Πλαίσια κατανόησης τοῦ κόσμου - Ἐπικίνδυνη ἔξοδος

Πλαίσια κατανόησης τοῦ κόσμου

Ὁρισμένα στοιχεῖα ἀπό ἕνα ἄρθρο τοῦ Θ. Γεωργακόπουλου, (Καθημερινή, 25.6.2026), μᾶς δίνουν τήν ἀφορμή νά ἐπισημάνουμε μιά λανθασμένη ποιμαντική τακτική, πού βρίσκει ὅμως πολλούς θιασῶτες ἀπό τό πλήρωμα τῆς Ἐκκλησίας, λαϊκούς καί Κληρικούς. Ὁ τίτλος τοῦ ἄρθρου εἶναι: «Μή σκέφτεστε ἕναν ἐλέφαντα!» καί ἀναφέρεται σέ ἕνα ὁμότιτλο βιβλίο τοῦ Ἀμερικανοῦ γλωσσολόγου Τζόρτζ Λάκοφ, δημοκρατικοῦ, ὡς πρός τίς πολιτικές πεποιθήσεις, ὁ ὁποῖος «τὸ 2004, λίγο πρὶν ἀπὸ τὶς ἀμερικανικὲς προεδρικὲς ἐκλογές... ἔβλεπε μὲ τρόμο τὸν συντηρητισμὸ νὰ ἁπλώνεται καὶ νὰ κυριαρχεῖ στὸν δημόσιο διάλογο... Ὁπότε ἔγραψε ἕνα μικρὸ βιβλιαράκι στὸ ὁποῖο ἀποτύπωνε τὴ θεωρία του γιὰ τὴ χρήση τῆς γλώσσας στὸν πολιτικὸ λόγο καὶ διατύπωνε καὶ ἰδέες καὶ προτάσεις γιὰ τὸ πῶς οἱ προοδευτικοί... θὰ μποροῦσαν νὰ ἀνακτήσουν τὸν ἔλεγχο τοῦ δημόσιου διαλόγου».

Ἔχει ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον ἡ κεντρικὴ ἰδέα τοῦ βιβλίου. Κατὰ τὸν Λάκοφ «ὁ πολιτικὸς διάλογος στὸν κόσμο μας δὲν γίνεται στὴ βάση ἰδεῶν ἢ δεδομένων, ἀλλὰ ἀνάμεσα σὲ "πλαίσια". Οἱ διαφορετικοὶ πόλοι (προοδευτικοὶ καὶ συντηρητικοί...) ἔχουν διαφορετικὰ πλαίσια κατανόησης τοῦ κόσμου. Καὶ αὐτὰ τὰ πλαίσια, ποὺ συνίστανται σὲ κάποιες θεμελιώδεις παραδοχὲς καὶ σχηματοποιοῦνται μὲ συγκεκριμένους τρόπους ἀπὸ πολὺ νωρὶς στὴ ζωὴ τοῦ ἀνθρώπου, εἶναι συμπαγῆ καὶ ἄκαμπτα».

Αὐτὰ τὰ «πλαίσια» δὲν προκύπτουν ἀπὸ ἰδεολογίες καὶ πολιτικὲς θεωρίες. Κατὰ τὸν Λάκοφ οἱ σύγχρονες κοινωνίες χωρίζονται σὲ προοδευτικοὺς καὶ συντηρητικούς, «ἀνάλογα μὲ τὸ μοντέλο "οἰκογένειας" τὸ ὁποῖο ἀναγνωρίζουν ὡς τὸ σωστὸ καὶ ἀπὸ τὸ ὁποῖο λίγο-πολὺ προέρχονται». Γιά τούς συντηρητικούς θεωρεῖ ὅτι ὑποτάσσονται στὸ μοντέλο τοῦ «αὐστηροῦ πατέρα», ἐνῶ «οἱ προοδευτικοὶ εἶναι αὐτοὶ ποὺ ταιριάζουν περισσότερο στὸ μοντέλο τῶν ἤπιων, ὑποστηρικτικῶν γονέων».

Οἱ ἀπόψεις τοῦ Λάκοφ εἶναι προφανῶς ἁπλουστευτικὲς καὶ ἐπηρεασμένες ἀπὸ τὶς πολιτικές του ἐπιλογές, εἶναι σημαντικὴ ὅμως ἡ θεωρία του περὶ «πλαισίων» καὶ τοῦ ρόλου τῆς οἰκογένειας στὴν διαμόρφωση τῶν στοιχείων πού συγκροτοῦν αὐτὰ τὰ πλαίσια. Γι’ αὐτὸ πρωτεύουσα ἐπιλογὴ, ὄχι μόνο τῆς ἐκκλησιαστικῆς ποιμαντικῆς, ἀλλά καί τῆς πολιτικῆς τοῦ Κράτους, πρέπει νά εἶναι ἡ στήριξη τῆς οἰκογένειας, ὥστε νὰ εἶναι ὑγιεῖς οἱ σχέσεις τῶν μελῶν της, μὲ ἀγάπη, μέριμνα καὶ ἐλευθερία.

Ἐπικίνδυνη ἔξοδος

Μιὰ ἄποψη τοῦ Λάκοφ ἔχει ποιμαντικὸ ἐνδιαφέρον. Λέει: «Πολλοὶ νομίζαμε ὅτι γιὰ νὰ πείσουμε τοὺς ἀπέναντι πρέπει νὰ τοὺς καταλάβουμε καί, κυρίως, νὰ τοὺς μιλήσουμε "στὴ γλώσσα τους"». Αὐτὸ τὸ θεωρεῖ λάθος, διότι «ὅταν τοὺς μιλᾶς στὴ γλώσσα τους, ὅταν πηγαίνεις ἐκεῖ ὅπου βρίσκονται, μὲ τοὺς δικούς τους ὅρους, ἔμμεσα τοὺς ἐπιβεβαιώνεις ὅτι ἐκεῖ ποὺ βρίσκονται εἶναι καλά, ἔχουν δίκιο. Ἡ λύση εἶναι νὰ μιλᾶς στὸ δικό σου πλαίσιο, μὲ τὴ δική σου γλώσσα. Ὄχι μὲ τὴ δική τους».

Πολλοί ἄνθρωποι τῆς Ἐκκλησίας, γιά νά ἔλθουν σέ ἐπαφή μέ τόν κόσμο, κυρίως μέ τούς νέους, προσπαθοῦν νά τούς μιλοῦν στήν γλώσσα τους, νά πηγαίνουν στούς χώρους τους, νά ἐγκαταλείπουν τήν συνήθη γλώσσα τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ ἔξοδος αὐτή ὅμως θέλει πολλή διάκριση. Εἶναι ἕνας ἐπικίνδυνος δρόμος. Μᾶς τό λέει σαφῶς ὁ Λάκοφ μέσα στό πλαίσιο τῆς πολιτικῆς του θεωρίας. Στό πλαίσιο τῆς ἐκκλησιαστικῆς ζωῆς λέμε ὅτι ὑπάρχει ὁ κίνδυνος μέ αὐτήν τήν ἀλλαγή γλώσσας νά ποῦμε στόν κόσμο ὅτι καλά εἶναι ἔτσι ὅπως ζῆ, ἀκυρώντας τήν ὁδό τῆς ἐπιστροφῆς στήν Ἐκκλησία, μέ τήν ἐπίγνωση τῶν λαθῶν καί τήν βίωση τῆς μετάνοιας.

π.Θ.Α.Β.