Ἄστρο πού δέν βλέπουν τά τηλεσκόπια

Πρωτοπρεσβύτερου π. Θωμᾶ Βαμβίνη 

Κατά τήν περίοδο τοῦ Δωδεκαημέρου γίνονται πολλές ἀναφορές, σέ θρησκευτικά ἔντυπα, γιά τόν ἑορτασμό τῶν Χριστουγέννων χωρίς Χριστό, γιά τήν ἀποξένωση τῆς γιορτῆς ἀπό τό θεολογικό περιεχόμενό της, γιά τήν αὐτονόμησή της ἀπό τήν πίστη τῆς Ἐκκλησίας﮲ ἀπέμειναν ὡς περιεχόμενο τῆς γιορτῆς τά δῶρα τῶν παιδιῶν, κάποιες κοσμικές ἐκδηλώσεις καί τά κάλαντα, ἀλλά χωρίς ἐπίγνωση τοῦ περιεχομένου τους, ἀφοῦ κάποια ἀπό τά παραδοσιακά κάλαντα ἔχουν καθαρά θεολογικό περιεχόμενο.

Θά παραθέσουμε στή συνέχεια χαρακτηριστικά ἀποσπάσματα ἀπό τή φετινή χριστουγεννιάτικη ἀρθρογραφία, συγκεκριμένα ἀπό δύο ἄρθρα τοῦ Ἠλία Μαγκλίνη, σοβαροῦ ἀρθρογράφου, δημοσιευμένα στήν «Καθημερινή» παραμονές τῶν Χριστουγέννων, 23 καί 24 Δεκεμβρίου. Τίτλος καί τῶν δύο: «Τό Ἄστρο τῆς Βηθλεέμ». Γράφει ὁ ἀρθρογράφος:

«Ἑβδομάδα Χριστουγέννων αὐτὴ ποὺ διανύουμε, ὁπότε ἂς δοῦμε στὴ στήλη κάτι σχετικὸ... Κάτι ποὺ ἀκροβατεῖ κάπου ἀνάμεσα στὸ παραμυθένιο καὶ στὴν ἐπιστήμη». Καί συνεχίζει: «Ἐδῶ λοιπὸν καὶ πολλοὺς αἰῶνες, ἀστρονόμοι καὶ θεολόγοι προσπαθοῦν νὰ ἐξηγήσουν τί ἀκριβῶς ἦταν τὸ περίφημο Ἄστρο τῆς Βηθλεέμ, τὸ ὁποῖο ὑποτίθεται ὅτι ὁδήγησε τοὺς τρεῖς "μάγους" στὴ "φάτνη τοῦ μικροῦ Χριστοῦ"».

Ἐπισημαίνουμε δυό σημεῖα αὐτοῦ τοῦ παραθέματος. Γράφει ὅτι θά δῆ «κάτι ποὺ ἀκροβατεῖ κάπου ἀνάμεσα στὸ παραμυθένιο καὶ στὴν ἐπιστήμη» καί στή συνέχεια ἀναφέρεται σέ ἀστρονόμους καί θεολόγους, πού προσπαθοῦν ἐδῶ καί πολλούς αἰῶνες «νὰ ἐξηγήσουν τί ἀκριβῶς ἦταν τὸ περίφημο Ἄστρο τῆς Βηθλεέμ». Εἶναι σαφές ὅτι τήν ἐπιστήμη τήν ἀντιστοιχίζει στούς ἀστρονόμους καί τό παραμυθένιο στούς θεολόγους. Αὐτό γίνεται σαφέστερο, ὅταν στή συνέχεια γράφη ὅτι αὐτοί (θεολόγοι καί ἀστρονόμοι) προσπάθησαν νά ἐξηγήσουν τά σχετικά μέ τό Ἄστρο τῆς Βηθλεέμ, «τὸ ὁποῖο ὑποτίθεται ὅτι ὁδήγησε τοὺς τρεῖς "μάγους" στὴ "φάτνη τοῦ μικροῦ Χριστοῦ"». Τό «ὑποτίθεται» δημιουργεῖ ἀπόσταση, πού θέλει νά κάνη ἐμφανῆ ὁ ἀρθρογράφος, ἀπό τήν περιγραφή τῶν γεγονότων τῆς ἐνανθρώπησης τοῦ Θεοῦ Λόγου, ὅπως μᾶς τήν δίνουν οἱ Εὐαγγελιστές Ματθαῖος καί Λουκᾶς. Ὅταν ἀναφέρεται μάλιστα στήν περιγραφή τῶν Εὐαγγελιστῶν, γράφει: «ἡ ἱστορία (ἢ ὁ θρύλος) θέλει τὴ νύχτα ποὺ γεννιέται ὁ Ἰησοῦς...». Τά τῆς Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ χαρακτηρίζονται «ἱστορία ἤ θρύλος». Θεωρεῖ ὅτι τό κείμενό του ἔτσι ἀποκτᾶ ἀντικειμενικότητα. Ἄλλωστε, ἀναφέρει καί ἀστρονόμους καί ἐκκλησιαστικούς συγγραφεῖς. Γράφει:

«Ἡ ἱστορία μὲ τὸ μυστηριῶδες αὐτὸ ἄστρο προβλημάτισε ἀρκετὸ κόσμο ἀπὸ πολὺ νωρίς. Μόλις τὸ 248 μ.Χ. ὁ Ὠριγένης πρότεινε ὅτι τὸ ἄστρο πρέπει νὰ ἦταν κομήτης. Ἀντιθέτως, τὸν ὄψιμο 4ο μ.Χ. αἰώνα, ὁ Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος ἐπέμεινε πὼς ἐπρόκειτο περὶ θαύματος».

Ὁ Ὠριγένης καί ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος ἔχουν πεῖ καί πολλά ἄλλα πράγματα, κάποια ἀπό τά ὁποῖα θά τά ἀναφέρουμε παρακάτω, παραθέτοντας ἀποσπάσματα ἀπό τήν ἑρμηνεία τοῦ ἁγίου Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου στόν Κανόνα τῶν Χριστουγέννων τοῦ ἁγίου Κοσμᾶ τοῦ Μελωδοῦ. Συνεχίζει ὅμως ὁ ἀρθρογράφος:

 

«Ἡ πιὸ πρόσφατη θεωρία διατυπώθηκε ἀπὸ τὸν Μὰρκ Μάτνεϊ, πλανητολόγο στὴ NASA, ἡ θεωρία τοῦ ὁποίου δημοσιεύθηκε στὶς 3 Δεκεμβρίου [2025]». Στό δεύτερο ἄρθρο του συμπληρώνει τήν πληροφορία: «Ὁ Μάτνεϊ ἀναπτύσσει τὴ θεωρία ὅτι ἕνας... κομήτης ἴσως νὰ πέρασε ἐξαιρετικὰ κοντὰ ἀπὸ τὴ Γῆ (τόσο κοντὰ ὅσο περίπου ἀπέχει ἡ Σελήνη ἀπὸ τὴ Γῆ) καί, ἀπὸ αὐτὴ τὴν ἄποψη, ἐνδεχομένως νὰ προκάλεσε στὴ Γῆ τὴν αἴσθηση ἑνὸς φωτεινοῦ οὐράνιου ἀντικειμένου».

Μιά παρατήρηση γιά τό «πολυπραγμονούμενο» Ἄστρο: Ὅλες οἱ ἐπιστημονικές ἀναζητήσεις γιά τό τί ἦταν τό Ἄστρο πού καθοδήγησε τούς Μάγους στήν Βηθλεέμ δηλώνουν δύο πράγματα: πρῶτον, παραδοχή τοῦ γεγονότος καί δεύτερον, προσπάθεια ἑρμηνείας του μέ στοιχεῖα τοῦ κόσμου τούτου, δηλαδή ἀποδέσμευσή του ἀπό τήν καθοδηγητική πρόνοια τοῦ Θεοῦ, ὥστε «οἱ τοῖς ἄστροις λατρεύοντες, ὑπό ἀστέρος» νά διδαχθοῦν τήν προσκύνηση τοῦ Ἥλιου τῆς δικαιοσύνης, δηλαδή τοῦ Χριστοῦ. Εἶναι δηλωτικά ἑνός «χριστιανισμοῦ» ἀπό τόν ὁποῖο ἀπουσιάζει ἡ ἐμπειρία τῆς Χάριτος τοῦ Θεοῦ, τῆς ἄκτιστης ἐνέργειάς Του, ὅπου ὅλα μποροῦν νά κατανοηθοῦν μόνον ὡς ἀποτελέσματα (ἐνεργήματα) κτιστῶν ἐνεργειῶν, ἀκόμη καί ἄν προέρχονται ἀπό τόν Θεό﮲ τυπική δυτική ἄποψη γιά τό πῶς ἐνεργεῖ ὁ Θεός στόν κόσμο, ὅτι ἔρχεται σέ σχέση μαζί του μέσω κτιστῶν ἐνεργειῶν. Ἔχει ἐνδιαφέρον, ὅμως, πῶς τελειώνει ἡ ἀναφορά τοῦ ἀρθρογράφου στό Ἄστρο τῆς Βηθλεέμ. Γράφει:

«Δὲν συμφωνοῦν ὅλοι οἱ ἀστρονόμοι μὲ τὸν Μάτνεϊ, δίχως ὅμως καὶ νὰ ἀπορρίπτουν τὴ θεωρία του. Οὐσιαστικὰ ἡ συζήτηση γιὰ τὸ Ἄστρο δὲν θὰ τελειώσει ποτέ. Καὶ ἴσως νὰ μὴν ἔχει καὶ σημασία. Εἶναι μιὰ βιβλικὴ ἀφήγηση, μὲ ἄφθονη λογοτεχνική, ποιητικὴ “ἄδεια” καὶ τὸ χειρότερο ποὺ μπορεῖ κάποιος νὰ κάνει εἶναι νὰ τὴ λάβει τοῖς μετρητοῖς».

Κάτω ἀπό τήν παροδοχή τῆς λογοτεχνικότητας τῶν εὐαγγελικῶν διηγήσεων, μέ τήν ὑποτίμηση τῆς ἱστορικῆς ἀκρίβειάς τους, χάρη στήν «ποιητικῇ ἀδείᾳ» ἐλαστικότητα στήν ἀκριβολογία τῆς περιγραφῆς, περνάει τό ὑπόρρητο μήνυμα: «μή λαμβάνετε τοῖς μετρητοῖς» τά εὐαγγελικά κείμενα. Εἶναι λογοτεχνήματα, ὡραῖες ἱστορίες γιά ὡραῖα συναισθήματα, ἄσχετα μέ τήν πραγματική ζωή τοῦ κόσμου, ἄσχετα ἐν τέλει μέ τή λύση τῆς τραγωδίας τοῦ ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος κατά τήν ἁγιογραφική διήγηση κλήθηκε νά γίνη θεός, ἀλλά παρεξέκλινε ἀπό τήν φυσική του πορεία καί «ἐν τιμῇ ὢν οὐ συνῆκε», ἀλλά «παρασυνεβλήθη τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις καὶ ὡμοιώθη αὐτοῖς»(Ψαλμός 48, 21).

Μέσα στό ἑρμηνευτικό πλαίσιο τῆς παράδοσης τῶν Προφητῶν, τῶν Ἀποστόλων καί τῶν ἁγίων Πατέρων τά γεγονότα «διαβάζονται» διαφορετικά. Τή διήγηση γιά τήν πορεία τῶν Μάγων, τήν ὁποία ὁ ἀρθρογράφος προτρέπει νά μήν τή λάβη κανείς «τοῖς μετρητοῖς», ὁ ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Μελωδός, Ἐπίσκοπος Μαϊουμᾶ, τή χαρακτηρίζει «ἐξαίσιον δρόμον». Γράφει σέ τροπάριο τῆς ἐνάτης ὠδῆς τοῦ Κανόνα τῶν Χριστουγέννων: «Ἐξαίσιον δρόμον, ὁρῶντες οἱ Μάγοι, ἀσυνήθους νέου ἀστέρος ἀρτιφαοῦς, οὐρανίους ὑπερλάμποντος, Χριστὸν Βασιλέα ἐτεκμήραντο, ἐν γῇ γεννηθέντα Βηθλεέμ, εἰς σωτηρίαν ἡμῶν». Καί ὁ ἅγιος Νικόδημος ἑρμηνεύει:

«Οἱ Μάγοι, ἐπειδὴ ἦτον ἀστρολόγοι, καὶ περιειργάζοντο τοὺς δρόμους καὶ τὰς κινήσεις τῶν ἀστέρων πλανητῶν καὶ ἀπλανῶν, διὰ τοῦτο βλέποντες τὸν παράδοξον καὶ ὑπερφυσικὸν δρόμον τοῦ ἀρτιφαοῦς καὶ νέου ἀστέρος ἐκείνου τοῦ ἀσυνειθίστου, ὁ ὁποῖος ἐφάνη κατὰ τὸν καιρὸν τῆς Χριστοῦ Γεννήσεως, καὶ ἔλαμπε περισσότερον ἀπὸ τοὺς ἄλλους ἀστέρας τοὺς οὐρανίους, ἀπὸ τοῦτον ὡς ἀπὸ σημεῖον ἀληθινὸν καὶ ἀναγκαῖον ἐσυμπέραναν, ὅτι ἐγεννήθη ἐπὶ γῆς κατὰ τὴν πόλιν Βηθλεέμ Βασιλεὺς νέος ὁ Χριστὸς διὰ τὴν σωτηρίαν ἡμῶν τῶν ἀνθρώπων».

Ἐξηγεῖ στή συνέχεια πῶς γνώρισαν ὅτι ὁ ἀστέρας ἐκεῖνος ἦταν ὑπερφυσικὸς καὶ παράδοξος. Γράφει:

«Πρῶτον, διότι ὄχι μόνον ἐκινεῖτο, ἀλλὰ καὶ ἐστέκετο· καὶ ἀντιστρόφως, ὄχι μόνον ἐστέκετο, ἀλλὰ καὶ ἐκινεῖτο· ὅταν γάρ οἱ Μάγοι ἐκινοῦντο, τότε καὶ ὁ ἀστὴρ ἐκινεῖτο· καὶ ὅταν οἱ Μάγοι ἐστέκοντο, τότε καὶ ὁ ἀστήρ ἐστέκετο· τὸ ὁποῖον εἶναι πρᾶγμα ὑπερφυσικὸν καὶ παράδοξον. Δεύτερον, διότι ὁ ἀστήρ ἐκεῖνος ἐκινεῖτο πολὺ χαμηλότερα ἀπὸ τοὺς ἄλλους ἀστέρας. Ὅθεν ὅταν οἱ Μάγοι ἔφθασαν κοντά, τόσον χαμηλὸς ἔγινεν, ὥστε ἐπῆγε καὶ ἐστάθη ἐπάνω τῆς οἰκίας, εἰς τὴν ὁποίαν τὸ παιδίον εὑρίσκετο, διότι αὐτὸς ὡδήγει αὐτούς· “Προῆγεν αὐτοὺς ὁ ἀστήρ, ἕως ἐλθών ἔστη ἐπάνω, οὗ ἦν τὸ παιδίον” (Ματθ. 2, 9). Τρίτον, διότι τόσην ὑπερβολικὴν λαμπρότητα εἶχεν ὁ ἀστὴρ ἐκεῖνος, ὥστε ὑπερέβαινεν ὅλους τοὺς ἄλλους οὐρανίους ἀστέρας».

Πῶς ὅμως οἱ Μάγοι «ἐσυμπέραναν, ὅτι ἐγεννήθη ἐπὶ γῆς κατὰ τὴν πόλιν Βηθλεέμ» ὁ Σωτήρας τῶν ἀνθρώπων; Αὐτό μᾶς τό λέει ὁ ἅγιος Νικόδημος ἑρμηνεύοντας τροπάριο τῆς τετάρτης ὠδῆς τοῦ Κανόνα τῶν Χριστουγέννων, τό ὁποῖο λέει: «Τοῦ Μάντεως πάλαι Βαλαάμ, τῶν λόγων μυητὰς σοφοὺς ἀστεροσκόπους χαρᾶς ἔπλησας, ἀστήρ ἐκ τοῦ Ἰακώβ, ἀνατείλας Δέσποτα Ἐθνῶν ἀπαρχὴν εἰσαγομένους». Καί ὁ ἅγιος Νικόδημος ἐξηγεῖ:

«Ὁ Βασιλεὺς Μωάβ ἐπροσκάλεσεν ἀπὸ τὴν Μεσοποταμίαν τὸν Μάντιν Βαλαάμ, διὰ νὰ καταρασθῇ τὸν Ἰσραηλιτικὸν λαόν· πλὴν ἀντὶ νὰ τὸν καταρασθῇ, τὸν εὐλόγησε καὶ χωρίς νὰ θέλῃ, καὶ περὶ Χριστοῦ ἐπροφήτευσεν οὕτως· “Ἀνατελεῖ ἄστρον ἐξ Ἰακώβ, καὶ ἀναστήσεται ἄνθρωπος ἐξ Ἰσραήλ, καὶ θραύσει τοὺς ἀρχηγοὺς Μωάβ”(Ἀριθ. 24,17)..., Ταύτην λοιπὸν τὴν προφητείαν τοῦ Βαλαάμ παραλαβόντες οἱ Μάγοι ἐκ πατρικῆς διαδοχῆς, κατὰ τὸν Ὠριγένη καὶ Βασίλειον καὶ Χρυσόστομον, ἐπῆγαν εἰς τὴν Βηθλεέμ καὶ ἐπροσκύνησαν τὸν Χριστόν».

Γράφει ὁ Μελωδός, κατά τήν ἑρμηνεία τοῦ ἁγίου Νικοδήμου:

«Ὦ Δέσποτα Χριστέ, σὺ ἐπειδὴ ἀνέτειλας ὡς λαμπρότατος καὶ καινοφανὴς ἀστήρ ἀπὸ τὸ γένος τοῦ Ἰακώβ, διὰ τοῦτο ἐγέμισας ἀπὸ χαρὰν μεγάλην τοὺς Μάγους τοὺς σοφοὺς μαθητὰς καὶ ἀκολούθους τῶν λόγων τοῦ Μάντεως Βαλαάμ (ἤτοι τῆς ἀνωτέρω περὶ Χριστοῦ προφητείας)· λέγει γάρ «Ἰδόντες τὸν ἀστέρα, ἐχάρησαν χαρὰν μεγάλην σφόδρα» (Ματ. β’ 10).

Μέ μεγάλη χαρά οἱ Χριστιανοί πληροφοροῦνται ἀπό τόν ἅγιο Ἰωάννη τόν Χρυσόστομο ὅτι ὁ Ἀστέρας τῶν Μάγων ἦταν Ἄγγελος Κυρίου καί κατά τόν Ἰωσήφ Βρυέννιο ὁ Ἀρχάγγελος Γαβριήλ. Τίς θεωρίες τῶν ἀστρονόμων τίς μελετοῦν, ἀλλά δέν τίς παίρνουν «τοῖς μετρητοῖς».