Το Οικουμενικό Ινστιτούτο Huffington τιμά την 35ετή Διακονία του Πατριάρχη

Ένα επιστημονικό συμπόσιο με αφορμή τη συμπλήρωση 35 ετών από την ενθρόνιση της Α.Θ. Παναγιότητος του Οικουμενικού Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου πρόκειται να διοργανώσει το Οικουμενικό Ινστιτούτο Huffington (Huffington Ecumenical Institute – HEI) της Θεολογικής Σχολής Τιμίου Σταυρού – Ελληνικού Κολλεγίου (HCHC), τον προσεχή Σεπτέμβριο.

Αλλοίμονο στον μοναχό του οποίου η φήμη φτάνει στην Αθήνα

 

π. Ιωάννης Χρυσαυγής 

Πρόσφατο διεθνές συνέδριο επικεντρώθηκε στη ζωή του μακαριστού π. Αιμιλιανού (Βαφείδη), προηγουμένου της Αθωνίτικης Μονής Σιμωνόπετρας, στο οποίο συμμετείχαν γνωστές προσωπικότητες του εκκλησιαστικού χώρου και των θεολογικών γραμμάτων. Η εκδήλωση, που πραγματοποιήθηκε σε πεντάστερο ξενοδοχείο της πρωτεύουσας και διήρκησε επί τριήμερο, χορηγήθηκε λιπαρά και διαφημίστηκε ευρύτατα από την Μονή Βατοπεδίου σε συνεργασία με τη Μονή Σιμωνόπετρας. Υπάρχει ωστόσο κάτι προβληματικό όταν η φήμη ενός ενάρετου μοναχού χρειάζεται προγραμματισμένη προβολή και υπερβολική δαπάνη. 

«Μέλος του Τάγματος της Αυστραλίας» ο Αρχιδιάκονος του Οικουμενικού Θρόνου π. Ιωάννης Χρυσαυγής

Στη λίστα με τα πρόσωπα, τα οποία τιμήθηκαν κατά την εφετινή Ημέρα των Γενεθλίων του Βασιλιά, από τη Γενική Κυβερνήτρια της Αυστραλίας κ. Sam Mostyn, βρίσκεται ο Αρχιδιάκονος του Οικουμενικού Θρόνου, κληρικός της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αμερικής, π. Ιωάννης Χρυσαυγής.

Η θεαματική άνοδος και η παταγώδης πτώση του Ιλαρίωνα Αλφέγιεφ

Γράφει ο π. Ιωάννης Χρυσαυγής

Η αναπάντεχη, αλλά σίγουρα θεαματική και παταγώδης πτώση (τον Ιούλιο, 2024) και καταδίκη (τον Δεκέμβριο, 2024)  του Ιλαρίωνα Αλφέγιεφ, πρώην διευθυντή του τμήματος εξωτερικών υποθέσεων του Πατριαρχείου Μόσχας, ο οποίος ζει σήμερα σε κάποιο θέρετρο της Δημοκρατίας της Τσεχίας, κρούει προειδοποιητικά τον κώδωνα για κάθε κληρικό. Ουδείς αναμάρτητος, βέβαια, στην προσωπική, οικογενειακή ή κοινωνική του ζωή, γεγονός που ισχύει και για τον χώρο της Εκκλησίας. Διότι η αμαρτία είναι το κοινό, ανθρώπινο χαρακτηριστικό —το μόνο που μας συνδέει παράδοξα, έστω—πάνω και πέρα από τις οποιεσδήποτε διαφορές μας, είτε κοσμικές είτε πνευματικές. Είναι εμπειρικά γνωστό σε όλους ότι η θεία σκάλα χρησιμεύει για την άνοδό μας προς τον Θεό, αλλά η πτώση από αυτήν  μπορεί να επιφέρει την συντριβή μας.

Η εισήγηση του π. Ιωάννη Χρυσαυγή στο Διεθνές Θεολογικό Συνέδριο της Αθήνας

ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ

Η εμπειρία του παρελθόντος ως οδηγός για το μέλλον

Θέλω να εκφράσω ευγνωμοσύνη για την συμμετοχή μου στο διεθνές αυτό συνέδριο. Πρόθεση μου είναι μια αναθεώρηση θεμελιωδών οικουμενικών αρχών όπως τις έχω βιώσει στην ακαδημαϊκή μου παιδεία και ιερατική διακονία—ειδικότερα πλησίον σκαπανέων θεολόγων και ηγετών, όπως ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, ο Αρχιεπίσκοπος Αυστραλίας Στυλιανός, και ο Καθηγητής Νίκος Νησιώτης.

Τίτλοι και οφίκια στην Εκκλησία – Η άλλη πλευρά του νομίσματος

Του π. Ιωάννου Χρυσαυγή

Αρχιδιακόνου του Οικουμενικού Θρόνου

Σημείωση: Ευθύς εξ αρχής πρέπει να δηλώσω πως το παρόν αποτελεί εμπλουτισμένη μετάφραση άρθρου που δημοσιεύτηκε στο Public Orthodoxy στις 18 Σεπτεμβρίου, 2024, και γράφτηκε προτού ανακοινωθούν οι πρόσφατες εκλογές βοηθών επισκόπων στην Ελλάδα. Οπότε, σύμφωνα με την γνωστή «αποποίηση ευθύνης» στον κινηματογράφο, ενώ το περιεχόμενο ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, «τα πρόσωπα, τα ονόματα και οι καταστάσεις είναι φανταστικά και οποιαδήποτε ομοιότητα είναι συμπτωματική». Αλλά προκύπτει το παράδοξο, να τηρούνται αυστηρά oι τύποι και το τυπικό σε ήσσονος σημασίας θέματα και εκδηλώσεις, όπως για παράδειγμα μιτροφορίες και χοροστασίες, αλλά να παραβλέπονται μέχρις αυθαιρεσίας σε μείζονα, όπως χειροτονία επισκόπων χωρίς ποίμνιο απονομή τίτλων χωρίς αντίκρυσμα. Το άρθρο μου είναι αφιερωμένο στη μνήμη του καθηγητή Χρήστου Γιανναρά.

Ο π. Ιωάννης Χρυσαυγής για το βιβλίο “Νιγηρίας Αλεξάνδρου παρακαταθήκες”

ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΚΑΙ ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΣΙΑ

Παν. Ανδριόπουλος, Νιγηρίας Αλεξάνδρου παρακαταθήκες, Ενορία Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Νέου Ψυχικού, 2024, σσ. 152.

Ο Μητροπολίτης Αλέξανδρος γεννήθηκε ως Γεώργιος Γιαννίρης στην Αθήνα στις 15 Μαΐου 1960, χειροτονήθηκε την 1η Οκτωβρίου 1988, εξελέγη πρώτος επίσκοπος της νεοσύστατης επισκοπής Νιγηρίας στις 23 Σεπτεμβρίου 1997, αναδείχθηκε πρώτος Μητροπολίτης της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Νιγηρίας στις 27 Οκτωβρίου 2004, και απεβίωσε στην Αθήνα στις 30 Ιουνίου 2023.

Panayiotis Andriopoulos (ed.), Alexander of Nigeria: Legacy

PERSONAL TESTIMONIAL AND CRITICAL REVIEW

Fr. John Chryssavgis

 Panayiotis Andriopoulos (ed.), Alexander of Nigeria: Legacy (Athens: Eptalofos Publications, 2024), 152 pages 

Metropolitan Alexander was born George Yanniris in Athens on May 15, 1960, ordained on October 1, 1988, elected first bishop of the newly-formed diocese of Nigeria on September 23, 1997, elevated to first primate of the Orthodox Church in Nigeria on October 27, 2004, and died in Athens on June 30, 2023.

Τα του Θεού και τα του Καίσαρος

π. Ιωάννης Χρυσαυγής* | Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 17.2.2024

Ένας από τους πειρασμούς που συχνά ταλανίζει ιεράρχες και ιεροκήρυκες, στην πληθώρα των δηλώσεων και διακηρύξεων που εξαπολύουν, είναι η τάση να προσφέρουν λύσεις σε ανύπαρκτα διλήμματα, να δίνουν απαντήσεις σε ερωτήματα που κανείς δεν θέτει ή να μην απευθύνονται στο κατάλληλο ακροατήριο. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο δεν μου προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι πολλοί ιεράρχες και διάφοροι άλλοι κύκλοι νιώθουν την ανάγκη να εκφραστούν με δυσανάλογο πάθος και υπερβολική ανησυχία για την τρέχουσα συζήτηση γύρω από το νομοσχέδιο για τον γάμο των ομοφυλόφιλων ζευγαριών που μόλις ψηφίστηκε στην Ολομέλεια της ελληνικής βουλής.

Διεθνές Συνέδριο για την αναπηρία υπό την αιγίδα του Οικουμενικού Πατριάρχου

του Πρεσβυτέρου Ηρακλή Φίλιου
Θεολόγου, Βαλκανιολόγου, Κληρικού της Ι. Μ. Σταγών και Μετεώρων

Ένα σπουδαίο Διεθνές Συνέδριο με τίτλο «Προσβασιμότητα – Αναπηρία – Εκκλησία» (www.disabilityconference.gr) διοργανώθηκε αυτές τις μέρες (2 – 4 Νοεμβρίου 2023) στην Θεολογική Σχολή του Α.Π.Θ. από το Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας και Χριστιανικού Πολιτισμού του Α.Π.Θ. και υπό την αιγίδα του Παναγιωτάτου Οικουμενικού Πατριάρχου κ. Βαρθολομαίου.

Ο π. Ιωάννης Χρυσαυγής πρώτος εκτελεστικός διευθυντής του Οικουμενικού Ινστιτούτου Huffington

O Ιερολογιώτατος Δρ. Ιωάννης Χρυσαυγής, Αρχιδιάκονος του Οικουμενικού​ Θρόνου​, διορίστηκε ως ο πρώτος εκτελεστικός διευθυντής του Οικουμενικού Ινστιτούτου Huffington της Θεολογικής Σχολής του Τιμίου Σταυρού. Αναλαμβάνει επίσημα καθήκοντα την 1η Σεπτεμβρίου. Θα επανέλθει επίσης στη Θεολογική Σχολή του Τιμίου Σταυρού, ως καθηγητής θεολογίας και μέλος του διδακτικού προσωπικού, στο οποίο συμπεριλαμβανόταν και την περίοδο 1995 έως 2002.

Ο π. Ιωάννης Χρυσαυγής εξηγεί στην Εκκλησία της Ελλάδος

 26 Ιουλίου 2022. Του Θεοδώρου Καλμούκου | Εθνικός Κήρυξ

Ο Αρχιδιάκονος Ιωάννης Χρυσαυγής, Θεολογικός Σύμβουλος της Αρχιεπισκοπής Αμερικής, ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΦΩΣ ΦΑΝΑΡΙΟΥ

ΒΟΣΤΩΝΗ. Ο Αρχιεπίσκοπος Αμερικής Ελπιδοφόρος προβαίνει σε επίθεση εναντίον της Εκκλησίας της Ελλάδος και ιεραρχών της, για το γνωστό θέμα της βάπτισης των δύο τέκνων ομογενειακού ομοφυλοφιλικού ζεύγους που τέλεσε στη Γλυφάδα, το Σάββατο 9 Ιουλίου, μέσω μεθοδεύσεων τού εν Αθήναις επικεφαλής της επικοινωνιακής και στρατηγικής του ομάδας, Στράτου Σιαφολέα, και του Αρχιδιακόνου της Αρχιεπισκοπής Κωνσταντινουπόλεως και έμμισθου θεολογικού συμβούλου της Αρχιεπισκοπής Αμερικής Ιωάννη Χρυσαυγή.

Ο π. Ιωάννης Χρυσαυγής απαντά στον Αρχιεπίσκοπο Αλβανίας

Αγαπητέ μου Άρχοντα κ. Ανδριόπουλε,

Ευχαριστώ για τη δυνατότητα να απαντήσω στο σχόλιο του Μακαριωτάτου Αλβανίας κ. Αναστασίου. Ο σκοπός του —αγανακτισμένου, ομολογώ— άρθρου μου ήταν να υπογραμμίσω, ακριβώς, την χλιαρή αντίδραση τόσων προκαθήμενων μας απέναντι στην ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, με μοναδική εξαίρεση αυτή του Παναγιωτάτου Οικουμενικού μας Πατριάρχου. 

Ο Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας προς το “Φως Φαναρίου” σχετικώς με άρθρο του π. Ιωάννη Χρυσαυγή

Από το Γραφείο του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αλβανίας κ. Αναστασίου, απεστάλη προς τον ιστότοπο "Φως Φαναρίου" η παρακάτω διευκρίνιση σχετικά με αναφορά του π. Ιωάννου Χρυσαυγή στο άρθρο του που δημοσίευσε: HAVE WE HIT ROCK BOTTOM? REFLECTIONS OF A NOT-SO-INNOCENT BYSTANDER 

I am writing you regarding an article published on https://fosfanariou.gr/ yesterday May 12th. The article made an inaccurate claim regarding the statements of Archbishop Anastasios regarding the war in the Ukraine. Here is a short refutation of the claim with links to relevant statements.

In the Risen Lord,

The Office of Archbishop Anastasios 

Ο π. Ιωάννης Χρυσαυγής αναρωτιέται για τη στάση των εκκλησιαστικών στον Πόλεμο: ΠΙΑΣΑΜΕ ΠΑΤΟ; [en]

 

HAVE WE HIT ROCK BOTTOM?

REFLECTIONS OF A NOT-SO-INNOCENT BYSTANDER

by Rev. Dr. John Chryssavgis

Image: Orthodox World Council of Churches pre-assembly meeting (Russian Orthodox Church Department for External Church Relations)

There are very few occasions in our lives—critical, pivotal events—that are truly life-shattering. We Orthodox describe them as kairos moments. World War II was one of these. In my lifetime, there was 9/11. Institutions and individuals are defined by such moments. We might recall how the Roman Catholic Church failed to stand up to Mussolini and Hitler; thankfully there was the selflessness of Dietrich Bonhoeffer and his staunch resistance to Nazi dictatorship. Or we might remember the hostility and conspiracy spawned by the attack on the Twin Towers; thankfully there was the selflessness of first responders and sacrifice of those whose lives are memorialized at Ground Zero.

Αλφέγιεφ και Λαβρόφ. Μια ματιά στις σχέσεις εκκλησίας-κράτους στη Ρωσία

Γράφει ο π. Ιωάννης Χρυσαυγής[1], Αρχιδιάκονος του Οικουμενικού Θρόνου, Επίτιμος Καθηγητής του Sydney College of Divinity. Είναι κληρικός της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αμερικής.

Ο Μητροπολίτης Βολοκολάμσκ Ιλαρίων (Αλφέγιεφ) υπηρετεί σαν πρόεδρος του Τμήματος Εξωτερικών Εκκλησιαστικών Σχέσεων του Πατριαρχείου Μόσχας από το 2009. Έχει υπάρξει δριμύς κατήγορος της ανεξαρτησίας που δόθηκε στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, το οποίο - στις συχνά εμπρηστικές και αντικρουόμενες δηλώσεις του - συνδέει με την υποτιθέμενη διαφθορά της Δύσης και τη θεωρούμενη γεωπολιτική κυριαρχία των Ηνωμένων Πολιτειών. Η αντιδραστική και παρωχημένη κοσμοθεωρία του εστιάζει στην καταγγελία του σύγχρονου πολιτισμού και την ανάγκη επιστροφής σε μια φανταστική χρυσή εποχή της Ρωσικής Ορθοδοξίας. Έχει γίνει άραγε το Πατριαρχείο Μόσχας τμήμα του Υπουργείου Εξωτερικών του Σεργκέι Λαβρόφ; Το Τμήμα Εξωτερικών Εκκλησιαστικών Σχέσεων και το Ρωσικό Υπουργείο Εξωτερικών ενεργούν τελικά για λογαριασμό της παγκόσμιας Ορθοδοξίας ή των συμφερόντων του ρωσικού κράτους;

Alfeyev & Lavrov. A glimpse into Church-state relations in Russia

By John Chryssavgis 

Commonweal

Metropolitan Hilarion (Alfeyev) of Volokolamsk has served as chairman of the Moscow Patriarchate’s Department for External Church Relations since 2009. He is an outspoken critic of the independence granted to the Orthodox Church in Ukraine by the Ecumenical Patriarchate of Constantinople, which—in his frequently bombastic and belligerent statements—he associates with the alleged corruption of the West and the perceived geopolitical dominance of the United States. His reactionary and parochial worldview centers on a denunciation of modern culture and a return to an imagined golden age of Russian Orthodoxy. But has the Russian Patriarchate effectively become a department of Sergey Lavrov’s Foreign Ministry? Are the Department for External Church Relations and the Russian Foreign Ministry acting on behalf of global Orthodoxy or of Russian state interests? 

Έκδοση του βιβλίου «Βαρθολομαίος - ​Αποστολή και Όραμα» στα ουκρανικά ενόψει της Πατριαρχικής Επισκέψεως στο Κίεβο

Την Παρασκευή 11 Ιουνίου 2021, με αφορμή τα ονομαστήρια του Οικουμενικού Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου, στην κατοικία του Μητροπολίτου Κιέβου και πάσης Ουκρανίας κ. Επιφανίου, πραγματοποιήθηκε η παρουσίαση της ουκρανικής μετάφρασης του βιβλίου του Αρχιδιακόνου του Οικουμενικού Θρόνου π. Ιωάννη Χρυσαυγή με τίτλο: «Βαρθολομαίος - ​Αποστολή και Όραμα». 

COVID-19 AND CLIMATE CHANGE. Living with and Learning from a Pandemic

By Fr. John Chryssavgis

That is the title of a new program organized by the Ecumenical Patriarchate in its long and varied sequence of ecological conferences since the early 1990s. Halki Summit IV is the fourth in a series that focuses on ecological awareness and responsibility. This virtual summit is unusual, not least because of the painful global impact of the Covid-19 on people’s lives and interactions. This is why the Ecumenical Patriarch felt that it would be imprudent to miss the opportunity of engaging in a critical discussion of the relationship between the pandemic and climate change. After all, religious, civil, and political leaders will be judged by their response to these critical phenomena that have shaped and jeopardized our lives.

Κωνσταντινούπολη, Μόσχα και το Ουκρανικό

Άποψη από τον π. ΙΩΑΝΝΗ ΧΡΥΣΑΥΓΗ*

Εφημερίδα Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 21.10.2018

Ποιος ακριβώς απειλεί την ενότητα; Είναι δελεαστικό, αν μη αφελές, να ερμηνεύουμε τη ρήξη μεταξύ Κωνσταντινούπολης και Μόσχας –αυτή τη φορά γύρω από το αυτοκέφαλο στην Ουκρανία– από τη σκοπιά ενός εσωτερικού ανταγωνισμού για εξουσία και δικαιοδοσία. Η πραγματικότητα είναι πιο πολύπλοκη από μια ενδο-ορθόδοξη διαμάχη. Υπάρχουν γεωπολιτικές προεκτάσεις πέρα από τις θρησκευτικές ίντριγκες, ενώ το θέμα υπερβαίνει οποιαδήποτε άσκηση δικαιώματος ή εκδήλωση κυριαρχίας.

Το ζήτημα της αυτοκεφαλίας στην Ουκρανία, μαζί με ερωτήματα γύρω από την εγκυρότητα ιεροσύνης και μυστηρίων, είναι ζωτικής σημασίας για την ορθόδοξη ενότητα, αλλά αυτά που μαστίζουν την Ορθοδοξία τους τελευταίους αιώνες είναι ο απομονωτισμός και ο εθνικισμός. Αυτό είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο πρέπει να εξεταστεί η κατάσταση στην Ουκρανία.

Και αυτή είναι η προοπτική στην οποία πρέπει να εκτιμηθεί η απόφαση του Πατριαρχείου Μόσχας να διακόψει κοινωνία με το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Η διαβρωτική επίδραση της απόφασης αυτής στο ευρύτερο σώμα της Εκκλησίας –που αναγκάζει επισκόπους και συνόδους να επιλέξουν πλευρά– υπογραμμίζει πως μια χούφτα από ορθόδοξους ιεράρχες λαμβάνει αποφάσεις, αδιαφορώντας τόσο για τους πιστούς όσο και για την ευρύτερη κοινωνία. Μια τέτοια ενέργεια θα έχει ασφαλώς σοβαρότερες επιπτώσεις στη «διασπορά», όπου οι διάφορες ορθόδοξες δικαιοδοσίες συνεργάζονται σε ιεραποστολικό και ανθρωπιστικό επίπεδο.

Ασφαλώς η Ορθόδοξη Εκκλησία δύσκολα θα μπορούσε να θεωρηθεί δημοκρατική (με την πολιτική ή κοινωνική έννοια), ακόμα και στην πιο συνοδική της έκφραση. Μοιάζει μάλλον με αμοιβαία αλληλεξάρτηση μεταξύ κλήρου και λαού. Η αρχαία Εκκλησία θεωρούσε ότι «ο λόγος της αλήθειας» δεν αποτελεί προνόμιο ενός επισκόπου ή μιας συνόδου, αλλά ανήκει σε ολόκληρη την Εκκλησία. Έτσι, όταν η Μόσχα απειλεί την Κωνσταντινούπολη με αφορμή την ευτυχή και ευσπλαχνική αποκατάσταση εκατομμυρίων Ουκρανών στην κανονικότητα, αναρωτιόμαστε πώς ήταν καταρχήν δυνατό να στιγματίζονται ως σχισματικοί μια ολόκληρη γενιά πιστών!

Η απόφαση του Οικουμενικού Πατριαρχείου να ανταποκριθεί στο αίτημα για αυτοκεφαλία στην Ουκρανία, που προ πολλού βρισκόταν αποξενωμένη από τη Μόσχα, μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο συζήτησης από την πλευρά του κανονικού δικαίου και να υποστηριχθεί από ιστορικά προηγούμενα. Ωστόσο η κλιμάκωση απειλών και σαρωτικών αντιποίνων από τη Μόσχα υποδηλώνει ένα βαθύτερο σκεπτικό, που ξεπερνάει την απλή εδαφική διαμάχη. Μπορεί η Ρωσία να χάσει κάποια «περιουσία», αλλά η Κωνσταντινούπολη σίγουρα δεν κερδίζει «εξουσία». Απλά, καλώς ή κακώς, η Ορθόδοξη Εκκλησία μακροπρόθεσμα θα αποκτήσει ένα νέο μέλος – μάλιστα με παρόμοια διαδικασία όπως στην περίπτωση άλλων Εκκλησιών, όπως της Ελλάδας, της Βουλγαρίας και της Τσεχίας. Πώς μπορεί μια εθνική Εκκλησία, που μόλις πρόσφατα αναγνωρίστηκε ως ανεξάρτητη, να διαμαρτύρεται ότι η αναγνώριση ανεξάρτητων Εκκλησιών σε νέες χώρες «θέτει σε κίνδυνο την ενότητα της Ορθόδοξης Εκκλησίας»;

Είναι άραγε η ενότητα μια ψευδαίσθηση; Οι ορθόδοξοι επιχαίρουν για την ενότητα στο δόγμα και στα μυστήρια. Η ενότητα αυτή ήταν πάντα ελκυστική για τους απέξω, ενώ συνιστούσε μάλλον μια ρομαντική αίσθηση από μέσα. Αν η ενότητα και η κανονικότητα δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια νομικιστική ή ευσεβιστική πραγματικότητα, τότε οι ορθόδοξοι θα πρέπει να παραδεχτούμε αποτυχία και υποκρισία. Είναι αδιανόητο να κραδαίνουμε την ενότητα σαν λάβαρο αντίστασης ή όπλο επιθετικό, μονάχα όταν προκύπτουν εσωτερικά προβλήματα. Κι είναι σίγουρα ανόητο να συσχετίζουμε την ενότητα με εδαφικές διεκδικήσεις, όπως όταν η Μόσχα κατηγόρησε την Κωνσταντινούπολη πως «καταπατά τις κόκκινες γραμμές και καταστρέφει την ενότητα της παγκόσμιας Ορθοδοξίας». Εύλογα αναρωτιόμαστε για ποια άραγε ενότητα μιλάμε;

Ενώ αναμενόταν με μεγάλη ελπίδα, όταν συγκλήθηκε η Αγία και Μεγάλη Σύνοδος υπό τον Οικουμενικό Πατριάρχη στην Κρήτη έπειτα από αιώνες, η ενότητα αποδείχθηκε τελικά μια ψευδαίσθηση. Τότε έγινε σαφές ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία θα αρνιόταν πεισματικά να εισέλθει στον 21ο αιώνα χωρίς αντίσταση, ή ακόμη και δυσαρέσκεια.

Αυτό εκφράστηκε χαρακτηριστικά κατά την προετοιμασία των συνοδικών κειμένων, όταν ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος δήλωσε πως οι συνοδικοί επίσκοποι μπορούσαν να αξιοποιήσουν περίτεχνες διατυπώσεις προκειμένου να περιγράψουν τις άλλες χριστιανικές κοινωνίες, αλλά έπρεπε σε κάθε περίπτωση να αποφύγουν να τους χαρακτηρίσουν αιρετικούς. Ακολούθησε μια απίστευτη διαδικασία, με απήχηση μέχρι σήμερα σε συντηρητικούς κύκλους. Το τελικό ψήφισμα –τροποποιημένο αρχικά για να κατευνάσει τη Ρωσία, τη Βουλγαρία και τη Γεωργία, που απείχαν τελικά από τη Σύνοδο– ήταν ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία αναγνωρίζει «την ιστορική ονομασία» των άλλων κοινοτήτων που ισχυρίζονται ότι είναι Εκκλησίες.

Η πεποίθηση του Οικουμενικού Πατριάρχη –ότι οι ουσιαστικά διαιρεμένες Ορθόδοξες Εκκλησίες πρέπει να συνεργάζονται προκειμένου να διακηρύττουν ένα πειστικότερο μήνυμα στον κόσμο– αντιμετώπισε την ίδια αντιπολίτευση (και δυσφήμηση) που τώρα αντιμετωπίζει για την Ουκρανία. Η Μεγάλη Σύνοδος προσέφερε την καταλληλότερη ευκαιρία προκειμένου να εξετασθούν οι οποιεσδήποτε θρησκευτικές ανησυχίες ή εδαφικές διεκδικήσεις. Απέχοντας, η Ρωσία έχασε μια μοναδική στιγμή να επιδείξει αυθεντική αλληλεγγύη και ηγετικότητα. Σήμερα επιμένει για πανορθόδοξη συναίνεση. Τότε, όπως και τώρα, η στρατηγική ήταν παρόμοια: απειλή σχίσματος και διακοπή κοινωνίας.

Σίγουρα οι σύνοδοι ρυθμίζουν τον τρόπο λειτουργίας της Εκκλησίας. Ωστόσο, η Μεγάλη Σύνοδος της Κρήτης αφορούσε λιγότερο αποφάσεις που έπρεπε να ληφθούν ή κείμενα που έπρεπε να εγκριθούν και περισσότερο την προθυμία ή την ετοιμότητα των Ορθοδόξων Εκκλησιών να εγκαινιάσουν μια ειλικρινέστερη συζήτηση με τη σύγχρονη κοινωνία αντί να παραμείνουν κλεισμένες στο καβούκι του μεσαιωνικού παρελθόντος.

Μια διαίρεση Ανατολής - Δύσης; Οταν η σκανδαλοθηρία και η παράνοια –τότε στην Κρήτη και τώρα στην Ουκρανία– υπαινίσσονται ότι η Κωνσταντινούπολη εξαναγκάζεται ή ελέγχεται από το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών, εκείνο που βγαίνει στην επιφάνεια είναι μια λανθάνουσα εχθρότητα απέναντι στη Δύση, αιχμή του δόρατος της οποίας υπήρξε αναμφίβολα το Πατριαρχείο της Μόσχας. Η όποια ιδεολογική ρητορική ενισχύει την έντονη διάκριση ανάμεσα στην αποκλειστικότητα της Εκκλησίας και την αμαρτωλότητα της Δύσης. Έτσι, Σέρβος επίσκοπος επιμένει ότι «η Δύση προσπαθεί να διασπάσει την Ορθοδοξία, που αποτελεί τον τελευταίο μηχανισμό ενότητας των λαών της πρώην ΕΣΣΔ και της πρώην Γιουγκοσλαβίας».

Είναι βολικότερο να αμφισβητούνται εδαφικά όρια παρά να συζητούνται θέματα δικαιοσύνης. Η αυταρέσκεια για τη λειτουργική και πνευματική μας παράδοση εμπνέει μεγαλύτερη ασφάλεια από ό,τι η αντιμετώπιση του τοπικισμού και της προκατάληψης. Έτσι λοιπόν διεκδικούν μερικοί ορθόδοξοι συγγένεια με συντηρητικούς Αμερικανούς, όπως ο αντιπρόεδρος Μάικ Πενς και ο ευαγγελικός ηγέτης Φράνκλιν Γκράχαμ.

Όμως, ένας πολιτισμός ανοικτών οριζόντων απαιτεί τολμηρότητα. Και ο Οικουμενικός Πατριάρχης επιβεβαιώνει την ανάγκη για διάλογο σε όλα τα επίπεδα – αντιμετωπίζοντας μάλιστα πρωτοφανή κριτική, ακόμη και στην Ελλάδα. Αυτή είναι η μεγαλύτερη αλήθεια, που διακονεί ο Βαρθολομαίος, εκπληρώντας το ιστορικό του προνόμιο ως ο ηγέτης της ανά την οικουμένη Ορθοδοξίας και διατηρώντας την Ορθόδοξη Εκκλησία πάντοτε σε επαφή με τον κόσμο του 21ου αιώνα.

Οι Ορθόδοξες Εκκλησίες έχουν πολλά να μάθουν για την ανοχή και ανοικτότητα – απέναντι σε άλλες θρησκείες και κοινωνίες. Ο Βαρθολομαίος όμως έχει από καιρό αφομοιώσει αυτή την κοσμοθεωρία ως απόρροια της μοναδικής κληρονομιάς του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Αυτό που του εξασφαλίζει την ευθύνη για την ενότητα είναι, κατά παράδοξο τρόπο, η μαρτυρική ταπείνωση της Μητρός Εκκλησίας –ακριβώς δηλαδή αυτό που του καταλογίζουν οι ανταγωνιστές του σαν αδυναμία– και όχι κάποιο βυζαντινό είδωλο ή μελλοντικό ιδεώδες.

Οι Ορθόδοξες Εκκλησίες πάντοτε θα εκδηλώνουν εδαφικές διεκδικήσεις. Ωστόσο οι ιεράρχες θα πρέπει να επιδεικνύουν σύνεση και μετριοπάθεια. Είναι απαράδεκτο να προκαλούν μια γενικευμένη δυσπιστία, μιλώντας για «εχθρούς» της Ρωσίας. Και είναι εμπρηστικό να απειλούν για βίαιη επανάσταση, κατ’ αναλογία με τη ναζιστική Γερμανία.

Η ειρήνη και η νηνεμία απορρέουν από τη βεβαιότητα πως η θεία χάρη ποτέ δεν εγκαταλείπει την Εκκλησία. Εκατομμύρια πιστών εύχονται ότι οι εκκλησιαστικοί και πολιτικοί ηγέτες στη Ρωσία και στην Ουκρανία θα μπορέσουν να αδράξουν την παρούσα κρίση ως ευκαιρία ωρίμανσης μιας περιοχής που έχει περισσότερο να κερδίσει από τη συνδιαλλαγή παρά από τον διχασμό.

* Ο π. Ιωάννης Χρυσαυγής είναι αρχιδιάκονος του Οικουμενικού Θρόνου.