Γράφει η Διονυσία Μούσουρα-Τσουκαλά
Ήταν στο τελευταίο μου ταξίδι στο αγαπημένο Νησί, το 2008. Ένα πανέμορφο βράδυ στην Μπόχαλη όπου είχα τη χαρά τη μεγάλη να γνωρίσω τον αγαπητό π. Αντώνη Καλόφωνο κι άλλους καλούς φίλους. Ο π. Αντώνης δεν παρέλειψε να με ενημερώσει ότι στο πρόσφατο βιβλίο του συγγραφέα Νίκια Λούντζη, με τίτλο, «Η Ζάκυνθος μετά μουσικής…», που είχε εκδοθεί σε περιορισμένο αριθμό αντιτύπων για λογαριασμό των φίλων Μουσείου Σολωμού κι επιφανών Ζακυνθίων, γινόταν μνεία και για τον παπάκη μου. Έτσι, την άλλη κιόλας μέρα έτρεξα στο Μουσείο Σολωμού να προμηθευτώ το βιβλίο.
Με περηφάνια και καμάρι διάβασα τις λίγες γραμμές που ήταν αφιερωμένες στον αγαπημένο πατέρα. Φεύγοντας, αναγκάστηκα να το αφήσω στον αδελφό στην Αθήνα γιατί, λόγω βάρους, δεν μπορούσα να το πάρω μαζί μου.
Βλέπεις, μολονότι τα ναύλα για τα υπερπόντια ταξίδια είναι πολύ υψηλά, δεν επιτρέπεται η μοναδική βαλίτσα που δικαιούται έκαστος να ζυγίζει πάνω από 20 κιλά, τι να πρωτοβάλεις μέσα όταν αδειανή ζυγίζει 5-6 κιλά; Ρούχα, παπούτσια, ατομικά είδη, δωράκια για τους αγαπημένους;;;
Λίγες ώρες πριν την αναχώρηση για το αεροδρόμιο και, για να μετριαστεί κάπως η υπερένταση του φευγιού, άρχισα να ξεφυλλίζω το βιβλίο που αναγκαστικά θα άφηνα πίσω...
Οποία η έκπληξη μου, όταν σε μια σελίδα βρήκα μια Σχολική ασπρόμαυρη φωτογραφία που χορεύαμε στη Πλατεία Σολωμού με την... αφεντιά μου στη δεύτερη σειρά!!!! Για όποιους έχουν το βιβλίο και την... περιέργεια, δεύτερη σειρά δεξιά με το... γυρτό κεφάλι στην επάνω φωτό και τέταρτη στην κάτω.
Η ανιψιά μου, υποσχέθηκε να μου στείλει σε φωτοτυπία όχι μόνο την αναφορά στον παπάκη μου αλλά και τη φωτογραφία.
Κι εγώ με τη σειρά μου, την έδειξα με καμάρι στα παιδιά και τα εγγόνια μου να δουν τη γιαγιά στα 17 της περίπου...
Κείνη τη χρονιά είχαν οργανωθεί εορτασμοί για το Δ. Σολωμό και δυστυχώς δεν θυμάμαι ακριβώς για ποιο λόγο, πρέπει, όμως, να ήταν γύρω στο 1956-57. Εμείς οι... ψηλές των τελευταίων τάξεων που επιλεγήκαμε με μεγάλη προσοχή από την αείμνηστη Γυμνάστρια Διονυσία Ζαρκάδη, αποφασίστηκε να ντυθούμε με παραδοσιακές στολές και κάθε μία θα εκπροσωπούσε και από ένα χωριό της Ζακύνθου. Ζούσε τότε, μια αξιοσέβαστη Δέσποινα της παλιάς αρχοντιάς σε πολύ προχωρημένη ηλικία, μου διαφεύγει το όνομα της, νομίζω Κα Κολυβά αλλά δεν είμαι σίγουρη, που έμενε κοντά στην Μητρόπολη. Στη Βιβλιοθήκη της, υπήρχε, εκτός των άλλων, και βιβλίο με τις παραδοσιακές ενδυμασίες που φορούσαν οι αρχόντισσες της εποχής στο κάθε χωριό, διέθετε δε και καταπληκτικές γνώσεις ενδυματολογίας καθώς και εμπειρίες από πρώτο χέρι αφού τότε, πάνω από μισόν αιώνα πριν, ήταν η ίδια άνω των 80.
Έτσι άρχισε το πολύ μεγάλο έργο, ποια θα εκπροσωπούσε ποιο χωριό και τι έπρεπε να φορέσει ώστε να είναι πιστό αντίγραφο του τότε. Δεν θυμάμαι με τι κριτήρια έγινε η επιλογή, αλλά σε μένα έπεσε το Σαρακινάδο!
Εκεί να δεις ανασκουμπώματα και τρεχάματα, πήραμε όλες τους δρόμους να βρούμε ό,τι είχε, ίσως, απομείνει στα σεντούκια των γιαγιάδων από τα νιάτα τους. Εγώ φυσικά, πού αλλού, στο Μπανάτο στη νόνα την Αντριάνα και στην Κουκουναρία στη νόνα την Αδαμαντία. Η νόνα μου η Αντριάνα, είχε ένα «κότολο», δηλαδή, μεσοφόρι ή αλλιώς, μισό κομπιναιζόν σαν μακριά φούστα, κρυμμένο κάπου βαθειά στο σεντούκι και η νόνα η Αδαμαντία, ένα «κρεσπόνι» ολομέταξο μαντήλι του κεφαλιού, κεντημένο, με κρόσια και με δαντέλα χειροποίητη φτιαγμένη με κοπανέλια!!!!! Είμαι σίγουρη, ότι οι σημερινές γενιές δεν έχουν ιδέα τι ήταν τα κοπανέλια, έτσι για να πάρετε μια ιδέα, ήταν κάτι ειδικά «ξυλάκια» και πάμπολλες καρφίτσες σε ειδικό μαξιλαράκι, με τα οποία έπλεκαν δαντέλλα, υψηλή και φοβερά δύσκολη τέχνη που ελάχιστες κατείχαν ακόμα και τότε. Περιττό να σας πω πως αμφότερες μου εμπιστεύθηκαν τους θησαυρούς τους μετά φόβου Θεού, με χίλιες ορμήνιες και...φοβέρες ότι ουαί κι αλίμονο αν πάθουν κάτι και δεν τα γυρίσω στην ίδια κατάσταση που τα παρέλαβα...
Και τότε άρχισαν ατέλειωτα πηγαινέλα στην αρχόντισσα, από κοντά κι οι μανάδες μας καθώς και οι μοδίστρες για να συμβουλευτούν για τα υφάσματα, χρώματα, σχέδια που έπρεπε να φτιάξουν και πώς να τα φτιάξουν ώστε μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια να φαίνονται αυθεντικά. Η παπαδιά, άξια και ικανή, αγόρασε τα υφάσματα σύμφωνα με τις υποδείξεις αφού πήρε δείγματα και τα πήγε στην αρχόντισσα ώστε να διαλέξει εκείνη τα κατάλληλα και στρώθηκε στη δουλειά, που δεν ήταν κι εύκολη εδώ που τα λέμε, άσε που όλες οι πρόβες έπρεπε να γίνουν υπό την επίβλεψη και στο σπίτι της αρχόντισσας που με μεγάλη αγάπη και καλοσύνη άνοιξε σε όλες μας. Ακόμα και ο τρόπος που κάθε μια έπρεπε να φορέσει και να δέσει το μαντήλι στο κεφάλι, κάτω από την επίβλεψή της αφού αλλιώς το φορούσαν και το έδεναν στο ένα χωριό κι αλλιώς στο άλλο.
Θυμάμαι, λες κι είναι τώρα το χορό στην πλατεία Σολωμού... Είχε τρομερή επιτυχία, όπου πλήθος κόσμου είχε έλθει από χώρα και χωριά για να καμαρώσει τις κοπελιές να χορεύουν, κυρίως, Ζακυνθινούς χορούς και ντυμένες με τοπικές ενδυμασίες, κάτι που δεν είχε ξαναγίνει μέχρι τότε στο νησί και δεν γνωρίζω αν έγινε ξανά!
Όμως, η... δόξα δε σταμάτησε εκεί. Λίγο μετά, ήταν Απόκριες, οι οργανωτές του Χορού του Πρασίνου, Ο Πράσινος Χορός, όπως ήταν γνωστός, κι ήταν ο πιο «επίσημος» χορός που γινόταν τότε, κατόρθωσαν να πάρουν τη συγκατάθεση του Γυμνασιάρχη Ζακύνθου, του Κου Αντίοχου, ο οποίος σημειωτέον, ήταν φοβερά αυστηρός, τον τρέμαμε όλοι, ώστε να εμφανιστούμε στον Πράσινο Χορό και να χορέψουμε Ζακυνθινούς παραδοσιακούς χορούς ντυμένες τις παραδοσιακές μας ενδυμασίες. Άλλος αγώνας εκεί για να πεισθούν και οι γονείς μας και να μας δώσουν την άδεια, μολονότι δεν θα πηγαίναμε ασφαλώς μόνες, θα συνοδευόμαστε από τη Γυμνάστρια και οπωσδήποτε κι από έναν τουλάχιστον από τους γονείς μας. Είπαμε, άλλα χρόνια εκείνα...
Στη δική μου τη περίπτωση τέθηκε θέμα και κόντεψα να μην πάω. Να με συνοδεύσει ο παπάς ΟΥΤΕ συζήτηση φυσικά, τότε οι παπάδες ήταν πολύ περιορισμένοι, μα το ίδιο κι οι παπαδιές και οι παπαδοκόρες...ο αδελφός μου ήταν πολύ μικρός, ούτε 10 χρονών, χρειαζόμουνα, όμως, συνοδό...μετά από αρκετές διαβουλεύσεις και... οικογενειακά συμβούλια, αποφασίστηκε να με συνοδεύσει η παπαδιά... Μεταξύ γονέων, Γυμνασιάρχη και Γυμνάστριας, η απόφαση για τον απαράβατο κανόνα, λήφθηκε... ομόφωνα!
Θα πηγαίναμε λίγο πριν βγούμε να χορέψουμε και τελειώνοντας κατευθείαν στο σπιτάκι μας...
Για μερικές από μας, ήταν μια μοναδική εμπειρία αφού δεν είχαμε πατήσει πόδι στο Καζίνο που γίνονταν οι Αποκριάτικοι χοροί.
Μπήκαμε από την πίσω πόρτα, όταν ήλθε η ώρα, δεν βγήκαμε όλες μαζί. Αφού έγιναν οι απαιτούμενες ανακοινώσεις, (φυσικά είχε γίνει πολύ γνωστό ήδη, συζητιόταν βδομάδες πριν το...μέγα γεγονός, έτσι το Καζίνο ήταν υπερπλήρες γιατί όλοι ήθελαν να παρευρεθούν σ΄ αυτήν την εξαιρετική βραδιά), ο κονφερασιέ, ανεβάζοντας τη...θερμοκρασία με τον πρόλογο του, με την προσμονή όλων να έχει φτάσει στο αποκορύφωμα και την ορχήστρα να παίζει Ζακυνθινούς, χαρούμενους σκοπούς, άρχισε να αναγγέλλει την εμφάνιση με το όνομα του χωριού και της κοπελιάς που το εκπροσωπούσε, αφήνοντας αρκετό χρόνο ανάμεσα στην κάθε μια ώστε ο κόσμος, ιδιαίτερα αυτοί που κατάγονταν από το αντίστοιχο χωριό, να συνέρχεται από το ξέφρενο χειροκρότημα και τις επευφημίες. Όταν μπήκε μέσα και η τελευταία και η ορχήστρα άρχισε να παίζει τους Ζακυνθινούς ρυθμούς για το Γιαργητό και τους άλλους χορούς που όντως, με επιτυχία μεγάλη χορέψαμε, δεν υπερβάλλω, αλλά σείστηκε το Καζίνο...
Όταν χορέψαμε 2-3 χορούς επί πλέον από τους προγραμματισμένους μια κι ο ενθουσιασμός του κόσμου ήταν τόσο μεγάλος που επέμεναν, άρχισε η αντίστροφη μέτρηση με τον κονφερασιέ να αναγγέλλει την αποχώρηση κάθε χωριού προς μεγάλη απογοήτευση του κόσμου...
Ωραίες, όμορφες στιγμές...αλησμόνητες κι αξέχαστες θύμησες...πώς να πιστέψω πως πέρασε πάνω από μισός αιώνας από τότε... πώς;
Καλό Μήνα να έχουμε,
Με την αγάπη μου πάντα,
δ.μ.τ.
