Άρης Δημοκίδης
Ο θεολόγος και συγγραφέας Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος είχε κυκλοφορήσει, το 2022, βιβλίο του «Ελληνορωσικά», το οποίο περιλάμβανε κείμενά του για τον ρωσικό πολιτισμό, αλλά και κείμενα για την επεκτατική πολιτική της Ρωσικής Εκκλησίας και την διείσδυση της στην Ελλάδα. Τώρα, το 2026, επανέρχεται με τα «Ουκρανικά Εκκλησιαστικά – Το χρονικό του πολέμου», όπου πραγματεύεται την άλλη πλευρά του ρωσοουκρανικού πολέμου, αυτήν που αφορά στην Εκκλησία. Του θέσαμε, λοιπόν, μια σειρά από ερωτήματα, προκειμένου να ανιχνεύσουμε μαζί του αυτή την …αθέατη στους πολλούς διάσταση του πολέμου.
Α.Δ. Στις 352 σελίδες του νέου βιβλίου σας αποκαλύπτετε έναν «εκκλησιαστικό πόλεμο» που μαίνεται παράλληλα με τον πόλεμο των όπλων στο πεδίο των μαχών. Τι ακριβώς συμβαίνει;
Π.Α. Όταν η Ουκρανία απέκτησε την πολιτική της ανεξαρτησία από την Ρωσία, θέλησε και την εκκλησιαστική της αυτονομία από την Μόσχα. Μια μεγάλη ομάδα ζήτησε Αυτοκέφαλη Εκκλησία για την Ουκρανία από την Μόσχα, η οποία δεν διανοούνταν ότι θα παραχωρήσει κάτι τέτοιο. Ήθελε τον απόλυτο έλεγχο της Εκκλησίας της Ουκρανίας. Έτσι, οι υπέρμαχοι της ανεξαρτησίας αποσχίστηκαν και σχημάτισαν το «Πατριαρχείο Κιέβου», το οποίο δεν αναγνωριζόταν από την Μόσχα, αλλά ούτε και από τις υπόλοιπες Ορθόδοξες Εκκλησίες. Την δεκαετία του 2000 οι κυβερνήσεις της Ουκρανίας απευθύνθηκαν στο Οικουμενικό Πατριαρχείο ζητώντας από εκείνο την Αυτοκεφαλία. Μετά από αρκετά χρόνια, το 2019, το Φανάρι χορήγησε Αυτοκεφαλία στην Εκκλησία της Ουκρανίας, κάτι που προκάλεσε την οργή και την έντονη αντίδραση της Μόσχας.
Α.Δ. Με ποιο σκεπτικό το Οικουμενικό Πατριαρχείο παραχώρησε την ανεξαρτησία στην Ουκρανία; Δεν γνώριζε ότι η Ρωσία θα αντιδράσει;
Π.Α. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος τόνισε επανειλημμένως ότι η αυτοκεφαλία ήταν ένα δικαίωμα της Ουκρανίας, το οποίο έπρεπε να εκπληρωθεί. Όπως οι άλλες Ορθόδοξες Εκκλησίες των εθνικών κρατών, έτσι και η μεγάλη χώρα της Ουκρανίας θα έπρεπε να έχει την δική της Εκκλησία.
Α.Δ. Η Μόσχα πώς αντέδρασε σε αυτή την απόφαση του Οικουμενικού Πατριαρχείου;
Π.Α. Την απόφαση του Οικουμενικού Πατριαρχείου αναγνώρισαν το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας, η Εκκλησία της Ελλάδος και η Εκκλησία της Κύπρου. Η Ρωσική Εκκλησία αμέσως διέκοψε την μνημόνευση – όπως λέγεται στην εκκλησιαστική γλώσσα – των Προκαθημένων των Εκκλησιών αυτών, κατήρτισε λίστα προγραφών για όσους ακολουθούσαν το Οικουμενικό Πατριαρχείο, εισέβαλε στην κανονική δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας, δηλαδή στην Αφρική, ιδρύοντας ρωσικές εκκλησιαστικές δομές, και εξαπέλυσε έναν σκληρό πόλεμο εναντίον όλων όσοι αναγνώριζαν την Αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ουκρανίας.
Α.Δ. Όταν ξέσπασε ο πόλεμος με την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, πώς εξελίχθηκαν τα εκκλησιαστικά πράγματα; Γιατί ισχυρίζεστε ότι έχουμε και εκεί πόλεμο;
Π.Α. Με το ξέσπασμα του πολέμου πολλές ενορίες της ρωσόφιλης Ουκρανικής Εκκλησίας άρχισαν να προσχωρούν στην Αυτοκέφαλη Εκκλησία. Αυτό είχε διάφορες παρενέργειες. Το κράτος της Ουκρανίας θεώρησε – όχι άδικα – ότι η ρωσόφιλη εκκλησιαστική δομή λειτουργεί ως «κατάσκοπος» στην εμπόλεμη χώρα και πήρε μια σειρά από μέτρα, τα οποία προκάλεσαν σφοδρές αντιδράσεις της Μόσχας, η οποία μίλησε για καταπάτηση της θρησκευτικής ελευθερία και άλλα παρόμοια. Όμως, στην πραγματικότητα, παρά τον πενταετή σχεδόν πόλεμο, η Μόσχα διατηρεί την εκκλησιαστική δομή της στην Ουκρανία, προσπαθώντας να ελέγξει μέσω αυτής την κατάσταση στην χώρα.
Α.Δ. Η Ευρώπη γνωρίζει αυτή την «πολεμική» εκκλησιαστική πλευρά ή δεν την ενδιαφέρουν οι θρησκευτικές διαφορές;
Π.Α. Η Ευρώπη φυσικά και γνωρίζει το εκκλησιαστικό πρόβλημα. Πολλές χώρες κήρυξαν ανεπιθύμητο τον Πατριάρχη Μόσχας Κύριλλο, ενώ επανέρχεται κατά καιρούς το θέμα των κυρώσεων εναντίον του. Οι βαλτικές χώρες που είναι μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Λιθουανία, Εσθονία, Λετονία), βλέπουν πάντα την Μόσχα ως απειλή και προσβλέπουν πλέον στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, ως την Μητέρα Εκκλησία της Ελευθερίας. Το Φανάρι ανταποκρίθηκε στο αίτημα της Λιθουανίας και ίδρυσε πρόσφατα Εξαρχία του Οικουμενικού Πατριαρχείου στη χώρα.
Α.Δ. Στο βιβλίο σας αναφέρετε ότι η Ρωσική Εκκλησία έχει υιοθετήσει και αναπτύξει την θεωρία του «ρωσικού κόσμου» και την «θεολογία του ιερού πολέμου». Τι είδους θεωρίες είναι αυτές;
Π.Α. Η θεωρία του «ρωσικού κόσμου» λέει πως, μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, δεν έχει σημασία πού ζει κάποιος, στη Ρωσία, την Ουκρανία, τη Λευκορωσία, το Καζακστάν ή τη Μολδαβία. Όλος αυτός ο κόσμος αποτελεί μία ενότητα με πνευματική πρωτεύουσα το Κίεβο, πολιτική πρωτεύουσα τη Μόσχα και εκκλησιαστικό κέντρο το Πατριαρχείο της Μόσχας, με ενιαία γλώσσα τη ρωσική. Για την Μόσχα η εκκλησιαστική εξάρτηση των χωρών αυτών είναι θέμα ύψιστης προτεραιότητας! Θυμίζω ότι ο πρόεδρος Πούτιν κατά την συνάντησή του με τον Αμερικανό πρόεδρο Τραμπ στην Αλάσκα, έθεσε το εκκλησιαστικό ζήτημα στην Ουκρανία. Η «θεολογία του ιερού πολέμου» εκτίθεται διεξοδικά από τον Πατριάρχη Μόσχας Κύριλλο στο βιβλίο του με τίτλο «Πόλεμος: Πέρα από τα ορατά αίτια και τις συνέπειες» (War: Beyond the Visible Causes and Consequences), που κυκλοφόρησε φέτος από τον επίσημο Εκδοτικό Οίκο του Πατριαρχείου Μόσχας. Το βιβλίο του Προκαθημένου της Ρωσικής Εκκλησίας είναι αφιερωμένο στην «μεταφυσική του πολέμου». Στις σελίδες του αναπτύσσονται απόψεις «για τη λυτρωτική σημασία και τις συνέπειες του πολέμου, για τα μεταφυσικά όρια και τους στόχους της Ρωσίας», ενώ γίνεται λόγος ακόμη και για τη «φυλετική διάσταση του πολέμου». Στο βιβλίο, ο Πατριάρχης Μόσχας αναφέρεται στη «μεγάλη ευθύνη» του ρωσικού λαού «να μην αποποιηθεί το ιστορικό του καθήκον να είναι νικητής». Για την Ρωσία η Δύση είναι διεφθαρμένη και μόνο η Ρωσία κρατά τις παραδοσιακές αξίες.
Α.Δ. Επομένως, υφίσταται ένας «ψυχρός πόλεμος» Ρωσίας και Δύσης.
Π.Α. Ακριβώς. Η Ρωσία κατηγορεί την Δύση για τον υποβιβασμό του θεσμού της οικογένειας, για την woke ατζέντα, για ανηθικότητα και άλλα παρόμοια. Αυτό σημαίνει ότι η Ρωσία πρέπει να «διαφυλάξει» την Ουκρανία και κάθε άλλη χώρα της σφαίρας επιρροής της από την εκφυλισμένη Δύση.
Α.Δ. Στο βιβλίο σας, όμως, ασκείτε κριτική και σε μητροπολίτες της Εκκλησίας της Ελλάδος οι οποίοι είναι φιλικοί προς την «Αγία Ρωσία».
Π.Α. Δεν πρόκειται για κριτική. Καταγράφω απλώς μια πραγματικότητα. Μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας προσβλέπει στην Ρωσία ως σωτήρα γενικώς και αορίστως. Το αντιδυτικό πνεύμα που υπάρχει στην Ελλάδα βρίσκει καταφύγιο στην «Αγία Ρωσία». Και πρόκειται, μάλιστα, για ένα ευρύ φάσμα: από ήπιους συντηρητικούς και ακροδεξιούς μέχρι αριστερούς και αντιεξουσιαστές. Όλοι αυτοί βλέπουν την Ρωσία ως τον αντίπαλο πόλο της «πόρνης», φιλελεύθερης Δύσης, που προβάλλει και υπερασπίζει τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Α.Δ. Άρα στην Ελλάδα υπάρχει ισχυρή φιλορωσική τάση;
Π.Α. Είναι τόσο ισχυρή που την ακολουθούν πολιτικοί και εκκλησιαστικοί. Γι’ αυτό δεν αναφέρονται όλοι αυτοί στον πόλεμο στην Ουκρανία. Θεωρούν ότι η Ουκρανία ανήκει στην Ρωσία, όταν μάλιστα η ανεξάρτητη Ουκρανία …αλληθωρίζει προς την Δύση. Έχει ενδιαφέρον, επίσης, ότι ελάχιστοι θεολόγοι μιλάνε για το εκκλησιαστικό ζήτημα, καθώς δεν μπορούν να αντέξουν τις σφοδρές επικρίσεις που θα ακολουθήσουν.
Α.Δ. Εσείς, όμως, τολμήσατε και έναν δημόσιο διάλογο για το θέμα, με ανθρώπους που σας επέκριναν.
Π.Α. Φυσικά. Εγώ δεν φοβάμαι τον διάλογο. Τον επιδιώκω και μάλιστα δημόσια. Το αξιοσημείωτο είναι πως σε αυτή την ανοιχτή συζήτηση σχεδόν όλοι ήσαν εναντίον μου, καθώς δεν προσήλθαν υποστηρικτές των απόψεών μου, αν και υπάρχουν κάποιοι. Πάντως για μένα η Αυτοκεφαλία της Εκκλησίας της Ουκρανίας είναι υπόθεση ελευθερίας και γι’ αυτό στηρίζω την απόφαση του Οικουμενικού Πατριαρχείου.
Α.Δ. Σας ευχαριστώ πολύ.
Π.Α. Κι εγώ για την αρχοντική φιλοξενία σας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου