Η Δοξολογία για την Εθνική Γιορτή της Ελλάδας στο Αμμάν της Ιορδανίας

Παρασκευή, 28 Μαρτίου 2014, στον Μητροπολιτικό Ναό της Υπαπαντής του Κυρίου, χοροστατούντος του Σεβ. Μητροπολίτου Φιλαδελφείας κ. Βενεδίκτου 

Διάλεξη για τη θρησκευτικότητα του Βιζυηνού και του Παπαδιαμάντη, η 8η σύναξη του γ΄ κύκλου «Αληθώς»

Το Κέντρο Λόγου Μπανάτου «Αληθώς», προετοίμασε και παρουσιάζει την 8^η δραστηριότητα του γ΄ κύκλου του, την Κυριακή Δ΄ των Νηστειών, 30 Μαρτίου 2014, στις 8.30 το βράδυ, στον Ναό της Παναγούλας Μπανάτου.

Στο πρώτο μέρος της εκδήλωσης, η διακεκριμένη φιλόλογος κ. Μιμίκα Σταμίρη θα παρουσιάσει το θέμα:  

«Θρησκευτικότητα και ηθογραφία. 
Ενδεικτικές αναφορές στο Βιζυηνό και τον Παπαδιαμάντη».

Κατά την διάρκεια της ανωτέρω διάλεξης, η εκπαιδευτικός κ. Βασιλική Χροναίου θα αναγνώσει χαρακτηριστικά αποσπάσματα από έργα των δύο πεζογράφων.

Στο δεύτερο μέρος της βραδιάς, οι καθηγήτριες Μουσικής κυρίες Άννα Θωμά (στο πιάνο) και Εύη Τσιμπλή (στο βιολί και το μαντολίνο) θα αποδώσουν αγαπημένα ορχηστρικά μέλη.

Ο υπεύθυνος και οι συντελεστές του Μορφωτικού Κέντρου Λόγου έχουν την τιμή να προσκαλέσουν τους θιασώτες του στη νέα αυτή σύναξη του «Αληθώς»!

Συμμετοχή της Διακοινοβουλευτικής Συνέλευσης Ορθοδοξίας (Δ.Σ.Ο.) στα 10 χρόνια από την ίδρυση του Παναφρικανικού Κοινοβουλίου

Αντιπροσωπεία της Διακοινοβουλευτικής Συνέλευσης Ορθοδοξίας (Δ.Σ.Ο.), αποτελούμενη τον κ. Theodoros-Zacarias Jose, βουλευτή του Κοινοβουλίου της Μοζαμβίκης και από τον Επίσκοπο Μοζαμβίκης κ. Ιωάννη, Σύνδεσμο της Δ.Σ.Ο. με το Παναφρικανικό Κοινοβούλιο συμμετείχαν στην Επετειακή Γενική Συνέλευση του Παναφρικανικού Κοινοβουλίου, που πραγματοποιήθηκε στην Νότιο Αφρική, την περίοδο 20 -23/3/2014.

Τα μέλη της Αντιπροσωπείας έλαβαν μέρος στις εργασίες της Συντονιστικής Επιτροπής του Παναφρικανικού Κοινοβουλίου με την Δ.Σ.Ο., υπό την Προεδρία του κ. Saleh Kebzabo, με τον οποίο και συζήτησαν την προοπτική μελλοντικής συνεργασίας των δύο σωμάτων.

Ο Επίσκοπος κ. Ιωάννης είχε την ευκαιρία να συναντηθεί κατ’ ιδίαν με τον Πρόεδρο του Παναφρικανικού Κοινοβουλίου, κ. Bethel Nnaemeka Amadi.  Μετέφερε τις ευχές του Πάπα και Πατριάρχου Αλεξανδρείας για την ευόδωση των εργασιών της Συνόδου.  Ακολούθως επέδωσε αναμνηστικό δώρο εκ μέρους της Δ.Σ.Ο. και πρόσκληση για την Γενική της Συνέλευση στη Μόσχα, τον ερχόμενο Ιούνιο. Παράλληλα, ενημέρωσε τον Πρόεδρο του Παναφρικανικού Κοινοβουλίου για το επιτελούμενο ιεραποστολικό και ανθρωπιστικό έργο στην αφρικανική ήπειρο υπό τον Πατριάρχη Αλεξανδρείας.

Το Παναφρικανικό Κοινοβούλιο, ανάλογο προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, είναι το νομοθετικό όργανο της Αφρικανικής Ένωσης και πραγματοποίησε την εναρκτήρια Σύνοδό του τον Μάρτιο 2004. Κύριοι στόχοι του είναι η εφαρμογή των πολιτικών και των στόχων της Αφρικανικής Ενωσης,η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της δημοκρατίας στην Αφρική,η βεβαίωση των κρατών μελών για συμμόρφωση με τη χρηστή διακυβέρνηση, τη διαφάνεια και τη λογοδοσία, η ενημέρωση των Λαών της Αφρικής ώστε να γνωρίζουν ποιοι είναι οι στόχοι και οι πολιτικές της Αφρικανικής Ένωσης, η προώθηση της ειρήνης, της ασφάλειας και της σταθερότητας στην αφρικανική ήπειρο, η επίτευξη της συνεργασίας και της ανάπτυξης στην Αφρική, η ενίσχυση του αισθήματος αλληλεγγύης για την κοινή μοίρα των Λαών της Αφρικής και η έμφαση στην καταπολέμηση του εγκλήματος, της διαφθοράς και των δικτατορικών καθεστώτων.

Στο περιθώριο της Συνόδου ο Επίσκοπος Ιωάννης συναντήθηκε με τον Πρόεδρο της Ουγκάντα, κ. Γιουέρι Μουσεβένι, ο οποίος εξέφρασε με θαυμασμό την κοινωνική και ανθρωπιστική προσφορά της Ορθόδοξης Εκκλησίας στη χώρα του. 

Τέσσερα νέα, πρωτοδημοσιευόμενα ποιήματα του Ι. Α. Χαρκιολάκι (: Μητροπολίτου Προικοννήσου Ιωσήφ)

[Ευχαριστούμε τον σεβαστό και αγαπητό μας Μητροπολίτη Προικοννήσου κ. Ιωσήφ, ότι εμπιστεύεται το Νυχθημερόν για πρώτη δημοσίευση / ανακοίνωση των νέων «ποιητικών τολμημάτων» του, όπως χαρακτηριστικά ονομάζει ο ίδιος τα στιχηρά του. Εννοείται, το πολυπεριοδικό μας είναι πάντα ανοικτό για την σεβασμιότητά του. Ο λόγος του, άλλωστε, είναι, με τον καλύτερο τρόπο, σχολιαστικός της σύγχρονης ανήλεης και σπαραξικάρδιας πραγματικότητας: Έξυπνος και ξάγρυπνος, δεικτικός και δηκτικός, ρωμαίικος και εκκλησιοκεντρικός, επαναναστατικός – αναστατικός και προσευχητικός, αντι-ραγιαδικός κι εντέλει παραμυθητικός.

π. Π. Κ.]

ΠΑΡΑΜΑΓΑΖΑ

Ὄχι ποὺ θὰ δυσκολευόταν δηλαδὴ ὁ κατέργαρος

νὰ κάμει τὸ κομμάτι του,

μὴν Τοῦ περάσει τοῦ Ἀδωνάϊ

καὶ μείνει ἡ θρασεμιά του ὁλότελα στὸ περιθώριο!

-Τί κάνει Αὐτός;...

Νὰ δεῖς ἐγώ!...

Μυστήρια, λειτουργιὲς καὶ θαύματα Αὐτός;

Βουντού, μαγεῖες μαῦρες, ἄσπρες,

παρδαλόχρωμες ἐγώ,

φακιρικά, μαντζούνια, ὅ,τι θέλεις!

Εὐχές τοῦ Ἰησοῦ, ἀββᾶδες νηπτικοὺς

καὶ κομποσκοίνια ἡ Χάρη Του;

Μάντρα καὶ ὑπερβατικοὺς διαλογισμούς,

γκουροὺ μὲ κομπολόγια καὶ χαϊμαλιά

ἡ σερμαγιά μου!

Μοναχισμὸ Αὐτός;

Φακιρισμὸ ἐγώ, ντερβισισμὸ

κι ἕνα σωρὸ μυστικισμούς,

πάντα μοντέρνους καὶ ἀπροσδιόνυσους!

Μετάνοιες καὶ σταυροκοπήματα οἱ Χριστιανοί;

Γιόγκα ἐμείς, στάσεις λωτοῦ,

χοροὺς μανιακοὺς κι ἐντυπωσιακὲς ἐκστάσεις!

Σταυρό Αὐτός;

Μάτια γαλάζια τοῦ φταρμού,

πέταλα, γούρια, λαγοπόδαρα,

περίαπτα διαθέτουμε ὄχι λίγα!

Νηστεῖες οἱ τοῦ Ναζωραίου;

Ἄκρα τῆς δίαιτας χορτοφαγία ἐμεῖς,

νὰ λέμε βάγκαν νὰ ψαρώνουν ὅσοι τὸ ἀκοῦν!

Λιβάνια καὶ θυμιάματα αὐτοί;

Ἀρωματοθεραπεῖες μεθομύριστες ἐμεῖς!

Μελίσματα καὶ μουσικὲς ἐκεῖνοι;

Ἐδῶ κι ἄν εἴμαστε, καὶ οὔτε ποὺ μᾶς πιάνεις!

Ὅ,τι κι ἄν κάνουν, ἀντικάνουμε!

Ὅ,τι κι ἄν ποῦνε, ἀντιλέμε!...

Ὅμως ὁ τελευταῖος λόγος τοῦ debate,

ὁ λόγος γιὰ τὴ λίμνη τῆς φωτιᾶς,

δὲν εἶναι τοῦ κατέργαρου,

εἶναι τοῦ Νοικοκύρη!

[Πειραιάς, 28-8-2013]

*   *   *

Δ Ι Ο Δ Ι Α

Ἡ διαδρομὴ ἀπ’ τὴν Τροιζήνα ὥς τὴν Ἀθήνα

στὴν πολιὰ ἀρχαιότητα ἐτελωνίζετο

ἀπὸ τοὺς τέσσερεις ἐκείνους ἀποφώλιους ληστές.

Στὶς μέρες μας γεμίσαμε παντοῦ

ἀπὸ ροπαλοφόρους Περιφῆτες,

ἀπὸ ὀφρυωμένους Σκίρωνες βρωμοπόδαρους,

ἀπὸ Προκροῦστες σαδιστὲς μὲ σαλεμένο νοῦ

κι ἀπ’ ἀνελέητους Πιτυοκάμπτες Σίνηδες.

Σὲ κάθε δρόμο, κάθε διαδρομή,

Ἀθήνα – Κόρινθο ὥς τὴν Πάτρα.

Ἀθήνα πρὸς Θεσσαλονίκη, ὅπου κι ἄν πᾶς,

σὲ κάθε ἰσιοδρόμι περιμένει ἕνα ρόπαλο

ἀλύπητα νὰ σοὔρθει στὸ κεφάλι.

Κάθε δυὸ βήματα θὰ σκύψεις ὥσμε κάτω

καὶ βράχια θὰ κατρακυλίσουν νὰ σὲ λειώσουν.

Κάθε χιλιόμετρο κι ἕνα κρεβάτι

σὲ προσμένει γιὰ νὰ σὲ τεντώσει

ἤ νὰ σ’ ἀκρωτηριάσει.

Στὸ Ρίο - Ἀντίρριο μετακόμισε στὶς μέρες μας

τὸ μούλικο τοῦ Ποσειδώνα,

ὁ ξεδιάντροπος Πιτυοκάμπτης,

μὲ τὰ δυὸ φρικτὰ πανύψηλα ἐκεῖνα πεῦκα:

ἕνα στὴν Πελοποννησιακὴ ἀκτὴ

καὶ ἕνα στὴν Αἰτωλική·

τὰ σκέλη, τὸ κορμί σου ὅλο εἶναι,

μὲ τὸ ποὺ θὰ σὲ ἀντικρύσει,

σχισμένα εἰς τὰ δυὸ πέρα γιὰ πέρα,

ἀκόμα καὶ ἄν εἶσαι πυροσβέστης

καὶ τρέχεις τὶς φωτιὲς νὰ κατασβέσεις.

Ζητεῖται ἐπειγόντως κι ἐναγώνια

Θησέας ἀντρειωμένος

νὰ καθαρίσει ἀπ΄ τοὺς αἱματοτελῶνες

τὶς τάχα μου καὶ ἐθνικὲς ὁδούς μας.

[Πειραιεύς, 14-2-2014]

*   *   *

ΚΑΘΑΡΑ ΔΕΥΤΕΡΑ

Στὴν Πόπη, τὴν Κάτια καὶ τὴν Ἄννα

Χαρταετὸς στοῦ Φιλοπάππου.

-Ἀμόλα καλούμπα τώρα ποὺ ἐφύσηξε!...

Χαλβᾶς, τουρσί, ρετσίνα κεχριμπάρι,

καὶ συζητήσεις ἐκτενεῖς

γιὰ τὴν ἀκρίβεια καὶ ἐφέτος τῆς λαγάνας.

Τὰ προεόρτια τῆς νηστείας τὰ φαιδρά,

ἐκτεταμένα κατὰ μιὰ Δευτέρα,

ποὺ ἐπιμένουμε νὰ τήνε λέμε Καθαρά.

Μάσκα καρναβαλίστικη

ἀποπειρᾶται ν’ ἀποκρύψει

τὸ εἰδεχθές μας προσωπεῖο

ποὺ μᾶς ἀκολουθεῖ παντοῦ

ὁλοχρονίς, νύχτα καὶ μέρα.

Κύριε τῶν δυνάμεων,

μεθ’ ἡμῶν, καὶ ὄχι μὲ θυμόν, γενοῦ!

[Πειραιεύς, 14-2-2014]

*   *   *

ΘΕΣΗ ΚΙ ΑΝΤΙΘΕΣΗ

Ρίο - Ἀντίρριο.

Πάρος - Ἀντίπαρος.

Μῆλος - Ἀντίμηλος.

Κήθυρα - Ἀντικήθυρα.

Χάσια - Ἀντιχάσια.

Παξοὶ - Ἀντίπαξοι

(Λόντρες δεκάξι).

Θέση παντοῦ κι ἀντίθεση!

Τὸ ἀπ’ ἐδῶ καὶ τὸ ἀπέναντι!

Παραξενεύεσαι ποὺ οἱ Ἕλληνες

ἀπὸ παλιὰ ἀντιγνωμοῦν,

λένε, ἀντιλένε

καὶ ἀλληλοτρώγονται;

Τὸ γονιδίωμα τοῦ τόπου φταίει!

[Πειραιεύς, 18-3-2014]

Τρία νέα βιβλία του λογίου Μητροπολίτου Προικοννήσου κ. Ιωσήφ

   Παρουσιάζει ο π. Παναγιώτης Καποδίστριας  

Λάβαμε σήμερα τρία νέα βιβλία του Σεβ. Μητροπολίτου Προικοννήσου κ. Ιωσήφ (του από Αριανζού και Νέας Ζηλανδίας), εκδεδομένα κατά την διετία 2013-14. Προσωπικά ευχαριστώ από καρδίας τον Γέροντα τόσο για την τιμή τής αποστολής και τις τόσο γαλαντόμες αφιερώσεις του, όσο κυρίως για το ότι και επιλογικά του ποιητικού βιβλίου και στο οπισθόφυλλό του έθεσε κάποιες δικές μου παλαιότερες ταπεινές αποτιμήσεις περί της λογιοσύνης τής σεβασμιότητός του (βλ. τελευταία φωτό). 

Ο ταχυδρόμος έφερε, λοιπόν, τα ακόλουθα: α) "Φρα-παιδιές ευκατάνυκτες. Ποιητικά τολμήματα", Αθήνα 2013, σελίδες 112, β) "Εξομολόγησις και Ιεροί Κανόνες", Αθήναι 2013, σελίδες 32 και γ) "Πίστεως χάρις εκλεκτή", Αθήναι 2014, σελίδες 104. Τα δύο τελευταία -όπως κατανοείτε- είναι αξιοπρόσεκτα και καλογραμμένα θεολογικά μελετήματα περί της ορθόδοξης πνευματικότητας, η οποία και αυτή διέρχεται κρίση στην εν κρίσει εποχή μας. 

Ο πολυγραφότατος και αγαπητό μας Ιεράρχης, έχοντας γλώσσα που κόκαλα τσακίζει, εκφραζόμενος είτε ποιητικότροπα, είτε θεολογικά, πράττει εκείνο το οποίο έχει ως εκ της αρχιερατικής ιδιότητάς του επωμισθεί: Ορθοτομεί τον λόγον της Αληθείας. Και ξέρετε; Ομιλώντας αληθινά δεν είμαστε πάντα (ή μάλλον ποτέ) ευχάριστοι... Όμως και ο ποιητής και ο ιερωμένος (πρέπει να) χαρακτηρίζεται από την προφητικότητα. Να υψώνει, δηλαδή, ανάστημα έναντι επηρμένων νόων ή ηγεμονίσκων της κακής ώρας και του κακού μας του καιρού, βάζοντάς τους στη θέση που τους αρμόζει, ή του ύψους ή του βάθους!!! Για να δικαιωθεί πάλιν και πολλάκις ο παροιμιακός λόγος του λαού μας: "Ο λόγος εις την χρεία ευφραίνει την καρδία"!

Απάντηση της Ειδικής Συνοδικής Επιτροπής Πολιτιστικής Ταυτότητος σε ανιστόρητες απόψεις για την Εκκλησία και το 1821

[Ο Όρκος του Κολοκοτρώνη στην Φιλική Εταιρεία εν Ζακύνθω. Έργο Διονυσίου Τσόκου (1820 Ζάκυνθος - 1862 Αθήνα)]

Χωρίς τον ορθόδοξο κλήρο δεν θα πετύχαινε η μεγάλη εθνική εξόρμηση του 1821. Ορισμένοι προπαγανδιστές ξεπερασμένων ιδεολογιών αρνούνται τον ρόλο της Ορθοδόξου Εκκλησίας, όπως φάνηκε και από δημοσιεύματα και τηλεοπτικές εκπομπές των τελευταίων ημερών. Αποδεικνύονται ανιστόρητοι και εμπαθείς.

Ο Γάλλος Πρόξενος Πουκεβίλ, ο οποίος έζησε τα γεγονότα της Ελληνικής Επαναστάσεως, γράφει ότι 100 Πατριάρχες και Επίσκοποι θανατώθηκαν κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας και του Αγώνος. 80 κινήματα έκαναν οι Έλληνες πριν από το 1821 και στα περισσότερα πρωτοστατούσαν Επίσκοποι. Θυμίζω ότι από το 1680 έως το 1700 η Ανατολική Στερεά ήταν ελεύθερη μετά από την εξέγερση δύο Επισκόπων, του Θηβών Ιεροθέου και του Σαλώνων Φιλοθέου.

Το 1821 βάφεται με το αίμα του Πατριάρχη Γρηγορίου Ε΄ και του Πατριάρχη Κυρίλλου Στ΄, του από Ανδριανουπόλεως. Εκτός από τον Επίσκοπο της Πάτρας Γερμανό που ευλόγησε το λάβαρο στην Αγία Λαύρα (17 Μαρτίου 1821) και στην Πάτρα (25 Μαρτίου 1821), ο Σαλώνων Ησαΐας κηρύσσει την Επανάσταση στη Φωκίδα και θυσιάζεται στην Αλαμάνα. Στην Πάτμο έρχεται γι’ αυτόν τον σκοπό ο Πάτμιος Πατριάρχης Αλεξανδρείας Θεόφιλος Παγκώστας και υψώνει και αυτός λάβαρο επαναστατικό. Από τότε δεν ξαναγύρισε στον θρόνο του.

Οι περισσότεροι Επίσκοποι της Πελοποννήσου κλείσθηκαν στη φυλακή του πασά της Τριπολιτσάς από τις αρχές Μαρτίου 1821 και μόνον τρεις βρέθηκαν ζωντανοί όταν μπήκαν οι Έλληνες μετά από 6,5 μήνες. Αυτή τη θυσία των κληρικών ας μην την λησμονούμε.

Στην Κύπρο ο Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός είχε μυηθεί στη Φιλική Εταιρία. Οι Τούρκοι το πληροφορήθηκαν και στις 9 Ιουλίου 1821 έγινε η μεγάλη σφαγή στη Λευκωσία. Θανατώθηκε ο Κυπριανός και όλοι οι Επίσκοποι και οι Αρχιμανδρίτες του νησιού μαζί με τους προκρίτους.

Πολλοί άλλοι Επίσκοποι έπαιξαν σημαντικό ρόλο στον Αγώνα όπως ο Έλους Άνθιμος, ο Βρεσθένης Θεοδώρητος, ο Ανδρούσης Ιωσήφ, ο Ταλαντίου Νεόφυτος. Και στη μεγαλειώδη Έξοδο του Μεσολογγίου ο Επίσκοπος Ρωγών Ιωσήφ, βοηθός του Μητροπολίτη Άρτης Πορφυρίου, θυσιάζεται ανατινάζοντας τον Ανεμόμυλο.

Αλλά και στην ηθική και πνευματική προετοιμασία του 1821 ο ρόλος της Εκκλησίας και του Ράσου είναι μαχητικός και πανθομολογούμενος. Το ελληνορθόδοξο φρόνημα και η εθνική ταυτότητα διαφυλάχθηκαν με τη βοήθεια της Παιδείας, η οποία ήταν κατ’ εξοχήν έργο του ορθοδόξου κλήρου. Σε κρυφά και φανερά σχολεία, αναλόγως των συνθηκών που επικρατούσαν, τα ελληνόπουλα μάθαιναν από τους ιερείς την Πίστη τους, την γλώσσα τους και εγαλουχούντο με τον πόθο για Ελευθερία. Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός, από τη γέννηση του οποίου συμπληρώνονται τριακόσια χρόνια, ήταν ιερομόναχος, ίδρυσε διακόσια σχολεία και κήρυξε σε εκατοντάδες πόλεις και χωριά την ελπίδα για το «ποθούμενον», την απελευθέρωση. Οι Νεομάρτυρες, οι πρώτοι αντιστασιακοί της δουλείας, αρνήθηκαν να τουρκέψουν και δεν φοβήθηκαν τον δήμιο. Την πνευματική τους υποστήριξη και ενθάρρυνση είχαν αναλάβει οι κληρικοί που τους εξομολογούσαν, οι λεγόμενοι «αλείπται».

Ορισμένοι διαδίδουν ότι το Οικουμενικό Πατριαρχείο «αφόρισε τον Ρήγα Φεραίο». Τούτο είναι ανακριβές. Η αλήθεια είναι ότι μετά από τις απειλές και τις φορτικές πιέσεις του Σουλτάνου ο Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄ απέστειλε επιστολή στον Μητροπολίτη Σμύρνης Άνθιμο, με την οποία εκφράζει σοβαρές επιφυλάξεις για το κείμενο του Ρήγα που είχε τίτλο «Νέα Πολιτική Διοίκησις», χωρίς να απαξιώνεται η προσωπικότητα του Εθνομάρτυρος.

Είναι εύκολο να ξαναγράφει κάποιος την Ιστορία κατά το δοκούν. Όμως Ιστορία είναι η μελέτη των πηγών. Οι προσωπικές ερμηνείες και παρερμηνείες καταδεικνύουν φανατισμό, εθελοτυφλία και άγνοια των πηγών. Όσοι έζησαν τα γεγονότα, Έλληνες και ξένοι, αγωνιστές και λόγιοι, παραδέχονται ότι χωρίς τον ορθόδοξο κλήρο οι Έλληνες δεν θα είχαν ελευθερωθεί. Διαβάστε τον Νικόλαο Κασομούλη, τον Φωτάκο Χρυσανθόπουλο, τον Ιωάννη Μακρυγιάννη και τόσους άλλους αυτόπτες μάρτυρες των γεγονότων. Ακούστε τι λέει ο λαός μας μέσω του δημοτικού τραγουδιού. Επισκεφθείτε τα αμέτρητα πεδία των μαχών και τους τόπους του μαρτυρίου των ορθοδόξων κληρικών, Πατριαρχών, Επισκόπων, ιερέων, ιερομονάχων, διακόνων και απλών μοναχών.

Η Εκκλησία της Ελλάδος επιχειρεί μία ψύχραιμη και τεκμηριωμένη προσέγγιση της Τουρκοκρατίας και του 1821 μέσω μιας σειράς δέκα επιστημονικών συνεδρίων, τα οποία διοργανώνει η Ειδική Συνοδική Επιτροπή Πολιτιστικής Ταυτότητος. Τα δύο πρώτα συνέδρια έχουν ήδη πραγματοποιηθεί και κυκλοφορείται ο Τόμος με τα Πρακτικά του Α΄ Συνεδρίου, του 2012. Το δέκατο και τελευταίο Συνέδριο θα πραγματοποιηθεί συν Θεώ το 2021, όταν θα συμπληρώνονται ακριβώς διακόσια χρόνια από την κήρυξη της Μεγάλης Ελληνικής Επαναστάσεως.

Εσπερινή Προηγιασμένη Λειτουργία στο Ναό του Αγίου Νικολάου Κουκουναρίας Μπανάτου

 Εσπέρας 26ης Μαρτίου 2014 

Η Κουκουναρία αποτελεί έναν γραφικό συνοικισμό του Μπανάτου, με λίγες οικογένειες ευγενικών και καλοσυνάτων κατοίκων. Διοικητικά ανήκει στο Μπανάτο, εκκλησιαστικά όμως αποτελεί αυτόνομη Ενορία, με δικό της Εφημέριο. Σήμερα εφημερεύει εκεί, στον μικρό -αλλά ευπρεπέστατο- ναό του Αγίου Νικολάου, ο άμισθος νέος ιερέας Νικόλαος Γουσέτης, ενώ την διοικητική ευθύνη έχει ο π. Παναγιώτης Καποδίστριας. 

Απόψε εκκλησιαστήκαμε εκεί, κατά την θεία Προηγιασμένη Λειτουργία, κατά την οποία συλλειτούργησαν ο π. Παναγιώτης και ο π. Νικόλαος, ενώ παραβρέθηκαν ενορίτες τόσο της Κουκουναρίας, όσο και του κεντρικού Μπανάτου, κοινώνησαν μάλιστα αρκετοί των Αχράντων Μυστηρίων. 

Ο π. Παναγιώτης, ομιλώντας πριν το Κοινωνικό, επεσήμανε ιδιαίτερα τα ακόλουθα: 

     "Η άκρως κατανυκτική Λειτουργία των Προηγιασμένων Δώρων συντελεί άριστα στην περιφρούρηση των αισθήσεων από τους κάθε είδους κινδύνους που μας κυκλώνουν και μας περισφίγγουν. 
     Καθώς προετοιμαζόμαστε για την όσο γίνεται συχνότερη μετοχή μας στο Μυστήριο των Μυστηρίων, προσέχουμε τους οφθαλμούς μας, τα αυτιά μας, τα χέρια μας, τον πάντα άνθρωπο, κυρίως τον έσω άνθρωπο, από την εμπαθή νέκρωση και την επώδυνη ροπή στις πτώσεις. Όλα τα μέλη και η διάνοια αποκτούν ουσιαστικό σημείο αναφοράς: το Σώμα και το Αίμα του Χριστού, που λιτανεύονται προαγιασμένα ανάμεσά μας προς βρώσιν και πόσιν εκ μέρους των πιστών. 

     Ο πιστός -εννοείται- δεν είναι πάντα άξιος, αλλά ποιος είπε ότι η Θεία Κοινωνία είναι βραβείο; Τουναντίον: Είναι φάρμακον αθανασίας, αντίδοτον του μη αποθανείν. Ούτως εχόντων των πραγμάτων, γιατί να καθυστερούμε στη συνάντηση με τον Προσφερόμενο Χριστό;;;"

Απόπειρα θεολογικής οριοθέτησης του λεγόμενου Θρησκευτικού Τουρισμού

Εισήγηση του Πρωτοπρεσβυτέρου του Οικουμενικού Θρόνου Παναγιώτη Καποδίστρια

στην Ημερίδα Ανάπτυξης Δράσεων Θεματικού Τουρισμού στη Ζάκυνθο

της Κατεύθυνσης Συντήρησης Πολιτισμικής Κληρονομιάς του Τμήματος Τεχνολογίας Περιβάλλοντος ΤΕΙ Ιονίων Νήσων

(26 Μαρτίου 2014)

Θα μου επιτρέψετε να ξεκινήσω με μια προσωπική σκέψη. Ανέκαθεν είχα την απορία πώς ορισμένοι συνάνθρωποί μας, σκεπτικιστές περί τα θέματα χριστιανικής πίστης ή και αρνητές ακόμη, κόβουν οριστικά και αμετάκλητα τον ομφάλιο λώρο που τους συνδέει πατροπαράδοτα με τους ναούς και τα μοναστήρια μας, τα οποία κοσμούν -με πάσα έννοια- τον ελλαδικό χώρο. Πιο συγκεκριμένα σκέπτομαι: Πέρα από μέσα έκφρασης της πίστης των πατέρων μας, αποτελούν συνάμα πολιτισμικά στοιχεία εκ των ων ουκ άνευ για την ανέλιξη των κατά καιρούς και τόπους κοινωνιών. Μπροστά σε κάθε εικόνισμα, που διαπερνά τον ιστορικό χρόνο και φθάνει ώς εμάς, έσκυψαν ικετευτικά η προνόνα, ο νόνος, η μάνα, ο πατέρας, οι οποίοι πλέον όλοι τους ανήκουν στην αιωνιότητα. Το κάθε ξυλόγλυπτο, η κάθε πέτρα, το κάθε χειρόγραφο ή παλαίτυπο λειτουργικό βιβλίο φέρει επάνω του την «πατίνα» της τοπικής ιστορίας ή και αυτἠς της αυτοσυνειδησίας ενός λαού. Καθώς τα κοιτάς -αν βέβαια έχεις μάτια αρμόδια να βλέπουν-, νοιώθεις νωπό των ιδρώτα των ποιησάντων, τα δάκρυα των ευχών τους. Πώς, λοιπόν, τα αποφεύγεις και φεύγεις προς την ιδιωτεία σου, δίχως να γνοιάζεσαι ότι οι ρίζες τού προσωπικού ή κοινοτικού δέντρου σου βρίσκονται βαθιά, πολύ βαθιά στον πίσω χρόνο;;;

Η αλήθεια είναι πως διαθέτουμε πλείστα όσα σπαράγματα θρησκευτικής έκφρασης και πίστης, τόσο στον γενικότερο ελλαδικό χώρο, όσο και στη Ζάκυνθο. Η τοπική Εκκλησία (Μητρόπολη και Ενορίες της Ζακύνθου) πράττουν το κατά δύναμιν για την ποιοτικότερη διαχείριση των πολιτισμικών αυτών αγαθών. Στο έργο της έχουν σοβαρά και αποτελεσματικά συμβάλει τα Εργαστήρια Συντήρησης του Μεταβυζαντινού Μουσείου Ζακύνθου και της Μονής Στροφάδων και Αγίου Διονυσίου, εσχάτως μάλιστα το Εργαστήριο του σχετικού Τμήματος του ΤΕΙ Ιονίων Νήσων. Έχει ειπωθεί -και δίκαια, θεωρώ- ότι, εάν ο εκάστοτε Εφημέριος της κάθε Ενορίας κατάφερνε να συντηρήσει ή αποκαταστήσει ό,τι παρέλαβε ως εκ της θέσεώς του από το παρελθόν, θα αρκούσε ως άριστη συμβολή του στην Ιστορία του τόπου του!

Όμως, στον αιώνα που ζούμε, ό,τι άριστο διαθέτουμε, έχουμε χρέος να το διαδίδουμε, διότι ο σύγχρονος κόσμος έχει κατεξοχήν εμπλακεί στην μεγάλη υπόθεση του Τουρισμού, από τον οποίο οι κοινωνίες αναμένουν πολλά, η δε πατρίδα μας ακόμη περισσότερα, υπό περιστάσεις μάλιστα κρίσης και -για να χρησιμοποιήσω ψαλμική έκφραση- «εν γη ερήμω και αβάτω και ανύδρω»[1]. Πρόκειται περί πραγματικού θησαυρού, τον οποίον είναι ανάγκη και να συντηρήσουμε και να διαδώσουμε, προσκαλώντας (ή και προκαλώντας) τους χιλιάδες επισκέπτες μας να γνωρίσουν -δίχως προσηλυτιστική διάθεση- ποίοι είμαστε, τι πιστεύουμε και πώς διαιώνια έχει εκφραστεί η συνάφειά μας με το θείον, ως πολιτισμός.

Η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος έχει μεριμνήσει από το 2000, ώστε να υπάρχει μια ειδική Συνοδική Επιτροπή, η οποία, μες από στοχευμένες δράσεις της και αγαστή συνεργασία με τουριστικούς παράγοντες της πατρίδας μας και όχι μόνον, προωθεί ανά τον κόσμο το αγαθό που διαχειρίζεται. Σύμφωνα με την τοτινή απόφαση, στοχεύει «ίνα αναδείξη τον θρησκευτικόν, ιστορικόν και πολιτισμικόν  πλούτον, τον αποτεθησαυρισμένον εν τοις ιεροίς σκηνώμασι της πίστεως ημών, ταις ιεραίς, δηλονότι, Μοναίς και τοις λοιποίς Ιεροίς Προσκυνήμασι της πατρίδος ημών»[2]. Ανάλογα με το πού προωθεί αυτό τον πλούτο, μιλά είτε για παράγωγο πίστης, είτε για πολιτιστικό αγαθό. Και τούτο, διότι αλλιώτικα μιλά στους Σέρβους, που είναι Ορθόδοξοι και αλλιώτικα στους Κινέζους, που είναι αδιάφοροι θρησκευτικά και πολύ μακρινοί από εμάς πολιτιστικά.

Της Επιτροπής αυτής, η οποία τιτλοφορείται «Ειδική Επιτροπή Προσκυνηματικών Περιηγήσεων (Θρησκευτικού Τουρισμού)» προεδρεύει από το 2008 ο Σεβ. Μητροπολίτης Δωδώνης κ. Χρυσόστομος, ο από Ζακύνθου, ενώ περιστοιχίζεται από άξιους και άοκνους συνεργάτες. Όλοι μαζί δαπανώνται καθ’ όλη την διάρκεια του έτους για την μεγάλη αυτή υπόθεση που υπηρετούν, δίνοντας το «παρών» σε σπουδαίες εκθέσεις, όπως του Πεκίνου, της Σανγκάης, του Λονδίνου, του Βερολίνου, της Μόσχας, του Βελιγραδίου και όπου αλλού χρειασθεί, σε αγαστή συνεργασία με τον Ελληνικό Οργανισμό Τουρισμού (ΕΟΤ). Ενδεικτική  είναι η ρήση του Δρ Κώστα Μυγδάλη, ο οποίος αναγράφει σε σελίδα κοινωνικής δικτύωσης, ως προς το έργο του Σεβ. Δωδώνης στην εν λόγω προεδρία: «Απίστευτος τελικά ο Δωδώνης. Το είπε και το έκανε. Έστησε υποδομή με το τίποτε και βοηθάει την χώρα από το πουθενά. Δεν παίζεται ο άνθρωπος»[3]. Η σύντομη, αυθόρμητη και πηγαία αυτή γραφή αποδίδει -θεωρούμε- το έργο που έχει συντελεσθεί στο αρμόδιο Συνοδικό Γραφείο εκ του μη όντος.

Κάτι που έχει προσεχθεί ιδιαίτερα από το Συνοδικό Γραφείο, χρειάζεται όμως να βρίσκεται προ οφθαλμών σε κάθε έκφανση των ανθρώπων της διοίκησης της Εκκλησίας, κεντρικά ή τοπικά, είναι ότι ουδέποτε η κάθε εκκλησιαστική δραστηριότητα περί τα τουριστικά δεν μπορεί (και δεν πρέπει) να υποκαταστήσει το έργο των τουριστικών γραφείων ή πρακτορείων. Ο ισχυρισμός «βοηθάω τη χώρα» δεν σημαίνει ότι ξεχνώ πως εκφράζω ή διαχειρίζομαι μια δισχιλιετή παράδοση και μνημεία τέχνης ανεπανάληπτα. Σε κάθε δράση πρυτανεύει (ή πρέπει να πρυτανεύει) η αρετή της διάκρισης. Σεβόμαστε βαθύτατα εκείνο που διαχειριζόμαστε, απαιτούμε να το σέβονται και οι επισκέπτες μας, καθώς κι εμείς σεβόμαστε τον πολιτισμό ή την θρησκευτική έκφραση εκείνων, οσάκις βρισκόμαστε ως περιηγητές στους δικούς τους τόπους λατρείας ή τέχνης.

Χαρακτηριστικά είναι, εξάλλου, όσα ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος ανέφερε σε ομιλία του, ευρισκόμενος στην Καππαδοκία, επιβεβαιωτικά όσων ισχυριστήκαμε έως τώρα:

«Διατί, [......] ερχόμεθα και επανερχόμεθα και πάλιν θα ερχώμεθα μακρόθεν, έως ότου χαρίζη εις ημάς ζωήν ο Πανάγαθος Κύριος, εις τους τόπους τούτους; Ποίον είναι το κινούν αίτιον των επισκέψεών μας; Δεν μας αρκεί, ότι έχομεν περιλάμπρους και εστεγασμένους Ναούς εις τους τόπους της μονίμου κατοικίας μας, με εικόνας και όλον τον άλλον εκκλησιαστικόν εξοπλισμόν; Είναι τούτο μία ευλαβής ιδιοτροπία μας ή έστω μία καλή προσκυνηματική συνήθεια;

Τίποτε εκ τούτων όλων! Εδώ εις τον Καππαδοκικόν χώρον, και όπου αλλού έζησαν άνθρωποι θεοφόροι, έχει εξαγιασθή το περιβάλλον και έως συντελείας των αιώνων τα ενταφιασμένα και εν τόποις αγνώστοις υπάρχοντα ή διαλυθέντα εις τα εξ ών συνετέθησαν λείψανα των Ορθοδόξων Χριστιανών έγιναν λίπασμα αιωνιότητος δια πάσαν την ανά την οικουμένην Εκκλησίαν [...]. “Ο τόπος εν ώ ιστάμεθα” αισθανόμεθα μυστικώς, ότι εκπέμπει αγιότητα, οσιότητα, μαρτυρικότητα, ευαγγελικότητα! [...]

Ερχόμεθα και θα ερχώμεθα δια να εκφράσωμεν την ευγνωμοσύνην μας εις τα άπειρα πλήθη των κεκοιμημένων και εν χερσί Θεού αναπαυομένων ομοπίστων μας, [...].

Ερχόμεθα και θα ερχώμεθα εδώ, [...], δια να επαναβαπτιζώμεθα εις το προσευχητικόν κλίμα το οποίον περιρρέει τον όλον υποβλητικόν χώρον, με τους υψιτενείς γεωλογικούς σχηματισμούς να μας προτρέπουν διαρκώς “άνω σχώμεν τας καρδίας”.

Ερχόμεθα και θα ερχώμεθα πάλιν, διότι αισθανόμεθα ενταύθα πληρέστερον το μυστήριον της εν Χριστώ αγιότητος και της πραγματικότητος της ενότητος της Εκκλησίας ως ενός μυστικού σώματος του Χριστού, εις το οποίον συμμετέχουν οι προ ημών, οι σύγχρονοι ημών και όσοι μεθ' ημάς θα έχουν λάβει το χριστοσφράγισμα του Αγίου Βαπτίσματος, ζήσαντες, ζώντες και ζήσοντες επ' ελπίδι ζωής αιωνίου».[4]

Ομιλώντας ο Μέγας Πρωτοπρεσβύτερος του Οικουμενικού Πατριαρχείου Γεώργιος Τσέτσης από του βήματος του Α΄ Πανελληνίου Συνεδρίου για τις Προσκυνηματικές Περιηγήσεις, που συγκλήθηκε στη Ζάκυνθο το 2009 (14 Νοεμβρίου), ανίχνευσε την «ειδοποιό διαφορά μεταξύ Προσκυνήματος και “Θρησκευτικού Τουρισμού”». Υποστήριξε, μεταξύ άλλων:

«Ὁ προσκυνητής δέν μεταβαίνει σέ “Προσκύνημα” γιά ἀναψυχή. Οὔτε καί γιά νά θαυμάσει μόνο ξακουστά ἀρχιτεκτονικά ἤ ἁγιογραφικά ἀριστουργήματα, πού δημιούργησαν κάποτε δεξιοτέχναι μαστόροι. [...] Ὁ προσκυνητής μεταβαίνει σ’ ἕνα χῶρο Ἱερό γιά νά προσκυνήσει, νά ἁγιασθεῖ, νά ἰαθεῖ, νά ὠφεληθεῖ πνευματικά, νά συγκεντρωθεῖ, νά συζητήσει, νά χωνέψει αὐτά πού εἶδε καί ἄκουσε, κυρίως δέ γιά νά μετάσχει στήν λειτουργική ζωή μιᾶς Ἱερᾶς Μονῆς, ἤ μιᾶς Ἐνορίας. [...] Καί θά προσέθετα ἐπί πλέον, πώς μεταβαίνει ὁ προσκυνητής σ’ἕνα τόπο γιά νά ἐνδιαφερθεῖ καί γιά τήν τύχη αὐτῶν πού συνιστοῦν τήν τοπική ἐκκλησιαστική κοινωνία. Ὡς ἐκ τούτου, δέν ἔχει νόημα, νομίζω, νά ἐπισκεφθεῖ κανείς, ντόπιος ἤ ξένος, ἕνα ἱστορικό Ναό ἤ μιά Μονή κάποιου συρρικνωμένου ἀκριτικοῦ χωριοῦ τῆς ἑλληνικῆς ὑπαίθρου, χωρίς νά διερωτηθεῖ γιατί ἐρήμωσε ὁ τόπος καί πῶς ζοῦν σήμερα οἱ ἐναπομείναντες, γηραιοί κυρίως, κάτοικοί του. Οὔτε ἀρκεῖ νά μεταβεῖ κάποιος στήν Πόλη γιά ἐπίσκεψη στό Φανάρι, στήν Χάλκη καί στήν Ἁγιασοφιά, (ἐννοεῖται δέ καί στήν “Κλειστή ἀγορά” καί σέ κάποια ψαροταβέρνα τοῦ Βοσπόρου!), χωρίς νά προβληματισθεῖ γιά τήν τύχη τοῦ Πατριαρχείου καί τῆς Πολίτικης Ρωμιοσύνης. Ὅπως δέν ἔχει νόημα νά ἐπισκεφθεῖ κανείς “προσκυνηματικά” τά Ἅγια χώματα τῆς Παλαιστίνης, τά Ἱεροσόλυμα, τήν Βηθλεέμ, τήν Ναζαρέτ, τό Θαβώρ, καί τόν Ἰορδάνη, χωρίς ταυτόχρονα νά διερωτηθεῖ γιά τά αἴτια ἐκεῖνα πού προκάλεσαν τήν συρρίκνωνση τοῦ ὀρθοδόξου καί γενικά τοῦ χριστιανικοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ἁγίας Πόλεως τά τελευταῖα σαράντα χρόνια, καί χωρίς νά ἐνδιαφερθεῖ γιά τήν μοῖρα καί τίς συνθῆκες διαβιώσεως, στήν ὑπό κατοχή πατρῴα τους γῆ, τῶν ἐναπομεινάντων λίγων αὐτοχθόνων πιστῶν, πού ἀποτελοῦν τόν κορμό τῆς Σιωνίτιδος Ἐκκλησίας, τουτέστι τῶν Παλαιστινίων Ὀρθοδόξων Χριστιανῶν.

Ἄλλο πρᾶγμα λοιπόν, [...] ἡ «Προσκυνηματική ἀποδημία», καί ἕτερον ὁ “Θρησκευτικός τουρισμός”. Καί στήν συνειδητοποίηση, ἐκ μέρους τῶν ἀποδημούντων, τῆς οὐσιώδους διαφορᾶς πού ὑπάρχει μεταξύ τῶν δύο αὐτῶν μορφῶν τοῦ “ἀποδημεῖν”, πρέπει νά συμβάλουν ἀποτελεσματικά τόσο οἱ διοργανωταί παρομοίων “ἐξορμήσεων”, (Μητροπόλεις, Ἐνορίες, Σύλλογοι, Ταξιδιωτικά γραφεῖα), ὅσο καί οἱ Ἱερές Μονές καί Ἐνορίες πού φιλοξενοῦν ἄτομα ἤ ὁμάδες προσκυνητῶν. Χωρίς τήν βασική αὐτή ποιμαντική μέριμνα καί προϋπόθεση, τό “προσκύνημα” καταντᾶ νά εἶναι, ἁπλῶς, περιήγηση»[5].

Προσωπικά θεωρώ, αγαπητοί φίλοι, ότι οι ανωτέρω λόγοι εκφράζουν κατά πάντα το δέον γενέσθαι από πλευράς εκκλησιαστικής ως προς τον Θρησκευτικό Τουρισμό. Εμείς, ως συναποτελούντες και βιούντες το «εκκλησιαστικό γεγονός», που θά 'λεγε και ο Χρήστος Γιανναράς, πατάμε στέρεα στην πέτρα της Παράδοσής μας, μένουμε στα ημέτερα και ταυτόχρονα ξανοιγόμαστε αγαπητικά στον κόσμο, μέσω της διάκρισης των όρων και των ορίων για μιαν αλληλουχία προσώπων και πολιτισμών!

---

[1] Ψαλμ. 62, 2.

[2] Αριθμ. 3429/1594/2/1/2001.

[3] Γραφή στο Facebook.

[4] Οικουμενικού Πατριάρχου Βαρθολομαίου, «Ομιλία κατά τον Εσπερινόν εν τω Ιερώ Ναώ των Αγίων Θεοδώρου Μαλακοπής», 2 Ιουλίου 2005. Βλ. http://www.parembasis.gr/2005/05_07_17.htm (ανάκτηση: 20.3.2014).

[5] Μ. Πρωτοπρεσβυτέρου Γεωργίου Τσέτση, «Η ειδοποιός διαφορά μεταξύ Προσκυνήματος και "Θρησκευτικού Τουρισμού"», (Εισήγηση κατά το Α΄ Πανελλήνιο Συνέδριο για τις Προσκυνηματικές Περιηγήσεις. Ζάκυνθος, 14 Νοεμβρίου 2009), στον ιστότοπο Νυχθημερόν: http://www.nyxthimeron.com/2009/11/blog-post_17.html (ανάκτηση: 21.3.2014).