Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος προς τους Ορθόδοξους Νέους του Κόσμου

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ. Της Ανταποκρίτριάς μας Δ. Κ.

Την έναρξη των εργασιών του Β' Διεθνούς Συνεδρίου Ορθοδόξου Νεολαίας, που πραγματοποιήθηκε χθες το απόγευμα στην Πόλη, κήρυξε ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, με μια συγκινητική και εμπεριστατωμένη ομιλία, απευθυνόμενος στο πολυπληθέστατο ακροατήριό του.

«Με βαθιά πατρική χαρά σας καλωσορίζουμε νέες και νέοι, στην ιστορική Πόλη μας που είναι η έδρα της Μητρός Αγίας του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας», είπε ο Πατριάρχης.
«Το Πατριαρχείο μας δεν είναι μια εθνική εκκλησία αλλά η δομική κανονική έκφραση των οικουμενικών διαστάσεων του ευαγγελικού μηνύματος και της αναλόγου εκκλησιαστικής ευθύνης. Γι' αυτό και οι πατέρες και οι σύνοδοι το ονόμασαν Οικουμενικό. Η σύγκλιση του παρόντος Συνεδρίου αποτελεί καρπό της Μητρός Εκκλησίας προς εσάς τους νέους, όσον αφορά τις πνευματικές σας ανησυχίες και ανάγκες».
Ο κ. Βαρθολομαίος συνέχισε τονίζοντας, ότι: «Ως μέλη της εκκλησίας λοιπόν κι εσείς, έχετε την θέση και τον ρόλο μέσα σ' αυτό το Θεανθρώπινο Σώμα, αναλόγως προς το χάρισμα και το ταλέντο σας. Ο Κύριος αναμένει να περιπατείτε σε μια κοινωνία αγάπης και αλληλοσεβασμού με πλήρη συναίσθηση αδελφικής αλληλεγγύης. Όχι τυπικά αλλά με ανυπόκριτη αγάπη. Και ως Πολίτες του Κόσμου, να είμαστε στον κόσμο αλλά όχι συντασσόμενοι προς το πονηρό θέλημα του».
Και κατέληξε λέγοντας: «Η Χριστιανική ιδιότητα μάς επιβάλει να είμαστε νομοταγείς σε οτιδήποτε δεν έρχεται σε σύγκρουση προς το θέλημα του Θεού. Και σήμερα ο Χριστιανός βρίσκεται ενώπιον μεγαλύτερων εκ του κόσμου προκλήσεων παρ' ότι παλαιότερα. Η σύμπηξη διακρατικών συνασπισμών, εταιρισμών κ.τ.λ. όπως η Ε.Ε. στην οποία προσδοκούμε να γίνει δεκτή και η Τουρκία, περιορίζουν την σημασία των κρατικών συνόρων, με αποτέλεσμα η διακίνηση προσώπων μεταξύ των συγκεκριμένων χωρών να γίνεται πλέον χωρίς τις πολλές γραφειοκρατικές διατυπώσεις του παρελθόντος».

Ακολούθησε ειδικό για την περίπτωση πρόγραμμα της Χορωδίας της Παγκρήτιας Σύναξης Νέων.

Θυμίζουμε, ότι στο εν λόγω Συνέδριο μετέχουμε νέοι και νέες από τις ανά τον κόσμο Επαρχίες του Οικουμενικού Πατριαρχείου, τις άλλες Ορθόδοξες Εκκλησίες, διάφορες Μοναστικές Αδελφότητες, άλλες Χριστιανικές Εκκλησίες και Ομολογίες, τις Ορθόδοξες Θεολογικές Σχολές, Ακαδημίες, Ινστιτούτα και Σεμινάρια, τους Διεθνείς Εκκλησιαστικούς Οργανισμούς, τους Διεθνείς Συνδέσμους Νεολαίας και άλλους πολλούς.

Πράγματι, πρόκειται για «Μέλη της Εκκλησίας -Πολίτες του Κόσμου», όπως ακριβώς είναι και το γενικό θέμα του Συνεδρίου. Τις επιμέρους εισηγήσεις θα παρουσιάζουν από σήμερα το πρωί διακεκριμένοι άνθρωποι των Επιστημών, οι οποίοι πρόκειται να τονίσουν τα σύγχρονα προβλήματα της Εκκλησίας και της κοινωνίας. Το Συνέδριο φιλοδοξεί να διευκολύνει την επικοινωνία της ορθόδοξης νεολαίας από όλο τον κόσμο.

Να σημειωθεί, ότι οι εργασίες της πολυπληθούς αυτής διοργάνωσης θα κλείσουν την ερχόμενη Κυριακή το βράδυ με συναυλία του Γιώργου Νταλάρα και την ορχήστρα Εστουντιαντίνα στο Ρούμελι Χισαρί του Βοσπόρου.

Για ολόκληρη την Πατριαρχική Προσλαλιά, κάντε κλικ εδώ.

"Μέλη της Εκκλησίας-Πολίτες του Κόσμου". Το Συνέδριο Ορθόδοξης Νεολαίας στην Κωνσταντινούπολη ανοίγει σήμερα τις πύλες του

Αρχίζουν σήμερα οι εργασίες του Β΄ Συνεδρίου Ορθοδόξου Νεολαίας στην Κωνσταντινούπολη (Συνεδριακό Κέντρο του Ξενοδοχείου Hilton), υπό την αιγίδα του Οικουμενικού Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου, με γενικό θέμα "Μέλη της Εκκλησίας-Πολίτες του Κόσμου" και με τη συμμετοχή νέων απ' όλο τόν Ορθόδοξο Κόσμο.

Στους ομιλητές περιλαμβάνονται σημαντικές προσωπικότητες, όπως λ.χ. οι Καθηγητές Κωνσταντίνος Δεληκωνσταντής, Νίκη Παπαγεωργίου, Χρήστος Γιανναράς, Γιάννης Πανούσης, π. Ιωάννης Χρυσαυγής, Άγγελος Βαλλιανάτος κ.ά.

Ένα από τα μέλη της αντιπροσωπείας της Εκκλησίας της Ελλάδος είναι η Δέσποινα Παν. Καποδίστρια, η οποία πρόκειται να λειτουργήσει και ως ανταποκρίτριά μας.

Για περισσότερα και ειδικότερα, έχει δημιουργηθεί η παρακάτω ειδική Ιστοσελίδα, απ' όπου δύναται ο ενδιαφερόμενος να πληροφορείται τα τεκταινόμενα:

Το Μπανάτο μετά τη δύση του ήλιου

Το Μπανάτο αποτελεί το κεντρικό διαμέρισμα του περιοχής, έδρα δηλαδή του Δήμου Αρκαδίων (πολύ παλαιότερα, του Δήμου Ψωφίδος). Οκτακόσιοι κάτοικοι διαμένουν σε αυτό και πάρα πολλές οικογένειες αλλοδαπών, οι οποίοι απασχολούνται στις διάφορες εργασίες των ντόπιων, δημιουργώντας μέρα με την ημέρα το υπόβαθρο για την πολυσυζητημένη πολυπολιτισμικότητα, η οποία ανθίζει τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα.
Το χωριό μας, συμπεριλαμβάνοντας και τους δυο όμορφους οικισμούς Κουκουναρία και Μαρινέϊκα, είναι μια διαρκώς αναπτυσσόμενη περιοχή, με ακατάπαυστη ανοικοδόμηση επαύλεων κυρίως, κάτι που οιωνίζεται εγκατάσταση εδώ νεότερων κατοίκων από την υπόλοιπη Ζάκυνθο και από άλλες περιοχές της πατρίδας μας, αλλά και του κόσμου.
Στο Μπανάτο βρίσκεται το Δημαρχείο της περιοχής, το δε Εκκλησιαστικό μας Συμβούλιο σεμνύνεται ότι έχει άριστη και υποδειγματική μέχρι τώρα συνεργασία με τα εκάστοτε Δημοτικά Συμβούλια και τους κατά καιρούς Δημάρχους του τόπου μας, ως άλλωστε οφείλουμε.
Το ιστορικό κέντρο του Μπανάτου δεν απέχει πολύ (μόλις δυο-τρία χιλιόμετρα) από την πλαζ του Τσιλιβή, όπου ανθεί κατά κόρον ο τουρισμός. Δεν μπορούμε όμως να πούμε, ότι και στο χωριό μας διαθέτουμε τουρισμό. Τούτο είναι και καλό και κακό. Παρ' όλ' αυτά -κυρίως το καλοκαίρι που ανοίγουν τα σπίτια, καθώς έρχονται οι απανταχού συγχωριανοί- μπορούμε να πούμε, ότι, μετά τη δύση του ήλιου, το χωριό αποκτά ενδιαφέρον και ζωή. Άνθρωποι, δικοί και ξένοι, πάνε κι έρχονται. Παιδιά και γονείς χαίρονται τη νυχτερινή δροσιά στις δυο ευρύχωρες πλατείες των φωταγωγημένων εκκλησιών μας, ενώ άλλοι απολαμβάνουν την ηρεμία στα υπάρχοντα καφενεία και τα εδέσματα των τριών γραφικών-παραδοσιακών ταβερνών που λειτουργούν εδώ.

Οι φωτογραφίες, που δημοσιεύουμε σήμερα, αποτυπώνουν τη βραδινή ατμόσφαιρα του χωριού.

Αφιερώματα χρυσά ή ασημένια, οπτικοποίηση λαϊκής λατρείας

Κολάζ ταμάτων απ' την Παναγούλα Μπανάτου

Η εικόνα-βάση είναι καινούργια παλαιωμένη, λαϊκής τέχνης και ανήκει στον π. Π.Κ.

Κεντρική θέση στη λαϊκή λατρεία της Ορθόδοξης Ανατολικής Εκκλησίας αποτελούν τα πάσης φύσεως Τάματα, ιδιαίτερα μάλιστα οι αργυρές ή χρυσές μικρές πλάκες, οι οποίες φέρουν αποτυπωμένες απλές, απλοϊκές, ή και περίτεχνες κάποτε, μικρές παραστάσεις. Είναι η οπτικοποίηση παρακλήσεων ή ευχαριστιών, δεήσεων ή δοξολογιών του θρησκευόμενου λαού μας, όχι βέβαια αναγκαία από πλευράς θεολογικής. Όμως ο λαός μας ήθελε πάντα να εκφράζει την πίστη του και με τον τρόπο αυτόν, που γίνεται εντέλει αποδεκτός στη λατρευτική μας πρακτική, αν βέβαια δεν αναπτύσσεται από πλευράς ανθρώπου σχέση δούναι και λαβείν με τον Θεό. Εννοείται, ότι σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να επιζητάμε την εύνοια ή την θαυματουργία του Θεού, ενώ εμείς θα Τού έχουμε τάξει αντίδωρο. Η θεολογική άποψη είναι ξεκάθαρη πάνω σε αυτό. Πλείστες όμως φορές ο λαός μας δεν παραδέχεται την ξεκάθαρη άποψη και πράττει όπως εκείνος αισθάνεται ή έχει μητρός τε και πατρός τε παραλάβει, έστω και αν σφάλει.
Στην περίπτωση των Αφιερωμάτων και μάλιστα των μικρών ασημένιων ή χρυσών παραστάσεων, με τα οποία ασχολούμαστε σήμερα, έχουμε να κάνουμε με πολύ ενδιαφέροντα πολιτισμικά στοιχεία, που ασφαλώς ενδιαφέρουν τη λαϊκή λατρεία, τη λαογραφία, την αργυροχοΐα και τη χρυσοχοΐα. Διότι πρόκειται για μικρά έργα τέχνης, καμωμένα κάποτε από ξακουστούς τεχνίτες. Απ' την άλλη εκφράζουν πίστη, δέηση, ευχαριστία, αγωνίες, πόνους, εγκαρτέρηση, υπομονές, σιωπές, κορυφαίες στιγμές του δημόσιου και ιδιωτικού βίου, καταγράφοντας στην ουσία ιστορικά στιγμιότυπα μικρότερης ή μεγαλύτερης σημασίας: Οι άντρες του σπιτιού στο "στρατιωτικό" ή στον πόλεμο, οι κοπέλλες να βρουν γαμπρό και μάλιστα καλόν, ο γλιτωμός απ' το χτικιό, το άρρωστο πόδι, το ανάπηρο χέρι, η θεραπεία της στραβωμάρας, το ανήμπορο παιδί, η άμοιρη θεγατέρα, οι ξενιτεμένοι του σπιτιού, ο ετοιμόρροπος πατέρας και το μωρό που δεν εχάθηκε στη γέννα...
Όλες οι πτυχές του κοινωνικού γίγνεσθαι, ομολογημένες και ανομολόγητες, εμφανείς ή δυσδιάκριτες, καταγεγραμμένες πάντως επάνω σ' αυτές τις αναθηματικές πλάκες... Συγκινητικές στιγμές, προς τις οποίες, αν μη τι άλλο, οφείλουμε σεβασμό, διότι εκφράζουν Ψυχές, Αισθήματα και Συναισθήματα!

π. Π.Κ.

Η Παράκληση της Παναγίας στο ναΰδριο της Παλαιάς Βλαχέραινας Μπανάτου [αναδρομή σε 2.7.2005]

Θεοτόκε αειπάρθενε, των ανθρώπων η σκέπη, Εσθήτα και Ζώνην του αχράντου σου σώματος, κραταιάν τη Πόλει σου περιβολήν εδωρήσω, τω ασπόρω τόκω σου άφθαρτα διαμείναντα επί σοι γαρ και φύσις, καινοτομείται και χρόνος. Διό δυσωπούμεν σε, ειρήνη, τη πολιτεία σου δώρησαι, και ταις ψυχαίς ημών το μέγα έλεος.

-->

Μια εβδομάδα με τους Έλληνες της πόλης Grenoble της Γαλλίας

Η Γκρενόμπλ (Grenoble), μια πανέμορφη πόλη 160.000 περίπου κατοίκων στα νοτιοανατολικά της Γαλλίας, φιλοξενεί μιαν εύρωστη ελληνορθόδοξη Κοινότητα, η οποία υπάγεται εκκλησιαστικά στην Ιερά Μητρόπολη Γαλλίας του Οικουμενικού Πατριαρχείου.

Την Κοινότητα αυτήν είχα την ευκαιρία να γνωρίσω από κοντά, μαζί με την οικογένειά μου, έναν χρόνο πριν (τον Ιούλιο του 2006), καλεσμένος και φιλοξενούμενος του ιερατικώς προϊσταμένου εκεί Πρωτοπρεσβυτέρου Γερασίμου Σκαρτσή, Ζακυνθινού ως προς την καταγωγή, προσωπικού μου φίλου και συμφοιτητή.

Ο κομψός βυζαντινός ναός του Αγίου Γεωργίου, το Πρεσβυτέριο, το ελληνικό Σχολείο και το Νηπιαγωγείο που συστεγάζονται, αποτελούν το κέντρο ενδιαφέροντος και αναφοράς των Ελληνορθοδόξων της πόλης και της ευρύτερης περιοχής. Πρόεδρος της Ελληνικής Κοινότητας είναι ο κ. Βασίλης Ζάμπαλας, ένας ευγενέστατος άνθρωπος προσφοράς και αγάπης, ο οποίος, συνεργαζόμενος άριστα με τον δυναμικό και φιλοπρόοδο Εφημέριο και όλα τα μέλη και τα στελέχη της Παροικίας, έχει κατορθώσει να συμβιώνουν άπαντες αρμονικότατα, κάτω από την ευεργετική σκέπη του Άι Γιώργη, του προστάτη και πολιούχου τους. Αξίζει εδώ πληροφοριακά ν’ αναφέρουμε, ότι στις αυλές του Άι Γιώργη λειτουργούν επίσης μ’ επιτυχία ο Πολιτιστικός Σύλλογος «Ορφεύς», με Τμήμα Ελληνικών Παραδοσιακών Χορών, Τμήμα Χορωδιακό και Τμήμα Θεατρικό, αλλά και Μουσικό Συγκρότημα. Η Ελληνική Γλώσσα βρίσκεται (και πρέπει να βρίσκεται) στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος και της όλης προσπάθειας της Κοινότητας, με τμήματα παιδιών και ενηλίκων. Κάτι που αποδεικνύει, ότι δεν ξεχνούν τους στίχους του Οδυσσέα Ελύτη στο "Άξιον εστι":

"Τη γλώσσα μού έδωκαν ελληνική

(...).

Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου.

(...)

Αγάπες μυστικές με τα πρώτα λόγια του Ύμνου.

Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου, με τα πρώτα λόγια του Ύμνου!"

Οι εντυπώσεις μας από τον ευλογημένο εκείνον τόπο δεν πρόκειται να εξαλειφθούν ποτέ. Όλοι μάς αγκάλιασαν με αγαπητική διάθεση, με θερμότατα αισθήματα, μάς έμπασαν φιλικότατα στα σπίτια τους, οργάνωσαν συνεστίαση και ξεναγήσεις για χάρη μας, ενώ η συγκίνηση εκτοξεύτηκε στο ζενίθ κατά την τέλεση της Θείας Λειτουργίας στον Άη Γιώργη, μαζί με τον φίλο συν-αδελφό παπα Γεράσιμο. Άνθρωποι θερμοί με εγκαρδιότητα που "σκλαβώνει", γλυκύτατοι, με πίστη εκδηλωτική και αφοσίωση υποδειγματική στις προγονικές τους παραδόσεις. Το έργο τους είναι άκρως ευθυνοφόρο και αξίζουν (τουλάχιστον) τη σκέψη μας και την ηθική μας συμπαράσταση. Στους καλοσυνάτους πλοηγούς αυτής της ευλογημένης πνευματικής Κιβωτού στη νοτιοανατολική Γαλλία (εννοώ τον π. Γεράσιμο και τον κ. Βασίλη) αφιερώνεται κυρίως το σημείωμα ετούτο, μαζί με μια μικρή σταχυολόγηση από τις αναμνηστικές μας φωτογραφίες, για εμάς πολυτιμότατες! Ας είναι όλοι καλά, στην ευλογημένη τους ζωή, τις καλές τους οικογένειες και τα ειρηνικά τους έργα!!!

π. Π. Κ.

Εικονισματάκια μέσα στις Εικόνες

Παρατηρώντας τις Ορθόδοξες Εικόνες, αίσθηση προκαλεί, ότι πλάι στα κεντρικά ιερά πρόσωπα ή στα κορυφαία γεγονότα που ιστορούνται πάνω στο ξύλο, στον τοίχο ή στο πανί, αναπτύσσονται δειλά-δειλά κάποιες άλλες φιγούρες (πρόσωπα, άγγελοι, ζώα ή πτηνά), στοιχεία του περιθωρίου, τα οποία πάντως έχουν λειτουργική και αδιάσπαστη, υπηρετική πάντως, σχέση με το κατ’ εξοχήν εικονιζόμενο.

Πολύ ενδιαφέροντα συμπεράσματα μπορεί ν’ αντλήσει ο κάθε φιλότεχνος ή ο υποψιασμένος πιστός απ’ αυτά τα περιφερειακά εικονισματάκια των Εικονισμάτων. Άλλωστε, είναι κανόνας απαράβατος, ότι σε τελευταία ανάλυση από λεπτομέρειες και δευτερεύοντα στοιχεία συντίθεται συνήθως το όποιο Πρωτεύον και Κυριαρχικό, είτε μιλάμε για την Τέχνη, είτε για τη Ζωή.

Τέτοιες μικρές λεπτομέρειες, φιλικές μινιατούρες μέσα σε πολύ ενδιαφέρουσες Εικόνες από το Ναό της Φανερωμένης στο Μπανάτο παρουσιάζουμε παραπάνω, για τους ενδιαφερόμενους φίλους Επισκέπτες του ενοριακού μας αυτού διαδικτυακού πολυ-περιοδικού.

Το μετασεισμικό Δημοτικό Σχολείο Βανάτου

Το 2θέσιον Δημοτικόν Σχολείον Βανάτου

Γυμναστικαί επιδείξεις σχολικού έτους 1967-68

Ορισμένοι εκ των μαθητών, 1970

Δραστηριότητες δια τον Ελληνικόν Ερυθρόν Σταυρόν
σχολικού έτους 1972-73

Κείμενο: π. Παναγιώτης  Καποδίστριας

Μετά τούς σεισμούς του 1953 και μια πρώτη προσωρινή καλυβένια κατασκευή, χτίστηκε στο Μπανάτο την δεκαετία του '60, όπως και στ' άλλα κεφαλοχώρια της Ζακύνθου, ένα νέο ξυλότυπο διθέσιο Δημοτικό Σχολείο. Το σχολείο αυτό κάλυψε τις εγκύκλιες σπουδές της νεολαίας του χωριού και της ευρύτερης περιοχής για τρεις τουλάχιστον -δίσεκτες ιστορικά- δεκαετίες.

Αποτέλεσε πνευματική κυψέλη για εκατοντάδες παιδιά, τα οποία έχουν σήμερα διαπρέψει -κατά τις δυνάμεις του ο καθένας- σε διάφορους τομείς της Επιστήμης και της Κοινωνίας. Αξέχαστες παραμένουν για τους απόφοιτους οι σχολικές στιγμές στο ευάερο και ευήλιο εκείνο κτίσμα: Μόρφωση καλή για την εποχή, επιμονή στη μάθηση έστω και δια της ράβδου όπου δεν έπιπτε λόγος, θεατρικές παραστάσεις και γυμναστικές επιδείξεις υποδειγματικές (αν και ξεπερασμένες υπό τη σύγχρονη οπτική της Παιδαγωγικής), ήρεμα κλάματα, χαρές, χοροί, τραγούδια, παιχνίδια, το συσσίτιο με γάλα γιδίσιο και φασολάδα στην ημερησία διάταξη, οι κορνιζαρισμένοι βασιλείς στο Γραφείο απαστράπτοντες, ο πάντοτε ανθηρός σχολικός μας κήπος, η έπαρση και η υποστολή της ελληνικής σημαίας!...

Οι μακροβιότεροι και αγαπητότεροι δάσκαλοι του Σχολείου μας υπήρξαν οι Μπανατιώτες α) Μαρία Κοντονή, σύζυγος Στέλιου Βλαχιώτη και β) Νικόλαος Κοντονής ή Κουμπούρας του ιερέως Χαραλάμπους. Και οι δύο διακρίνονται σε μιαν από τις δημοσιευόμενες εδώ φωτογραφίες.

Όπως όλα όμως στη ζωή μας -και οι στιγμές από το Δημοτικό- μαζί με το συγκεκριμένο Δημοτικό, ανήκουν στο παρελθόν. Ο καθένας τσουρουφλίζεται στον ιδιωτικό καύσωνά του, ενώ για τις ώρες της αναδρομικής περισυλλογής, ευτυχώς υπάρχουν οι αναμνηστικές φωτογραφίες, για να ξαναζωντανεύουν τα περασμένα...

Το φως μες στο ναό μας, μυστηριώδες και ιαματικό

Το ηλιακό φως μέσα στον ναό μας (και στην κάθε εκκλησιά) διοχετεύεται κατά τρόπον έκτακτο και μυστηριώδη. Πρόκειται για πλάγιο φως, όχι κυριαρχικό και αυτοφυές, επειδή άλλος είναι ο Κυριάρχης στον όλο χώρο και χρόνο. Είναι, μάλλον, επικουρικό των ιερών μορφών και των Μυστηρίων που τελούνται εδώ μέσα.

Αυτό το πλάγιο φως, λοιπόν, μεταπλάθει τα συναισθήματα και αποκτά χαρακτήρα αναγωγικό. Δημιουργεί ειδική ατμόσφαιρα ιεροπρέπειας, παρέχοντας τη βεβαιότητα, ότι εδώ μέσα εγκοσμιώνεται ο Ουρανός και ουρανίζεται ο Άνθρωπος.

Προσέξτε το φως των ναών μας και αφήστε να Σάς αγγίξει παραμυθητικά κι εντέλει ιαματικά.

Κλείνοντας αυτές τις σύντομες σκέψεις αναθυμούμαι ένα ποίημα του Αλεξανδρινού Ποιητή, του Κ. Π. Καβάφη, για την ατμόσφαιρα, που κυκλοφορεί μέσα στις εκκλησιές μας. Αξίζει ν' αναγνωσθεί απ' όλους:

ΣΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ

Την εκκλησίαν αγαπώ - τα εξαπτέρυγά της,

τ' ασήμια των σκευών, τα κηροπήγιά της,

τα φώτα, τες εικόνες της, τον άμβωνά της.

Εκεί σαν μπω, μές σ' εκκλησία των Γραικών

με των θυμιαμάτων της τες ευωδίες,

με τες λειτουργικές φωνές και συμφωνίες,

τες μεγαλοπρεπείς των ιερέων παρουσίες

και κάθε των κινήσεως τον σοβαρό ρυθμό -

λαμπρότατοι μες στων αμφίων τον στολισμό -

ο νους μου πιαίνει σε τιμές μεγάλες της φυλής μας,

στον ένδοξό μας Βυζαντινισμό.

ΖΑΚΥΝΘΟΥ ΕΟΡΤΟΔΡΟΜΙΟΝ. Βιβλίο με διαχρονική αξία

Υπομνηματισμός-Επιμέλεια:
Πρωτοπρεσβύτερος Παναγιώτης Καποδίστριας

Εκδ. Ιεράς Μητροπόλεως Ζακύνθου, Ζάκυνθος 1998, σσ. 650

Ουσιαστική συμβολή στην Ορθόδοξη υμνογραφική βιβλιογραφία αποτελεί το μεγαλεπήβολο έργο υπό τον χαρακτηριστικό τίτλο «ΖΑΚΥΝΘΟΥ ΕΟΡΤΟΔΡΟΜΙΟΝ» (έκδοση 1998). Πρόκειται για μιαν εξαντλητική καταγραφή, προς διάσωση και μάλιστα λειτουργική χρήση, όλων των γνωστών και αγνώστων υμνογραφικών κειμένων, που αφορούν σε Ζακυνθίους Αγίους, θαύματα λοιπών Αγίων που σχετίζονται με το ευφρόσυνο αυτό νησί του Ιονίου και ιδιαιτέρως τιμώνται εκεί, μνήμες σημαντικών γεγονότων, αλλά και περίπυστες εικόνες της Παναγίας.

Ο υμνογραφικός αυτός πλούτος απαρτίζεται από Ακολουθίες, Παρακλητικούς ή Λιτανευτικούς Κανόνες και Χαιρετισμούς, είτε σε σκόρπια απολυτίκια, κοντάκια και μεγαλυνάρια, τα οποία κατεξοχήν ψάλλονται στους Ναούς της Ζακύνθου.

Πηγές του «Εορτοδρομίου» αποτελούν: 
α) oι κατά καιρούς αποσπασματικές ή μεμονωμένες εκδόσεις ιερών Ακολουθιών, συμπληρωμένες από Κώδικες Βιβλιοθηκών (π.χ. της Μαρκιανής), 
β) oι παλαιές και δυσεύρετες φυλλάδες (ή τ' αντίγραφά τους για όσες έχουν ήδη κλαπεί κατά καιρούς, αλλά και πρόσφατα) που διασώζονται στους Ναούς μας, 
γ) τα ιστοριοδιφικά πονήματα εντοπίων ιστορικών (π.χ. του αλησμόνητου ιστορικού Ντίνου Κονόμου), 
δ) η υμνογραφική παραγωγή του Γερασίμου Μοναχού Μικραγιαννανίτου, Υμνογράφου της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας, του οποίου ολόκληρο το περί των Ζακυνθίων Αγίων έργο του περιλαμβάνεται στον εόρτιο αυτόν τόμο , με την ευγενική και φιλάγια παραχώρηση του δικαιώματος της δημοσιεύσεώς του από τους κληρονόμους του Μικραγιαννανίτες Πατέρες και 
ε) η ευλαβική και άκρως ποιητική γραφίδα του έγκριτου Υμνογράφου της Εκκλησίας Δρος Χαραλάμπους Μπούσια, ο οποίος στις μέρες μας πλουτίζει και κοσμεί τον ανθώνα του τοπικού «Εορτοδρομίου» με νέα «μυρίπνοα άνθη».

Το όλο έργο, που κυκλοφορεί σε μεγάλου σχήματος καλαίσθητο χρυσόδετο τόμο 650 σελίδων, διανθισμένων με πολλές (πρωτότυπες εν πολλοίς) τετραχρωμίες, προλογίζει ο Μητροπολίτης Ζακύνθου κ. Χρυσόστομος, ενώ την όλη επιμέλεια της έκδοσης και των υπομνημάτων είχε ο Πρωτοπρεσβύτερος Παναγιώτης Καποδίστριας, Γενικός Αρχιερατικός Επίτροπος της Ιεράς Μητροπόλεως Ζακύνθου.

Η έκδοση αυτή αποτελεί την πρώτη πλήρη και συστηματική αποτύπωση της Ζακυνθινής Υμνογραφίας και -δίχως άλλο- είναι απόκτημα για κάθε απαιτητικό ερευνητή, ναό, μονή ή βιβλιοθήκη, διαθέτει μάλιστα την από 17ης Δεκεμβρίου 1997 [αριθμ. Πρωτ. 3418/Διεκπ. 1477] 'Έγκριση της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος.

Αλλοτινά κτίσματα του Μπανάτου, αθώρητα στο απρόσωπο σήμερα

Σαν να το ήξερα ότι σήμερα δεν θα υπάρχουν πια... Ήταν αρχές Σεπτεμβρίου του 1981, τότε που, οπλισμένος με μια (πολύ καλή για την εποχή) φωτογραφική μηχανή, τριγύριζα στο Τζάντε μας και αποτύπωνα ενδιαφέρουσες στιγμές κτισμάτων με προσωπικότητα. Και παρέμεναν στο προσωπικό μου αρχείο χρόνια μετά.

Ύστερα επέδραμε στο νησί μας η "πρόοδος" και η τάση για ξεθεμέλιωμα όλων εκείνων των στοιχείων, που θα μπορούσαν να μάς θυμίζουν τα παλιά. Αχ, αυτή η μανία του λαού μας γι' άκριτους και αβασάνιστους νεοτερισμούς... Ο κόσμος τριγύρω μας κτίζει, κτίζει και κτίζεται ήδη μέσα στ' απρόσωπα κτίριά του. Τα σπίτια του, εν πολλοίς άψυχα, υψώνονται περικακέστατα τριγύρω, συμπνίγοντάς μας.

Πάντως, από πλευράς μου διέσωσα, ό,τι μπόρεσα!... Τα παρουσιαζόμενα εδώ κτίρια-παλιότερες λαϊκές γωνιές του Μπανάτου, δεν υπάρχουν πια. Τα γκρέμισαν ή τα παράτησαν... Στη θέση τους βασιλεύει τώρα είτε το τσιμέντο της αυτοεπιβεβαίωσης είτε το χόρτο της αυτοεγκατάλειψης.

Ως μικρή κίνηση αντί-δρασης στην επίφοβη δράση των υπερφίαλων συντοπιτών έναντι του περιβάλλοντος χώρου μας, το Φθινόπωρο του 2002, μαζί με λαϊκά ποιήματα και τραγούδια της Ζακύνθου, πρωτοδημοσιεύτηκαν εκείνες οι πολύτιμες (για μένα) φωτογραφίες στο φιλόξενο και φιλόκαλο Περιοδικό του Δ. Σέρρα ΕΠΤΑΝΗΣΙΑΚΑ ΦΥΛΛΑ 22 (2002) 563-581, στην εργασία υπό τον τίτλο "Τραγούδια του Τζάντε".

Σαν να το ήξερα, ότι σήμερα δεν θα υπάρχουν πια... Διέσωσα ό,τι μπόρεσα... Μακάρι να μπορούσα περισσότερα...

π. Παν. Καποδίστριας

Δυο γραφικές προσκυνηματικές "κολόνες" στο Μπανάτο

Άγιος Βλάσιος

Η αρχαιότερη πληροφορία για την ύπαρξη ναού του Αγίου Βλασίου στο Μπανάτο έρχεται από το 1495. Μετά την επικράτηση των Βενετών, ο ναός περιήλθε στην κυριαρχία τους, οι οποίοι τον παραχωρούσαν κατά καιρούς, ανάλογα με τις ορέξεις και τα συμφέροντά τους σε διάφορους ιερωμένους. Το 1513 ο ναός ανήκε στον Βασίλειο Ρουσέλο, το δε 1545 στον Θ. Παλαμηδά. Το 1637 αναφέρεται ως gastaldo (επίτροπος, διαχειριστής) για τον Άγιο Βλάσιο ο Contestabile του Μπανάτου Παύλος Κοντονής. Στις 24 Φεβρουαρίου 1694 παραχωρήθηκε στον ιερέα Γεώργιο Βούλγαρι (αδελφό του πατέρα του Ευγενίου Βουλγάρεως). Ακολούθησε ο Κρητικός ιερ. Ανδρέας Αρμάκης, στον οποίον παραχωρήθηκε ισόβια με το από 30ής Ιουλίου 1707 Δουκικό Διάταγμα. Μ’ ένα άλλο Δουκικό Διάταγμα, αυτό της 17ης Δεκεμβρίου 1722, δόθηκε στον ιερ. Ιωάννη Κουρούμαλο και μ’ ένα επόμενο, από 11ης Σεπτεμβρίου 1756, στον ιερομόναχο Ευγένιο Τσουκαλά, κατόπιν στον ιερ. Νικ. Μαρίνο και τέλος (15 Σεπτεμβρίου 1778) στον Βερονέζο διάκονο Don Αντώνιο Μαφφέη, για τις υπηρεσίες του στην πατρίδα.

Κατά τον 20ό αιώνα μέχρι τις μέρες μας δεν υπήρξε πια ναός, παρά μόνον ένα παραδοσιακό προσκυνητάρι, όπου οι περίοικοι ανάβουν ευλαβικά θυμίαμα και καντήλι μπροστά στην εικόνα του Αγίου. Ιδιοκτήτης σήμερα είναι ο Αντώνης Κοντονής ή Καλλιπάς.

[Βλ. α) Λεωνίδα Χ. Ζώη, Λεξικόν Ιστορικόν και Λαογραφικόν Ζακύνθου, Εκ του Εθνικού Τυπογραφείου, Αθήναι 1963, τ. 1, 96, β) Ντίνου Κονόμου, Εκκλησίες και Μοναστήρια στη Ζάκυνθο, Αθήνα 1967, σ. 30 και γ) Μαριάννας Κολυβά, «Cattastico delle Chiese Greche Καταστίχωση των ορθόδοξων Ναών και Μονών της Ζακύνθου (το έτος 1637)», Θησαυρίσματα 34 (2004) 177-252].


Άγιος Νικόλαος στη Λουρίδα

Ο ναός αυτός ταυτίζεται με τον Άγιο Νικόλαο των Στραβοποδαίων. Από συμβόλαιο του 1583 προκύπτει, ότι υφίστατο ως ιερή στέγη το 1533, ενώ αδελφοί και κτήτορές του ήταν οι οικογένειες Στραβοπόδη, Ρίκου και Ζαρκάδη. [Βλ. Ντίνου Κονόμου, ό.π., σ. 101 εξ.]

Σύμφωνα με μια τοπική παράδοση, ο ναός κτίστηκε, για να ξορκιστεί ένα μεγάλο κακό, το οποίο συντελείτο σ’ εκείνη την περιοχή της Λουρίδας: Στα τέλη του 15ου-αρχές 16ου αιώνα δρούσε στο μέρος αυτό μια φοβερότατη συμμορία, η οποία σταματούσε τους περισσότερους περαστικούς, πού ανυποψίαστοι όδευαν προς τη Χώρα και αφού τούς λήστευε, τούς ξάπλωνε πάνω σ' ένα «ταβλάτσο» κι εφάρμοζε πάνω τους την αρχαία και αποτρόπαιη μέθοδο του Προκρούστη. [Πληροφορία από τον γείτονα Παναγιώτη Δημ. Στραβοπόδη, (γεν. 1926)].

Στον χώρο του πάλαι ποτέ ναού υπάρχει σήμερα μόνο μια κομψή, φροντισμένη και ασβεστωμένη πάντα, «κολόνα» (δηλ. παραδοσιακό προσκυνητάρι δρόμου). Συχνά ευσεβείς διαβάτες σταματούν για ν’ ανάψουν το καντήλι και να προσευχηθούν, για ό,τι ο καθένας ποθούμενο.

Ψηφιακή καταγραφή ιερών αντικειμένων των ναών του Μπανάτου

Ολοκληρώθηκε πριν κάμποσες μέρες η ψηφιακή καταγραφή όλων των εικόνων, σκευών, αργυρόγλυπτων, παλαιών βιβλίων και όσων πολύτιμων ιερών αντικειμένων υπάρχουν στους ναούς της Ενορίας μας, δηλαδή σε αυτόν της Παναγούλας και σ' εκείνον της Φανερωμένης.

Η καταγραφή πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο σχετικής απόφασης της Ιεράς Συνόδου και του Μητροπολίτη μας, η οποία αποβλέπει σε μια σύγχρονη μορφή αποτύπωσης και αρχειοθέτησης του πολύτιμου πολιτισμικού - πνευματικού υλικού όλων των ναών της πατρίδας μας, για κάθε χρήση.

Η καταγραφή έγινε από ειδική Επιτροπή, της οποίας μέλη είναι ο Αρχιμανδρίτης Διονύσιος Λυκογιάννης, Θεολόγος - ιστορικός ερευνητής και οι Αδελφοί Ανδρέας και Μάριος Θεοδόση, υπεύθυνοι του εύρωστου Εργαστηρίου Συντήρησης Εικόνων της Μονής Στροφάδων και Αγίου Διονυσίου.

Ήδη οι συγκεκριμένοι άξιοι και φιλότιμοι συντηρητές παρέλαβαν τέσσερις εικόνες από τις καταγεγραμμένες γι' αποκατάσταση στο Εργαστήριό τους, οι οποίες χρειάζονταν άμεση επέμβαση, λόγω σημαντικότητας, παλαιότητας και φθοράς απ' τις αλλεπάλληλες παρεμβάσεις του πανδαμάτορα Χρόνου. Πρέπει βέβαια να σημειωθεί, ότι μέχρι σήμερα έχουν συντηρηθεί (και άρα διασωθεί) πλείστες όσες και σημαντικές εικόνες της Ενορίας μας, είτε από τις υπηρεσίες του Μουσείου Ζακύνθου παλαιότερα, είτε από τους Αδελφούς Θεοδόση τα τελευταία χρόνια.

Να επισημανθεί τέλος, ότι με το έργο της ψηφιακής καταγραφής στο Μπανάτο έκλεισε ο κύκλος της αποτύπωσης των έργων εκκλησιαστικής Τέχνης στους ναούς του Δήμου Αρκαδίων και θ' ακολουθήσουν οσονούπω οι άλλοι Δήμοι του νησιού μας.

Για τη Δανειστική Βιβλιοθήκη της Ενορίας μας

Αμέσως μετά την ανάληψη των εφημεριακών καθηκόντων του (το 1987) στην Ενορία του Μπανάτου ο π. Π.Κ. θεώρησε άκρως απαραίτητο, μαζί με την ίδρυση της "Νεανικής Συντροφιάς Μπανάτου", να υπάρξει και μια υποτυπώδης Βιβλιοθήκη, ώστε να μπορούν τα παιδιά, αλλά και ο κάθε ενδιαφερόμενος ενορίτης ή μη, να έχει πρόσβαση στη Γνώση μέσω καλών κι επιλεγμένων βιβλίων. Τα πρώτα βιβλία προήλθαν από δωρεά του Εφημερίου, ο οποίος απευθύνθηκε σε πολλούς πνευματικούς ανθρώπους της Ζακύνθου και της πατρίδας μας, αλλά και γνωστούς εκδοτικούς οίκους. Ευχαρίστως ανταποκρίθηκαν οι περισσότεροι, μεταξύ των οποίων οι Εκδόσεις Άγκυρα, η Ιωάννα Τσάτσου, ο Ντίνος Κονόμος, η Μάχη Μουζάκη, ο Σπύρος Καββαδίας, ο Διονύσης Σέρρας και πλείστοι άλλοι ιδιώτες.

Σύμφωνα με τα τηρούμενα Αρχεία, το δανειστικό Τμήμα της Βιβλιοθήκης λειτούργησε από τον Νοέμβριο του 1988 μέχρι τον Μάρτιο του 2002 με ικανοποιητική (περί τις χίλιες αναγνώσεις) συμμετοχή, παιδιών κυρίως, στον δανεισμό. Στη συνέχεια το σχετικό Τμήμα σταμάτησε να λειτουργεί για τεχνικούς λόγους.

Τα βιβλία (λογοτεχνικά, θεολογικά, ιστορικά, παιδικά, περιοδικά κ.ά.) εν τω μεταξύ πλήθυναν πολύ και το Γραφείο του Ναού, όπου στεγαζόταν η Βιβλιοθήκη δεν χωρούσε πια. Αξίζει να σημειωθεί, ότι τελευταία αποκτήθηκε το ογκώδες και πολυτιμότατο έργο της Ελληνικής Πατρολογίας του Migne. Εξαιτίας, λοιπόν, της πληθώρας των βιβλίων και αναζητώντας νέα στέγη για τη Βιβλιοθήκη, αποφασίστηκε η αναστολή λειτουργίας της ως ανοικτής στο κοινό, μέχρι να εξευρεθεί νέος τόπος και τρόπος της λειτουργίας της.

Κατά χρέος, είναι επιβεβλημένο ν' αναφερθούν τιμητικά οι κατά καιρούς εθελοντικά υπεύθυνοι της Βιβλιοθήκης νέοι μας, οι οποίοι στη συνέχεια διαπρέπουν στην επιστήμη του ο καθένας: Παρασκευή-Ελένη Παράσχη, Ιουστίνη Μούσουρα, Διονυσία Μούσουρα, Δέσποινα Καποδίστρια, Αθηνά Στραβοπόδη, Αναστάσιος Ζαρκάδης και Νίκος Καποδίστριας.