Ἄρρητα ρήματα καί κτιστά ρήματα καί εἰκονίσματα

Μητροπολίτου Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου Ἱεροθέου

Ἅγιε Καθηγούμενε τῆς Ἱερᾶς αὐτῆς Μονῆς, ἀγαπητοί Πατέρες καί ἀδελφοί,

Εὐχαριστῶ τόν Θεό πού μέ ἀξίωσε σήμερα νά λειτουργήσω στόν Ἱερό αὐτόν Ναό τοῦ ἁγίου Σωφρονίου, μέ τήν πρόσκληση πού μοῦ ἀπέστειλε ὁ ἀγαπητός σέ ἐμένα Καθηγούμενος τῆς Ἱερᾶς αὐτῆς Μονῆς, Ἀρχιμανδρίτης π. Πέτρος, φυσικά καί μέ τήν εὐλογία τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου μας κ. Βαρθολομαίου, ὁ ὁποῖος ἔδωσε τήν ἄδεια νά ἔλθω στήν Ἱερά Μονή καί νά λειτουργήσω σέ αὐτόν τόν ὑπέροχο Ἱερό Ναό, καί μάλιστα συνέπεσε νά εἶναι αὔριο, ἡ πρώτη ἐπέτειος ἀπό τήν ἡμέρα κατά τήν ὁποίαν ἔγιναν τά Ἐγκαίνιά του.

Δοξάζω τόν ἅγιο Τριαδικό Θεό γι’ αὐτήν τήν δωρεά τήν ὁποία μοῦ χάρισε σήμερα, ὅπως καί πολλά ἄλλα δῶρα μᾶς χαρίζει ὁ Θεός, ἀλλά ἐμεῖς πολλές φορές εἴμαστε ἀνόητοι καί δέν καταλαβαίνουμε τά χαρίσματα καί τά δῶρα πού μᾶς δίνει ὁ Θεός καί, δυστυχῶς, ἤ τά παραγνωρίζουμε ἤ τά οἰκειοποιούμαστε καί αὐτό εἶναι πάρα πολύ μεγάλη ἁμαρτία.

1. Ἄκτιστος καί κτιστός Ναός

Καί χαίρομαι διότι λειτουργῶ σέ αὐτόν τόν Ἱερό Ναό, διότι, ὅπως ξέρετε ὅλοι σας, σχεδιάστηκε ἀπό ἕναν ἅγιο ἄνθρωπο, τόν ἅγιο Σωφρόνιο, καί ἀξιώθηκε ἀπό τόν Θεό ἀργότερα νά ὑλοποιηθῆ ὁ σκοπός του καί νά ἀνεγερθῆ αὐτός ὁ Ναός, ἀλλά καί νά ἐγκαινιασθῆ πρός τιμήν καί μνήμη αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος τόν εἶχε σχεδιάσει. Καί ἔχουμε μιά περίπτωση ἑνός Ἁγίου, ὁ ὁποῖος σχεδιάζει τήν ἀνοικοδόμηση ἑνός Ἱεροῦ Ναοῦ. Διότι συνήθως οἱ ἄνθρωποι ἐπιλέγουν τό πῶς θά γίνουν οἱ Ἱεροί Ναοί, ποιός ρυθμός θά ἀκολουθηθῆ, καί οἱ μηχανικοί ἐκτελοῦν τό ἀρχιτεκτονικό σχέδιο, ἀλλά ἐδῶ ἔχουμε μιά ἐξαιρετική περίπτωση, σπάνια μέσα στήν ἐκκλησια¬στική μας παράδοση, πού ἕνας ἅγιος σχεδιάζει τό πῶς θέλει νά εἶναι ὁ Ἱερός Ναός.

Φυσικά, μέσα στήν παράδοσή μας ἔχουμε καί ἕνα ἄλλο παράδειγμα, ἀπό τόν ἅγιο Γρηγόριο τόν Νύσσης, ὁ ὁποῖος εἶναι πραγματικά μεγάλος Πατέρας καί ἅγιος τῆς Ἐκκλησίας μας, τοῦ ὁποίου διασώζεται μιά ἐκπληκτική ἐπιστολή στόν ἅγιο Ἀμφιλόχιο Ἰκονίου, στόν ὁποῖο περιγράφει τό σχέδιο ἑνός Ναοῦ πού πρόκειται νά ἀνοικοδομήση. Καί στήν ἐπιστολή αὐτή τήν ὁποία στέλνει ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Νύσσης, πού εἶναι πραγματικά ἕνας θεόπτης Πατέρας τῆς Ἐκκλησίας μας, φαίνεται ὅτι θέλει τήν ἀνοικοδόμηση αὐτοῦ τοῦ συγκεκριμένου Ναοῦ νά γίνη εἰς τύπον τοῦ Σταυροῦ, διότι ὁ Σταυρός εἶναι ἡ βάση καί τό κέντρο τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, ὁ Σταυρός, φυσικά, μαζί μέ τήν ἁγία Του Ἀνάσταση.

Ἐδῶ ἔχουμε τήν περίπτωση, πού ὁ ἅγιος Σωφρόνιος σχεδιάζει αὐτόν τόν Ἱερό Ναό μέ τό σχῆμα τό ὁποῖο βλέπετε. Καί, φυσικά, δέν γνωρίζω τά αἴτια καί τούς λόγους γιά τούς ὁποίους ἐπέλεξε αὐτό τό σχῆμα. Ἀλλά, ἄν μοῦ ἐπιτρέπετε, μιά πολύ μικρή ἑρμηνεία εἶναι ὅτι ἐπέλεξε αὐτό τό σχῆμα, ὅπως ἀκριβῶς τό βλέπουμε σήμερα, γιά νά δείξη ὅτι ἡ θεία Λειτουργία εἶναι ὑπέρ ὅλου τοῦ κόσμου καί ὅτι ὁ Ἱερός Ναός στήν πραγματικότητα συγκεντρώνει ὅλον τόν κόσμο, ὅλη τήν οἰκουμένη. Καί ἡ θεία Λειτουργία εἶναι ἡ Γεσθημάνεια προσευχή τοῦ Χριστοῦ γιά ὅλη τήν οἰκουμένη, γιά ὅλη τήν ἀνθρωπότητα. Καί πιθανόν νά ὑπάρχει καί αὐτός ὁ λόγος ὅτι εἶναι οὐρανός πολύφωτος ἡ Ἐκκλησία.

Ὁπότε, ὅταν εἰσέρχεται κανείς σ’ αὐτόν τόν Ἱερό Ναό, τοὐλάχιστον ἐγώ ἔχω αὐτήν τήν αἴσθηση, αἰσθάνεται ὅλον τόν κόσμο νά εἶναι παρόντες ὅλοι οἱ ἄνθρωποι σέ ὅλη ἡ οἰκουμένη, ὅλη ἡ σφαίρα τῆς γῆς, καί ὁ ἴδιος μιλοῦσε γιά τήν σφαίρα τοῦ Θεοῦ, πού εἶναι ὁ οὐρανός, ὄχι μόνο ἡ γῆ, ἀλλά καί ὁ οὐρανός μέ τούς ἁγίους Ἀγγέλους, τούς ἁγίους ἀνθρώπους, φυσικά τόν Ἅγιο Τριαδικό Θεό. Καί νά εἶναι, καί εἶναι, αἰωνία ἡ μνήμη αὐτοῦ τοῦ ἁγίου ἀνθρώπου τόν ὁποῖον ἀξιωθήκαμε νά γνωρίσουμε, γιατί ἦταν ἕνας θεόπτης καί ἕνας θεούμενος ἄνθρωπος. Καί ἔχει πολύ μεγάλη σημασία τό τι κάνει ἕνας θεόπνευστος μέσα στήν Ἐκκλησία. Γιατί συνήθως οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνο πού ἔχουν στό νοῦ τους, στό μυαλό τους καί τίς ἰδέες πού ἔχουν τίς ἀποτυπώνουν, εἶναι τά νοήματα τά ὁποῖα ἔχουν μέσα στό μυαλό τους. Γιά παράδειγμα, οἱ ἀρχιτέκτονες βλέπουν τό πῶς θά εἶναι αὐτό πού θέλουν νά κατασκευάσουν στό τέλος. Τό σχηματίζουν πρῶτα στό μυαλό τους, στήν συνέχεια τό σχηματίζουν ἐπάνω σέ ἕνα χαρτί καί μετά ἀρχίζουν νά τό ἀνοικοδομοῦν.

Ἀντίθετα, οἱ ἅγιοι τοῦ Θεοῦ δέν ἔχουν ἰδέες, δέν ἔχουν σκέψεις δικές τους, ἀλλά ἔχουν ἐμπνεύσεις τοῦ Παναγίου Πνεύματος, γιατί οἱ ἅγιοι εἶναι θεούμενοι καί θεοφόροι καί θεόπνευστοι καί ὁ Θεός ἀποκαλύπτει σέ αὐτούς τήν ἀλήθεια Του καί αὐτοί τήν μεταφέρουν στόν λαό τοῦ Θεοῦ. Εἶναι αὐτό πού περιγράφει ὁ Ἀπόστολος Παῦλος ὅτι «ἀνέβη μέχρι τρίτου οὐρανοῦ καί ἀπό ἐκεῖ ἡρπάγη εἰς τόν παράδεισον καί ἤκουσε ἄρρητα ρήματα ἅ οὐκ ἐξόν ἀνθρώποις λαλῆσαι» (Β΄ Κορ. ιβ΄2-4). Καί μετά τά ἄρρητα αὐτά ρήματα, τά ὁποῖα δέν μπορεῖ νά λαλήση ὁ ἄνθρωπος, τά μετέφερε ὁ ἴδιος ὁ Ἀπόστολος Παῦλος μέ κτιστά, ρητά, νοήματα καί εἰκονίσματα. Ὁπότε ἔχουμε αὐτήν τήν μεγάλη διαφορά, ὅτι ἄλλο εἶναι τά ἄκτιστα ρήματα τά ὁποῖα ἀκοῦνε καί βλέπουν οἱ ἅγιοι καί στά ὁποῖα μετέχουν, καί ἄλλο εἶναι τά κτιστά ρήματα, νοήματα καί εἰκονίσματα.

Οἱ ἅγιοι βλέπουν τόν Χριστό μέσα στή δόξα Του καί μετά τόν ἁγιογραφοῦν μέ κτιστά χρώματα γιά νά δείξουν τήν ἄκτιστη πραγματικότητα. Μέ αὐτήν τήν ἔννοια λέμε ὅτι ἄλλο εἶναι τά ἄκτιστα ρήματα πού εἶναι ἡ θεοπτία, καί ἄλλο εἶναι τά κτιστά ρήματα, νοήματα καί εἰκονίσματα. Καί τό κάνουν αὐτό οἱ ἅγιοι, ὥστε καί ἐμεῖς νά ἀναφερόμαστε σιγά-σιγά, μέσα ἀπό τίς σοφές ἐντολές τους καί τήν παιδαγωγία καί τήν ποιμαντική τους, ἀπό τόν κτιστό Ναό στόν ἄκτιστο Ναό. Καί γι’ αὐτό ἔχουμε παραδείγματα καί μέσα ἀπό τήν Ἁγία Γραφή. Δηλαδή, βλέπουμε ὅτι ὁ Εὐαγγελιστής Ἰωάννης εὑρισκόμενος στήν Πάτμο ἐν ἡμέρᾳ Κυριακῇ, εἶδε ἕνα ὑπερθέαμα, εἶδε τόν Χριστό μέσα στήν δόξα Του, εἶδε μιά πύλη ἀπό τήν ὁποία εἰσῆλθε μέσα στόν οὐράνιο χῶρο, στόν οὐρανό, καί εἶδε τήν οὐράνια ἄκτιστη θεία Λειτουργία, νά ψάλλουν καί νά δοξολογοῦν τό ὄνομα τοῦ Ἁγίου Τριαδικοῦ Θεοῦ. Καί μετά αὐτό τό ὑπερθέαμα τό κατέγραψε μέ κτιστά ρήματα, νοήματα καί εἰκονίσματα.

Καί ἄν διαβάση κανείς λίγο προσεκτικά τό ἱερό βιβλίο τῆς Ἀποκαλύψεως τοῦ Ἰωάννου, θά δῆ τό πόσο ἐπηρέασε τήν Ὀρθόδοξη θεολογία, τήν Ὀρθόδοξη λειτουργική καί τήν Ὀρθόδοξη Παράδοση. Διότι ὁ Εὐαγγελιστής Ἰωάννης εἶδε ἕνα θυσιαστήριο τίς ψυχές τῶν κεκοιμημένων ἁγίων καί ἐπί τῇ βάσει αὐτοῦ δημιουργήθηκε τό ἐπίγειο θυσιαστήριο. Καί ὄχι μόνο αὐτό, ἀλλά, ἄν μελετήση λίγο κανείς προσεκτικά, θά δῆ ὅτι καί ἡ διάταξη τοῦ Ὀρθοδόξου Ναοῦ, ἀλλά καί ἡ διάταξη τῆς θείας Λειτουργίας εἶναι μιά ἀποτύπωση τῆς ἱερᾶς αὐτῆς Ἀποκαλύψεως, τήν ὁποία εἶδε ὁ Εὐαγγελιστής Ἰωάννης.

Καί νομίζω αὐτή εἶναι ἡ οὐσία τοῦ βιβλίου τῆς Ἀποκαλύψεως, δηλαδή δείχνει τόν ἄκτιστο Ναό, τήν Βασιλεία τοῦ Θεοῦ, τήν ἄκτιστη θεία Λειτουργία πού γίνεται ἐκεῖ καί στήν συνέχεια δείχνει καί τόν λαό, ὁ ὁποῖος πορεύεται γιά νά συμμετάσχη σέ αὐτό τό οὐράνιο συλλείτουργο. Καί ὑπάρχει ταυτόχρονα καί ἡ παραλειτουργία τοῦ Ἀντιχρίστου πού προσπαθεῖ νά ἐμποδίση αὐτούς οἱ ὁποῖοι πορεύονται πρός τήν οὐράνια ἄκτιστη θεία Λειτουργία. Αὐτή εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ, αὐτή εἶναι ἡ ἔννοια τῆς θείας Λειτουργίας, αὐτή εἶναι ἡ ἔννοια τῶν ἱερῶν ἀκολουθιῶν καί φυσικά αὐτή εἶναι καί ἡ βάση τῆς Ὀρθοδόξου θεολογίας καί τῆς Ὀρθοδόξου ποιμαντικῆς.

2. Ἡ σκιά, ἡ εἰκόνα τῶν πραγμάτων καί ἡ ἀλήθεια

Καί γιά νά κατακλείσω αὐτήν τήν σύντομη εὐχαριστιακή ὁμιλία, μέ τήν εὐλογία τοῦ Καθηγουμένου τῆς Ἱερᾶς Μονῆς, καί μέ τήν ἄδειά σας, θέλω νά πῶ ὅτι ὁ Ἀπόστολος Παῦλος στήν πρός Ἑβραίους ἐπιστολή, μιά ἐπιστολή πού εἶναι πάρα πολύ σημαντική, διότι ὁ ἴδιος μέ τήν ἐμπειρία τήν ὁποίαν εἶχε τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ πού τόν εἶδε μέσα στό Φῶς, ἑρμήνευσε κατά τρόπον ἀποτελεσματικό ὅλα ἐκεῖνα τά ὁποῖα γίνονταν στήν Παλαιά Διαθήκη.  Ἔτσι, λοιπόν, στήν πρός Ἑβραίους ἐπιστολή, τήν ὁποίαν ὑπεραγαποῦσε καί ὁ ἅγιος Σωφρόνιος, διότι ἐξέφραζε καί τήν δική του ζωή, κατά κάποιον τρόπο, καί θεωρῶ, ὅπως τό βλέπουμε στά κείμενά του, ὅτι εἶναι μιά αὐτοβιογραφία καί τοῦ ἁγίου Ἀποστόλου Παύλου ἡ πρός Ἑβραίους ἐπιστολή, ἀλλά εἶναι καί μιά αὐτοβιογραφία τοῦ ἰδίου τοῦ ἁγίου Σωφρονίου πού ἀναφέρεται γιά τό θέμα αὐτό.

Μεταξύ τῶν ἄλλων, ὁ Ἀπόστολος Παῦλος στήν πρός Ἑβραίους ἐπιστολή γράφει ὅτι ὁ νόμος εἶναι σκιά, δέν εἶναι ἡ εἰκόνα τῶν οὐρανίων πραγμάτων (Ἑβρ. ι’, 1). Καί κατά τήν ἑρμηνεία τοῦ ἁγίου Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητοῦ, ὁ νόμος εἶναι σκιά, ἡ εἰκόνα τῶν οὐρανίων πραγμάτων εἶναι ἡ ἴδια ἡ Ἐκκλησία, ἡ ὁποία εἶναι τό Σῶμα τοῦ Χριστοῦ, καί ἡ ἀλήθεια εἶναι ἡ οὐράνια Βασιλεία, ἡ ὁποία εἶναι συμμετοχή στό Φῶς τοῦ Θεοῦ.  Αὐτό σημαίνει ὅτι κι ἐμεῖς ζώντας μέσα στήν Ἐκκλησία, τηροῦμε τόν νόμο γιά νά εἰσέλθουμε στήν εἰκόνα τῶν πραγμάτων τῶν μελλόντων ἀγαθῶν καί νά τήν προαπολαύσουμε ἀπό τώρα, ὥστε νά ἀξιωθοῦμε ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ καί διά τῆς Ἐκκλησίας νά εἰσέλθουμε στήν ἀλήθεια, πού εἶναι ἡ ἄκτιστη οὐράνια Βασιλεία τοῦ Θεοῦ μέ τήν οὐράνια Ἐκκλησία.

Καί πάλι ὁ Ἀπόστολος Παῦλος στήν πρός Ἑβραίους ἐπιστολή γράφει μεταξύ τῶν ἄλλων ὅτι ὅλα τά πεποιημένα εἶναι σαλευόμενα, εἶναι κτίσματα, τά ὁποῖα ἐπειδή εἶναι κτιστά καί ἐπειδή εἶναι πεποιημένα, θά ἔρθη ἡ στιγμή πού ὁ Θεός θά τά σείση καί θά γίνουν σειόμενα, γιά νά μείνουν τά μή σαλευόμενα. Ἡ Βασιλεία τοῦ Θεοῦ εἶναι τό ἀσάλευτο γεγονός (Ἑβρ. ιβ΄, 26-28). Καί ἐμεῖς πορευόμαστε μέσα στή ζωή μας, μέσα στήν Ἐκκλησία, «σύν πᾶσι τοῖς ἁγίοις», γιά νά φτάσουμε στήν ἀσάλευτη Βασιλεία, τήν ὁποία δέν μπορεῖ κανείς νά κλονίση.

Ὁπότε, ἰσχύει πάλι ὁ λόγος τοῦ Ἀποστόλου Παύλου στήν πρός Ἑβραίους ἐπιστολή: «Σπουδάσωμεν ἀδελφοί εἰσελθεῖν εἰς ἐκείνην τήν κατάπαυσιν» (Ἑβρ. δ΄,11). Ἡ θεία κατάπαυση πού εἶναι μιά διαρκής ὑμνωδία, διότι ἐκεῖ δέν ὑπάρχει ποτέ στασιμότητα, εἶναι ἡ ἀεικίνητη στάση καί ἡ στάσιμη κίνηση, κατά τόν ἅγιο Μάξιμο τόν Ὁμολογητή, εἶναι ἡ Βασιλεία τοῦ Θεοῦ πού εἶναι ἀσάλευτη, πού εἶναι ἡ κατάσταση καί ἡ ἀσάλευτη ἐπαγγελία καί εἶναι κινούμενη στούς αἰῶνες τῶν αἰώνων. Σπουδάσωμεν, ἀδελφοί, νά εἰσέλθουμε σέ αὐτήν τήν κατάπαυση, πού εἶναι συγχρόνως καί Ἀνάσταση καί Ἀνάληψη καί Πεντηκοστή καί διαρκής κίνηση.

Ὁπότε, ἔχοντας τήν ζωή τῶν ἁγίων μπροστά μας, καί συγκεκριμένα ἐδῶ τήν ζωή τοῦ ἁγίου Σιλουανοῦ καί τοῦ ἁγίου Σωφρονίου, πού ἔχουν τήν ἴδια παράδοση καί εἶναι οὐσιαστικά ἡ παράδοση τῶν Προφητῶν, τῶν Ἀποστόλων καί τῶν Πατέρων, μᾶς ὑποδεικνύει πῶς πρέπει νά ἀγωνιζόμαστε ζώντας ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, σέ αὐτόν τόν κτιστό Ναό, μέσα στή θεία Λειτουργία καί στό πνεῦμα τῆς θείας Λειτουργίας, γιά νά εἰσέλθουμε σέ ἐκείνη τήν κατάπαυση, τήν οὐράνια θεία Λειτουργία.

Εἴθε αὐτό νά γίνεται, διά πρεσβειῶν τῶν δύο ἀγαπητῶν ἁγίων μας, τοῦ ἁγίου Σιλουανοῦ καί τοῦ ἁγίου Σωφρονίου, τῶν Ἀθωνιτῶν. Ἀμήν.

Ἀπομαγνητοφωνημένο Κήρυγμα στήν Ἱερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Ἔσσεξ τήν 21-6-2026