Του π. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ
Κατά την πολυετή διακονία μου στο Μυστήριο της Εξομολογήσεως (από την πλευρά του ιερέως) έχω διαπιστώσει ότι οι πιο λεπτοί πνευματικοί κίνδυνοι σπάνια εμφανίζονται με το αληθινό τους όνομα. Ο εγωισμός, ιδίως, διαθέτει μια θαυμαστή –και συνάμα φοβερή– ικανότητα μεταμορφώσεως. Ενδύεται ακόμη και τα ενδύματα της ταπεινοφροσύνης. Μιλά με χαμηλή φωνή, σκύβει το κεφάλι, χρησιμοποιεί λόγια αυτομεμψίας, κι όμως, βαθιά μέσα του, εξακολουθεί να αναζητεί τον ίδιο πρωταγωνιστικό ρόλο.
Πόσες φορές ένας άνθρωπος προσέρχεται στην εξομολόγηση και πριν ακόμη ανοίξει την καρδιά του αρχίζει να περιγράφει πόσο αμαρτωλός είναι, πόσο ανάξιος, πόσο πεσμένος. Ακούγοντάς τον, θα νόμιζε κανείς ότι έχει φθάσει σε μεγάλα μέτρα αυτογνωσίας. Λίγο αργότερα όμως αποκαλύπτεται κάτι άλλο. Περιμένει από τον πνευματικό να επιβεβαιώσει την εικόνα που ο ίδιος έχει πλάσει για τον εαυτό του. Αν η συμβουλή είναι διαφορετική από ό,τι ανέμενε, αν του ζητηθεί να αλλάξει πορεία ή να εγκαταλείψει κάποια προσωπική βεβαιότητα, οδηγούμενος σε αλλαγή νοοτροπίας (τουτέστι: μετάνοια), τότε η φαινομενική ταπείνωση υποχωρεί και αναδύεται ο πληγωμένος εγωισμός.
Έχω καταλήξει πολλές φορές στη σκέψη ότι η πορεία προς την ταπεινοφροσύνη μοιάζει με κυκλική πορεία. Ο άνθρωπος ξεκινά από τον εγωισμό, αγωνίζεται να γίνει ταπεινός, ασκείται σε πράξεις ταπεινώσεως, αποκτά ακόμη και λόγο περί ταπεινώσεως. Αν όμως χάσει την προσοχή του, επιστρέφει στο σημείο από όπου ξεκίνησε, στην αρχή του κύκλου. Μόνο που τώρα ο εγωισμός του είναι πιο εκλεπτυσμένος. Έχει αποκτήσει θεολογικό λεξιλόγιο. Έχει μάθει να φορά το προσωπείο της πνευματικότητας. Πρόκειται για έναν ταπεινόφρονα εγωισμό, ίσως τον δυσκολότερο να αναγνωρισθεί, επειδή ξεγελά πρώτα εκείνον που τον κουβαλά.
Το ίδιο συμβαίνει και με τις πνευματικές γνώσεις. Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν διαβάσει Πατέρες της Εκκλησίας, γνωρίζουν αποφθέγματα του Γεροντικού, παρακολουθούν ομιλίες (κυρίως "πεφωτισμένων" νεο-Πατέρων), μπορούν να αναπτύξουν ολόκληρες αναλύσεις για τη μετάνοια, την διάκριση ή την προσευχή. Όλα αυτά είναι πολύτιμα. Όταν όμως οι γνώσεις μετατρέπονται σε καθρέφτη αυτοθαυμασμού, τότε η σοφία χάνει την ευωδία της. Η εξομολόγηση παύει να είναι αποκάλυψη τραυμάτων και γίνεται επίδειξη πνευματικής καλλιέργειας. Ο εξομολογούμενος περιγράφει τον εαυτό του σαν να είναι ο καλύτερος αναλυτής της ψυχής του. Μερικές φορές εξηγεί ακόμη και στον πνευματικό ποιο είναι το πρόβλημά του και ποια θα έπρεπε να είναι η θεραπεία του.
Εκείνη τη στιγμή ο πνευματικός αντιλαμβάνεται ότι το βαθύτερο τραύμα ίσως βρίσκεται αλλού. Διότι η αυτογνωσία που διακηρύσσεται εύκολα δεν είναι πάντοτε αυτογνωσία. Η αληθινή αυτογνωσία γεννά σιωπή. Ο άνθρωπος που είδε πραγματικά τον εαυτό του αισθάνεται περισσότερο την ανάγκη να ακούσει παρά να μιλήσει. Προσέρχεται με διάθεση μαθητείας και όχι διδασκαλίας. Αφήνει χώρο στη Χάρη του Θεού να τον εκπλήξει.
Ίσως αυτό να είναι το λεπτότερο γνώρισμα της αυθεντικής ταπεινοφροσύνης. Παύει να ασχολείται με τον εαυτό της. Ο ταπεινός άνθρωπος ούτε αποδεικνύει ότι είναι ταπεινός μήτε προσπαθεί να πείσει ότι γνωρίζει την πνευματική του κατάσταση. Απλώς στέκεται ενώπιον του Θεού με ειλικρίνεια. Δέχεται να φωτιστεί, να διορθωθεί, να εκπλαγεί, ακόμη και να διαψευσθεί.
Συχνά συλλογίζομαι ότι ο διάβολος αφήνει τον άνθρωπο να μιλά ακόμη και για την ταπεινοφροσύνη. Εκείνο που πολεμά με λύσσα είναι η στιγμή κατά την οποία η ταπείνωση γίνεται βίωμα. Τότε αρχίζει να χάνει το έδαφος κάτω από τα πόδια του.
Ως πνευματικός, ύστερα από τόσα χρόνια στην διακονία της Εξομολογήσεων του πιστού λαού μας, έχω μάθει να φοβάμαι λιγότερο τις μεγάλες αμαρτίες και περισσότερο τις λεπτές μεταμφιέσεις του εγωισμού. Εκείνος που γνωρίζει ότι έπεσε μπορεί ευκολότερα να σηκωθεί. Εκείνος όμως που έχει πείσει τον εαυτό του ότι η ταπείνωσή του αποτελεί ήδη αρετή, κινδυνεύει να περιστρέφεται αδιάκοπα στον ίδιο χαοτικό κύκλο, πιστεύοντας ότι προχωρεί, ενώ στην πραγματικότητα επιστρέφει συνεχώς στο ίδιο σημείο.
Η δι-έξοδος από αυτόν τον κύκλο υπάρχει. Ονομάζεται Χάρις. Και η Χάρις αρχίζει να ενεργεί όταν ο άνθρωπος πάψει να θαυμάζει ακόμη και την ίδια του την ταπείνωση.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου