Ἐπιστολή στόν Ἐπίσκοπο τῆς Ἐκκλησίας τῆς Σμύρνης

Σήμερα θά δοῦμε τήν Ἐπιστολή πού ἔστειλε ὁ Θεός, διά τοῦ Εὐαγγελιστοῦ Ἰωάννου τοῦ Θεολόγου, στόν Ἐπίσκοπο τῆς Σμύρνης, πού ἀφορᾶ τήν προσωπική του κατάσταση καί τήν κατάσταση ὅλης τῆς Ἐκκλησίας τῆς Σμύρνης. Γράφεται στήν Ἐπιστολή:

«Καί στόν ἄγγελο τῆς Σμύρνης γράψε: Αὐτά λέει ὁ πρῶτος καί ὁ ἔσχατος πού τόν θανάτωσαν καί ὅμως ζεῖ. Γνωρίζω τά ἔργα σου καί τήν θλίψη σου καί τήν πτώχεια σου. Καί ὅμως εἶσαι πλούσιος πνευματικά. Γνωρίζω ὅτι σέ συκοφαντοῦν ἄνθρωποι πού ἰσχυρίζονται ὅτι εἶναι Ἰουδαῖοι, καί ὅμως δέν εἶναι, ἀλλά εἶναι συναγωγή-σύναξη τοῦ σατανᾶ. Μή φοβᾶσαι τίποτε ἀπό ὅσα πρόκειται νά πάθης. Ὁ διάβολος θά ρίξη μερικούς ἀπό ἐσᾶς στήν φυλακή γιά νά δοκιμαστῆτε καί ἡ θλίψη θά κρατήση δέκα ἡμέρες. Μεῖνε πιστός ἄχρι θανάτου καί θά σοῦ δώσω τό στεφάνι τῆς ζωῆς. Ὅποιος ἔχει αὐτί ἄς ἀκούσει τί λέει τό Πνεῦμα στίς ἐκκλησίες. Ὁ νικητής δέν ἔχει τίποτε νά φοβηθῆ ἀπό τόν δεύτερο θάνατο» (Ἀπ. β΄, 8-11).

Ἡ Σμύρνη στήν ὁποία ἐστάλη ἡ Ἐπιστολή αὐτή βρίσκεται περίπου ὀκτώ (8) χιλιόμετρα βόρεια ἀπό τήν Ἔφεσο καί ἁμιλλόταν στά πρωτεῖα τῶν πόλεων τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, μετά τήν Πέργαμο καί τήν Ἔφεσο. Στήν πόλη αὐτή, ὅπως καί σέ ἄλλες πόλεις, ἤκμαζε Ἰουδαϊκή κοινότητα. Ὁ Ἐπίσκοπος τῆς πόλεως αὐτῆς δέχεται πολλούς ἐπαίνους ἀπό τόν Χριστό. Ἀπό τήν ἱστορία γνωρίζουμε ὅτι πρῶτος Ἐπίσκοπος Σμύρνης ἦταν ὁ Βουκόλος, καί διάδοχός του ἦταν ὁ ἱερός Πολύκαρπος, ὁ ὁποῖος μαρτύρησε τό ἔτος 155 μ.Χ. Πολλοί ἐξηγητές γράφουν ὅτι ὁ Ἐπίσκοπος στόν ὁποῖο ἀναφέρεται αὐτή ἡ Ἐπιστολἠ εἶναι ὁ ἱερός Πολύκαρπος, μάλιστα διασώζεται καί τό πρῶτον μαρτυρολόγιο πού καταγράφει τό μαρτύριό του, ὅπου δείχνει τήν ὕπαρξη Ἰουδαϊκῆς κοινότητος στήν Σμύρνη, ὅπως γράφεται στήν Ἐπιστολή.

Στήν Ἐπιστολἠ αὐτή φαίνονται τά βασικά θέματα πού ἀπασχολοῦσαν τόν Ἐπίσκοπο καί τήν Ἐκκλησία τῆς Σμύρνης, καί ἡ Ἐπιστολή αὐτή εἶναι κατ’ ἐξοχήν παρηγορητική. Κατ’ ἀρχάς δίνονται τά χαρακτηριστικά γνωρίσματα τοῦ Χριστοῦ. Ὁ Ἴδιος ὁ Χριστός ἀποκαλεῖ τόν Ἑαυτό Του πρῶτον καί ἔσχατον. «Τάδε λέγει ὁ πρῶτος καί ὁ ἔσχατος ὅς ἐγένετο νεκρός καί ἔζησεν». Αὐτές οἱ φράσεις παραπέμπουν στόν Θεάνθρωπο Χριστό, πού εἶναι «πρῶτος» καί «ἔσχατος», πού «πέθανε» καί «ἔζησεν», ἀναστήθηκε. Κατά τούς ἑρμηνευτές αὐτές οἱ χαρακτηριστικές ἐκφράσεις ἀναφέρονται στόν Θεάνθρωπο Χριστό, τό «πρῶτος» ἀναφέρεται στόν Θεό καί τό «ἔσχατος» ἀναφέρεται στόν ἄνθρωπο. Ὁ Χριστός εἶναι ἀληθινός Θεός καί κατά τίς ἔσχατες ἡμέρες ἔγινε ἄνθρωπος γιά νά σώση τόν ἄνθρωπο. Ἔτσι, ὡς ἄνθρωπος πέθανε στόν Σταυρό, ἀλλά ὡς Θεός ἀνέστησε τήν ἀνθρώπινη φύση καί ζῆ αἰώνια, καί διά τῆς ἀναστάσεώς Του ἄνοιξε σέ ὅλους ἐμᾶς ὁδό ἀναστάσεως καί ζωῆς.

Ὁ Χριστός ὡς Θεάνθρωπος εἶναι παντογνώστης καί γνωρίζει τά πάντα, βλέπει τήν Ἐκκλησία πού ἵδρυσε καί παρακολουθεῖ τόν Ἐπίσκοπο τῆς Ἐκκλησίας τό πῶς ἐνεργεῖ καί τί φρόνημα ἔχει, παρακολουθεῖ καί ὅλη τήν Ἐκκλησία. Ἡ Ἐκκλησία ἀνήκει στόν Χριστό, οἱ Ἐπίσκοποι εἶναι οἱ οἰκονόμοι τῆς Χάριτός Του καί δίνουν λόγο σέ Αὐτόν πού εἶναι ἡ κεφαλή τῆς Ἐκκλησίας. Ἐπειδή παρακολουθεῖ καί βλέπει τά πάντα στήν Ἐκκλησία, γι’ αὐτό γνωρίζει τά ἔργα τοῦ Ἐπισκόπου, τήν θλίψη του καί ὅσα ὑπομένει ἀπό τούς ἀπίστους, γι’ αὐτό εἶναι μέν πτωχός στά ὑλικά ἀγαθά, ἀλλά συγχρόνως εἶναι καί πλούσιος στά πνευματικά ἀγαθά, γιατί ἔχει μέσα στήν καρδιά του κρυμμένο τόν θησαυρό τῆς πίστεως.

Ἐδῶ ὁ Χριστός ἀναφέρεται σέ ἐπιθέσεις πού δέχεται ὁ Ἐπίσκοπος ἀπό ἀνθρώπους πού τόν διέβαλλαν, οἱ ὁποῖοι ἰσχυρίζονταν ὅτι ἀνήκουν στόν λαό τοῦ Θεοῦ, ἀλλά ἦταν «συναγωγή τοῦ σατανᾶ». Πρόκειται γιά τόν πόλεμο πού κάνουν οἱ Ἰουδαῖοι ἐναντίον τοῦ Ἐπισκόπου καί τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ. Αὐτόν τόν πόλεμο τόν βλέπουμε ἀναλυτικά στό βιβλίο τῶν «Πράξεων τῶν Ἀποστόλων», ὅτι δέν μποροῦσαν νά ἑρμηνεύσουν σωστά τήν Παλαιά Διαθήκη καί γι’ αὐτό ἀρνοῦνταν τήν ἐνανθρώπηση τοῦ Υἱοῦ καί Λόγου τοῦ Θεοῦ.

Ἔτσι, ἡ Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ, πού ἔχει τόν Χριστό κεφαλή της, καί εἶναι ἡ Ἐκκλησία τῆς Ἀναστάσεως δέχεται συνεχῶς πόλεμο ἀπό τήν «συναγωγή τοῦ σατανᾶ». Ἡ ἀντίθεση μεταξύ «Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ» καί «συναγωγῆς τοῦ σατανᾶ» εἶναι χαρακτηριστική. Τό πιό θλιβερό εἶναι ὅταν μέσα στήν «συναγωγή τῆς Ἐκκλησίας» ἐμπλέκεται καί ἡ «συναγωγή τοῦ σατανᾶ» μέ τίς ποικιλόμορφες αἱρέσεις, τίς διαφορετικές θεολογικές ἀπόψεις, τίς διαφορετικές ἑρμηνεῖες τῆς Ἁγίας Γραφῆς καί τῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας. Αὐτό εἶναι τό θλιβερότερο ἀπό ὅλα, γι’ αὐτό καί ὁ Ἐπίσκοπος, ὅπως ἐδῶ ὁ Ἐπίσκοπος Σμύρνης, πρέπει νά ἔχη ἐσωτερικό πνευματικό πλοῦτο, ἀφ’ ἑνός μέν νά διακρίνη τά ὅρια μεταξύ «Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ» καί «συναγωγῆς τοῦ σατανᾶ», ἀφ’ ἑτέρου δέ νά ὑπομένη τήν θλίψη πού θά δέχεται ἀπό τίς δυνάμεις τοῦ σκότους.

Ὅμως, ὁ Χριστός προαναγγέλλει στόν Ἐπίσκοπο ὅτι πρόκειται νά συμβοῦν διωγμοί καί φυλακίσεις ἀπό τόν διάβολο καί φυσικά τούς συνεργούς του. Ὁ πόλεμος τοῦ διαβόλου ἐναντίον τῆς Ἐκκλησίας καί τοῦ Ἐπισκόπου, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ «ὀφθαλμός» τῆς Ἐκκλησίας, δέν εἶναι μόνον θεωρητικός, ἀλλά καί πρακτικός, εἶναι διωγμός καί φυλακίσεις. Πρόκειται γιά μεγάλο μίσος τοῦ διαβόλου ἐναντίον τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ. Ἐπί πλέον τόν παρηγορεῖ ὅτι αὐτός ὁ διωγμός καί οἱ φυλακίσεις θά εἶναι προσωρινά, θά κρατήσουν μόνον δέκα ἡμέρες. Τοῦ παραγγέλλει, ὅμως, νά μή φοβηθῆ καθόλου, γιατί θά ἔχη πολύν μισθό: «Γίνου πιστός ἄχρι θανάτου καί δώσω σοι τόν στέφανον τῆς ζωῆς». Ὁ διωγμός θά εἶναι πρόσκαιρος, ἡ θλίψη θά εἶναι ἐφήμερη, ἀλλά τό νά εἶναι κανείς «καρτερικός», νά ἀψηφᾶ τόν θάνατο, ἔχει πολύ μισθό πού εἶναι τό στεφάνι τῆς ζωῆς.

Αὐτή ἡ εἰκόνα τοῦ στεφανιοῦ προέρχεται ἀπό τούς ἀθλητικούς ἀγῶνες τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, κατά τούς ὁποίους οἱ νικητές στεφανώνονταν μέ κλαδί ἐλιᾶς. Ὅμως, ὑπάρχει διαφορά, γιατί ἐδῶ τό στεφάνι δέν εἶναι ἕνα κτιστό ἀντικείμενο, ἀλλά εἶναι τό Φῶς τοῦ Θεοῦ, τό Φῶς τῆς ζωῆς, εἶναι τό φωτοστέφανο πού βλέπουμε στίς κεφαλές ὅλων τῶν ἁγίων. Οἱ ἅγιοι μέ τούς ἀγῶνες τους, μέ τόν πόλεμο ἐναντίον τοῦ σατανᾶ, μέ τήν μέθεξη τῆς Χάριτος τοῦ Θεοῦ, μετέχουν τοῦ θείου Φωτός, καί γίνονται καί αὐτοί φωτεινοί. Ἐπί πλέον σέ αὐτήν τήν Ἐπιστολή δίνεται καί μιά ἐπιβεβαίωση ὅτι αὐτός πού θά νικήση σέ αὐτόν τόν ἀγώνα ἐναντίον τοῦ διαβόλου καί τῆς συναγωγῆς του δέν θά ἀδικηθῆ ἀπό τόν δεύτερο θάνατο. «Ὁ νικῶν οὐ μή ἀδικηθῆ ἐκ τοῦ θανάτου τοῦ δευτέρου». Καί αὐτό μπορεῖ νά τό καταλάβη ὅποιος ἔχει πνευματικό αὐτί γιά νά ἀκούση τό τί λέγει τό Ἅγιον Πνεῦμα στίς Ἐκκλησίες τοῦ Χριστοῦ.

Ὅταν γίνεται λόγος γιά δεύτερο θάνατο, ἀντιπαραβάλλεται αὐτό μέ τόν πρῶτο θάνατο. Ποιός εἶναι ὁ πρῶτος καί ὁ δεύτερος θάνατος; Κατά τούς παλαιούς ἑρμηνευτές τῆς Ἱερᾶς Ἀποκαλύψεως ὁ πρῶτος θάνατος εἶναι ὁ φυσικός θάνατος, ὅταν ἡ ψυχή ἐξέρχεται ἀπό τό σῶμα, πού θά τόν ὑποστοῦμε ὅλοι, δίκαιοι καί ἁμαρτωλοί, καί, μάλιστα, ὅσοι ὑποστοῦν καί τό μαρτύριο ἀπό τούς ἐχθρούς τοῦ Θεοῦ καί τῆς Ἐκκλησίας. Αὐτός ὁ ἄνθρωπος θά ὑποστῆ μόνον τόν πρῶτο, τόν φυσικό θάνατο, ἀλλά δέν θά ἀδικηθῆ ἀπό τόν δεύτερο θάνατο, τόν πνευματικό, πού εἶναι ἡ τελεία ἀπομάκρυνση τοῦ ἀνθρώπου ἀπό τόν Θεό μετά τήν Δευτέρα Παρουσία Του. Τότε θά ξεχωρίσουν οἱ δίκαιοι ἀπό τούς ἁμαρτωλούς, ὁπότε οἱ δίκαιοι θά ἀπολαμβάνουν τήν ἀληθινή ζωή, τό Φῶς τοῦ Χριστοῦ, ἐνῶ οἱ ἁμαρτωλοί θά εἶναι μέσα στό πῦρ. Ὁπότε, ἐκεῖνο πού πρέπει νά μᾶς ἀπασχολῆ εἶναι νά ἀποφεύγουμε τόν δεύτερο αἰώνιο θάνατο.

Σήμερα ἑορτάζουμε καί τήν ἑορτή τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς. Καί αὐτή συγκαταλέγεται σέ αὐτόν τόν λόγο τοῦ Χριστοῦ. Ὑπέμεινε στόν διωγμό, κράτησε τήν πίστη στόν Χριστό, ἔμεινε πιστή ἕως θανάτου, ἔλαβε τό στεφάνι τῆς ζωῆς, καί φυσικά, κατά τήν ἀνάσταση τῶν σωμάτων, θά ἀποκτήση αἰωνίως, αὐτό πού γίνεται ἀπό τώρα, τήν ἑνότητά της μέ τόν Χριστό.

Ὁ Μητροπολίτης
+ Ὁ Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου Ἱερόθεος