία κι εντέλει να τελεσφορεί. Η ιεραποστολική λοιπόν υπερπροσπάθειά της, που σήμερα μάλιστα υποστηρίζεται δια της περιφοράς ενός δίσκου ανά τους ναούς της ελληνικής επικράτειας, σε τούτο στοχεύει: Στην υποστήριξη των απεσταλμένων της Θείας Χάριτος ανά τους αγεώργητους αγρούς της οικουμένης, ώστε να γεωργηθούν κατά Χριστόν. Ανακοίνωσε μάλιστα ότι, με πρωτοβουλία του Σεβ. Μητροπολίτου Ζακύνθου κ. Διονυσίου, ένα μέρος από τα χρήματα που θα συγκεντρωθούν σήμερα από τις εκκλησίες του νησιού μας, θα αποσταλούν στην Επισκοπή Μοζαμβίκης, για να ενισχύσουν το έργο του Ζακυνθίου Επισκόπου τής μακρινής αυτής χώρας κ. Ιωάννη. 

Στο τέλος της Θείας Λειτουργίας του Μεγάλου Βασιλείου, έγινε η καθιερωμένη λιτάνευση των Αγίων Εικόνων κατά το Αλεξανδρινό / Ιεροσολυμίτικο Τυπικό, αφού διανεμήθηκαν σε όλους τους παρευρισκόμενους εικονίδια διαφόρων αγίων μορφών, τα οποία υψώθηκαν κατά την Λιτανεία! 

Οπτικοακουστικό υλικό: Ιωάννης-Πορφύριος Καποδίστριας

"Amemo-nos uns aos outros, para que num só pensamento professemos". "Αγαπήσωμεν αλλήλους, ίνα εν ομονοία ομολογήσωμεν" στην Μοζαμβίκη

  Σήμερα, Κυριακή της Ορθοδοξίας   
  Maputo, Mozambique  

Στο παλαίφατο Πατριαρχείο Αλεξανδρείας, υπό την εμπνευσμένη καθοδήγηση της Αυτού Θειοτάτης Μακαριότητος, Πάπα και Πατριάρχου Αλεξανδρείας και πάσης Αφρικής, κ. κ Θεοδώρου του Β', ιεραποστόλου του πεδίου, οι πόδες του οποίου δεν σταμάτησαν να οργώνουν το "γεώργιον" της μητέρας Αφρικής, η Ορθοδοξία αναπτύσσεται ταπεινά, μακριά από την ιταμότητα της επικρατούσας θρησκείας. Σε αυτούς τους αγιασμένους από τη φτώχεια τόπους, η λειτουργική επιταγή "ἀγαπήσωμεν ἀλλήλους, ἵνα ἐν ὁμονοία ὁμολογήσωμεν", αποτελεί "σημείο επιβίωσης" και συνάμα μοναδική και δυναμική μαρτυρία της ορθόδοξης πίστης. 

Στο βροχερό και ζεστό Μαπούτο, την πρωτεύουσα της Μοζαμβίκης, σήμερα 04/03/2012, Α' Κυριακή των Νηστειών, Κυριακή της Ορθοδοξίας, στον Καθεδρικό Ναό των Παμμεγίστων Ταξιαρχών, ορθόδοξοι πιστοί από διάφορα μέρη του κόσμου, γηγενείς και μετανάστες, συμμετείχαν στην ευχαριστιακή σύναξη, με προεστό τον Θεοφιλέστατο Επίσκοπο Μοζαμβίκης κ. Ιωάννη.

Στη θεία Αρχιερατική Λειτουργία, η οποία εψάλη στα ελληνικά, αγγλικά, πορτογαλικά, φιλανδικά και ρωσικά, έλαβαν μέρος, ιερείς από τη Φιλανδία, την Ελλάδα καθώς και μία Αγγλίδα ορθόδοξη μοναχή, βιώνοντας την οικουμενικότητα της ορθόδοξης πίστης. Ως προέκταση της λειτουργικής σύναξης, στην ευχαριστία μετά την Ευχαριστία, σε όλο το εκκλησίασμα παρετέθη γεύμα αγάπης στο επισκοπείο, μοναδική ευκαιρία πνευματικού συμπνευματισμού.

Ευχόμαστε το ιεραποστολικό κλιμάκιο της Μοζαμβίκης και κάθε άλλη ιεραποστολική προσπάθεια ανά την υφήλιο, να συνεχίσουν να μεταφέρουν με ενθουσιασμό το φως και τη χαρά του ευαγγελίου.

Προσδοκίες, τότε και τώρα

Γράφει η Διονυσία Μούσουρα-Τσουκαλά

Φωτογραφία: The Life Lines, Adelina Perez del Castillo

Πρόσφατα είχα μοιραστεί μαζί σας κάποιες σκέψεις μου σχετικά με τα κριτήρια της εδώ Κυβέρνησης, τότε και  τώρα για επιλογή μεταναστών στην Αυστραλία. Σήμερα, το ίδιο, ας πούμε, θέμα, αλλά από την  άλλη σκοπιά.  Δηλαδή, τις προσδοκίες που είχαμε εμείς οι πρώτοι μετανάστες κι αυτές που, ίσως, έχουν οι σημερινοί που επιλέγουν να έλθουν εδώ.

Κυριότερο κίνητρο και λόγος μετανάστευσης  τότε και τώρα, οι δύσκολες συνθήκες, κυρίως ανεργία και φτώχεια στην αγαπημένη μας πατρίδα. Κανένας δεν εγκαταλείπει τη γη που γεννήθηκε έτσι απλά και χωρίς σοβαρό λόγο. Σε κανέναν δεν αρέσει να ξεριζωθεί, να αφήσει το γνώριμο, το οικείο, το σίγουρο περιβάλλον, για το ξένο κι άγνωστο.

Εμείς, φεύγαμε φοβισμένοι χωρίς να ξέρουμε πού πηγαίνουμε, οι περισσότεροι από εμάς ούτε που γνωρίζαμε κατά πού πέφτει η Αυστραλία. Λίγοι τυχεροί είχαν, ίσως, δει  ότι τέρμα κάτω-κάτω στον παγκόσμιο χάρτη -πιο κάτω δεν είχε- υπήρχε ένα πολύ μεγάλο νησί!!! Δεν είχαμε την πολυτέλεια ούτε να σκεφτούμε τι περιμέναμε από τη χώρα που πηγαίναμε. Η πλειοψηφία έλεγε, πάμε για 3-5 χρόνια το πολύ, να μαζέψουμε χρήματα και να γυρίσουμε στον τόπο μας! Ο ένας για να φτιάξει το σπίτι του, ο άλλος να αγοράσει ταξί, άλλος για να αγοράσει το χτήμα που θα πουλήσει ο διπλανός του, άλλος για να παντρέψει την αδελφή του και ούτω καθ΄ εξής. Εδώ, ας μου επιτραπεί μια μικρή παρένθεση, θα σταθώ στο: να μαζέψουμε χρήματα!!! Οι περισσότεροι το λέγαμε με τόση πεποίθηση και  αφέλεια, λες και λέγαμε, πάμε  στον Κάμπο, να μαζέψουμε ραδίκια ή ελιές...

Είχαμε πλήρη άγνοια της πραγματικότητας. Ούτε σταθήκαμε να σκεφτούμε, πού και πώς θα τα μαζέψουμε αυτά τα χρήματα, πού θα τα βρούμε κι αν ήταν τόσα πολλά, σπαρμένα στους δρόμους, πώς και δεν τα μάζεψαν άλλοι και καλούσαν εμάς να πάμε να τα μαζέψουμε, τόσο δύσκολη είναι η συγκομιδή τους; Θυμάμαι ένα ζευγάρι, με το οποίο συνταξιδεύαμε. Άκουσαν πως στην Αυστραλία τα κουνέλια που κυκλοφορούν ελεύθερα στις φάρμες και δε χρειάζεται να τ’ αγοράσεις, οι ντόπιοι δεν καταδέχονται να τα φάνε, επίσης, πως τα εντόσθια τόσο από αρνιά όσο και μοσχάρια, είναι πάμφθηνα γιατί κι αυτά δεν τους αρέσουν. Στους υπολογισμούς λοιπόν που κάνανε για το... μάζεμα των λεφτών, υπολόγιζαν πως θα ζούνε σχεδόν τζάμπα, τρώγοντας συνεχώς κουνέλια και εντόσθια!!! Δεν έτυχε να τους συναντήσω ποτέ να ρωτήσω για πόσα χρόνια τρέφονταν με κουνέλια και εντόσθια και πόσα χρήματα μάζεψαν!

Μόνη μας μέριμνα, δουλειά και στέγη, αμφότερα πολύ προσιτά και εύκολα τότε, αφού για δουλειά, για πολλή δουλειά μάς κάλεσαν εδώ! Όσο για στέγη, πανεύκολο. Αυτοί που είχαν προηγηθεί, κατάφεραν με σκληρή δουλειά και φοβερές οικονομίες να αγοράσουν ένα σπίτι, δηλαδή, να μαζέψουν λίγα χρήματα για προκαταβολή και να πάρουν μεγάλο δάνειο από Τράπεζα το οποίο πλήρωναν σε μηνιαίες δόσεις με υψηλό για την εκάστοτε εποχή τόκο, με τρία - τέσσερα υπνοδωμάτια ή και περισσότερα, από τα οποία  κρατούσε ένα ο νοικοκύρης, πάντα παντρεμένος, και νοίκιαζαν τα υπόλοιπα, σε  ζευγάρι με ή χωρίς παιδιά, από ένα σε κάθε οικογένεια και το σαλόνι ή αν είχε αποθήκη το σπίτι, σε... μπεκιάρηδες, δηλαδή ανύπαντρους νέους ή κοπέλες ελεύθερες δύο και τρεις μαζί συνήθως σε πολύ μικρό χώρο, έτσι, με τα ενοίκια που εισέπρατταν πλήρωναν τις δόσεις του σπιτιού. Μαζεύονταν σεβαστό ποσό κάθε εβδομάδα, ιδιαίτερα αν υπήρχαν ανύπαντροι γιατί αυτοί ήταν οικότροφοι, τους έπλενε και τα ρούχα η νοικοκυρά και το μισό τους σχεδόν ημερομίσθιο πήγαινε στο ενοίκιο.

Δεν ήταν όλα αρνητικά σε αυτή τη συγκατοικία, υπήρχαν και τα θετικά, η νοικοκυρά του σπιτιού, σπάνια χρειαζόταν να δουλέψει εκτός σπιτιού αφού από τη μια φρόντιζε τους ελεύθερους κι από την άλλη φύλαγε τα μικρά που είχαν οι «νοικιαραίοι» ή παιδάκια γειτόνων και γνωστών  που δούλευαν και οι δύο γονείς. Σε πολλές περιπτώσεις αυτές οι γυναίκες έβγαζαν πολύ περισσότερα χρήματα από αυτά που έβγαζαν οι άντρες τους δουλεύοντας και υπερωρίες, όχι μόνο οχτάωρο! Όσο για τους ένοικους, πλεονέκτημα το μικρό, σε σύγκριση με τι θα πλήρωναν αν νοίκιαζαν σπίτι, ενοίκιο, μα πάνω απ΄ όλα, (αυτό ίσχυε για όλους), η «στήριξη» των πολλών γύρω σου που μιλούσαν την ίδια γλώσσα με σένα, είχαν την ίδια θρησκεία, η συντροφικότητα, η συμπαράσταση σε καλές και κακές στιγμές και η αλληλοβοήθεια σε όλα. Οι πιο στενές αλλά και άσπονδες(!) φιλίες δημιουργήθηκαν μέσω αυτής της συγκατοίκησης, αλλά και πολλοί γάμοι είτε από συνοικέσιο / γνωριμία, είτε από αισθηματάκι!

Τα αρνητικά, βέβαια, πάρα πολλά, δεδομένου ότι οι κοινόχρηστοι χώροι, κουζίνα, μπάνιο, τουαλέτα, απλώστρα ρούχων, μοιράζονταν από όλους με τη... σειρά, ακόμα και για να μαγειρέψεις ή να φας στο μοναδικό τραπέζι ή να πας στην τουαλέτα, τίποτα δεν μπορούσες να κάνεις όταν ήθελες ή... είχες ανάγκη!

Όλα αυτά τα ανάφερα για ενημέρωση σας, γιατί αμφιβάλλω αν τα γνωρίζετε. Έτσι ξεκινήσαμε τη ζωή μας εδώ σχεδόν όλοι οι νεοφερμένοι κι έτσι ζήσαμε μέχρι να μαζέψουμε «προζύμι» και ν’ αγοράσουμε κι εμείς με τη σειρά μας το δικό μας σπίτι.  Φυσικά και δεν αναφέρθηκα σε όλα τα άλλα, όπως τις πολύ δύσκολες συνθήκες εργασίας, τις φυλετικές διακρίσεις εις βάρος μας, τον εκ διαμέτρου αντίθετο τρόπο ζωής την παντελή έλλειψη ψυχαγωγίας, τότε, την έλλειψη επικοινωνίας με τους δικούς μας στην πατρίδα, αφού το γράμμα έκανε ένα μήνα και πάρα πάνω για να φτάσει και τόσα άλλα που θα χρειαστεί να γράψω όχι ένα αλλά πολλά βιβλία για να τα καλύψω!

Τα έγραψα, επίσης, γιατί έτσι απλά, θέλω να σας ρωτήσω,  πόσοι από τους σημερινούς νέους και όχι μόνο που σκέφτονται να έλθουν εδώ, θα δέχονταν να ζήσουν υπό αυτές τις συνθήκες και θα έκαναν τη γαϊδουρινή, δεν υπερβάλλω, υπομονή που κάναμε εμείς οι πρώτοι μετανάστες;

Φυσικά σήμερα ουδείς ενοικιάζει / μοιράζεται το σπίτι του με άλλους. Υπάρχει όμως πάντα το ενδεχόμενο τέτοιας συγκατοικίας, αν οι νεοφερμένοι μαζευτούν κάμποσες οικογένειες / ελεύθεροι, όπως τότε εμείς, και νοικιάσουν ένα μεγάλο σπίτι, ώστε να μοιράζονται όλα τα έξοδα και να κάνουν οικονομία. Πόσοι, όμως, θα είναι διατεθειμένοι να κάνουν κάτι τέτοιο; Πόσοι από αυτούς, που είναι μορφωμένοι με πτυχία, θα δεχτούν -όπως κάναμε πολλοί από εμάς όπου και μόρφωση είχαμε και εντελώς άμαθοι από δουλειά είμαστε- να δουλέψουν σε βαριές χειρωνακτικές δουλειές ή καθαριστές; Αναγνωρίζω πως άλλαξε η ζωή, άλλαξε ο κόσμος, άλλαξαν οι συνθήκες. Στην ουσία, όμως, όταν πηγαίνεις  μετανάστης σε μια χώρα πρέπει να είσαι διατεθειμένος να ξεχάσεις τον τρόπο που ζούσες μέχρι σήμερα και να προσαρμοστείς στις συνθήκες που θα βρεις, αλλιώς, καλύτερα να μην πάρεις την απόφαση αυτή, γιατί -πιστέψτε με- κανείς δεν δίνει τζάμπα λεφτά, πρέπει να ιδρώσεις και μάλιστα πολύ για να βγάλεις μεροκάματο κι ούτε να πάρεις σαν δεδομένο ότι θα βρεις δουλειά στον κλάδο σου επιστήμης / τέχνης  και με τις συνθήκες που εσύ θέλεις!

Δεν έχω πρόθεση  να απογοητεύσω ή αποθαρρύνω κανέναν που σκέφτεται να έλθει εδώ. Η Αυστραλία είναι χώρα με ευκαιρίες, ακόμα, και πολλές ομορφιές, όμως, δεν είναι Ελλάδα και δεν είναι... παράδεισος!

Έχω τους λόγους μου που ασχολήθηκα με αυτό το θέμα σήμερα, όχι μόνο γιατί είναι επίκαιρο και, ίσως, ενδιαφέρει κάποιους, αλλά επί πλέον αφορμή μου έδωσαν δυο νέα άτομα που πρόσφατα ήρθαν εδώ. Ο ένας, νέος, δικό μας παιδί -τουλάχιστον στην καταγωγή- Ζακυνθινόπουλο. Για ευνόητους λόγους, δεν θα επεκταθώ. Ήρθε εδώ με μια φίλη του, η οποία είχε γνωριστεί στη Ζάκυνθο με ένα κορίτσι από εδώ που είχε έλθει εκεί για διακοπές. Έβγαλαν βίζα και εισιτήριο για είκοσι μέρες μόνο, να δουν πώς έχουν τα πράγματα και μετά να αποφασίσουν.  Η δική μου λογική λέει πως θα είχαν τον τρόπο τους, δε χαλάς πολύ μεγάλο ποσόν και μάλιστα αυτή την εποχή να πας στην άκρη του κόσμου για 20 μέρες για να «δεις». Πόσα μπορείς να δεις σε είκοσι μέρες; Αλλά ας το αφήσουμε αυτό. Εκείνο που έκανε όχι μόνο σε μένα αλλά σε όσους το άκουσαν τη χειρίστη των εντυπώσεων, είναι  ότι ο νεαρός με το που πάτησε το πόδι του εδώ, χωρίς να προλάβει να δει τίποτα απολύτως, αποφάσισε να φύγει την τρίτη κιόλας μέρα γιατί... δεν του άρεσε! Άκαρπες οι προσπάθειες της κοπελιάς που ήλθαν μαζί, αλλά και άλλων να του εξηγήσουν πως, αφού έκανε τόσο κόπο για τόσο μακρινό ταξίδι και τόσα έξοδα, ας έμενε τουλάχιστον έστω κι από περιέργεια να γνωρίσει κάπως τη Μελβούρνη που είναι όντως πολύ όμορφη πόλη και μετά ας έφευγε κανονικά όπως είχαν προγραμματίσει στις 20 μέρες. Άδικος κόπος, τα μάζεψε και με την πρώτη πτήση γύρισε πίσω μόνος του! Τα συμπεράσματα, δικά σας!

Μια άλλη κοπέλα, γεννημένη εδώ, αλλά είχαν επαναπατριστεί οικογενειακώς πριν ακόμα πάει σχολείο, σαν Αυστραλή πολίτης, ήλθε πίσω να μείνει με θεία της. Εντάξει, αυτή δεν έφυγε την τρίτη μέρα, αλλά σε λίγες εβδομάδες! Ο λόγος; Μα, η δουλειά. Τι εννοώ; Έψαξε για δουλειά, αλλά προφανώς είχε ανεβάσει τον πήχη πολύ ψηλά από μόνη της. Γράφτηκε στο Ομοσπονδιακό Γραφείο Ευρέσεως Εργασίας, όπου της πρότειναν διάφορες δουλειές, που τις έβρισκε όλες κατώτερές της κι όταν απείλησαν να της κόψουν το επίδομα ανεργίας, αν δεν δεχτεί μία ακόμα δουλειά που της πρότειναν, πωλήτρια σε κατάστημα, αφού  ούτε επαγγελματική κατάρτιση είχε, ούτε μόρφωση πέραν του Γυμνασίου, μήτε τίποτα. Έγινε πυρ και μανία που της ζητούσαν να ξεπέσει τόσο πολύ, όταν αυτή έχει τελειώσει Γυμνάσιο(!), άρα πολύ μορφωμένη(!) και για κάμποσα χρόνια δούλεψε σε Τράπεζα. Έτσι, μέσα σε λίγες εβδομάδες, τα μάζεψε κι έφυγε. Τα σχόλια δικά σας!

Φυσικά υπάρχουν πολλά νέα παιδιά και μάλιστα με πτυχία Πανεπιστημίου, που με ευγνωμοσύνη δέχτηκαν όποια δουλειά κι αν τους προσφέρθηκε μέχρι να ορθοποδήσουν. Και αυτά, όμως, κάνουν την ανάγκη φιλοτιμία και πολλοί παραπονιούνται λίγο-πολύ για όλα!

Δεν γνωρίζω αν υπάρχουν παιδιά από το Μπανάτο, που σκέφτονται να έλθουν εδώ ή να πάνε σε άλλη χώρα. Ας μου επιτραπεί, χωρίς να θέλω να υποτιμήσω ουδένα ή να κάνω τη δασκάλα, να δώσω μια μικρή συμβουλή: Παιδιά, σκεφτείτε το, σκεφτείτε το καλά πριν πάρετε μια τέτοια απόφαση, η επιστροφή δεν είναι πάντα εφικτή! Το δρομολόγιο δεν είναι Ζάκυνθος - Αθήνα!

Με την αγάπη μου πάντα,

δ.μ.τ.

Πνοές Πρώτων Χαιρετισμών προς την Παναγία

  Απόψε  
  Ναός Φανερωμένης Μπανάτου Ζακύνθου  

Οπτικοακουστικό υλικό: Γιάννης Καποδίστριας

Όροι και όρια της Μεγάλης Σαρακοστής

Επίκαιρες σκέψεις του π. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ

Άλλη μία Μεγάλη Σαρακοστή σε κόβει και σε ράβει, ευπρεπίζοντας αρμόδιο ένδυμα για την συνάντηση με τον μεγάλο Χορηγό της Ζωής, της όντως ζωής σου! Μιας ζωής, όχι με τα τυπικά ή επιδερμικά χαρακτηριστικά της κοσμικότητας και της ταλαιπωρίας εν τω μέσω της κάθε λογής νυκτός, του εκάστοτε ιδιωτικού λαβυρίνθου σου, αλλά με τα χρώματα της γόνιμης εσωστρέφειας και της βίωσης μυστικών και ανάκουστων καταστάσεων της βαθείας ψυχής σου. 

Σαρακοστή σημαίνει αποκοπή από το ίδιον θέλημα και προσχώρηση στην γκρίζα, αμφιλεγόμενη, συχνά θεοσκότεινη περιοχή του Άλλου. Εκεί δεν έχει φαντασμαγορία και ασφάλεια και ανάπαυση, αλλά μόνον αγάπη φωτιστική, η οποία δύναται να ραγίζει, με τόπο σταυροαναστάσιμο, την πάσα σκοτεινότητα!

Σαρακοστή σημαίνει αναχώρηση από τα τετριμμένα, πλεονάζοντα ή χαμερπή τού βίου, από τα κραυγαλέα και λυσσαλέα του καθημερινού θορύβου των πραγμάτων, από τις επιδερμικές -και ηδονικές- ψαύσεις διάφορων αδιάφορων χοϊκοτήτων!

Σαρακοστή σημαίνει σιωπηλότητα, την ώρα που όλα εγείρουν θλιβερές φωνασκίες και μεγάφωνα (εξίσου επίφοβα) κηρύγματα μικράς πνοής. Εφαρμόζεσαι στην μη-φωνή, χωράς στο κουτάκι της προσωπικής λιγοσύνης σου και ασκείσαι μέσα εκεί στην απόλυτη στεναχωρία, αποθαυμάζοντας πώς επιτέλους χωρά το Αχώρητο στο ρυπαρό τίποτά σου!