του Miceál O’Hurley
ΚΙΕΒΟ — Στη συνεχιζόμενη υπόθεση της αξιοποίησης της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας ως προέκτασης της κρατικής πολιτικής της Ρωσίας, η Μητρόπολη Κιέβου της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας (UOC-MP) αρνήθηκε για ακόμη μία φορά να συμμορφωθεί με εντολή της Κρατικής Υπηρεσίας Εθνοπολιτικής και Ελευθερίας της Συνείδησης της Ουκρανίας (DESS). Η εντολή απαιτούσε από την UOC-MP να διακόψει τους δεσμούς της με τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία (ROC) και το Πατριαρχείο Μόσχας (MP). Ο Μητροπολίτης Ονούφριος, επικεφαλής της UOC-MP, απορρίπτει τους ισχυρισμούς ότι η τοπική Εκκλησία του συνδέεται με το Πατριαρχείο Μόσχας. Παρ’ όλα αυτά, έχει αρνηθεί να συμμορφωθεί με την εντολή αναλαμβάνοντας τις απαιτούμενες δεσμεύσεις, μεταξύ των οποίων και η επίσημη αποποίηση της θέσης του στην Ιερά Σύνοδο της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Το 2024 η Ουκρανία υιοθέτησε τον νόμο υπ’ αριθ. 3894-IX, γνωστό ως «Νόμο περί απαγόρευσης θρησκευτικών οργανώσεων που συνδέονται με τη Ρωσία». Ο νόμος απαιτεί, για λόγους ασφαλείας, τη διακοπή των δεσμών με ρωσικούς φορείς ως προϋπόθεση για τη χορήγηση ή τη διατήρηση άδειας λειτουργίας στην Ουκρανία. Σύμφωνα με τον επικεφαλής της DESS, Γελένσκι, κατ’ εφαρμογή του νόμου 3894-IX διενεργήθηκε λεπτομερής και εκτεταμένη έρευνα, προκειμένου να διαπιστωθεί κατά πόσον η UOC-MP συμμορφώνεται με τις διατάξεις του. Η έρευνα κατέληξε, πέραν πάσης εύλογης αμφιβολίας, στο συμπέρασμα ότι η UOC-MP και η ηγεσία της εξακολουθούν να διατηρούν ουσιαστικούς δεσμούς με το Πατριαρχείο Μόσχας.
Ο Γελένσκι ανέφερε ότι ο Προκαθήμενος της Εκκλησίας, Μητροπολίτης Ονούφριος, χαρακτήρισε την εντολή «τελεσίγραφο», το οποίο απαιτεί από την Εκκλησία «να προδώσει τον Χριστό». Η επιχειρηματολογία του Μητροπολίτη φαίνεται να στερείται βάσης, καθώς πρόκειται για ζήτημα διοίκησης οργανισμού που υπάγεται στην ουκρανική νομοθεσία, χωρίς οποιαδήποτε απόπειρα παρέμβασης σε πνευματικά ή θρησκευτικά ζητήματα που προστατεύονται συνταγματικά.
Μετά την έρευνα, η DESS έθεσε τέσσερις όρους για να επιτρέψει στην UOC-MP να συνεχίσει τη λειτουργία της στην Ουκρανία: η UOC-MP και τα ιδρύματά της που ανήκουν στη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία να αποχωρήσουν επισήμως από αυτήν· ο Μητροπολίτης Ονούφριος να αποχωρήσει από την Ιερά Σύνοδο της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας· η Μητρόπολη Κιέβου (UOC-MP) να δηλώσει ότι ο Καταστατικός Χάρτης της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας δεν έχει εφαρμογή στην ίδια· και η UOC-MP να αρνηθεί να αναγνωρίσει την προσάρτηση ουκρανικών επαρχιών σε κατεχόμενα εδάφη από τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία.
Ο Μητροπολίτης Ονούφριος και η UOC-MP απέρριψαν αυτούς τους όρους, επιδιώκοντας αντιθέτως να διατηρήσουν τη σχέση τους με τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία.
Η UOC-MP υποστηρίζει δημοσίως ότι έχει διακόψει τους δεσμούς της με τη Μόσχα. Ωστόσο, οι Ουκρανοί ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι παραμένει συνδεδεμένη, τόσο οργανωτικά όσο και νομικά, με τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία και το Πατριαρχείο Μόσχας. Καθώς οι τέσσερις όροι προσφέρουν στην UOC-MP έναν σαφή τρόπο να αποδείξει έμπρακτα και καλόπιστα ότι έχει απαλλαγεί από την επιρροή, τον έλεγχο και τη διοίκηση της ρωσικής εκκλησιαστικής πλευράς, οι αναλυτές εξακολουθούν να αμφιβάλλουν εάν ο Μητροπολίτης Ονούφριος και η UOC-MP έχουν πράγματι αποκοπεί από τη Μόσχα.
Σύμφωνα με έρευνα του Διεθνούς Ινστιτούτου Κοινωνιολογίας του Κιέβου τον Μάιο του 2024, το 82% των Ουκρανών δεν εμπιστεύεται την UOC-MP. Μόλις το 5% έως 8% εξέφρασε εμπιστοσύνη στην UOC-MP και στην ηγεσία της. Το δείγμα της έρευνας ήταν αντιπροσωπευτικό σε εθνικό επίπεδο. Υπέρ μιας ενεργητικής κρατικής στάσης για τον περιορισμό της δραστηριότητας της UOC-MP τάχθηκε ποσοστό που κυμαινόταν από 76% στην ανατολική Ουκρανία έως 85% στη δυτική, ενώ στην κεντρική Ουκρανία το αντίστοιχο ποσοστό αναφέρθηκε ότι έφθανε το 86%.
Τυχόν μη συμμόρφωση με την εντολή της DESS θα μπορούσε να οδηγήσει στην κίνηση δικαστικής διαδικασίας για τον τερματισμό της λειτουργίας της UOC-MP ως νομικού προσώπου. Η Ουκρανία υποστηρίζει ότι, σε καιρό πολέμου, έχει θεμιτό συμφέρον εθνικής ασφαλείας έναντι οργανισμών και προσώπων που διατηρούν σημαντικούς δεσμούς με τη Ρωσία. Η Ουκρανία, η Λετονία και η Εσθονία έχουν θεσπίσει νόμους που περιορίζουν τον ρωσικό εκκλησιαστικό έλεγχο επί τοπικών Εκκλησιών. Η Λιθουανία και η Μολδαβία ασκούν πιέσεις στις τοπικές Εκκλησίες να αποκόψουν τους δεσμούς τους με τη Ρωσία και εξετάζουν νομοθετικές πρωτοβουλίες για την προστασία της εθνικής τους ασφάλειας.
Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το οποίο εγκρίθηκε στις 23 Ιανουαρίου 2025, καταδίκασε ρητώς την εργαλειοποίηση της Ορθόδοξης θρησκείας από τη Μόσχα για γεωπολιτικούς σκοπούς. Περιέγραψε τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία ως μέσο άσκησης επιρροής και ελέγχου επί των ορθόδοξων πληθυσμών στην Ουκρανία, τη Γεωργία, τη Μολδαβία, τη Σερβία και αλλού. Το ψήφισμα εγκρίθηκε με 480 ψήφους υπέρ, 58 κατά και 48 αποχές.
Ξεχωριστά, η Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης (PACE) υιοθέτησε τον Απρίλιο του 2024 το Ψήφισμα 2567, με το οποίο ζητούσε ρητώς να αναγνωριστεί η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία ως όργανο ρωσικής επιρροής και προπαγάνδας. Το ψήφισμα συνιστούσε στα κράτη μέλη να αναγνωρίσουν τον ρόλο της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας ως εργαλείου της κρατικής ρωσικής προπαγάνδας, να αξιολογήσουν την εμπλοκή θρησκευτικών θεσμών που χρησιμοποιούνται για τη διάδοση της προπαγάνδας του Κρεμλίνου και να αντιμετωπίσουν τη δράση τέτοιων θεσμών στο εσωτερικό των χωρών τους.
Η UOC-MP, όπως και όλα τα θρησκεύματα, απολαμβάνει σημαντικές συνταγματικές εγγυήσεις βάσει του ουκρανικού δικαίου. Το άρθρο 35 του Συντάγματος της Ουκρανίας κατοχυρώνει το δικαίωμα ελεύθερης ομολογίας οποιασδήποτε θρησκείας ή μη προσχώρησης σε καμία θρησκεία, την ατομική ή συλλογική τέλεση θρησκευτικών τελετών και την αρχή ότι καμία θρησκεία δεν αναγνωρίζεται ως υποχρεωτική από το κράτος.
Ο Μητροπολίτης Ονούφριος και η UOC-MP ισχυρίζονται ότι η Ουκρανία επιδίδεται σε θρησκευτικό διωγμό.
Το Ουκρανικό Συμβούλιο Εκκλησιών και Θρησκευτικών Οργανώσεων (UCCRO) απορρίπτει τον ισχυρισμό ότι η Ουκρανία ασκεί θρησκευτικό διωγμό κατά της UOC-MP. Το Συμβούλιο, το οποίο λειτουργεί εδώ και ένα τέταρτο του αιώνα, περιλαμβάνει 15 Εκκλησίες και θρησκευτικές οργανώσεις και έναν διαχριστιανικό οργανισμό: ορθόδοξες, ελληνοκαθολικές και ρωμαιοκαθολικές, προτεσταντικές και ευαγγελικές Εκκλησίες, καθώς και εβραϊκές και μουσουλμανικές θρησκευτικές ενώσεις. Το UCCRO εκπροσωπεί περισσότερο από το 90% των θρησκευτικών οργανώσεων της Ουκρανίας. Η UOC-MP έχει ουσιαστικά παύσει να συμμετέχει στις εργασίες του Συμβουλίου από το 2023. Το 2026 το UCCRO ανέστειλε την ιδιότητα μέλους της UOC-MP.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του ουκρανικού μέσου ενημέρωσης Espreso, ο Γελένσκι παρουσίασε αναλυτικά τι ακριβώς απαιτείται από την UOC-MP προκειμένου να διατηρήσει την καταχώρισή της στο μητρώο και το δικαίωμα λειτουργίας της στην Ουκρανία:
- Όλοι οι φορείς που ανήκουν στη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία πρέπει να αποχωρήσουν επισήμως από αυτήν.
Η πρώτη προϋπόθεση συμμόρφωσης είναι ότι όλες οι ενορίες, οι εκκλησιαστικές επαρχίες, οι μονές, τα εκπαιδευτικά ιδρύματα, οι αδελφότητες και οι ιεραποστολές που αποτελούν μέρος της UOC-MP οφείλουν να λάβουν αποφάσεις για την επίσημη αποχώρησή τους από κάθε δομή της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.
- Ο Μητροπολίτης Ονούφριος, ο οποίος ηγείται της UOC-MP από τη Μητρόπολη Κιέβου, πρέπει να αποχωρήσει από την Ιερά Σύνοδο της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Η δεύτερη απαίτηση αφορά τον Προκαθήμενο της UOC-MP, Αρχιεπίσκοπο Ονούφριο (Μπερεζόφσκι). Σύμφωνα με τον Γελένσκι, πρέπει να δηλώσει δημοσίως ότι διαφωνεί με τον διορισμό του στην Ιερά Σύνοδο της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας και, κατόπιν αυτού, να αποχωρήσει επισήμως από το όργανο αυτό.
- Η Μητρόπολη Κιέβου πρέπει να δηλώσει ότι ο Καταστατικός Χάρτης της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας δεν έχει εφαρμογή στην ίδια.
Η τρίτη προϋπόθεση απαιτεί από τη Μητρόπολη Κιέβου της UOC-MP να δηλώσει ότι ο Καταστατικός Χάρτης της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας δεν ισχύει ούτε εφαρμόζεται σε αυτήν. Σύμφωνα με την DESS, ο συγκεκριμένος Καταστατικός Χάρτης προβλέπει την υπαγωγή της UOC-MP στο Πατριαρχείο Μόσχας. Ο Γελένσκι επισημαίνει ότι η σχετική διάταξη εγκρίθηκε κατά τη Σύνοδο των Επισκόπων της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας το 2017, με τη συμμετοχή επισκόπων της UOC-MP.
- Η UOC-MP πρέπει να αρνηθεί να αναγνωρίσει την προσάρτηση ουκρανικών εκκλησιαστικών επαρχιών σε κατεχόμενα εδάφη από τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία.
Η τέταρτη απαίτηση είναι η UOC-MP να μην αναγνωρίσει την προσάρτηση από τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία ουκρανικών εκκλησιαστικών επαρχιών που βρίσκονται σε εδάφη υπό ρωσική κατοχή. Ο Γελένσκι τονίζει ότι η εντολή αφορά τη διακοπή των θεσμικών δεσμών με το Πατριαρχείο Μόσχας. Όπως εξηγεί, το κράτος δεν απαιτεί από την UOC-MP να υπαχθεί στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας (OCU), η οποία έλαβε τον Τόμο Αυτοκεφαλίας της από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, ούτε να αλλάξει τη γλώσσα των λατρευτικών ακολουθιών της ή να εγκαταλείψει τις θρησκευτικές της τελετές. Το κράτος δηλώνει ότι δεν επιδιώκει να παρέμβει στις παραδόσεις ή στη θρησκευτική ζωή της UOC-MP, αλλά μόνο να προστατεύσει την Ουκρανία από την αθέμιτη ρωσική επιρροή εν καιρώ πολέμου.
Καθώς η UOC-MP αρνήθηκε να συμμορφωθεί, αναμένεται σύντομα να κινηθούν δικαστικές διαδικασίες.
Ο Γελένσκι υποστηρίζει ότι οι ενστάσεις που υπέβαλε η UOC-MP κατά της εντολής δεν εξηγούν συγκεκριμένα γιατί ο Μητροπολίτης Ονούφριος δεν θα μπορούσε να αποχωρήσει από την Ιερά Σύνοδο της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Δεν διατυπώθηκε επίσης κανένας λόγος για τον οποίο η UOC-MP και η Μητρόπολη Κιέβου δεν θα μπορούσαν να δηλώσουν ότι ο Καταστατικός Χάρτης του Πατριαρχείου Μόσχας δεν εφαρμόζεται σε αυτές. Κατά την εκτίμηση του επικεφαλής της DESS, οι ενστάσεις περιέχουν γενικόλογα και αόριστα επιχειρήματα, τα οποία δεν απαντούν ευθέως στις απαιτήσεις που τέθηκαν. Ο Γελένσκι αναφέρει ακόμη ότι η ηγεσία της UOC-MP δεν εξήγησε επαρκώς το περιεχόμενο της εντολής στον κλήρο και στους πιστούς της, επιτρέποντας έτσι στην προπαγάνδα να επηρεάζει τις απόψεις των ενοριτών εις βάρος των πραγματικών γεγονότων και της αλήθειας.
Η κρίσιμη νομική διάκριση βρίσκεται μεταξύ, αφενός, της θεμιτής άσκησης ρυθμιστικής αρμοδιότητας από την Ουκρανία για ζητήματα εθνικής ασφαλείας εν καιρώ πολέμου και, αφετέρου, των ισχυρισμών της UOC-MP περί θρησκευτικού διωγμού για ζητήματα πίστεως. Βάσει του διεθνούς δικαίου, η Ουκρανία έχει το δικαίωμα να επιβάλλει εύλογους περιορισμούς σε οποιαδήποτε οργάνωση αποδεικνύεται ότι λειτουργεί ως όργανο μιας εχθρικής ξένης δύναμης. Ενδέχεται επίσης να έχει το δικαίωμα να απαγορεύσει μια θρησκευτική οργάνωση λόγω της εκκλησιαστικής της σύνδεσης με τον εχθρό κατά τη διάρκεια πολέμου· εντούτοις, εάν δεν αποδειχθεί ότι αυτή συνιστά πραγματική απειλή για την εθνική ασφάλεια, ένα τέτοιο μέτρο θα κριθεί με γνώμονα το ευρωπαϊκό και το διεθνές δίκαιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η διαφορά ως προς τη νομιμότητα της εντολής έχει ήδη αχθεί ενώπιον των δικαστηρίων. Σύμφωνα με τον Γελένσκι, οι δικηγόροι που εκπροσωπούν την UOC-MP προσβάλλουν την εντολή και άλλες αποφάσεις της DESS για διάφορους λόγους. Ο Γελένσκι θεωρεί ότι οι ενστάσεις είναι υπερβολικά ευρείες και γενικόλογες και ότι έχουν κατατεθεί πολλαπλά δικονομικά αιτήματα και έχουν κινηθεί διοικητικές διαδικασίες με σκοπό να καθυστερήσει η ουσιαστική εξέταση της υπόθεσης, χωρίς να αντιμετωπίζονται τα πραγματικά ή νομικά ζητήματα που τίθενται. Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι η UOC-MP ελπίζει πως οι καθυστερήσεις θα εξασφαλίσουν χρόνο μέχρι μια «ρωσική άνοιξη», η οποία θα μπορούσε να εγκαινιαστεί με ρωσική νίκη ή με συνθηκολόγηση του Κιέβου μπροστά στην απαίτηση της Μόσχας να κατοχυρωθεί η UOC-MP ως η μόνη κανονική Εκκλησία στην Ουκρανία, με την Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας (OCU), η οποία αναγνωρίζεται από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, να καταστέλλεται και να τίθεται εκτός νόμου.
Περαιτέρω καθυστερήσεις έχουν επιτευχθεί με την κατάθεση πλήθους παρελκυστικών αιτήσεων προς το δικαστήριο, πολλές από τις οποίες στερούνται ουσιαστικής βάσης. Πολλά πρόσωπα που αυτοπροσδιορίζονται ως «πιστοί» της UOC-MP έχουν ζητήσει να μετάσχουν στη δίκη ως «τρίτοι διάδικοι». Η συσσώρευση αιτημάτων συμμετοχής έχει ως αποτέλεσμα να παραμένει ανεξέταστη η ουσία της υπόθεσης. Την ίδια ώρα, η UOC-MP υποστηρίζει ότι υφίσταται θρησκευτικές διακρίσεις και παράνομες ενέργειες από το κράτος, ενώ εξακολουθούν να προκύπτουν στοιχεία ότι υπονομεύει και συντονίζει προσπάθειες ώστε η ουσία της διαφοράς να μην εξεταστεί από το δικαστήριο. Ο Γελένσκι αναγνωρίζει το δικαίωμα των προσώπων με έννομο συμφέρον να συμμετέχουν ουσιαστικά σε δικαστικές διαδικασίες, έχει όμως χαρακτηρίσει αυτές τις τακτικές καθυστέρησης καταχρηστική άσκηση δικονομικών δικαιωμάτων και κατάχρηση της διαδικασίας απονομής της δικαιοσύνης.
Ο κίνδυνος για την UOC-MP, η οποία θεωρείται ότι υποστηρίζει, αν δεν συντονίζει κιόλας, τις προσπάθειες πολλών προσώπων να συμμετάσχουν στη δίκη με τρόπο που αποσκοπεί στην επιβράδυνσή της, είναι ότι, εφόσον δεν συμμορφωθεί, η DESS δεν θα έχει άλλη επιλογή παρά να ζητήσει από το δικαστήριο την έκδοση απόφασης για τον τερματισμό της λειτουργίας της. Όσοι αντιμετωπίζουν με δυσπιστία την UOC-MP εκτιμούν ότι η διαγραφή της από το μητρώο, χωρίς προηγουμένως να έχουν ελεγχθεί και εξεταστεί διεξοδικά οι ουσιαστικές πτυχές της υπόθεσης, αποτελεί στην πραγματικότητα τον στόχο της.
Ο Μητροπολίτης Ονούφριος και η UOC-MP ενδέχεται να έχουν εκτιμήσει ότι η προπαγανδιστική αξία μιας δικαστικής απόφασης τερματισμού της λειτουργίας τους, τόσο για την ίδια την UOC-MP όσο και για τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία, θα υπερέβαινε το όφελος από την εξέταση της υπόθεσης επί τη βάσει αποδεικτικών στοιχείων σε κανονική δίκη.
Οποιαδήποτε αίτηση της DESS θα περιοριζόταν αναγκαστικά και αυστηρά στον τερματισμό της λειτουργίας της UOC-MP ως νομικού προσώπου, καθώς και άλλων επιμέρους νομικών προσώπων της. Δεν θα μπορούσε νομίμως να ζητηθεί δικαστική απόφαση που να παρεμβαίνει στο δικαίωμα των ατόμων να ασκούν τη θρησκευτική τους πίστη. Ζητήματα δόγματος δεν τίθενται ενώπιον του δικαστηρίου. Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι οι συγκεκριμένες διαδικασίες αφορούν αίτημα δικαστικής παύσης της λειτουργίας ενός ορισμένου νομικού προσώπου: της Μητρόπολης Κιέβου της UOC-MP.
Η UOC-MP διαμαρτύρεται ότι οι διαδικασίες αυτές αποτελούν απόπειρα εξαναγκασμού των πιστών της να ενταχθούν στην κανονική Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας (OCU). Ο ισχυρισμός αυτός είναι απολύτως ψευδής. Δεν υπάρχει καμία ενέργεια ούτε σχεδιασμός ενέργειας που θα μπορούσε αυτομάτως να απαγορεύσει τις προσωπικές θρησκευτικές πεποιθήσεις των πιστών της ή να τους εξαναγκάσει να προσχωρήσουν σε άλλη τοπική Εκκλησία. Η DESS δεν έχει λάβει καμία απόφαση στην παρούσα υπόθεση σχετικά με μεταφορά ενοριών ή οργανισμών σε άλλους εκκλησιαστικούς φορείς, όπως η κανονική Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας (OCU) του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Η αποστολή της DESS παραμένει προσανατολισμένη είτε στη συμμόρφωση της UOC-MP προς το ουκρανικό δίκαιο είτε, ελλείψει αυτής, στην εξασφάλιση των κατάλληλων δικαστικών αποφάσεων για τον τερματισμό της λειτουργίας των εμπλεκόμενων νομικών προσώπων.
Στο εσωτερικό της Ορθοδοξίας, οι ενέργειες του Μητροπολίτη Ονουφρίου έχουν προκαλέσει ανησυχία και έχουν εντείνει τη διαίρεση. Μεταξύ των ρωσικών απαιτήσεων για κατάπαυση του πυρός περιλαμβάνεται η αναγνώριση από την Ουκρανία της UOC-MP ως της μοναδικής κανονικής Εκκλησίας της χώρας. Και αυτό παρά την απόφαση του Μητροπολίτη Ονουφρίου να παύσει να μνημονεύει τον Πατριάρχη Μόσχας Κύριλλο. Ο 15ος Κανόνας της Πρωτοδευτέρας Συνόδου της Κωνσταντινουπόλεως (861) επιτρέπει σε έναν επίσκοπο να διακόψει τη μνημόνευση άλλου επισκόπου ή Πατριάρχη ως μορφή διαμαρτυρίας. Αυτό, ωστόσο, δεν ισοδυναμεί με διακοπή των δεσμών της UOC-MP με τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία, ούτε κατά το ορθόδοξο κανονικό δίκαιο ούτε κατά την ουκρανική νομοθεσία, όπως εμμέσως έχει υποστηρίξει ο Μητροπολίτης Ονούφριος.
Η απόφαση της UOC-MP να τροποποιήσει τον Καταστατικό Χάρτη της μετά τη ρωσική εισβολή πλήρους κλίμακας στην Ουκρανία το 2022 υπολείπεται επίσης κατά πολύ των απαιτήσεων αυτών των κανονικών και αστικών ή ποινικών κανόνων δικαίου. Ακόμη και αν, όπως ισχυρίζεται, διακήρυξε ότι αποτελεί διοικητικά ανεξάρτητη και αυτόνομη Ορθόδοξη Εκκλησία, οι πράξεις αυτές δεν αρκούν για να της προσδώσουν αυτοκεφαλία. Ούτε η επίκληση των δυνατοτήτων που προβλέπει ο 15ος Κανόνας ούτε η αναφορά σε διοικητική ανεξαρτησία και αυτονομία διακόπτουν τους κανονικούς δεσμούς με το Πατριαρχείο Μόσχας ή προσδίδουν στην UOC-MP καθεστώς αυτοκεφάλου.
Όσο η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία εξακολουθεί να θεωρεί ότι η UOC-MP υπάγεται κανονικά σε αυτήν και όσο ο Μητροπολίτης Ονούφριος και η Μητρόπολη Κιέβου απορρίπτουν τους όρους της DESS —μεταξύ των οποίων και η αποποίηση της θέσης του Ονουφρίου στην Ιερά Σύνοδο της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας—, οι διαβεβαιώσεις ότι η UOC-MP έχει διαρρήξει τους δεσμούς της με το Πατριαρχείο Μόσχας στερούνται ουσιαστικής αξιοπιστίας. Η άρνηση του Μητροπολίτη Ονουφρίου να διατυπώσει λεπτομερή και πειστική υπεράσπιση καθιστά τη θέση της UOC-MP μη εύλογη και μη αξιόπιστη. Κατά συνέπεια, η DESS οδηγείται στο να ζητήσει από το δικαστήριο την άδεια να τη διαγράψει από το μητρώο των εγγεγραμμένων φορέων.
Πέρα από την άρνηση της UOC-MP να συμμορφωθεί με τις νομοθετικές απαιτήσεις για αποδέσμευση από τη ρωσική εξουσία και τον έλεγχο εν καιρώ πολέμου, μεμονωμένοι κληρικοί, ακόμη και υψηλόβαθμοι επίσκοποι της Μητρόπολης Κιέβου, έχουν προβεί σε ενέργειες που αποκαλύπτουν τον φιλορωσικό προσανατολισμό της. Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, το Πρωτοδικείο της πόλης Καλούς, στην περιφέρεια Ιβάνο-Φρανκίβσκ της δυτικής Ουκρανίας, επέβαλε στον επίσκοπο Κύριλλο Μιχαϊλιούκ της UOC-MP ποινή τριετούς επιτήρησης υπό όρους. Ο επίσκοπος Μιχαϊλιούκ κρίθηκε ένοχος για την οργάνωση εκτεταμένου κυκλώματος πώλησης πλαστών εγγράφων, τα οποία πιστοποιούσαν υποτιθέμενη χειροτονία 291 ανδρών σε διακόνους. Οι αρχές επιβολής του νόμου διαπίστωσαν ότι το κύκλωμα σχεδιάστηκε και λειτούργησε υπό τον επίσκοπο Μιχαϊλιούκ από τον Ιούνιο του 2023 έως τον Νοέμβριο του 2025.
Ο επίσκοπος Μιχαϊλιούκ εξέδιδε πλαστά πιστοποιητικά χειροτονίας και διακονικής ιδιότητας σε πιστούς της UOC-MP, οι οποίοι διαφορετικά θα υπάγονταν σε υποχρέωση στρατιωτικής θητείας. Σκοπός του κυκλώματος ήταν να βοηθήσει άνδρες να αποφύγουν την επιστράτευση για την υπεράσπιση της Ουκρανίας απέναντι στους Ρώσους εισβολείς και κατακτητές. Κατά τη δίκη αποδείχθηκε ότι ο επίσκοπος Μιχαϊλιούκ είχε κατασκευάσει δημοσιεύματα σχετικά με τις εικονικές χειροτονίες, αναρτώντας τα με αναδρομικές ημερομηνίες στον ιστότοπο της εκκλησιαστικής επαρχίας, ώστε να προσδώσει αξιοπιστία στο κύκλωμά του μέσω της UOC-MP. Για να διευκολύνει ακόμη περισσότερο τους εικονικούς διακόνους να αποφύγουν την υπεράσπιση της Ουκρανίας απέναντι στη ρωσική επιθετικότητα, ο επίσκοπος Μιχαϊλιούκ επισκεπτόταν προσωπικά τα κέντρα στρατολογίας, επιδιώκοντας να εξασφαλίσει ότι οι συγκεκριμένοι πιστοί της UOC-MP θα απαλλάσσονταν από τη στρατιωτική υπηρεσία. Εξαιτίας της συμπεριφοράς του, η Σύνοδος της UOC-MP τον απάλλαξε από τη διοίκηση της Επαρχίας Ουζχορόντ–Χουστ στις 13 Νοεμβρίου 2025. Του απαγορεύθηκε να εκδίδει πιστοποιητικά ή να τελεί χειροτονίες.
Σε άλλη υπόθεση με εμπλοκή ιεραρχών της UOC-MP, ο Μητροπολίτης Ιωνάθαν καταδικάστηκε σε πενταετή φυλάκιση για την υποστήριξή του στη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, τον Αύγουστο του 2024. Αποφυλακίστηκε και παραδόθηκε στο Πατριαρχείο Μόσχας στο πλαίσιο ανταλλαγής κρατουμένων, η οποία οδήγησε στην απελευθέρωση Ουκρανών από ρωσική αιχμαλωσία. Όταν έγινε δεκτός στη Ρωσία από τον Πατριάρχη Μόσχας Κύριλλο, ο Μητροπολίτης Ιωνάθαν τιμήθηκε προσωπικά με το παράσημο του Αγίου Σεργίου του Ραντονέζ, Α΄ Τάξεως. Αν και δεν αποτελεί κάτι ασυνήθιστο ένας ορθόδοξος επίσκοπος να τιμάται από άλλον ορθόδοξο επίσκοπο, η παρασημοφόρηση ενός Ουκρανού επισκόπου από τον Πατριάρχη της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας εν μέσω της παράνομης εισβολής και κατοχής ουκρανικού εδάφους είναι αξιοσημείωτη και προσκρούει στους ισχυρισμούς της UOC-MP ότι αποτελεί πατριωτική, τοπική Εκκλησία.
Ένας ακόμη επίσκοπος της UOC-MP, ο Μητροπολίτης Παύλος, ευρύτερα γνωστός ως «Πάσα-Μερσέντες» λόγω της προτίμησής του στα πολυτελή αυτοκίνητα, είχε συλληφθεί στο παρελθόν και αφέθηκε ελεύθερος με εγγύηση 33 εκατομμυρίων ουκρανικών γρίβνια (UAH), κατηγορούμενος ότι δικαιολογούσε ή αρνούνταν τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Η δικαστική διαδικασία εις βάρος του Μητροπολίτη Παύλου βρίσκεται σε εξέλιξη. Σύμφωνα με τα νεότερα διαθέσιμα στοιχεία της Υπηρεσίας Ασφαλείας της Ουκρανίας, από το 2022 έχουν κινηθεί περίπου 208 ποινικές διαδικασίες εις βάρος κληρικών της UOC-MP. Σε αυτές περιλαμβάνονται 78 κληρικοί στους οποίους έχει επισήμως γνωστοποιηθεί ότι είναι ύποπτοι, μεταξύ των οποίων 27 υψηλόβαθμοι ιεράρχες της UOC-MP. Μέχρι σήμερα, 40 κληρικοί της UOC-MP έχουν καταδικαστεί σε ποινές φυλάκισης. Τουλάχιστον τέσσερις ιεράρχες και κληρικοί της UOC-MP ζήτησαν οικειοθελώς να περιληφθούν σε ανταλλαγές κρατουμένων, ώστε να εγκατασταθούν στη Ρωσία.
Όσον αφορά τις διαδικασίες της DESS, οι οποίες αποσκοπούν είτε στη συμμόρφωση της UOC-MP με το ουκρανικό δίκαιο είτε στη διαγραφή της Μητρόπολης Κιέβου από το μητρώο, το μέλλον της UOC-MP βρίσκεται στα δικά της χέρια.
Το δικαίωμα της UOC-MP να παραμείνει καταχωρισμένη ως νομικό πρόσωπο και να λειτουργεί εντός του νόμου μπορεί να διασφαλιστεί μόνο μέσω συνεργασίας με το κράτος και το δικαστήριο. Αυτό απαιτεί από τους «πιστούς» της να πάψουν να καθυστερούν τη δικαστική επίλυση της υπόθεσης, καταθέτοντας διαρκώς αιτήματα συμμετοχής τρίτων διαδίκων, τα οποία ισοδυναμούν με καταχρηστική άσκηση δικονομικών δικαιωμάτων και αποβλέπουν στην αναβολή του δικαστικού ελέγχου των ουσιαστικών πραγματικών περιστατικών. Καθώς οι ουκρανικές διαδικασίες δεν παρεμβαίνουν στην άσκηση της πίστης, αλλά περιορίζονται στην απονομή της δικαιοσύνης για την προστασία της ουκρανικής ασφάλειας απέναντι σε έναν εχθρικό εισβολέα, η κοινή γνώμη και τα ίδια τα πρόσωπα μπορούν ευλόγως να αισθάνονται ότι τα δικαιώματά τους στη θρησκευτική ελευθερία δεν θα παρακωλυθούν.
Ο ισχυρισμός του Μητροπολίτη Ονουφρίου ότι η Ουκρανία έθεσε «τελεσίγραφο» για «άρνηση του Χριστού» είναι ανάξιος, επικίνδυνος και ωφελεί μόνο την υπόθεση των εισβολέων και των παράνομων προσωρινών κατακτητών της Ουκρανίας. Εάν πρόκειται να επικρατήσει η αλήθεια έναντι της προπαγάνδας, ο Μητροπολίτης Ονούφριος και η UOC-MP μπορούν είτε να ανταποκριθούν στις εύλογες και σαφείς απαιτήσεις της εντολής της DESS είτε να συνεργαστούν ώστε η υπόθεση να κριθεί δεόντως, σύμφωνα με τους κανόνες απόδειξης και δικαίου, χωρίς άλλη καθυστέρηση.
_______________________________
Το παρόν άρθρο βασίζεται σε εκτενή ανάλυση και δημοσιογραφική έρευνα της Ρενάτα Τριφίνοβα, καθώς και σε επισκόπηση πληροφοριών από ανοικτές πηγές.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου