Η ομιλία του Μητροπολίτου Ναυπάκτου Ιεροθέου στο Συνέδριο περί Εκκλησίας και Media της Διακοινοβουλευτικής

  Βράδυ 12ης Μαΐου 2014 

Ἐκκλησία καί Μέσα Μαζικῆς Ἐνημέρωσης

Σεβ. Μητροπολίτου Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου Ἱεροθέου

Κατ' ἀρχάς σᾶς μεταφέρω τίς εὐχές τοῦ Μακαριωτάτου Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν καί Πάσης Ἑλλάδος κ. Ἱερωνύμου, ὁ ὁποῖος χάρηκε γιά τό παρόν Συνέδριο καί εὔχεται εὐόδωση τῶν ἐργασιῶν του.

     Τό θέμα τοῦ παρόντος Συνεδρίου-Σεμιναρίου εἶναι σοβα­ρότατο καί ἀναφέρεται στήν σχέση τοῦ Χριστιανισμοῦ καί τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας μέ τά Μέσα Μαζικῆς Ἐνημέρωσης στόν σύγχρονο κόσμο. Ἔτσι, λοιπόν, ὑπάρχουν τρεῖς πραγματικό­τητες, ἡ Ἐκκλησία, τά Μέσα Μαζικῆς Ἐνημέρωσης καί ὁ σύγχρο­νος κόσμος.

Τελικά αὐτό τό θέμα εἶναι ἕνα μέρος τοῦ θέματος Ἐκκλησία καί κόσμος καί τά ἐρωτήματα πού τίθενται εἶναι πάμπολ­λα. Μερικά ἀπό αὐτά εἶναι: Τά ΜΜΕ χρησιμοποιοῦν τήν Ἐκκλησία θετικά ἤ ἀρνητικά;  Ἡ Ἐκκλησία χρησιμοποιεῖ τά ΜΜΕ γιά τήν ἀνάδειξη τῶν θεμάτων της καί τῆς παραδόσεώς της;  Ἐκκλησιο­ποιοῦνται τά ΜΜΕ ἤ ἐκκοσμικεύεται ἡ ἴδια ἡ  Ἐκκλησία ἀπό τήν χρήση τους;

     Δέν εἶναι δυνατόν νά δοθοῦν πλήρεις ἀπαντήσεις στά ἐρωτήματα αὐτά, ἀλλά θά προσπαθήσω νά διατυπώσω μερικές σκέψεις.

1. Κοινωνία καί ἐνημέρωση

     Κατ’ ἀρχάς πρέπει νά ἐξετασθῆ τό θέμα τῆς σχέσης τοῦ κόσμου μέ τά ΜΜΕ, γιά νά δοῦμε τήν δομή καί τόν τρόπο λειτουργίας τους, ἀλλά καί τήν ἀναγκαιότητά τους, γιατί αὐτό θά μᾶς βοηθήση νά δοῦμε καί τήν σχέση τους μέ τήν Ἐκκλησία.

     Ἡ κοινωνία καί αὐτό πού λέγεται κόσμος ἔχει ἀνάγκη ἀπό τήν ἐνημέρωση. Σέ κάθε ἐποχή ὑπῆρχαν διάφοροι τρόποι ἐνημέ­ρωσης τῶν ἀνθρώπων. Στήν ἐποχή μας αὐτό γίνεται μέ τό τηλέφωνο, τό ραδιόφωνο, τήν τηλεόραση, τό διαδίκτυο, τίς ἱστοσελίδες, τά ἀτομικά μπλόκς κλπ.

     Προκύπτουν, ὅμως, διάφορα θέματα, ὅπως ἄλλωστε αὐτό γίνεται καί μέ ὅλα τά θέματα τοῦ κόσμου πού μᾶς περιβάλλει καί μέ τήν ἐπιστήμη. Καί στό θέμα αὐτό ἐπικρατεῖ ὁ δυϊσμός, ὅτι δηλαδή τό ἴδιο ἀντικείμενο μπορεῖ νά ἀπειλήση τόν ἄνθρωπο καί τήν κοινωνία, καί τό ἴδιο μπορεῖ νά τά εὐεργετήση.

Ὑπάρχουν πολλά βιβλία πού ἀναφέρονται στά σοβαρά αὐτά ζητήματα, ἀλλά στήν μικρή αὐτή εἰσήγηση θά ἀναφέρω συνοπτικά δύο ἀπό αὐτά.

     Τό πρῶτο βιβλίο μέ τίτλο «Τό μήνυμα τοῦ μέσου» καί ὑπότιτλο «ἡ ἔκρηξη τῆς ἐπικοινωνίας» ἀποτελεῖται ἀπό συλλογή ἄρθρων ξένων εἰδικῶν μελετητῶν καί ἐπικοινωνιολόγων πού ἀναφέρονται στά σοβαρά θέματα τῆς ἐπικοινωνίας, καί τό βιβλίο αὐτό συνέθεσαν καί ἐπιμελήθηκαν οἱ Κώστας Λιβεριάτος καί Τάκης Φραγκούλης[1].

     Στήν εἰσαγωγή γίνεται μιά περίληψη τῶν ἐπί μέρους κεφαλαίων καί παρουσιάζονται ἀνάγλυφα οἱ σκέψεις τῶν συγγραφέων καί γίνεται λόγος γιά τό ὅτι στούς τελευταίους αἰῶνες στήν δύση ἔγινε «ἡ ἐπανάσταση τῆς ἐπικοινωνίας» πού εἶναι παρατεταμένη, καί στήν πραγματικότητα εἶναι «πιό καθολική ἀπό τή γαλλική τή ρωσική ἤ τή κινέζικη», ἀλλά καί «πιό μακρόχρονη ἀπό τή βιομηχανική» καί συγχρόνως εἶναι «ἐξίσου ἀμφιλεγόμενη μέ ἐκεῖνες». Μέ τήν ἐξάπλωση σέ ὅλο τόν κόσμο τῶν τηλεπικοινωνιῶν, ὑπερνικήθηκαν οἱ ἀποστάσεις στόν χῶρο καί τόν χρόνο, καί ἔγινε ὑπέρβαση τῶν γεωγραφικῶν, ἐθνικῶν καί φυλετικῶν ὁρίων, καί ἐπικοινώνησαν ὅλοι οἱ ἄνθρωποι στήν οἰκουμένη μεταξύ τους. Συγχρόνως, ὅμως, ἀμέσως μέ τήν ἔναρξη αὐτῆς τῆς ἐπαναστάσεως δημιουργήθηκαν κριτικές ἀντιδράσεις «πού ἐπισήμαναν τή γρήγορη παρακμή τῆς ἀστικῆς δημοσιότητας, τήν ἐνσωμάτωση τῶν μέσων ἐπικοινωνίας σέ οἰκονομικές, πολιτικές καί τεχνοκρατικές ἐξουσίες, τήν ἀδυναμία ἀληθινῆς ὁλοκλήρωσής τους μέσα στό δεδομένο κοινωνικό σύστημα, τήν ἀνεξέλεγκτη καί διαβρωτική ἐπιδρασή τους στήν ἐμπειρία, τή συνείδηση καί τήν κατάσταση τῶν πραγμάτων»[2].

     Τό συλλογικό αὐτό βιβλίο παρουσιάζει ἕνδεκα κείμενα καί μερικά ἀπο­σπά­σματα πού προσπαθοῦν νά ἀναλύσουν τό ὅλο θέμα καί τήν προβληματική τῶν συγχρόνων Μέσων Ἐνημέρωσης. Καίτοι τά κείμενα αὐτά γράφηκαν παλαιότερα καί δέν εἶχαν ὑπ’ ὄψη τους τήν σημερινή μεγαλύτερη ἔκρηξη τῶν Μέσων Ἐνημέρωσης, ἐν τούτοις θέτουν τά βασικά προβλήματα πού ἀπασχολοῦν αὐτόν τόν χῶρο.

     Τά πρῶτα πέντε κείμενα αὐτῆς τῆς συλλογῆς «θέτουν τό γενικό πλαίσιο τῆς σύγχρονης ἐπικοινωνίας, ἐξετάζουν τή σημα­σία, τή δομή καί τή λειτουργία της μέσα στήν κοινωνία καί τόν πολιτισμό»[3]. Δηλαδή, τό κεντρικό θέμα αὐτῆς τῆς ἑνότητας ἀναφέρεται στήν ἐπικοινωνία καί τήν σχέση της μέ τήν κοινωνία καί τόν πολιτισμό.

     Ὁ Charles Cooley (Κούλεϋ) ἀναπτύσσει τό θέμα «ἡ σημασία τῆς ἐπικοινωνίας»· ὁ  Robert Park (Πάρκ) καταγράφει «σκέψεις γιά τήν ἐπικοινωνία καί τήν κουλτούρα»· ὁ Harold Lasswell (Λάσγουελ) κάνει λόγο γιά τήν «δομή καί τή λειτουργία τῆς ἐπικοινωνίας στήν κοινωνία»· ὁ  Elihu Katz (Κάτζ) ἀναφέρεται στίς «δύο βαθμίδες στή ροή τῆς ἐπικοινωνίας»· ἡ Margaret Mead (Μήντ) ἀναπτύσσει τό θέμα «ὁρισμένες πολιτισμικές προσεγ­γίσεις στά προβλήματα τῆς ἐπικοινωνίας».

     Τά ἑπόμενα τρία θέματα ἐπικεντρώνουν τήν προσοχή τοῦ ἀναγνώστου στά «πιό χαρακτηριστικά μαζικά μέσα, τόν τύπο, τό ραδιόφωνο καί τήν τηλεόραση, ἀναλύοντας, σέ ἱστορική καί θεωρητική προοπτική, ὁρισμένα καίρια γνωρίσματα καί ἀποτελέ­σματά τους: εἰδήσεις, διαφημίσεις καί ψευδογεγονότα, δημοσιό­τητα, δημοσιογραφία καί δημόσιες σχέσεις»[4]. 

     Ἔτσι, ὁ Walter Lippmann (Λίπμαν) ἀναπτύσσει τό θέμα «ἡ φύση τῶν εἰδήσεων»· ὁ Daniel Boorstin (Μπούρστιν) ἀναφέρεται στό κρίσιμο σημεῖο «ἀπό τήν συλλογή εἰδήσεων στήν κατασκευή εἰδήσεων: ἕνας κατακλυσμός ψευδογε­γονότων»· καί ὁ  Jurgen Habermas (Χάμπερμας) κάνει λόγο γιά τήν «ἀλλαγή τῆς πολιτικῆς λειτουρ­γίας τῆς δημοσιότητας: ἀπό τή συγγραφική δημοσιο­γρα­φία στά μαζικά μέσα».

     Καί τά ὑπόλοιπα τρία κείμενα τῆς συλλογῆς αὐτῆς «ἀναφέρονται στίς εὐρύτερες συνέπειες καί προοπτικές τῶν μέσων, συσχετίζοντας τήν τεχνολογική ἰδιοσυστασία τους μέ τό πολιτισμικό πλαίσιο καί τήν κοινωνική ἀλλαγή»[5].

     Συγκεκριμένα ὁ Bertolt Brecht (Μπρέχτ) ἀναπτύσσει τό θέμα «τό ραδιόφωνο ὡς μηχανισμός ἐπικοινωνίας: Λόγος γιά τή λειτουργία τοῦ ραδιοφώνου»· ὁ Marshall Mc Luhan (Μάκ Λούαν) ἀναφέρεται στό ὅτι «τό μέσο εἶναι τό μήνυμα»· καί ὁ Kingsley Widmer (Γουΐντμερ) ἐπεξεργάζεται τό θέμα «ἡ εὐαισθησία ὑπό τήν τεχνοκρατία: σκέψεις γιά τήν κουλτούρα τῶν κατεργασμένων ἐπικοινωνιῶν».

     Καί μόνο ἀπό τήν θεματολογία τοῦ βιβλίου αὐτοῦ φαίνε­ται ὅτι γίνεται ἀπό εἰδικούς μελετητές πλήρης ἀνάλυση τῆς σύγ­χρο­νης ἐπικοινωνίας, ἀφοῦ παρουσιάζεται ἡ ὅλη λειτουργία καί δομή της, ὁ τρόπος μέ τόν ὁποῖο ἐκφράζονται στόν κοινωνικό χῶρο καί τόν πολιτισμό. Αὐτός εἶναι  ὁ λόγος γιά τόν ὁποῖο ἔκανα μιά μικρή ἀνάλυση τῆς θεματολογίας τοῦ βιβλίου αὐτοῦ.  

     Μιά σημαντική παρατήρηση εἶναι ὅτι σχετικά μέ τήν μετάδοση τῆς πληροφόρησης γίνεται λόγος γιά «ροή δύο βαθμίδων ἐπικοινωνίας» (Ἐλίχον Κάτζ), γιά «διφασική ροή ἐπικοινωνίας» (Μ. Σεραφετινίδου), γιά «ροή δύο βημάτων» (Οὐμπέρτο Ἔκο). Ἔτσι, κατά τόν Ἐλίχον Κάτζ «οἱ ἐπιρροές πού προέρχονται ἀπό τά μαζικά μέσα φθάνουν πρῶτα στούς "καθοδηγητές γνώμης" (opinion leaders), οἱ ὁποῖοι μέ τήν σειρά τους μεταδίδουν αὐτά πού διάβασαν καί ἄκουσαν στούς καθημερινούς συντρόφους τους, στούς ὁποίους ἀσκοῦν μιά ἐπιρροή». Αὐτό συμβαίνει κατ' ἐξοχήν μέ τά σύγχρονα μέσα ἐνημέρωσης πού ἀναμεταδίδουν τήν πληροφορία, ἤτοι τίς ἱστοσελίδες, τίς προσωπικές ἱστοσελίδες (blogs), τίς σελίδες κοινωνικῆς δικτύωσης (facebook, twitter κ.ἄ.) κλπ. Ὁπότε, τό πρόβλημα δέν εἶναι τόσο ἡ εἴδηση, ὅσο οἱ λεγόμενοι, ἐπίσημοι ἤ ἀνεπίσημοι, καθοδηγητές τῆς κοινῆς γνώμης, πού διαδραματίζουν τόν ρόλο τῆς παραπληροφόρησης.

     Ἐπίσης, εἶναι ἐνδιαφέρουσα ἡ ἄποψη τοῦ Ντάνιελ Μπούρστιν ὅτι «τό νέο εἶδος τεχνητῆς καινοτομίας πού κατέκλυσε τήν ἐμπειρία μας» καί ἔχει σχέση μέ τήν σύγχρονη πληροφόρηση εἶναι τά «ψευδο-γεγονότα». Πρόκειται γιά ἀναληθῆ καί ἀπατηλά γεγονότα. Τό «ψευδογεγονός» ἔχει τά ἑξῆς χαρακτηριστικά. Πρῶτον, «δέν εἶναι αὐθόρμητο, ἀλλά παρουσιάζεται ἐπειδή κάποιος τό ἔχει σχεδιάσει, σκηνοθετήσει ἤ ὑποκινήσει», δηλαδή μεταφέρει μιά εἴδηση, χωρίς νά ἔχη αὐτήν τήν ἔκταση ἤ χωρίς νά ἔχη γίνει κάτι οὐσιαστικό. Δεύτερον, «σκηνοθετεῖται πρωταρχικά (ὄχι πάντα ἀποκλειστικά) μέ ἄμεσο σκοπό νά μεταδοθεῖ ἤ νά ἀναπαραχθεῖ» καί «ἡ ἐπιτυχία του μετριέται ἀνάλογα μέ τήν εὐρύτητα τῆς μεταδόσεώς του». Τρίτον, «ἡ σχέση του μέ τήν βαθύτερη πραγματικότητα τῆς καταστάσεως εἶναι ἀμφιλεγόμενη». Καί τέταρτον, «συνήθως προορίζεται ν' ἀποτελέσει μιά αὐτοεπαληθευόμενη προφητεία», δηλαδή ἑτοιμάζεται μιά ἐκδήλωση γιά νά προβληθῆ στήν συνέχεια καί νά ἐπαινεθῆ.

     Τό δεύτερο βιβλίο εἶναι τοῦ Ζάν Γκισνέλ μέ τίτλο «Πόλεμοι στόν κυβερνοχῶρο», καί ὑπότιτλο «Μυστικές ὑπηρε­σίες καί Internet»[6]. Τό βιβλίο διαρθρώνεται σέ ἕνδεκα κεφάλαια καί θά παραθέσω τούς τίτλους τους πού δείχνουν τήν μεγάλη σημασία τους γιά τήν γνώση τοῦ συγχρόνου ἐπικοινωνιακοῦ χώρου, πού συνδέει τούς ἀνθρώπους μεταξύ τους, ἀλλά ταυτόχρονα δεσμεύουν καί τήν ἐλευθερία τους.

     Στό βιβλίο ἀναπτύσσονται διεξοδικά καί τεκμηριωμένα τά θέματα: «Οἱ νέες μυστικές ὑπηρεσίες», «οἱ πρῶτοι μαχητές τοῦ κυβερνοχώρου», «κρυπτογραφία, τό σύνορο τῆς ἐλευθερίας», «Γαλλία, ὁ τελευταῖος τροχός», «ἡ μαύρη σημαία κυματίζει στό Internet», «οἱ πράκτορες ἐφορμοῦν», «ὁ χρυσός αἰώνας τῶν κυβερνοδιωκτῶν», «ὁ πληροφοριακός πόλεμος», «Internet καί οἰκονομική κατασκοπεία», «οἰκονομία, ἕνα νέο πεδίο μάχης», «Ὑπερβολικές προκλήσεις». Στό τέλος τοῦ βιβλίου ὑπάρχει καί  ἕνα σημαντικό παράρτημα πού εἶναι μιά «σύντομη ἱστορική ἀναδρομή στό Internet».

     Στό ἐνδιαφέρον αὐτό βιβλίο γίνεται λόγος γιά τήν ἱστορία τοῦ Internet, ἀφοῦ ξεκίνησε μέ τήν σκέψη νά «συνδέσουν τούς ὑπολογιστές ὁρισμένων ἀμερικάνικων ἐπιστημονικῶν ἐργα­στηρίων μεταξύ τους», ὅτι τό πρόγραμμα αὐτό χρηματο­δοτήθηκε ἀπό τό Πεντάγωνο πού εἶχε τά κατάλληλα μέσα καί στήν συνέχεια πέρασε στίς ἰδιωτικές Ἑταιρεῖες καί ἐπιχειρήσεις, ὁπότε σήμερα τό Internet ἔγινε πιό φιλικό στό εὐρύ κοινό καί εἶναι ἕνα εὔκολο μέσο ἐπικοινωνίας μεταξύ τῶν ἀνθρώπων, τῶν χρηστῶν. Ἔτσι, ἡ πληροφόρηση γίνεται γρήγορα, εὔκολα, εἶναι προσβάσιμη σέ πολλούς, ὁπότε ὅλος ὁ κόσμος ἑνώθηκε σημαντικά, μέ τήν  ὑπέρβαση τοῦ χώρου καί τοῦ χρόνου.

     Ὅμως, ὁ ἄνθρωπος μέ τήν ἀλόγιστη χρήση τῶν Μέσων Μαζικῆς Ἐπικοινωνίας πληρώνει καί βαρύ τίμημα γι’ αὐτό, ἀφοῦ καταδυναστεύεται ἡ προσωπική του ἐλευθερία καί γίνεται αἰχμά­λωτος ἰδεῶν καί πραγμάτων. Στό βιβλίο αὐτό γίνονται εὐρύτερες ἀναλύσεις τοῦ θέματος, ὅπως ὅτι στόν κυβερνοχῶρο ἐξελίσσεται ἕνας μυστικός πόλεμος μιᾶς ἄλλης μορφῆς, ὁ λεγόμενος πληροφοριακός πόλεμος[7]·  ὅτι στίς ἡμέρες μας «ἡ ἐπεξεργασμένη πληροφορία» γίνεται ἕνα «μυστικό ὅπλο»[8]· ὅτι στόν πόλεμο αὐτόν γίνονται «ἐπιθέσεις στήν πνευματική ἰδιοκτησία»[9]· ὅτι ὑπάρχουν «πράκτορες»[10], ἀναδεικνύονται πειρατές[11], «κατάσκοποι»[12], παρατηρεῖται «οἰκονομική κατασκοπεία»[13], καί φυσικά, ὅπως σέ κάθε πόλεμο, ὑπάρχουν καί θύματα, πού εἶναι τελικά οἱ χρῆστες πού δέν κάνουν καλή χρήση τῶν Μέσων αὐτῶν Ἐπικοινωνίας.

     Στό βιβλίο αὐτό ἔχει κανείς τήν δυνατότητα νά ἀποκτήση πολλές γνώσεις γύρω ἀπό τόν κυβερνοχῶρο καί νά δῆ «τούς σημαντικούς κινδύνους πού κρύβουν τά πλοκάμια τῶν δικτύων γιά τίς ἐλευθερίες μας».  Ἕνα βασικό συμπέρασμα εἶναι ὅτι «τό Internet καί τά δίκτυα θά ἀποτελέσουν τό πλαίσιο, μέσα στό ὁποῖο, ἀπό ἐδῶ καί πέρα, θά ἀναπτύσσονται νέου τύπου συρράξεις, πού πρίν ἀπό μερικά χρόνια δέν μπορούσαμε κἄν νά φαντασθοῦμε. Ἡ κατασκοπεία καί ἡ κλοπή πληροφοριῶν, ὁ βιασμός τῆς προσωπικῆς ζωῆς τῶν πολιτῶν καί ἡ συγκάλυψη τῶν ἐγκληματικῶν ἐπιχειρήσεων θά γίνονται πλέον μέσα ἀπό τά δίκτυα. Μέχρι καί πόλεμος μπορεῖ νά γίνει χωρίς νά τό καταλάβουμε καλά καλά. Ἡ γενική ψηφιοποίηση τῶν ἐπικοι­νωνιῶν δίνει τή δυνατότητα στίς ἀστυνομικές δυνάμεις, τίς ὑπηρεσίες πληροφοριῶν καί τό στρατό, νά διαθέτουν τέτοια τεχνικά μέσα παρέμβασης στή ζωή τῶν πολιτῶν, πού ἄλλοτε δέν τά εἶχαν κἄν φανταστεῖ. Οὔτε οἱ ἐπιχειρήσεις μποροῦν νά ξεφύγουν ἀπό τούς πειρατές, οἱ ὁποῖοι πλέον δέν εἶναι μόνον ἀφελεῖς νεαροί μέ ἀκμή στό πρόσωπο»[14].     

     Τό φαινόμενο αὐτό δέν εἶναι σύγχρονο οὔτε εἰσήχθη μέ τά σύγχρονα Μέσα Ἐπικοινωνίας, ἀλλά εἶναι τόσο παλαιό ὅσο καί ὁ ἄνθρωπος. Στίς ἡμέρες μας γίνεται περισσότερο ἐμφανές, λόγω τῶν ἰδιαιτέρων δυνατοτήτων πού ὑπάρχουν νά βλέπουμε τίς ἀλλαγές καί τίς συγκρούσεις. Πάντως, πάντοτε στίς ἀνθρώπινες κοινωνίες παρατηρεῖται ἀνταγωνισμός, διαπάλη μεταξύ ἀνθρώπων, κοινωνικῶν ὁμάδων, διαφόρων ἐξουσιῶν, χωρῶν καί πολιτισμῶν.

     Ἤδη αὐτό τό εἶχε ἐπισημάνει στήν ἀρχαιότητα καί ὁ μεγάλος σοφός  Ἡράκλειτος πού ἔκανε λόγο γιά τόν πόλεμο, «τό γίγνεθαι», «τά πάντα ρεῖ». Τά ἀντίθετα, κατά τόν Ἡράκλειτο, βρίσκονται πάντα σέ μιά διαρκῆ δυναμική σχέση καί σέ μιά ἑνότητα. Τό «ταὐτόν» μπορεῖ νά ἐμφανίζεται σέ διαφορετικές μορφές καί νά βασίζεται: στήν ἀλληλεξάρτηση τῶν ἀντιθέτων, ἀφοῦ ἡ ὕπαρξη τοῦ ἑνός προϋποθέτει τήν ὕπαρξη τοῦ ἄλλου, δηλαδή ἡ ἀρρώστια κάνει τήν ὑγεία νά φαίνεται κάτι τό εὐχάριστο· στήν ἀλληλοδιαδοχή, ἀφοῦ ἡ νύκτα διαδέχεται τήν ἡμέρα καί τό ἀντίστροφο, στήν ἀντιθετική ὄψη τοῦ ἰδίου πράγματος, ἀνάλογα μέ τήν στάση καί τήν ἀντίληψη κάθε ὑποκειμένου, ἀφοῦ τό θαλασσινό νερό εἶναι πόσιμο γιά τά ψάρια, ὄχι ὅμως γιά τούς ἀνθρώπους· καί στήν συνολική ἑνότητα παρά τήν φαινομενική πολλαπλότητα κάθε ζεύγους ἀντιθέτων, ἀφοῦ γιά τόν Θεό ὅλα εἶναι ὡραῖα καί ἀγαθά καί δίκαια[15].

     Μιά βασική φράση τοῦ Ἡρακλείτου εἶναι: «Καί πάντα κατ’ ἔριν γίνεσθαι». Τό  «γίγνεσθαι» εἶναι συνέπεια τῆς σύγκρουσης τῶν ἀντιθέτων, ἀφοῦ τά «πάντα» βρίσκονται σέ διαρκῆ κίνηση καί ἀλλαγή. Συγχρόνως, ὅμως, γιά τόν Ἡράκλειτο τό «Εἶναι» ἐμπεριέχεται στό «γίγνεσθαι» καί τό «Εἶναι» ἀποτελεῖ τήν ἁρμονική συναρμογή τῶν ἀντιθέτων, κατά τόν λόγο του «ἕν πάντα εἶναι»[16].            

2. Ἐκκλησία καί ἐνημέρωση

     Προηγουμένως ἀναλύθηκαν μέ συντομία τά σύγχρονα Μέσα Ἐνημέρωσης καί Ἐπικοινωνίας, τά θετικά καί τά ἀρνητικά τους σημεῖα, γιατί αὐτό ἔχει σχέση καί μέ τήν Ἐκκλησία. Οἱ σύγχρονες κοινωνίες δέχονται μεγάλες ἐπιρροές ἀπό τόν τρόπο δράσης τους. Ἔπειτα, οἱ ἀνταγωνισμοί δέν γίνονται μέσα σέ περιοριστικά πλαίσια, ἀλλά ἐπεκτείνονται σέ μεγάλες ἀπο­στάσεις. Ὑπάρχουν ἄνθρωποι καί ὁμάδες πού θέλουν νά κυβερνοῦν τόν κόσμο καί νά ἐπικρατοῦν σέ αὐτόν. 

     Μέσα σέ αὐτήν τήν προοπτική ὅσοι κινοῦν τά νήματα τῆς κοινωνίας ἐντάσσουν καί τήν Θρησκεία.  Ἔτσι, ὅσοι χειρίζονται τά σύγχρονα αὐτά Μέσα Ἐνημέρωσης, ἐκλαμβάνουν καί τήν Θρη­σκεία ὡς ἕνα σύστημα τῆς κοινωνίας, ὡς μιά κοινωνική ἐξουσία, ἤ ἔστω ὡς ἕναν πολιτισμό, ἀκόμη καί ὡς μιά κοινότητα πού ἐπηρεάζει τό κοινωνικό γίγνεσθαι καί τήν ἀντιμετωπίζουν ἀναλό­γως. Ἐμπλέκεται καί ὁ χῶρος αὐτός μέσα στόν μυστικό αὐτόν πόλεμο. Στήν καλύτερη μορφή θέλουν τήν Θρησκεία νά παίζη ἕναν ρόλο κοινωνικό, ἐξισορροπητικό, νά εἶναι ἕνα εἶδος κοινωνικῆς ὁμοιοστασίας, νά περιθάλπη τά θύματα τοῦ οἰκονομικοῦ πολέμου πού αὐτοί κάνουν, καί νά περιορίζη τά καταστροφικά ἀποτελέ­σματά του.

     Πολλές φορές παρατηροῦμε ὅτι θέλουν νά ἐντάξουν τήν Θρησκεία μέσα στό σύστημά τους καί αὐτό τό ἐπιχειροῦν μέ διαφόρους τρόπους, ἀσκοῦν πιέσεις, ἐκμεταλλεύονται τά ἀδύνα­τα σημεῖα της, καί δημιουργοῦν σκανδαλοθηρικά ζητήματα.

     Πάντως, εἶμαι ὑποχρεωμένος νά τονίσω ὅτι ὁ κόσμος πού χαρακτηρίζεται ὡς θρησκευτικός δέν εἶναι ἑνιαῖος. Εἶναι ἡ Θρησκεία, ὁ Χριστιανισμός καί ἡ Ἐκκλησία. Κάθε ἕνα ἀπό αὐτά εἶναι διαφορετικό μέγεθος. Ἡ Θρησκεία, μέ τίς ποικίλες ἐκφράσεις τῆς λειτουργίας της στό σύστημα τῆς κοινωνίας, θέλει νά νέμεται τήν κοσμική ἐξουσία, νά συμμετέχη σέ αὐτήν ἤ τήν ἀρνεῖται καί μένει στό περιθώριο, καθώς ἐπίσης πολλές μορφές τοῦ Χριστιανισμοῦ ἀσκοῦν μιά μορφή κοινωνικῆς ἐξουσίας.

     Ἡ Ἐκκλησία, ὅμως, στήν πραγματική ἔκφρασή της, λει­τουργεῖ διαφορετικά. Ζῆ καί ἐργάζεται στήν κοινωνία, χωρίς νά ταυτίζεται μέ αὐτήν, γι’ αὐτό δέν παραμένει σέ ἕναν μυστικιστικό κόσμο, ἀλλά καί οὔτε ἐκκοσμι­κεύεται. Ἐργάζεται μέσα στήν κοινωνία καί μέ τήν Χάρη τοῦ Θεοῦ μεταμορφώνει τήν κοινωνία καί τήν ἁγιάζει, χωρίς βέβαια νά καταργῆ τήν ἐλευθερία τοῦ κάθε ἀνθρώπου. Ἡ Ἐκκλησία ἀποβλέπει στήν μεταμόρφωση καί στήν ἀνατροπή τοῦ μεταπτωτικοῦ συστήματος. Ἀποβλέπει σέ μιά νέα κτίση.

     Ἀκολουθώντας τήν διδασκαλία τῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλη­σίας ὑποστηρίζω, ὅπως τό ἔκαναν πολλοί ὀρθόδοξοι θεολόγοι, ὅτι ἡ Ἐκκλησία λειτουργεῖ ὡς πνευματικό Νοσοκομεῖο. Αὐτό τό βλέπουμε στήν παραβολή τοῦ Καλοῦ Σαμαρείτη καί σέ ἄλλα ἁγιογραφικά καί πατερικά κείμενα. Ἡ εἰκόνα τοῦ Νοσοκομείου δείχνει τόν τρόπο τῆς ἐργασίας τῆς Ἐκκλησίας. Τό Νοσοκομεῖο ἀσκεῖ κυρίως τήν θεραπεία τῶν σωματικῶν ἀσθενειῶν, διαθέτει γιατρούς, νοσοκόμους, φάρμακα καί πρό παντός θεραπευτική ἀγωγή, ἀλλά γιά τήν ἀντιμετώπιση τῶν διαφόρων λειτουργικῶν καί διοικητικῶν θεμάτων διαθέτει καί Γραφεῖα, ἔχει διοικητικούς ὑπαλλήλους καί βεβαίως χρησιμοποεῖ τά σύγχρονα Μέσα Ἐπικοινωνίας, τούς ὑπολογιστές, τήν γρήγορη ἀνταλλαγή πληροφοριῶν, τά ἐρευνητικά Κέντρα μέ τήν χρήση τῶν ὑπολογιστῶν. Γιά παράδειγμα, οἱ σύγχρονες βιοϊατρικές ἔρευνες δέν θά μποροῦσαν νά εὐωδοθοῦν ἄν δέν ὑπῆρχε ἡ σύγχρονη τεχνολογία, γι’ αὐτό γίνεται λόγος γιά γενετική μηχανική.

     Ἔτσι καί ἡ Ἐκκλησία δίνει νόημα ζωῆς στούς ἀνθρώπους, ἀναπτύσσει τόν πολιτισμό μέσα στόν ὁποῖο ἐντάσσεται ὁ ἄνθρωπος καί ἀντιμετωπίζει ὅλα τά θέματά του, ἀλλά συγχρόνως χρησιμοποιεῖ καί τούς νέους τρόπους ἐπικοινωνίας, ὥστε νά πραγματοποιῆ τό γενικότερο ἔργο της, πού εἶναι διττό, ἡ ὁμολογία τῆς πίστεως καί ἡ ποιμαντική τῶν ἀνθρώπων.

     Ἀπό μιά ἄλλη πλευρά ἡ Ἐκκλησία εἶναι ἕνας Θεαν­θρώπινος ὀργανισμός. Ὅπως τό ἀνθρώπινο σῶμα ἔχει ἐξωτε­ρικές, ἀλλά καί ἐσωτερικές λειτουργίες, πού δέν φαίνονται, ἔτσι καί ἡ Ἐκκλησία ἔχει ἐξωτερική ζωή, λατρεία, ἐκδηλώσεις, φιλανθρωπία πού φαίνονται, ἀλλά καί ἐσωτερική ζωή πού δέν μποροῦν νά τήν δοῦν τά Μέσα Μαζικῆς Ἐνημέρωσης, οὔτε τούς χρειάζεται.

     Ὁ Γουῶλτερ Λίπμαν ἔχει ἐπισημάνει ὅτι «οἱ εἰδήσεις δέν εἶναι ἕνας καθρέπτης τῶν κοινωνικῶν συνθηκῶν, ἀλλά ἡ καταγραφή μιᾶς ὄψης τῶν πραγμάτων πού ἔχει ξεπροβάλει. Οἱ εἰδήσεις δέν μᾶς λένε πῶς βλασταίνει ὁ σπόρος μέσα στόν χῶμα, μπορεῖ ὅμως νά μᾶς ποῦν πότε σκάει στήν ἐπιφάνεια τό πρῶτο βλαστάρι. Μπορεῖ ἀκόμα νά μᾶς ποῦν τί λέει κάποιος ὅτι συμβαίνει στόν σπόρο κάτω ἀπ' τή γῆ. Μπορεῖ νά μᾶς ποῦν ὅτι τό βλαστάρι δέν βγῆκε τήν ὥρα πού τό περιμέναμε».

     Ὁ Ντάνιελ Μπούρστιν θά τό δώση αὐτό μέ ἕνα παράδειγμα. Κάποιος πού θά δῆ τό μωρό μιᾶς μητέρας θά πῆ: «Πῶ! πῶ! τί ὄμορφο πού εἶναι τό μωρό σας!». Καί ἐκεῖνη θά ἀπαντήση: «Ἄ! αὐτό δέν εἶναι τίποτα· ποῦ νά δῆτε τήν φωτογραφία του!».

     Αὐτό σημαίνει ὅτι τά ΜΜΕ ἐνδιαφέρονται κυρίως γιά τό πότε θά σκάση τό βλαστάρι, ποιά εἶναι ἡ φωτογραφία, δηλαδή τό «φαίνεσθαι» τοῦ ἀνθρώπου, ἐνῶ ἡ Ἐκκλησία ἐνδιαφέρεται γιά τήν ἴδια τήν ζωή, τό «εἶναι» τοῦ ἀνθρώπου.  

     Ἡ Ἐκκλησία, πάντως, δέν ἀγνοεῖ καί τήν κοινωνική πραγματικότητα. Ἔτσι, ἡ Ἱερά Σύνοδος καί οἱ Ἱερές Μητροπόλεις τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ἀπό πολύ καιρό ἔχουν συστήσει Γραφεῖα Τύπου καί Δημοσίων Σχέσεων μέ τά ὁποῖα ἐνημερώνονται οἱ ἴδιες γιά ὅ,τι γίνεται στήν κοινωνία καί τόν κόσμο, ἐνημερώνουν τούς δημοσιογράφους, τίς ἐφημερίδες καί ἄλλους φορεῖς γιά τό ἔργο πού ἐπιτελεῖ ἡ Ἐκκλησία, καί ἀντιμετωπίζουν διάφορα ἀρνητικά γεγονότα πού τίς ἀφοροῦν.

     Βέβαια, οἱ Ἱερές Μητροπόλεις καί οἱ Ἐνορίες χρησιμο­ποιοῦν μέ τρόπο θετικό τό διαδίκτυο στό διοικητικό, ποιμαντικό καί κατηχητικό τους ἔργο. Διαθέτουν ραδιό­φωνο, διαδίκτυο, τηλεόραση γιά νά ἐπικοινωνοῦν μέ τούς Χριστιανούς. Δηλαδή, συγχρονίζονται, ἀλλά καί ἐπιδιώκουν νά μήν ἐκκοσμικεύωνται. Εἶναι ἐνδεχόμενο νά παρατηροῦνται καί περιπτώσεις ἐκκοσμι­κεύσεως, ἀλλά ὁ Θεανθρώπινος ὀργανισμός τῆς Ἐκκλησίας εἶναι πολύ δυνατός καί διορθώνει τυχόν παρεκκλίσεις.

     Ἐπί πλέον στήν Ἱερά Σύνοδο τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ὑφίσταται, κατά τόν Καταστατικό της Χάρτη, Συνοδική Ἐπιτροπή ἐπί τοῦ Τύπου, τῆς ὁποίας ἔχω τήν τιμή νά εἶμαι Πρόεδρος, ὅπου συζητᾶμε διάφορα θέματα τῆς ἁρμοδιότητάς μας, σέ θεωρητικό, ἀλλά καί σέ πρακτικό ἐπίπεδο. Προσπαθοῦμε νά ἐντοπίσουμε τά προβλήματα πού ὑπάρχουν στόν τομέα τῆς ἐνημέρωσης καί ἐπικοινωνίας, καί νά τά ἀντιμετωπίζουμε μέ τόν κατάλληλο τρόπο. Τόν τελευταῖο καιρό καταρτίζουμε ἕναν κώδικα λειτουρ­γίας τῶν Γραφείων Τύπου πού λειτουργοῦν σέ κάθε Ἱερά Μητρό­πολη. Σκοπός μας εἶναι νά μήν εἴμαστε ἀπομονωμένοι καί ξεκομμένοι ἀπό τήν κοινωνία, ἀλλά ταυτόχρονα νά μή χάσουμε τόν μυστηριακό, πνευματικό χαρακτήρα καί ἐκκοσμικευθοῦμε. Ἡ Ἐκκλησία ἐργάζεται πάντοτε μέσα στήν ἱστορία. Ἐπίσης, ἐνδιαφε­ρόμαστε γιά τό πῶς θά μπορέσουμε νά ἐνημερώσουμε τούς ἀνθρώπους γιά τό ἔργο πού ἐπιτελεῖται μέσα στήν Ἐκκλησία, ἀλλά καί πῶς θά μπορέσουμε μέ ψυχραιμία, σοβαρότητα καί ὑπευθυνότητα νά χειριζόμαστε διάφορες κρίσιμες καταστάσεις, καθώς ἐπίσης πῶς θά ἀντιμετωπίζουμε περιπτώσεις κριτικῆς –καλόπιστης ἤ κακόπιστης– πρός τήν Ἐκκλησία, ἀπό ὑπαρκτά ἤ κατασκευασμένα γεγονότα.

     Γενικά, ὑποστηρίζω ὅτι τρεῖς δυνατές θέσεις μπορεῖ νά λάβη κανείς ἀπέναντι στά σύγχρονα Μέσα Ἐπικοινωνίας-Ἐνημέρωσης. Ἡ μία εἶναι ἡ «θεοποίησή» τους, ὅταν ἀπολυτο­ποιοῦνται καί τούς ἀποδίδονται θεϊκές ἰδιότητες, ὅπως ἔγινε πρόσφατα γιά τό Google. Ἡ  ἄλλη εἶναι ἡ «δαιμονοποίησή» τους, ὅταν θεωροῦνται ὡς δαιμονικά μέσα, πηγή ὅλων τῶν κακῶν πού ὑπάρχουν στήν κοινωνία. Καί ἡ τρίτη εἶναι ἡ καλή χρήση τους, τό νά θεωροῦνται ὡς δῶρα τοῦ Θεοῦ, ὡς ἐργαλεῖα γιά τήν καλή ὀργάνωση τῆς κοινωνίας, μέ ἀπώτερο σκοπό νά κυριαρχήση ὁ ἄνθρωπος πάνω σ’ αὐτά καί σέ ὅλη τήν δημιουργία καί ὄχι νά γίνη δοῦλος τους.

Ἀπρίλιος 2014  

---

[1] Τό μήνυμα τοῦ μέσου, ἐκδόσεις Ἀλεξάν­δρεια, 4η ἔκδοση (ἀχρονολόγητη, ἡ τρίτη ἔκδοση 1991, Ἀθήνα.

[2] Ἔνθ. ἀνωτ. σελ. 9.

[3] Ἔνθ. ἀνωτ. σελ. 11.

[4] Ἔνθ. ἀνωτ. σελ. 17.

[5] Ἔνθ. ἀνωτ. σελ. 22.

[6] Ζάν Γκισνέλ Πόλεμοι στόν κυβερνο­χῶρο, ἐκδόσεις Στάχυ, Ἀθήνα 1997.

[7] Ἔνθ. ἀνωτ. σελ. 42, σελ. 187.

[8] Ἔνθ. ἀνωτ. σελ. 215.

[9] Ἔνθ. ἀνωτ. σελ. 128.

[10] Ἔνθ ἀνωτ. σελ. 137.

[11] Ἔνθ. ἀνωτ. σελ. 108.

[12] Ἔνθ. ἀνωτ. σελ. 20.

[13] Ἔνθ. ἀνωτ. σελ. 211.

[14] Ἔνθ. ἀνωτ. σελ. 11-12.

[15] Κωνσταντῖνος Βαμβακᾶς, Οἱ θεμελιωτές τῆς δυτικῆς σκέψης, Πανεπιστημιακές Ἐκδόσεις Κρήτης, Ἡράκλειο 2001, σελ. 242-243.

[16] Ἔνθ. ἀνωτ. σελ. 245-247.

Φωτοστιγμές από την έναρξη του Συνεδρίου της Διακοινοβουλευτικής Συνέλευσης Ορθοδοξίας περί Χριστιανισμού - Ορθοδοξίας και Media

 Θεσσαλονίκη / Συνεδριακό Κέντρο του Ιδρύματος "Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς", δειλινό 12ης Μαΐου 2014

Φωτογραφίες: π. Παναγιώτης Καποδίστριας 

Σκέψεις του Βουλευτή Αναστασίου Νεράντζη από την έναρξη του Συνεδρίου

  

Έχω μια πάγια άποψη, την οποία συνεχώς διατυπώνω, αλλά δεν είμαι μόνον εγώ που την πρεσβεύω.

          Θεωρώ απαράδεκτο, αν μη και αποκρουστικό, τον όρο «μαζικό», που προέρχεται από τον ωμό εξελληνισμό του “mass media”. Η έκφραση, όπως χρησιμοποιείται, αποπνέει περιφρόνηση προς το λαό, θέλει τους ανθρώπους αντικείμενα βιομηχανικής συνειδησιακής επεξεργασίας, από την οποία παρασκευάζεται αγέλη, έτοιμη ν’ απορροφήσει το μήνυμα και ν’ αντιδράσει αυτόματα και ομοιόμορφα. Ο Le Bon χαρακτηρίζει την μάζα, ως λαό δίχως κρίση, ενώ ο Nietsche ως όργανο των μεγάλων. Σήμερα, ο όρος «μέσα μαζικής επικοινωνίας» έχει χάσει ολωσδιόλου την αρχική του σημασία, δηλαδή «μέσα επικοινωνίας με τις μάζες, που προσφέρουν δηλαδή μέγιστο αριθμό γνώσεων σε μεγάλο αριθμό πολιτών». Κατήντησε τελικώς να σημαίνει «μέσα που μεταμορφώνουν τον πολίτη σε μάζα, τον μετατρέπουν σε πολτό».

          Το κοινό μυστικό γι’ αυτή την πολτοποίηση είναι η διαστροφή της βασικής λειτουργίας των «μέσων», δηλαδή της πληροφόρησης. Ενώ η αρχική έννοια του ρήματος «πληροφορώ» ήταν, όχι μόνον «παρέχω ειδήσεις», αλλά και «ικανοποιώ πλήρως τον ακροατή-αναγνώστη κλπ (γι’ αυτό και «πληρο-φορώ»)», σήμερα η πληροφόρηση συρρικνώνεται συνήθως στην «ικανοποίηση του εαυτού μου, παραποιώντας, λίγο ή πολύ, τα γεγονότα και παραπλανώντας τους άλλους».

          Υπό τα δεδομένα αυτά, που συχνά από πολλούς, Έλληνες και ξένους, έχουν επισημανθεί, θα ήταν επιτέλους, όχι απλώς προτιμότερο, αλλά και φρονιμότερο να μιλάμε για «μέσα συλλογικής επικοινωνίας», μια που, όπως παρατηρεί ο Georges Bernanos, «πολιτισμός υπάρχει ακριβώς, για να μη μπορεί να υπάρχουν μάζες, αλλά άνθρωποι, αρκετά άγρυπνοι για να μην αποτελούν ποτέ μάζες».

          Και κάτι τελευταίο επί του σημείου τούτου: είναι αλήθεια ότι έχει σημειωθεί πρόοδος, έχει αλλάξει ποσοτικά η λειτουργία των Μέσων Επικοινωνίας, όχι όμως και ποιοτικά. Δεν έχει συνειδητοποιηθεί πλήρως ότι ο πολίτης και οι απόψεις του είναι το «υποκείμενο» των μέσων και όχι το «αντικείμενο», στηρίζονται απ’ αυτόν και προορίζονται γι’ αυτόν.

          Και τώρα ο άλλος πόλος που στηρίζει το αντικείμενο της προσέγγισης που επιχειρώ ενώπιόν σας, δηλαδή «Χριστιανισμός – Ορθοδοξία».

          Πολλοί από μας ζούμε την Ορθοδοξία συνθηματικά, ωσάν να πρόκειται για πολιτική παράταξη, με ό,τι τούτο συνεπάγεται. Βέβαια, κάθε εκκλησία είναι και ένας ιστορικά περιγεγραμμένος κοινωνικός οργανισμός, ζωντανός και δραστήριος. Τούτο είναι οπωσδήποτε μοιραίο, αλλά και αναγκαίο. Είναι βέβαιο ότι η εκκλησία εργάζεται μέσα στο χρόνο, απ’ αυτόν όμως συγχρόνως κινδυνεύει να καταβροχθισθεί. Τούτο συντρέχουν περισσότερες πιθανότητες να συμβεί, όταν τα κηρύγματά της περί αιωνιότητας εκπέσουν σε συνθήματα. Κοντά στους άλλους διακηρυγμένους και προτεταγμένους κινδύνους της εκκλησίας μας (αιρέσεις, προσηλυτισμοί, μασονία, αθεΐα, καταστροφικές λατρείες κλπ), ελλοχεύει ένας άλλος, πιο ύπουλος και πιο δραστικός. Είναι ο κίνδυνος να περιπέσει η ίδια σε λησμονιά και να μη βιώνει το μήνυμα που κομίζει. Θα πηγαίνει και πάλι ο κόσμος στις εκκλησίες, θα διαβάζονται τα ευαγγέλια, θα σημαίνουν οι καμπάνες, αλλ’ αν όλα αυτά είναι απλώς λειτουργίες και όχι μεθέξεις αιωνιότητας, είναι μάταια. Από σωτηριολογική άποψη ένα είναι βέβαιο, πως μόνον η πίστη σώζει «Ἔστιν δὲ πίστις ἐλπιζομένων ὑπόστασις, πραγμάτων ἔλεγχος οὐ βλεπομένων.», όπως διατυπώνεται στον ανθεκτικό ορισμό του Αποστόλου Παύλου, που καταφάσκει μια εσωτερική συνάφεια, μεταξύ φόβου και ελπίδας, αφού οι δυο αυτές ισχυρές διαθέσεις συνυπάρχουν στο θρησκευτικό βίωμα. Πίστις δεν είναι η απλή συμμόρφωση με τα παραδεδομένα.

          Έναντι λοιπόν όλων των κινδύνων που διατρέχει η Ορθοδοξία, κατ’ εξοχήν δε του τελευταίου,  αποτελεσματική περιτείχιση αποτελεί μόνο η επιστροφή στην γνησιότητα, την αυθεντικότητα, την πνευματικότητα. Δεν αρκεί να δηλώνουμε χριστιανοί (τώρα τα νέα δελτία της ταυτότητάς μας δεν μνημονεύουν το θρήσκευμά μας). Το μόνο που δικαιούμεθα να ισχυριζόμαστε είναι ότι αγωνιζόμαστε σκληρά, να γίνουμε χριστιανοί και λυπούμεθα βαθύτατα που δεν μπορέσαμε ακόμη. Ίσως αυτή η συντριβή να προκαλέσει τη Χάρη.

          Απαιτείται λοιπόν συναγερμός όλων των πνευματικών δυνάμεων (εκκλησιαστικών και κοσμικών) για ανάκτηση ή πρόσκτηση της πνευματικής γνησιότητας, για αυτοσυνειδησία, για το τί είναι ψεύτικο και τί αληθινό, για το ποιό στοιχείο έχει σωστική αποστολή και ποιό καταβαραθρώνει. Για το τί, τέλος, είναι μια απλή (σχεδόν μηχανιστική) κοινωνική λειτουργία και το τί είναι γνήσια πνευματική στάση.

          Πιστεύω, ότι αυτές οι σκέψεις, των οποίων δεν έχω την αποκλειστική πατρότητα, ούτε είναι οι μόνες επί του αντικειμένου, μπορούν να βρουν πεδίο εφαρμογής επί του θέματός μας.

          Τα Μέσα Συλλογικής Ενημέρωσης ενός χριστιανικού κράτους, με τις παραδόσεις και τα βιώματα της Ελλάδας δεν μπορεί παρά να στοχεύουν στο να υπηρετήσουν και να εξυπηρετήσουν, διακριτικά και απέριττα, την ανάκτηση της Ορθόδοξης πνευματικής γνησιότητας. Απαιτείται να σταθούν στην οντολογία και να προσπεράσουν επιτέλους την άκρατη φαινομενολογία.

          Τα Μέσα Συλλογικής Ενημέρωσης και ο Χριστιανισμός απευθύνονται στο μεγάλο κοινό και προσπαθούν, με τον λόγο, να το πείσουν για κάτι ή και για κάποιους.

          Σ’ αυτήν την εποχή της παντοκρατορίας των Μέσων, αυτά δεν αποτελούν μόνο διδακτήριο για τους πολίτες, αλλά και δεσμωτήριο της κοινωνίας. Η ισότητα, η δικαιοσύνη, η προσήλωση στην αλήθεια, η ακρίβεια, η καταλλαγή, η αποφυγή της βίας, ο εξοστρακισμός της εξάρσεως των παθών, συνιστούν αρχές οι οποίες κυριαρχικά διατηρούν τον κορμό, τόσο του Χριστιανισμού όσο και των Μέσων, τα οποία μπορεί και πρέπει να συνεργάζονται αρμονικά.

          Πουθενά, είναι αλήθεια δεν ισχύουν απολύτως και μάλιστα όλες μαζί αυτές οι αρχές. Το διακύβευμα πάντως είναι να περιορίσουμε και εδώ, την ένταση και την έκτασή τους, υπηρετώντας έτσι και την ενημέρωση και τον Χριστιανισμό.

Αρχίζει σήμερα τις εργασίες του το Συνέδριο - Σεμινάριο «Χριστιανισμός - Ορθοδοξία και μέσα ενημέρωσης στον σύγχρονο κόσμο»

από την Διακοινοβουλευτική Συνέλευση Ορθοδοξίας

(Θεσσαλονίκη, 12 – 16 Μαΐου 2014)

Οι εργασίες θα πραγματοποιηθούν στο Εκπαιδευτικό και Πολιτιστικό Ίδρυμα "Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς"

Δευτέρα, 12 Μαΐου 2014

Αφίξεις συνέδρων στην Θεσσαλονίκη

19.00 Επίσημη έναρξη του συνεδρίου

• Εναρκτήριος χαιρετισμός από τον κ. Sergei Popov, Μέλος της Ρωσικής Κρατικής Δούμα, Πρόεδρο της Γενικής Συνέλευσης της Δ.Σ.Ο.

• Κήρυξη έναρξης των εργασιών από τον Υπουργό Μακεδονίας-Θράκης κ. Θεόδωρο Καράογλου

• Βιντεοσκοπημένο μήνυμα της Α.Θ.Π. του Οικουμενικού Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου

• Ομιλία από τον κ. Αναστάσιο Νεράντζη, Μέλος της Βουλής των Ελλήνων, Γενικό Γραμματέα της Δ.Σ.Ο.

• Χαιρετισμός από τον Παναγιώτατο Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης κ. Άνθιμο

• Χαιρετισμός από την Πρόεδρο της ΕΣΗΕΑ κα Μαρία Αντωνιάδου

• Χαιρετισμός από τον Πρόεδρο του τμήματος της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ κ. Χρυσόστομο Σταμούλη

• Χαιρετισμός από τον Πρόεδρο του Τμήματος Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ του ΑΠΘ κ. Γρηγόριο Πασχαλίδη

• Χαιρετισμός από τον Πρόεδρο της ΕΣΗΕΘ κ. Μάκη Βοϊτσίδη

• Ομιλία του Προέδρου της Συνοδικής Επιτροπής Τύπου, Δημοσίων Σχέσεων και Διαφωτίσεως της Εκκλησίας της Ελλάδος Σεβ. Μητροπολίτη Ναυπάκτου κ. Ιεροθέου με θέμα: «Χριστιανισμός – Ορθοδοξία – Δημόσιος χώρος».

21.00 Παράθεση δεξίωσης

Τρίτη, 13 Μαΐου 2014

09.30 – 11.30

1η Συνεδρία: Επικοινωνιακή θεολογία και πολιτική

• κ. Ιωάννης Πέτρου, τακτικός καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης με θέμα: «Θρησκεία, επικοινωνία και δημόσιος χώρος»

• καθ. Valery Alexeev, Σύμβουλος της Δ.Σ.Ο. με θέμα: «Οι Ορθόδοξες αξίες και έννοιες στο σύγχρονο χώρο των Μέσων Ενημέρωσης»

• κ. Ανδρέας Λουδάρος, Δημοσιογράφος, Διευθυντής πρακτορείου Εκκλησιαστικών Ειδήσεων με θέμα: «Η εκκλησιαστική ενημέρωση στη διαδικτυακή άβυσσο: Προοπτικές και παθογένειες»

• κ. Emad Gad, Μέλος του Κοινοβουλίου της Αιγύπτου με θέμα: «Πολιτικές κρίσεις με θρησκευτική διάσταση και διεθνή μέσα ενημέρωσης»

Ερωτήσεις – συζήτηση

11.30 – 11.45 Διάλειμμα για καφέ

11.45 – 13.45

2η Συνεδρία: Η θρησκεία μεταξύ λαϊκισμού και αυθεντικότητας

• κ. Volen Siderov, Μέλος του Κοινοβουλίου της Βουλγαρίας, Πρόεδρος της Επιτροπής ΜΜΕ της Δ.Σ.Ο. με θέμα: «Χριστιανικές αξίες – πολιτικά κόμματα – δημόσιος χώρος»

• κ. Σταύρος Τζίμας, Δημοσιογράφος με θέμα: «Γεωπολιτική, Ορθοδοξία, Δημόσιος χώρος»

• κ. Bruce Clark, Συντάκτης επί των θρησκευτικών θεμάτων στο περιοδικό Economist με θέμα: «Εκκλησία και κοινωνικά δίκτυα» (μέσω SKYPE)

• κ. Marco Politi, Συγγραφέας και εμπειρογνώμων στ θέματα του Βατικανού (Il Fatto Quotidiano) με θέμα: «Διεθνή μέσα ενημέρωσης και θρησκευτικά γεγονότα»

• κ. Ihsan Yilmaz, Αναπληρωτής Καθηγητής Πολιτικών Επιστημών, Πανεπιστήμιο Fatih (Κωνσταντινούπολη) με θέμα: «Κρατική εξουσία, θρησκεία και ΜΜΕ»

Ερωτήσεις – συζήτηση

13.45 – 15.30 Γεύμα

15.30 – 17.30

3η Συνεδρία: Εκκλησία και Κοινωνικά δίκτυα

• Δρ Χρήστος Τσιρώνης, Επίκουρος Καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης με θέμα: «Εκκλησία, κοινοτικοί δεσμοί και κοινωνικά δίκτυα»

• Δρ Κώστας Μυγδάλης, Σύμβουλος της Δ.Σ.Ο. με θέμα: «Νέες τεχνολογίες: Δημοκρατία και συμμετοχή του απλού πολίτη»

• κ. Ιωσήφ Βιβιλάκης, Καθηγητής τμήματος Θεατρικών Σπουδών της Φιλοσοφικής Σχολής με θέμα: «Κοινωνικά δίκτυα: ο νέος άμβωνας;»

• κ. Philip Lee, Παγκόσμιος Σύνδεσμος για τη Χριστιανική Επικοινωνία (Καναδάς), Αναπληρωτής Διευθυντής προγραμμάτων και Συντάκτης του περιοδικού ‘Ανάπτυξη των μέσων ενημέρωσης’, του με θέμα: «Δικαιώματα στην επικοινωνία, οικουμενικός και διαθρησκειακός διάλογος»

Ερωτήσεις – συζήτηση

17.30 – 17.45 Διάλειμμα για καφέ

17.45 – 19.45

4η Συνεδρία: Ενημέρωση – Λατρεία – Ενότητα

• Πρωθιερέας Michail Dudko, Αρχισυντάκτης της εφημερίδας ‘Ορθόδοξη Μόσχα’ με θέμα: «Η λατρεία σε ένα κοσμικό περιβάλλον. Ιδιαιτερότητες κατανόησης»

• κ. Sergei Chapnin, Υπεύθυνος συντάκτης του Περιοδικού του Πατριαρχείου Μόσχας με θέμα: «Το Κήρυγμα και η λατρεία στην κοινωνία της πληροφορίας (Ο Ιωνάς και η πορεία των Μάγων)»

• π. Jivko Panev, Αναπληρωτής Καθηγητής κανονικού Δικαίου και Ιστορίας των τοπικών Εκκλησιών, Ορθόδοξο Θεολογικό Ινστιτούτο Αγ. Σεργίου, Δ/ντής της Γαλλικής Διαδυκτιακής Πύλης Orthodoxie.com) με θέμα: «Μέσα ενημέρωσης, σύγχρονος κόσμος και λατρεία»

• κ. George Alexander, Γραμματέας, Εκπρόσωπος Τύπου του Κοινωνικού Δικτύου Μέσων Ενημέρωσης OCP (Orthodoxy Cognate PAGE Society) με θέμα: «Αναζήτηση της ενωμένης χριστιανικής ορθόδοξης μαρτυρίας μέσα από τα ΜΜΕ»

• κα Vlada Wahlsten, Δ/νων Σύμβουλος Επικοινωνίας της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Φινλανδίας 

Ερωτήσεις – συζήτηση

20.00 Δείπνο

Τετάρτη, 14 Μαΐου 2014

10.00 Σεμιναριακές συζητήσεις

10.00 – 12.00 ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ

• Κώδικας δεοντολογίας δημοσιογράφων

κ. Γιάννης Κοτσιφός, Μέλος Διοικητικού Συμβουλίου Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Δημοσιογράφων

• Νομικές ευθύνες και διαστάσεις

κα Έλσα Δεληγιάννη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τμήματος Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ, ΑΠΘ

• Διάκριση είδησης, σχολίου, διαφήμισης

κ. Περικλής Πολίτης, Επίκουρος Καθηγητής Τμήματος Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ, ΑΠΘ

• Η αντιμετώπιση του «άλλου» (πιστού, διαφορετικού δόγματος, άλλης θρησκείας)

κ. Χρήστος Φραγκονικολόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήματος Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ, ΑΠΘ

12.00 – 12.15 Διάλειμμα για καφέ

12.15 – 14.00 Workshop I: Ηθική και δεοντολογία στα μέσα

• Δεοντολογικές αρχές στα ΜΜΕ

• Η δεοντολογία στο Διαδίκτυο-Blogs

- κα Δήμητρα Δημητρακοπούλου, Λέκτορας Τμήματος Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ, ΑΠΘ

- κα Σοφία Καρεκλά, Υποψήφια Διδάκτωρ του Τμήματος Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ, ΑΠΘ

14.00 – 15.00 Γεύμα

16.00 – 17.30 ΠΗΓΕΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ

• Πρακτορεία ειδήσεων

κ. Αντώνης Σκαμνάκης, Επίκουρος Καθηγητής Τμήματος Δημοσιογραφία & ΜΜΕ, ΑΠΘ

• Επίσημες εκκλησιαστικές πηγές

κ. Δημήτρης Αθανασόπουλος, Δημοσιογράφος

• Επίσημες, κρατικές και ανεπίσημες πηγές/ΜΚΟ

κ. Νίκος Παναγιώτου, Λέκτορας Τμήματος Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ, ΑΠΘ

• Διαδικτυακές πηγές/Wikipedia

κ. Γιάννης Αγγέλου, Υποψήφιος Διδάκτωρ του Τμήματος Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ, ΑΠΘ

17.30 – 17.45 Διάλειμμα για καφέ

17.45 – 19.00 Workshop II: Επαλήθευση και εγκυρότητα είδησης στο διαδίκτυο

• Η αναμετάδοση είδησης στο Διαδίκτυο, Διασταύρωση πληροφορίας, Wikipedia και εγκυρότητα

κ. Γιάννης Αγγέλου, Υποψήφιος Διδάκτωρ του Τμήματος Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ, ΑΠΘ

20.00 Δείπνο

Πέμπτη, 15 Μαΐου 2014

Πολιτιστικό πρόγραμμα και αναχωρήσεις συνέδρων

Μόλις κυκλοφόρησε: "Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, εκφραστής του ορθόδοξου θεολογικού λόγου για το φυσικό περιβάλλον" του π. Παναγιώτη Καποδίστρια

με Πρόλογο του Οικουμενικού Πατριάρχου Βαρθολομαίου 

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

π. Παναγιώτη Καποδίστρια

Χωρίς να θεωρηθεί υπερβολή ή έπαρση λόγου, η προσωπική ενασχόλησή μου με την θεολογία του περιβάλλοντος σχεδόν συμβαδίζει με την από 25ετίας οικολογική δραστηριότητα του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Με τρόπο μετριοπαθή, το 1991, δημοσιεύθηκε ένα πρωτόλειο μελέτημά μου στα Τετράμηνα (περιοδικό της Άμφισσας) με τίτλο «Στο μέγα καύμα χλωρός (Μια οικολογική προσέγγιση στην Αποκάλυψη από θεολογική άποψη» [Φθινόπωρο 1991, τεύχ. 46-47, σσ. 3023-3039].

            Στην χρονική εξέλιξη, με την είσοδό μας στον 21^ο αιώνα, με πρωτοβουλία κυρίως εκκλησιαστική και μάλιστα του Σεβ. Μητροπολίτου Ζακύνθου (νυν Δωδώνης) κ. Χρυσοστόμου Συνετού, ιδρύθηκε στην  Ζάκυνθο το Τμήμα Οικολογίας και Περιβάλλοντος – Παράρτημα του Τ.Ε.Ι. Ιονίων Νήσων (αργότερα Τμήμα Τεχνολογίας Περιβάλλοντος και Οικολογίας), στο οποίο ευλογήθηκα να διδάξω κατά τα ακαδημαϊκά έτη 2004-2010, ως εργαστηριακός συνεργάτης, το επιλεγόμενο μάθημα «Θρησκεία και Περιβάλλον». Για τις ανάγκες του μαθήματος αυτού, συνέγραψα τότε σχετικές σημειώσεις για τους φοιτητές, που αφορούσαν στην σχέση ορθόδοξης θεολογίας και περιβάλλοντος, οι οποίες, το 2006, έγιναν βιβλίο, που μάλιστα υιοθετήθηκε από το Υπουργείο Παιδείας και έκτοτε διενέμετο στους φοιτητές ως εγχειρίδιο. Τιτλοφορείτο «Κεφάλαια Θεολογίας του Περιβάλλοντος», ήταν έκδοση της Ιεράς Μητροπόλεως Ζακύνθου και τιμήθηκε με θερμό Πρόλογο του Οικουμενικού Πατριάρχου Βαρθολομαίου.

            Παράλληλα, ένας ιστότοπος που δημιούργησα, με τίτλο «NaturaZante συν κεφάλαια θεολογίας του περιβάλλοντος», λειτούργησε κατ’ αρχάς ως ηλεκτρονική αναφορά των φοιτητών που επέλεγαν το ανωτέρω μάθημα και, στην συνέχεια, ως ένας ιστοχώρος -εν είδει e-περιοδικού- καταχωρήσεως, αφενός μεν, των όποιων πατριαρχικών και άλλων εκκλησιαστικών δραστηριοτήτων για το περιβάλλον και, αφετέρου, προσωπικών σκέψεων και παρεμβάσεών μου σε οικολογικά προβλήματα του καιρού και του τόπου μας.

            Καθώς έληξε η συνεργασία μου ως διδάσκοντος στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (με την κατάργηση του μαθήματος, εξαιτίας της αναπροσαρμογής του προγράμματος σπουδών, στο πλαίσιο της τεχνολογοποιήσεως του Τμήματος), άνοιξε το κεφάλαιο της εισόδου μου στο Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Ορθόδοξη Θεολογία, στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, από το οποίο πολυμερώς και πολυτρόπως ωφελήθηκα, μαθαίνοντας πρωτίστως να θεωρώ και να αναθεωρώ πράγματα με ένα ιδιαίτερο βλέμμα, που -ατυχώς- δεν είχα μέχρι τότε. Από τις μελέτες και τις εμβαθύνσεις στα θέματα και στα προβλήματα του νυν αιώνος (του απατεώνος) βεβαιώθηκα εξαρχής ότι θα μπορούσα να ασχοληθώ συστηματικά με τον θεολογικό – οικολογικό λόγο του Οικουμενικού Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου, ο οποίος, επιμένοντας οικολογικά, δεν διατυπώνει λόγο ή προβληματισμό προσωπικό επί του πρακτέου, αλλά εκφράζει την διαχρονική και παραδεδομένη ορθόδοξη θεολογία, με τρόπο σύγχρονο, σαφή και αγαπητικό, ιδιαίτερα προσιτό και -να μου επιτραπεί να πω- ακτιβιστικό.

            Από την θέση αυτή, καθηκόντως και χρεωστικώς, οφείλω χάριτες, στον Πρώτο των Ορθοδόξων, τον Οικουμενικό Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίο για την στοργική τιμή που επιδαψιλεύει ανέκαθεν για την μικρότητά μου, τον Σεβ. Μητροπολίτη Δωδώνης κ. Χρυσόστομο τον Συνετό (τον από Ζακύνθου) για όσα μού προσφέρει δια βίου απλόχερα, τον Σεβ. Μητροπολίτη Ζακύνθου κ. Διονύσιο Δ΄ για την κατανόησή του καθ’ όλο το διάστημα της συγγραφής του παρόντος, την κ. Θεοδώρα Παπαδάτου – πρώην Προϊσταμένη του πάλαι ποτέ Τμήματος Οικολογίας και Περιβάλλοντος Ζακύνθου για όσα έχει πράξει υπέρ μου, τους Επιβλέποντες Καθηγητές της παρούσας διπλωματικής εργασίας κ.κ. Σταύρο Γιαγκάζογλου – Σύμβουλο του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου και Νικόλαο Κόϊο για την όλη μέριμνά τους ως προς την  αρτίωσή της, όπως και τον ακαδημαϊκό υπεύθυνο Καθηγητή κ. Χρήστο Τερέζη, αλλά και όλα τα μέλη της Οικογένειάς μου, διότι επί δύο συναπτές δεκαετίες ακούν επαναληπτικά με υπομονή τις περιβαλλοντικές έγνοιες (έως εμμονές) μου, τους συνεργάτες μου -κληρικούς και λαϊκούς- στο Μητροπολιτικό Γραφείο Ζακύνθου και κάθε άλλον φίλο και συν-αδελφό, που με οιονδήποτε τρόπο με στήριξε!