Το Φανάρι και οι Σκιές της Μόσχας

Γράφει ο Πρωτοπρεσβύτερος του Οικουμενικού Θρόνου ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ

Ζούμε σε εποχή όπου η αλήθεια φιμώνεται και το ψεύδος ενδύεται ράσο ιερατικό!... Η βεβήλωση του ιερού συνηθίζεται, το θεολογικό ήθος παραμορφώνεται, η πίστη μεταμορφώνεται σε όχημα ιδεολογίας. Εκείνο που σοκάρει —και οφείλει να σοκάρει— αφορά στον κυνισμό με τον οποίο όλα αυτά ονομάζονται «υπέρ της Ορθοδοξίας». Η πρόσφατη επίθεση της ρωσικής κρατικής υπηρεσίας SVR κατά του Οικουμενικού Πατριάρχου Βαρθολομαίου Α΄ φέρει χαρακτήρα πνευματικής ύβρεως, κανονικής εκτροπής και θεσμικής βαρβαρότητας στην καρδιά της Εκκλησίας.

Η δημόσια στοχοποίηση του Παναγιωτάτου συγκροτεί πνευματικό και εκκλησιολογικό γεγονός. Ο λόγος μετακινείται από τη σφαίρα του σχολίου προς τη σφαίρα της ευθύνης. Η ενέργεια μαρτυρεί τη ρήξη ανάμεσα σε δύο οράματα για την Εκκλησία: το ένα αντλεί περιεχόμενο από τη συνοδικότητα, την ελευθερία, τη θεολογία της σχέσης· το άλλο καθοδηγείται από τη λογική της ισχύος, του κρατικού ελέγχου, της πολιτικής χρήσης του ιερού.

Ο ίδιος ο Παναγιώτατος υπογραμμίζει με σαφήνεια: «Ο Οικουμενικός Πατριάρχης ανήκει σε όλη την Ορθοδοξία. Εκφράζει την ενότητά της, εφόσον του το ζητήσουν τα κατά τόπους Πατριαρχεία και Εκκλησίες. Αυτή η κανονική ευθύνη καθορίζει το έργο μου» (ΤΑ ΝΕΑ, 23.1.2026).

Η φωνή αυτή προέρχεται από την καρδιά της εκκλησιαστικής συνείδησης. Το Φανάρι φέρει τα στίγματα της ιστορίας του Γένους, τη σοφία της Οικουμενικής εμπειρίας, το βάρος της συνοχής του Σώματος. Η παρουσία του Πατριάρχου Βαρθολομαίου ενσαρκώνει το ήθος της διακονίας, της ταπείνωσης, της σταυρικής ηγεσίας. Κάθε προσβολή στο πρόσωπό του αγγίζει ταυτόχρονα τον θεσμό, τη μνήμη, το φρόνημα.

Ο Αρχιμανδρίτης Δρ Αθηναγόρας Σουπουρτζής παρατηρεί με θεσμική καθαρότητα: «Η Κωνσταντινούπολη αποτελεί Νέα Ρώμη, με βάση αποφάσεις Οικουμενικών Συνόδων. Η Μόσχα επιχειρεί να τη μετατρέψει σε δεύτερη Κωνσταντινούπολη, δίχως την κανονική, ιστορική και θεσμική προϋπόθεση που απαιτείται» (ΤΑ ΝΕΑ, 23.1.2026).

Το Πατριαρχείο Μόσχας, με τη στήριξη της κρατικής του ηγεσίας, ακολουθεί στρατηγική μετατροπής της Εκκλησίας σε μέσο κρατικής επιρροής. Ο Μητροπολίτης Γέρων Χαλκηδόνος Εμμανουήλ επισημαίνει: «Η χάρις του Αγίου Πνεύματος παραχωρεί τη θέση της στη γεωπολιτική σκοπιμότητα. Η θεολογία εκτοπίζεται από τη ρητορική των μυστικών υπηρεσιών. Η πνευματική πατρότητα δίνει τη θέση της στη χειραγώγηση» (Καθημερινή, 2026).

Η Ιερά Επαρχιακή Σύνοδος της Αυστραλίας χαρακτήρισε την επίθεση «ανίερη, αήθη και ψευδή», εντοπίζοντας την προσπάθεια να πληγεί η ενότητα της Εκκλησίας μέσα από την υπονόμευση της κορυφής της. Η απάντηση προέρχεται όχι μέσα από αντιπαράθεση, αλλά μέσα από την αξιοπρέπεια της σιγής, την επιμονή στη διακονία, την αυθεντικότητα του ήθους.

Ο Μητροπολίτης Σιγκαπούρης Κωνσταντίνος αναδεικνύει το βαθύτερο πρόβλημα: «Ο λεγόμενος “Ρωσικός Κόσμος” συγκροτεί ιδεολογία, όχι θεολογία. Η Εκκλησία λειτουργεί ως σχέση, όχι ως εργαλείο. Η πίστη εμπνέει, εξαγιάζει, οδηγεί. Το Φανάρι ενοχλεί, επειδή φωτίζει».

Η Αυτοκεφαλία της Ουκρανίας αποτελεί πράξη κανονικής αποκατάστασης. Η Κωνσταντινούπολη ενήργησε ως Μητέρα Εκκλησία, με γνώμονα την ελευθερία του λαού, τη θεραπεία της πνευματικής ανάγκης, την αποκατάσταση της συνοχής. Ο Παναγιώτατος επιμένει: «Η Αυτοκεφαλία παραχωρήθηκε με εκκλησιολογικά και κανονικά κριτήρια. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο ακολουθεί τον ρόλο του με πλήρη επίγνωση της ευθύνης του προς το πλήρωμα των Εκκλησιών».

Ο Παγκρήτιος Σύνδεσμος Θεολόγων εκφράζει «την πλήρη συμπαράσταση προς το βαλλόμενο Οικουμενικό Πατριαρχείο και την κάθετη απόρριψη κάθε ενεργείας που υπηρετεί πολιτικές σκοπιμότητες μέσω συκοφαντιών και ύβρεων». Στην ίδια γραμμή, το Αρχιεπισκοπικό Συμβούλιο Αυστραλίας υιοθετεί το 2026 ως Έτος Πατριάρχου Βαρθολομαίου, αποδίδοντας ουσιαστική τιμή σε μια προσωπικότητα που αναδεικνύεται παγκόσμια.

Η πορεία της Εκκλησίας αποτυπώνεται στη συνέπεια του Φαναρίου. Η παρουσία του Οικουμενικού Πατριάρχου παραμένει σημείο αναφοράς για τον Ορθόδοξο κόσμο. Η ελευθερία του προσώπου, η αυθεντικότητα του λόγου, η μαρτυρία της αγάπης καθιστούν το Φανάρι πυλώνα πνευματικότητας.

Το Οικουμενικό Πατριαρχείο στέκει μέσα στον χρόνο ως σημείο αναφοράς της Ορθοδοξίας. Η ύπαρξή του θεμελιώνεται στην αλήθεια, η μαρτυρία του πηγάζει από το ήθος, η αποστολή του υπηρετεί την ενότητα χωρίς ανταλλάγματα, χωρίς εξαρτήσεις.

Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος προχωρεί ως φορέας ευθύνης και φρονήματος. Εργάζεται αθόρυβα, στέκει σταθερά, κρατεί με συνέπεια ό,τι άλλοι απώλεσαν. Η παρουσία του φανερώνει πίστη ως ζωή, αυθεντία ως προσφορά, σταυρό ως θέση. Στο πρόσωπό του συναντώνται η παράδοση, η ευθύνη και η ελπίδα της Ορθοδοξίας.