Άγιος Νεκτάριος: Από τον πόνο της συκοφαντίας στην δόξα της αγιότητας

Του π. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ

Υπάρχουν άνθρωποι που η ζωή τούς επιφυλάσσει έναν ιδιαίτερα σκληρό σταυρό: Να πληγώνονται από εκείνους που περίμεναν να τους αγαπούν, να αδικούνται από όσους όφειλαν να τους προστατεύουν, να συκοφαντούνται ακόμη και μέσα στον χώρο όπου αφιέρωσαν ολόκληρη την ύπαρξή τους. Ο Άγιος Νεκτάριος Πενταπόλεως γνώρισε βαθιά αυτόν τον πόνο. Ίσως γι' αυτό παραμένει τόσο κοντά στον σημερινό άνθρωπο. Η αγιότητά του πέρασε μέσα από τις πιο οδυνηρές εμπειρίες της ανθρώπινης καρδιάς.

Γεννήθηκε το 1846 στη Σηλυβρία της Ανατολικής Θράκης, με το κοσμικό όνομα Αναστάσιος Κεφαλάς. Από μικρός γνώρισε τη φτώχεια, τη στέρηση και τον αγώνα για τη μόρφωση. Η δίψα του για τον Θεό τον οδήγησε στον μοναχισμό και στην ιεροσύνη. Το 1889 χειροτονήθηκε Μητροπολίτης Πενταπόλεως, υπηρετώντας στο Πατριαρχείο Αλεξανδρείας, όπου έμελλε να γνωρίσει μία από τις σκληρότερες δοκιμασίες του.

Η αγάπη που του έδειχνε ο λαός, η απλότητα και η πνευματική του ακτινοβολία προκάλεσαν αντιζηλίες. Συκοφαντίες και κακόβουλες υποψίες οδήγησαν στην απομάκρυνσή του από την Αίγυπτο. Ένας Επίσκοπος βρέθηκε ξαφνικά στερημένος από την εκκλησιαστική διακονία που αγαπούσε, με πληγωμένη την υπόληψή του και ελάχιστα μέσα για να ζήσει. Η αδικία είχε αποκτήσει πρόσωπα, λόγια, αποφάσεις.

Εδώ βρίσκεται ένα από τα συγκλονιστικότερα στοιχεία της προσωπικότητάς του. Γνώριζε πόσο βαθιά πληγώνει μια ψευδής κατηγορία, πόσο επίμονα επιβιώνει η συκοφαντία ακόμη και όταν έχει πάψει να ακούγεται. Κι όμως, διαφύλαξε την καρδιά του από τη μνησικακία, παραμένοντας άνθρωπος της προσευχής, της πραότητας και της εμπιστοσύνης στον Θεό. Σε επιστολή του προς τον Πατριάρχη Αλεξανδρείας Σωφρόνιο βεβαίωνε ότι είχε ήδη συγχωρήσει όσους τον αδίκησαν και προσευχόταν γι' αυτούς. Τι συγκλονιστική μαρτυρία! Ο αδικημένος επίσκοπος μνημονεύει ενώπιον του Θεού εκείνους που έγιναν αιτία της οδύνης του.

Αυτή η στάση έχει βαθιές θεολογικές ρίζες. Στο έργο του «Μάθημα Ποιμαντικής» ο Άγιος χαρακτηρίζει την υπομονή καρπό της ελπίδας προς τον Θεό και δύναμη που καταπραΰνει τα οδυνηρά συναισθήματα του ανθρώπου. Η υπομονή, λοιπόν, αποτελεί εσωτερικό αγώνα, μια πνευματική εργασία που μεταβάλλει τον τρόπο με τον οποίο σηκώνουμε τις δοκιμασίες. Ο πόνος παραμένει πραγματικός, αλλά παύει να κυβερνά την καρδιά μας.

Ας σκεφτούμε πόσο δύσκολο είναι αυτό στην καθημερινότητά μας. Μια άδικη κουβέντα, μια προσβολή, μια κακόβουλη διάδοση αρκούν κάποτε για να μας στερήσουν την ηρεμία επί χρόνια. Αναζητάμε δικαίωση, περιμένουμε μια συγγνώμη. Είναι ανθρώπινο. Ο Νεκτάριος μάς δείχνει έναν δρόμο βαθύτερης ελευθερίας: Να υπερασπιζόμαστε την αλήθεια, κρατώντας την ψυχή μας μακριά από το δηλητήριο του μίσους.

Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, πέρασε καινούργιες δυσκολίες, ώσπου ανέλαβε τη διεύθυνση της Ριζαρείου Εκκλησιαστικής Σχολής στην Αθήνα. Εκεί ο πολυταλαίπωρος Επίσκοπος έγινε πατέρας των νέων. Τους δίδαξε με τη μόρφωση, την προσωπική του καλλιέργεια και κυρίως με το παράδειγμά του. Η ταπεινοφροσύνη του έφθανε έως τις πιο απλές καθημερινές εργασίες. Η επισκοπική του ιδιότητα συνυπήρχε αρμονικά με την προθυμία να υπηρετεί.

Στο ίδιο το ανωτέρω θεολογικό του έργο γράφει ότι η ταπεινοφροσύνη γεννιέται από την επίγνωση του εαυτού μας και, ακολουθώντας την πατερική παράδοση, την ονομάζει «υψοποιό», επειδή ανυψώνει τον άνθρωπο προς τον Θεό. Πόσο διαφορετικά φωτίζεται έτσι η πορεία του! Ο Νεκτάριος, που γνώρισε την ανθρώπινη ταπείνωση, καλλιέργησε την εκούσια ταπεινοφροσύνη. Η αξία του Επισκόπου φανερώθηκε στην προθυμία του να γίνει υπηρέτης. Αυτή είναι η ευαγγελική ανατροπή που ο ίδιος έζησε.

Αργότερα, στην Αίγινα, κοντά στις Μοναχές της Ιεράς Μονής Αγίας Τριάδος, ολοκλήρωσε την επίγεια πορεία του μέσα σε αλλεπάλληλες κι εκεί δοκιμασίες και την ασίγαστη προσευχή, την πνευματική πατρότητα και την ασθένεια. Εκοιμήθη στις 8 Νοεμβρίου 1920, στην Αθήνα. Η επίσημη αναγνώρισή του ως Αγίου από το Οικουμενικό Πατριαρχείο ήλθε το 1961, ενώ η συνείδηση των πιστών είχε ήδη αναγνωρίσει στο πρόσωπό του έναν άνθρωπο του Θεού.

Είναι συγκινητικό ότι ο άνθρωπος που γνώρισε τόση πίκρα έγινε για αναρίθμητους ανθρώπους πηγή γλυκασμού. Ασθενείς, μοναχικοί άνθρωποι, οικογένειες που δοκιμάζονται, ψυχές που αισθάνονται αδικημένες καταφεύγουν στις πρεσβείες του. Οι διηγήσεις για τη θαυματουργική του βοήθεια αποτελούν μέρος της ζωντανής ευλάβειας που περιβάλλει τη μνήμη του.

Και αναρωτιέται κανείς: Μήπως ένα από τα μεγαλύτερα θαύματα του Αγίου Νεκταρίου βρίσκεται ήδη στον τρόπο με τον οποίο έζησε; Στο ότι η αδικία στάθηκε αδύναμη να του αφαιρέσει την αγάπη; Στο ότι οι πληγές του έγιναν τόπος συνάντησης με τον Θεό και τον συνάνθρωπο;

Στο έργο του «Περί επιμελείας ψυχής» ο ίδιος διδάσκει ότι η σωτηρία πραγματοποιείται με τη συνεργασία της Χάριτος του Θεού και της ανθρώπινης θελήσεως. Η Χάρη προσκαλεί και φωτίζει, ενώ ο άνθρωπος ανταποκρίνεται ελεύθερα. Αυτή η διδασκαλία μάς βοηθά να κατανοήσουμε και την προσωπική του πορεία. Η αγιότητα υπήρξε καρπός της θείας Χάριτος και της καθημερινής του συγκατάθεσης στο θέλημα του Θεού. Κάθε δοκιμασία γινόταν μια καινούργια ευκαιρία να επιλέξει την αγάπη.

Ο ίδιος ο Χριστός μάς άφησε στον Σταυρό το υπέρτατο παράδειγμα αυτής της αγάπης: «Πάτερ, ἄφες αὐτοῖς· οὐ γὰρ οἴδασι τί ποιοῦσι» (Λκ. 23,34). Ο ταλανισθείς Νεκτάριος ακολούθησε αυτόν τον δρόμο με τους πόνους και τις αγωνίες του, αλλά και με τη βαθιά απόφαση να παραμείνει πιστός στο Ευαγγέλιο.

Στις ημέρες μας, όταν η συκοφαντία διαδίδεται μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα (βοηθούσης μάλιστα της τεχνολογίας) και η δημόσια διαπόμπευση μπορεί να τραυματίσει ανεπανόρθωτα έναν άνθρωπο, η μορφή του αποκτά ξεχωριστή επικαιρότητα. Μας καλεί να προσέχουμε τα λόγια μας, να σεβόμαστε την υπόληψη του άλλου, να αποφεύγουμε τις εύκολες καταδίκες. Πόσες φορές γινόμαστε μεταφορείς μιας κατηγορίας, αγνοώντας την αλήθεια της! Πόσες φορές μια απρόσεκτη φράση αφήνει πίσω της πληγές που αργούν να επουλωθούν!

Η ζωή του αποτελεί συνάμα παρηγοριά για όσους περιμένουν ακόμη τη δικαίωσή τους. Υπάρχουν αλήθειες που αργούν να αναγνωριστούν και άνθρωποι που φεύγουν από τον κόσμο με παράπονα ανεκπλήρωτα. Ο Θεός γνωρίζει το βάθος κάθε καρδιάς. Η ανθρώπινη αναγνώριση έχει τον χρόνο της. Η αλήθεια του Θεού έχει την αιωνιότητα.

Πίσω από το γαλήνιο βλέμμα του Αγίου Νεκταρίου βρίσκεται μια ολόκληρη ιστορία πόνου, υπομονής και συγχώρησης. Ας του ζητάμε, λοιπόν, μαζί με τις πρεσβείες του, λίγη από τη δική του πραότητα, ώστε οι πληγές μας να γίνονται αφορμές περισσότερης αγάπης.

Ο κόσμος τον πλήγωσε με τη συκοφαντία. Εκείνος απάντησε με την αγάπη. Και αυτή η αγάπη έγινε η πιο αληθινή δικαίωσή του.