Ἀρχιμ. π. Ἐπιφάνιος Θεοδωρόπουλος, ἕνας σύγχρονος Πατέρας τῆς Ἐκκλησίας

Μητροπολίτου Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου Ἱεροθέου

Συμμετέχω μέ χαρά στήν ἀφιέρωση τοῦ περιοδικοῦ «Ἐκ βαθέων» στόν μακαριστό Ἀρχιμ. π. Ἐπιφάνιο Θεοδωρόπουλο, τόν στοργικό πατέρα καί θά μποροῦσα νά πῶ, τόν ἡσυχαστή τῆς Ὀμόνοιας Ἀθηνῶν, διότι ἔζησε στό κέντρο τῆς Ἀθήνας, ἐξομολογώντας καί καθοδηγώντας χιλιάδες πονεμένους ἀνθρώπους καί ἐπισκεπτόμενος, σχεδόν κάθε βράδυ, ἀρρώστους σέ ὅλα τά Νοσοκομεῖα Ἀθηνῶν, ὄντας ἡ «μέριμνα πασῶν τῶν Ἐκκλησιῶν», ὡς ἕνας ἡσυχαστής φιλοκαλικός Πατέρας τῆς Ἐκκλησίας. Δυστυχῶς, ὅμως, ὁ χῶρος τοῦ περιοδικοῦ εἶναι περιορισμένος, ἀλλά χαίρομαι γιατί τά ὅσα θά γράψω μέ συντομία θά συμπληρωθοῦν ἀπό πνευματικά παιδιά τοῦ μακαριστοῦ π. Ἐπιφανίου πού κοσμοῦν τήν Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ. Θά τονισθοῦν μερικά στοιχεῖα ἀπό τήν προσωπικότητά του, ὅπως τά διεπίστωσα προσωπικά.

1. Ἀγαπητός φίλος τοῦ ἁγίου Καλλινίκου

Ἄκουσα γιά τόν π. Ἐπιφάνιο πρώτη φορά μετά τήν ἀποφοίτησή μου ἀπό τήν Θεολογική Σχολή Θεσσαλονίκης καί τήν μετάβασή μου στήν Ἔδεσσα, τόν Ἀπρίλιο τοῦ 1969, πλησίον τοῦ ἁγίου Καλλινίκου. Ἀπό τίς πρῶτες ἡμέρες κατάλαβα τόν ἰσχυρό σύνδεσμο τῆς ἐν Χριστῷ ἀγάπης καί φιλίας πού εἶχαν μεταξύ τους. Μιλοῦσαν καθημερινά στό τηλέφωνο καί ὄχι μιά φορά, εἶχαν συχνή ἀλληλογραφία σέ ἑορτές καί γιά ἐκκλησιαστικά θέματα, τόν συναντοῦσε στήν οἰκία του στήν Ἀθήνα, ὁδός Μακεδονίας 24, καί μιλοῦσε συχνά γιά τόν φίλο του. Ἦταν γι’ αὐτόν ὁ πιό πολύτιμος ἐν Χριστῷ ἀδελφός, ἀλλά καί ἐν Χριστῷ φίλος. Τόν ἀνέφερε συχνά στίς συζητήσεις μας, ὁμιλοῦσε γι’ αὐτόν εὐφήμως στίς ἱερατικές συνάξεις, μετέφερε τίς ἀπόψεις του ὡς πατερικές, ἐκμυστηρευόταν σέ αὐτόν ὅλα τά προβλήματά του, χωρίς νά τόν ἔχη πνευματικό πατέρα, ἐνώπιόν του ὑπαγόρευσε τήν διαθήκη του πρίν τήν ἀναχώρησή του γιά τό Νοσοκομεῖο, ὅπου θά ὑποβαλλόταν σέ ἐπέμβαση, σέ αὐτόν ἔδειξε τήν πληθωρική ἀγάπη καί τόν σεβασμό του.

Ἡ φιλία τους ξεκίνησε ἀπό τότε πού ἦταν καί οἱ δύο λαϊκοί θεολόγοι. Ὁ ἅγιος Καλλίνικος ἦταν λαϊκός Γραμματεύς τοῦ Μητροπολίτου Αἰτωλίας καί Ἀκαρνανίας Ἱεροθέου, καί ὁ π. Ἐπιφάνιος ὡς Ἐτεοκλῆς (λαϊκό του ὄνομα) εἶχε ἀποφοιτήσει ἀπό τήν Θεολογική Σχολή Ἀθηνῶν. Ὕστερα ἀπό μιά γραπτή διένεξη τοῦ Ἐτεοκλῆ μέ τόν Μητροπολίτη Αἰτωλίας καί Ἀκαρνανίας Ἱερόθεο ὁ τότε Δημήτριος Ποῦλος συνετέλεσε στήν συνάντησή τους, μέ ἀποτέλεσμα ὁ Μητροπολίτης Ἱερόθεος νά τόν ἐκτιμήση καί νά τόν χειροτονήση Διάκονο. Ἔτσι, ὁ μέν ἅγιος Καλλίνικος ἐκτιμοῦσε τά πληθωρικά χαρίσματα τοῦ π. Ἐπιφανίου, ὁ δέ π. Ἐπιφάνιος ἐκτιμοῦσε τήν ἀσκητική ζωή τοῦ ἁγίου Καλλινίκου, ἀλλά καί τήν διοικητική του εὐφυΐα. Ὁ ἅγιος Καλλίνικος ὅταν ἤθελε νά ἐκτιμήση κάποιον πού ξεχώριζε ἔλεγε: «Αὐτός εἶναι ἕνας στόν Λόχο» ἤ «ἕνας στήν Μεραρχία ἤ ἕνας στό Σῶμα». Ὅταν τοῦ εἶπα μιά φορά ὁ π. Ἐπιφάνιος εἶναι ἕνας «στό στράτευμα», ἐκεῖνος ἀμέσως ἀπάντησε: «Μή βλασφημῆς, παιδί μου, αὐτός εἶναι ἕνας στό ΝΑΤΟ», δηλαδή δέν ὑπάρχει ἄλλος ὅμοιός του στά χαρίσματα σέ ὅλη τήν Εὐρώπη.

2. Ὁ πλοῦτος χαρισμάτων του

Ὁ π. Ἐπιφάνιος Θεοδωρόπουλος ἦταν γεμάτος ἀπό διανοητικά, ψυχικά καί πνευματικά χαρίσματα καί ὅπου καί ἄν εὑρισκόταν, κυριαρχοῦσε ὡς πρός τίς γνώσεις, τήν εὐφυΐα, τήν διαλεκτική ἱκανότητα, τόν συγκροτημένο λόγο, τήν μνήμη, ὡς κινητή βιβλιοθήκη, τήν ἀνιδιοτελῆ ἀγάπη, τήν ἀπαράμιλλη φιλοξενία του, τήν καθαρότητα τῆς καρδιᾶς του καί τῆς ζωῆς του, τήν εὐθυκρισία του, τήν κενωτική διακονία του, τίς ποικίλες γνώσεις του, τό ἑτοιμόλογο τῶν ἀπαντήσεών του κ.ἄ. Ὁ μακαριστός μοναχός π. Θεόκλητος Διονυσιάτης μοῦ ἔλεγε ὅτι οἱ ἅγιοι Πατέρες εἶχαν τρία βασικά γνωρίσματα, δηλαδή χωρητικότητα τῆς διανοίας, παιδεία καί ἁγιότητα. Πολλοί ἔχουν τό ἕνα ἤ τά δύο ἀπό αὐτά, ἀλλά σπάνιοι διαθέτουν καί τά τρία. Αὐτό τό βλέπουμε στούς μεγάλους Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας, ὅπως τόν Μέγα Βασίλειο, τόν ἅγιο Γρηγόριο τόν Θεολόγο, τόν ἅγιο Ἰωάννη Χρυσόστομο καί ἄλλους μεταγενέστερους.

Ἄν κρίνω τόν π. Ἐπιφάνιο βάσει αὐτῶν τῶν γνωρισμάτων, τότε εἶμαι βέβαιος ὅτι εἶχε καί τά τρία αὐτά γνωρίσματα, πού σημαίναι ὅτι ἦταν ἕνας σύγχρονος μεγάλος Πατέρας τῆς Ἐκκλησίας, ὅπως φαίνεται καί στά γραπτά κείμενά του.

• Πρῶτον, εἶχε χωρητικότητα διανοίας, δηλαδή ἰδιαίτερη εὐφυΐα, ἀπέραντη μνήμη, ἀφοῦ συγκρατοῦσε κείμενα ἀρχαίων Φιλοσόφων καί Πατέρων, τά ὁποῖα ἐπανέφερε στίς συζητήσεις ὡς ἕνας ἔμψυχος ὑπολογιστής. Καί δέν τό ἔκανε μηχανικά, ἀλλά μποροῦσε νά κάνη συνδυασμούς ἐκπληκτικούς, ὡσάν νά ἦταν ἕνα «ἔμψυχο εὑρετήριον θεμάτων», καί νά θυμᾶται ἀκόμη καί βιβλία, σελίδες, παραγράφους, ὅπου βρίσκονταν τά συγκεκριμένα χωρία. Καί ἔλεγε ἀπό στήθους ὁλόκληρα χωρία μεγάλου μεγέθους.
• Δεύτερον, εἶχε ἐκπληκτική παιδεία, μόρφωση. Εἶχε μελετήσει ἀρχαία ἑλληνική φιλοσοφία, ἀρχαία ἑλληνική τραγωδία, πολλούς συγγραφεῖς βιβλίων, ὅλη τήν Ἁγία Γραφή, σχεδόν ὅλη τήν Πατρολογία τοῦ Migne, τά τροπάρια τῆς λατρείας καί τά ὁποῖα μετέφραζε καλῶς, ἀποδίδοντας ἀκριβῶς τά νοήματά τους καί σχολιάζοντάς τα, γιατί ἦταν καλός γνώστης τῆς ἑλληνικῆς γλώσσης, γνώριζε ἄριστα τό Κανονικό Δίκαιο τῆς Ἐκκλησίας καί ἦταν πάντα ἕτοιμος νά δίνη εὔστοχες ἀπαντήσεις. Γενικά, ἦταν ἕνας εὐπαίδευτος Κληρικός, μέ γνώσεις, ἀκόμη καί πέραν τοῦ ἀντικειμένου τῆς ἐπιστήμης τῆς θεολογίας.
• Τρίτον, ζοῦσε ἀπό τήν μικρή του ἡλικία τήν ἀσκητική ζωή, μέ νηστεία, ἐγκράτεια, ἀγρυπνία καί προσευχή, μέ ἄκρα καθαρότητα βίου, λογισμῶν καί ἐπιθυμιῶν, μέ νοῦ νηφάλιο καί καθαρό, ὡς διαυγές κάτοπτρον, καί ἡ οἰκία στήν ὁποία ἔμενε ἦταν ἀνοικτή σέ ὅλους, ἀλλά συγχρόνως ὡσάν ἕνας γυάλινος χῶρος, ἀφοῦ δέν μποροῦσε κανείς νά βρῆ τήν παραμικρή κηλίδα στήν ὅλη εὐάρεστη στόν Θεό ζωή του.

Ἑπομένως, ἦταν ἕνας μεγάλος σύγχρονος Πατέρας τῆς Ἐκκλησίας, ἕνας φωτεινός καί θεοπρεπής νοῦς πού παρατηροῦσε τά πάντα μέ καθαρότητα καί εἰλικρίνεια καί ἀντιμετώπιζε τά πάντα μέ ὀρθόδοξο ἐκκλησιαστικό τρόπο, μέ ἰσχυρά ἐπιχειρήματα, τά ὁποῖα κανείς δέν μποροῦσε νά ἀντικρούση, ἀλλά εἶχε καί διαρκῆ ἀναφορά στόν Θεό.

3. Ἡ διακονία του στήν Ἐκκλησία

Ἕνας τέτοιος χαρισματοῦχος ἄνθρωπος καί Κληρικός ἄν καί θά μποροῦσε νά διαπρέψη στήν ἀκαδημαϊκή ἐπιστήμη ὡς καθηγητής, καί στήν Ἱεραρχία τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ὡς Μητροπολίτης, προτίμησε νά διακονήση τήν Ἐκκλησία ἀπό τόν βαθμό τοῦ Πρεσβυτέρου στήν πιό ταπεινή του μορφή. Ἀποποιήθηκε ἀξιώματα τά ὁποῖα τοῦ προσφέρθηκαν, γιά νά παραμείνη «ταπεινός Πρεσβύτερος», ὅπως ἔλεγε, τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ. Ὡς Κληρικός δέν εἰσέπραττε ποτέ μισθό ἀπό τά ταμεῖα τῆς Πολιτείας καί τῆς Ἐκκλησίας. Ζοῦσε καί βοηθοῦσε ὅλους τούς ἔχοντας ἀνάγκη ἀπό τήν ἐργασία του. Θά μποροῦσε νά ἐπαναλάβη τόν λόγο τοῦ Ἀποστόλου Παύλου ἐπακριβῶς: «Ταῖς χρείαις μου καί τοῖς οὖσι μετ᾿ ἐμοῦ ὑπηρέτησαν αἱ χεῖρες αὗται» (Πρ. κ΄, 34). Ἡ ἀγάπη του στόν Θεό καί τούς ἀνθρώπους ἦταν κατά πάντα ἀνιδιοτελής.

Προσποριζόταν τά ἀπαραίτητα πρός τό ζῆν ἐξασκώντας τό ἔργο τοῦ ἐπιμελητοῦ διαφόρων βιβλίων πού ἐξέδιδε ὁ ἐκδοτικός Οἶκος «Παπαδημητρίου». Ὡς πολύ δυνατός φιλόλογος, χωρίς νά σπουδάση τήν ἐπιστήμη τῆς φιλολογίας, ἀλλά γνωρίζοντας ἄριστα τήν ἑλληνική γλώσσα, διόρθωνε κείμενα πρός ἔκδοση καί ἐξασφάλιζε τά πρός τό ζῆν, ὄχι μόνον γιά τόν ἴδιον, ἀλλά γιά ὅλη τήν «πνευματική του οἰκογένεια», ἀφοῦ ἡ οἰκία του ἦταν «κέντρο διερχομένων», γιά νά ἐξομολογηθοῦν, νά συζητήσουν, νά λύσουν προβλήματα. Καί ἐγώ πολλές φορές δοκίμασα τήν «ἀβραμιαία» φιλοξενία του ἀπό τό πτωχικό του βαλάντιο, καί τόν ἐμπνευσμένο διακριτικό του λόγο.

Ὡς θεολόγος ἔθετε τόν ἑαυτό του καί τίς γνώσεις του στήν Ἐκκλησία γιά τήν λύση διαφόρων προβλημάτων, ὅποτε τοῦ τό ζητοῦσαν ἤ τό ἔκανε ἀπό δική του πρωτοβουλία ἐντελῶς ἀφιλοκερδῶς καί ἀνιδιοτελῶς, καί αὐτό τό ἔκανε σέ πολλούς τομεῖς. Ἄλλοτε μαχόταν μέ τούς αἱρετικούς, ἐκκοσμικευμένους, καί σχισματικούς μέ δεινά ἐπιχειρήματα πού δέν ἀντικρούονταν εὔκολα. Ἄλλοτε ἐνδιαφερόταν γιά τήν δόξα τῆς Ἐκκλησίας, γιά τήν ἐκλογή καλῶν Ἐπισκόπων, ἄν καί ὁ ἴδιος δέν ἐπιθυμοῦσε νά γίνη Ἐπίσκοπος, μάλιστα ἀρνήθηκε καί ἐγγραφή του στόν κατάλογο ἐκλογίμων. Ἄλλοτε ὑπεστήριζε τήν καλή ἔκβαση τῶν ἐκκλησιαστικῶν θεμάτων μέ βάση τήν ἀκρίβεια καί τήν οἰκονομία τῶν ἱερῶν κανόνων. Ἄλλοτε ὑπεστήριζε μέ δεινότητα, μέ λόγο καί γραφίδα τήν Ἐκκλησία, ὁσάκις βλαπτόταν ἀπό τίς ἐπεμβάσεις τῆς Πολιτείας. Ἄλλοτε ἀνέπτυσσε θεολογικά θέματα καί μάλιστα στίς σχέσεις θεολογίας και φιλοσοφίας. Ἄλλοτε ἀγωνιζόταν ἐμφανῶς καί ἀφανῶς γιά τήν ἀντιμετώπιση καί θεραπεία ἐκκλησιαστικῶν «πληγῶν» μέ διάκριση. Ἄλλοτε, παρατηρώντας τήν ἐπικαιρότητα, ὑπερμαχοῦσε τῆς θεολογίας καί τῆς ζωῆς τῆς Ἐκκλησίας. Ὅλα αὐτά φαίνονται ἔκδηλα στά βιβλία πού ἐκδόθηκαν καί σέ πολλά ἄλλα ἀνέκδοτα κείμενά του, στά ὁποῖα καταγράφονται οἱ θεολογικές του γνώσεις, ἡ δεινότητα τοῦ ἐπιχειρηματικοῦ του λόγου καί ἡ ἀνιδιοτέλειά του. Πάντα ἐπεδίωκε τήν δόξα τοῦ Θεοῦ καί τόν ἔπαινο τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας.

Ὡς ἐξομολόγος ἦταν ἀνεπανάληπτος. Γνώστης, ὅσον ὀλίγοι, τοῦ Κανονικοῦ Δικαίου καί τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἱστορίας δεχόταν τούς πάντες ἀνεξαιρέτως ὡς στοργικός πατέρας, ἐπί εἰκοσιτετραώρου βάσεως, ἤτοι στό Ἐξομολογητήριο, στό αὐτοκίνητο, στόν δρόμο, στούς Ναούς, στά Νοσοκομεῖα, στίς Ἱερές Μονές, στήν οἰκία του μέχρι τίς μεταμεσονύκτιες ὧρες, χωρίς νά ξεκουράζεται. Ἦταν «πατήρ παρακλήσεως» καί «οἰκτιρμῶν», διακριτικός χειραγωγός ψυχῶν πρός τήν ἁγιότητα καί τήν αἰωνιότητα, εὐφυέστατος στίς ἀπαντήσεις πού «ξεμπλόκαραν» τόν ἄνθρωπο, ταπεινός ἀδελφός κάθε πονεμένου ἀνθρώπου, «συγκυρηναῖος» τῶν πάντων. Καί ὅταν ἔβλεπε ἀποκλίσεις ἀπό τήν ἐκκλησιαστική παράδοση, ἦταν κριτικός μέ τρυφερή ἀγάπη. Μπορεῖ νά ἀποκληθῆ «ἀναπαυσᾶς», διότι ἀνέπαυε τούς πάντες, ὅσοι ἤθελαν τήν σωτηρία τους, ὄχι μέ κολακεῖες, ἀλλά μέ τήν ἀλήθεια, τήν εἰλικρίνεια καί τήν, ὅσο ἔπρεπε, οἰκονομία.

Ὡς ἀσκητής ἦταν ἄμεμπτος παντοῦ ὅπου πήγαινε. Γνώριζε ὅλη τήν ἀσκητική καί ἡσυχαστική παράδοση τῆς Ἐκκλησίας, γιατί, ἐκτός τῶν ἄλλων, ἔθεσε τίς παραπομπές ὅλων τῶν ἁγιογραφικῶν χωρίων στήν ἔκδοση τῆς πεντατόμου «Φιλοκαλίας» τοῦ ἐκδοτικοῦ Οἴκου Παπαδημητρίου σέ κάθε σελίδα, χωρίς νά ὑπάρχουν τά μέσα τῆς σημερινῆς ἐποχῆς, ὡς πρός τήν εὕρεσή τους. Αὐτό σημαίνει ὅτι γνώριζε σχεδόν ἀπό στήθους ὅλη τήν Ἁγία Γραφή, Παλαιά καί Καινή Διαθήκη, ὅλη τήν ἀσκητική καί πατερική Γραμματεία, ἀπό τούς παλαιούς καί τούς νεωτέρους Πατέρας τῆς Ἐκκλησίας. Μοῦ προξενεῖ ἐντύπωση ὅτι γνώριζε τήν διδασκαλία τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ, ἀφοῦ εἶχε μελετήσει ὅλη τήν Πατρολογία τοῦ Migne τήν ἐποχή πού στούς θεολογικούς κύκλους ἠγνοεῖτο ἡ διδασκαλία τοῦ Μεγάλου αὐτοῦ Πατρός, ἀλλά καί περιφρονεῖτο.

Ζοῦσε ὡς ἐξαγιασμένος ἁγιορείτης καί ἐρημίτης μοναχός μέσα στήν Πρωτεύουσα τῆς Ἑλλάδος, τήν Ἀθήνα, πλησίον τῆς Ὁμονοίας, ὅπου ἦταν τό ἡσυχαστήριό του, μέ τήν καθημερινή διακονία του ἐν ἀσκήσει καί τήν ἀσκητική ζωή ἡμέρα καί νύκτα, ἐν τῇ διακονίᾳ, καί κατά τίς πολύωρες νυκτερινές ἀϋπνίες του, οὐσιαστικά ἀγρυπνίες του καί λόγῳ ὑγείας. Γενικά, ὡς Πρεσβύτερος, ὡς θεολόγος, ὡς ἐξομολόγος, ὡς ἀσκητής ἀκολουθοῦσε τήν «μέση καί βασιλική ὁδό», ἀποφεύγοντας «τά ἄκρα», ὄντας αὐτός ἰσορροπημένος, ἄν καί ζοῦσε σέ μιά ἀνισόρροπη κοινωνία.

4. Ἀγαπητός τῶν φίλων τοῦ Θεοῦ

Φίλοι τοῦ Θεοῦ λέγονται οἱ ἅγιοι, οἱ ὁποῖοι πέρασαν διαδοχικά τίς βαθμίδες τοῦ δούλου, τοῦ μισθωτοῦ καί ἔφθασαν στήν βαθμίδα τοῦ φίλου τοῦ Θεοῦ. Τέτοιοι φίλοι τοῦ Θεοῦ ἀνεδείχθησαν στίς ἡμέρες μας πολλοί, καί μερικοί ἀπό αὐτούς εἰσήχθησαν στό Συναξάριο τῆς Ἐκκλησίας. Ὅλοι οἱ σύγχρονοι φίλοι τοῦ Θεοῦ τόν ἀναγνώριζαν, τόν τιμοῦσαν ὡς Πατέρα καί Θεολόγο τῆς Ἐκκλησίας καί σέ αὐτόν ἔστελναν ἀνθρώπους νά ἐξομολογηθοῦν, ἀλλά καί οἱ ἴδιοι κατέφευγαν νά λύσουν διάφορα θέματα πού τούς ἀπασχολοῦσαν.

Ἐκτός ἀπό τόν ἅγιο Καλλίνικο στήν κατηγορία αὐτήν συμπεριλαμβάνονταν ὁ ἅγιος Ἀθανάσιος Χαμακιώτης, ὁ ἅγιος Πορφύριος Καυσοκαλυβίτης, ὁ ὁποῖος τόν ἀποκαλοῦσε σοφόν, ὅλοι οἱ ἁγιορεῖτες πατέρες πού ὑπολόγιζαν τήν γνώμη του. Τόν ἐκτιμοῦσαν, ὁ ἅγιος Παΐσιος ὁ Ἀγιορείτης, οἱ μαθητές τοῦ ἁγίου Ἰωσήφ τοῦ Ἡσυχαστοῦ, ὅπως ὁ π. Ἐφραίμ Φιλοθεΐτης, μετέπειτα Ἀριζονίτης, ὁ ἅγιος Ἐφραίμ ὁ Κατουνακιώτης, οἱ Ἡγούμενοι τοῦ Ἁγίου Ὄρους, ὁ π. Θεόκλητος Διονυσιάτης, ὁ π. Φιλόθεος τῆς Πάρου κ.ἄ. Ὅλοι ἀναπαύονταν ἀπό τήν σοφία, τίς γνώσεις, τήν διάκριση καί τήν ταπείνωσή του.

 

Ξεκίνησα αὐτό τό ταπεινό ἄρθρο ἀπό τό ὅτι ὁ π. Ἐπιφάνιος Θεοδωρόπουλος ἦταν φίλος τοῦ Γέροντός μου ἁγίου Καλλινίκου, καί καυχῶμαι γι’ αὐτό. Ὅμως, διά μέσου τοῦ ἁγίου Καλλινίκου ἀξιώθηκα νά τόν γνωρίσω κι ἐγώ καί δέχθηκα δαψιλῶς τήν ἀγάπη του καί τά χαρίσματά του. Σέ δύσκολες περιόδους τῆς ζωῆς μου, καί μάλιστα μετά τήν ἐκδημία τοῦ Γέροντός μου, ὑπῆρξε γιά μένα πατέρας στοργικός, ἀδελφός συμπορευτής, διακριτικός ὁδηγός, ἀγγελικός φύλακας προστάτης. Τοῦ ὀφείλω πολλά γιά τήν σοφή καί διακριτική καθοδήγησή του, πού μέ προστάτευσε ἀπό τρομερούς ὑφάλους σέ τρικυμισμένο ὠκεανό καί τόν εὐγνωμονῶ αἰωνίως, γιατί ἡ μέχρι τώρα παρουσία μου, καί ὡς Μητροπολίτου, στήν Ἐκκλησία ὀφείλεται ἐν πολλοῖς καί σέ αὐτόν. Ὅμως, αὐτό εἶναι ἕνα ἄλλο κεφάλαιο πού εἶναι ἄγνωστο στούς πολλούς.

Μέ τό παρόν κείμενό μου ἤθελα νά τονίσω ὅτι ὁ Ἀρχιμ. π. Ἐπιφάνιος Θεοδωρόπουλος ἦταν καί εἶναι ἕνας μεγάλος σύγχρονος Πατέρας τῆς Ἐκκλησίας μας, μιά σύγχρονη μεγάλη ἁγιασμένη μορφή, πράγμα πού πιστεύω ἀπόλυτα.