Πώς το ουκρανικό μπλακάουτ στη Yandex εξαφάνισε ψεύτικους Αγανακτισμένους και Ζηλωτές από τα Social Media

Γράφει Ανώνυμος ο Έλλην

Για χρόνια, η ψηφιακή προπαγάνδα, οι θεωρίες συνωμοσίας και τα αντιεμβολιαστικά αφηγήματα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εμφάνιζαν μια εικόνα χαοτικής αλλά ενιαίας καταιγίδας [euronews.com]. Χιλιάδες λογαριασμοί παρουσιάζονταν ως «αγανακτισμένοι, θρησκευόμενοι πολίτες», έτοιμοι να υπερασπιστούν την Ορθοδοξία, να επιτεθούν στην Ουκρανία και να αποθεώσουν το Κρεμλίνο [euronews.com, cpd.gov.ua]. Τις τελευταίες ημέρες, ωστόσο, μια ξαφνική «σιγή» στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης απέδειξε στην πράξη αυτό που οι ερευνητές κυβερνοασφάλειας τόνιζαν επί σειρά ετών: η παραπληροφόρηση δεν αποτελεί μια αυθόρμητη κοινωνική τάση, αλλά μια βιομηχανία με φυσική διεύθυνση, καλώδια και σκληρούς δίσκους [euronews.com].

Το πλήγμα στην «καρδιά» του συστήματος

Η θεαματική μείωση της δραστηριότητας των φιλορωσικών δικτύων δεν προήλθε από κάποια αλλαγή στην πολιτική διαχείρισης περιεχομένου των δυτικών πλατφορμών, αλλά από το ίδιο το μέτωπο των πολεμικών επιχειρήσεων. Οι πρόσφατες, στοχευμένες ουκρανικές επιθέσεις στα κέντρα δεδομένων της Yandex –του ρωσικού τεχνολογικού κολοσσού– προκάλεσαν άμεσο τεχνικό βραχυκύκλωμα στις υποδομές που φιλοξενούσαν τις στρατιές των αυτοματοποιημένων λογαριασμών (bots) [euronews.com].

Η καταστροφή των διακομιστών «έσβησε» ακαριαία χιλιάδες ψεύτικα προφίλ. Ο Ουκρανός Πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι επιβεβαίωσε το γεγονός, σημειώνοντας χαρακτηριστικά ότι μετά το πλήγμα στη Yandex, η ψηφιακή σφαίρα βίωσε μια πρωτόγνωρη αποσυμπίεση, με αισθητά λιγότερο μίσος, κατασκευασμένες ειδήσεις και προβοκάτσιες στο διαδίκτυο [rferl.org].

Η αίρεση του «Εθνοφυλετισμού» και ο μεταλλαγμένος «Ιερός Πόλεμος»

Η ξαφνική αυτή κατάρρευση έφέρε στο φως μια βαθύτερη πνευματική παθογένεια: τη συστηματική εργαλειοποίηση της πίστης από τη Μόσχα [cpd.gov.ua]. Για το Κρεμλίνο και την ηγεσία του Πατριαρχείου Μόσχας, η εισβολή στην Ουκρανία δεν προβάλλεται ως μια γεωπολιτική σύγκρουση, αλλά ως μια «μεταφυσική μάχη» [cpd.gov.ua] – μια προσέγγιση που στην εκκλησιαστική γλώσσα αγγίζει τα όρια της αίρεσης του Εθνοφυλετισμού (της θυσίας δηλαδή της καθολικότητας της Εκκλησίας στον βωμό των εθνικών συμφερόντων).

Τα ρωσικά εργοστάσια τρολ είχαν αναλάβει να μεταφέρουν αυτό το αλλοιωμένο φρόνημα στις ορθόδοξες κοινωνίες με πολύ συγκεκριμένες τακτικές:

• Η ιδεολογία του «Ρωσικού Κόσμου» (Russkiy Mir): Τα bots καλλιεργούσαν συστηματικά το αφήγημα ότι η Μόσχα είναι η «Τρίτη Ρώμη», ο μοναδικός αυθεντικός θεματοφύλακας των χριστιανικών αξιών, παραγνωρίζοντας την ορθόδοξη εκκλησιολογία που βασίζεται στη συνοδικότητα και την ισότητα των Πατριαρχείων [cpd.gov.ua].
• Η εργαλειοποίηση του Σχίσματος: Ένα τεράστιο κομμάτι της ψηφιακής προπαγάνδας επικεντρωνόταν σε σκληρές, προσωπικές επιθέσεις κατά του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου, λόγω της κανονικής παραχώρησης Αυτοκεφαλίας στην Εκκλησία της Ουκρανίας [skai.gr]. Τα bots μετέτρεψαν μια κανονική εκκλησιαστική πράξη σε «προδοσία», καλλιεργώντας τον φανατισμό και τον διχασμό ανάμεσα στους πιστούς [state.gov, skai.gr].
• Η «ιερή» σύνδεση με τον αντιεμβολιασμό: Το δίκτυο εκμεταλλεύτηκε το θρησκευτικό συναίσθημα κατά την πανδημία, μεταλλάσσοντας την πνευματική διάκριση σε τυφλό σκοταδισμό [euronews.com]. Τα ίδια προφίλ που παρουσίαζαν την ιατρική επιστήμη ως «όργανο του Αντιχρίστου», μετατράπηκαν την επόμενη μέρα σε κήρυκες του πολέμου, συνδέοντας την άρνηση των εμβολίων με την «υπεράσπιση της αληθινής πίστης».

Η ελληνική διάσταση και η εργαλειοποίηση του Αγίου Όρους

Η Ελλάδα αποτέλεσε προνομιακό πεδίο για αυτές τις επιχειρήσεις επιρροής, λόγω των ισχυρών, ιστορικών θρησκευτικών δεσμών με τη Ρωσία. Τα ρωσικά δίκτυα τρολ διοχέτευαν συστηματικά υλικό σε ελληνικές σελίδες και ομάδες, χρησιμοποιώντας ως όχημα συγκεκριμένους υπερσυντηρητικούς εκκλησιαστικούς κύκλους και παραθρησκευτικές οργανώσεις.

Ιδιαίτερο βάρος δόθηκε στην εργαλειοποίηση του Αγίου Όρους. Μέσω κατασκευασμένων «προφητειών» παλαιών και σύγχρονων γερόντων, οι οποίες αναπαράγονταν μαζικά από bots στο Facebook και στο YouTube, καλλιεργούνταν το αφήγημα του «ξανθού γένους» που θα σώσει την ανθρωπότητα. Η ψηφιακή προπαγάνδα προσπαθούσε να παρουσιάσει την Αθωνική Πολιτεία ως πλήρως ευθυγραμμισμένη με τις θέσεις του Πατριαρχείου Μόσχας, παρά το γεγονός ότι η συντριπτική πλειοψηφία των Μονών παραμένει πιστή στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. Στόχος ήταν να δημιουργηθεί ένα εσωτερικό σχίσμα στην ελληνική κοινωνία, παρουσιάζοντας την ελληνική κυβέρνηση και την επίσημη Εκκλησία ως «προδότες της πίστης» λόγω της στήριξής τους στην Ουκρανία.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα ψευδών ειδήσεων στην Ελλάδα

Η μεθοδολογία των δικτύων αυτών βασιζόταν στην κατασκευή άκρως συγκινησιακών ή τρομοκρατικών αφηγημάτων. Ανάμεσα στα δεκάδες παραδείγματα που κυκλοφόρησαν ευρέως στην ελληνική ψηφιακή σφαίρα ξεχωρίζουν:

• Οι «διωγμοί και η βεβήλωση» της Λαύρας των Σπηλαίων στο Κίεβο: Εκατοντάδες bots αναπαρήγαγαν ψεύτικα βίντεο και φωτογραφίες που υποστήριζαν ότι οι ουκρανικές αρχές «πετούν στον δρόμο μοναχούς» ή ότι «μαυρίζουν οι σταυροί των ναών λόγω της παρουσίας των σχισματικών». Στην πραγματικότητα, επρόκειτο για νόμιμους ελέγχους των αρχών για την εθνική ασφάλεια, καθώς στελέχη της εκεί ρωσικής εκκλησίας κατηγορήθηκαν για συνεργασία με τις ρωσικές μυστικές υπηρεσίες.

• Οι κατασκευασμένες «επιστολές Αγιορειτών»: Κυκλοφόρησαν κείμενα που παρουσιάζονταν ως επίσημες ανακοινώσεις της Ιεράς Κοινότητας του Αγίου Όρους, τα οποία καταδίκαζαν τη Δύση και εξυμνούσαν τον ρωσικό στρατό ως «στρατό του Θεού». Η ίδια η Ιερά Κοινότητα αναγκάστηκε να εκδώσει διαψεύσεις, ξεκαθαρίζοντας ότι το Άγιο Όρος δεν εμπλέκεται σε πολιτικές και στρατιωτικές σκοπιμότητες.

• Η σύνδεση των εμβολίων με τον Αντίχριστο και τον πόλεμο: Σελίδες με χιλιάδες ακόλουθους που το 2021 υποστήριζαν ότι τα εμβόλια mRNA αλλοιώνουν το ανθρώπινο DNA και αποτελούν προάγγελο του «σφραγίσματος», το 2022 μετονομάστηκαν ή άλλαξαν θεματολογία μέσα σε μία νύχτα, υποστηρίζοντας ότι «ο Πούτιν χτυπάει τα εργαστήρια των παγκοσμιοποιητών στην Ουκρανία που έφτιαχναν τουςιούς».

Το Τεχνικό Χτύπημα: Πώς η Ουκρανία «τύφλωσε» τη Yandex

Η κατάρρευση αυτού του ψηφιακού οικοδομήματος δεν ήταν αποτέλεσμα κάποιου αλγοριθμικού φίλτρου, αλλά μιας συνδυασμένης επιχείρησης φυσικών και κυβερνοεπιθέσεων από τις ουκρανικές δυνάμεις [euronews.com]. Η Yandex, αν και τυπικά ιδιωτική εταιρεία, αποτελεί τη ραχοκοκαλιά των ψηφιακών υπηρεσιών της Ρωσίας και οι υποδομές της χρησιμοποιούνται έμμεσα ή άμεσα για τη φιλοξενία των κρατικά κατευθυνόμενων δικτύων.

Η ουκρανική στρατηγική βασίστηκε σε δύο άξονες:

1. Στοχευμένα πλήγματα με Drones: Ουκρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη μεγάλου βεληνεκούς κατάφεραν να πλήξουν κρίσιμα ενεργειακά δίκτυα και υποσταθμούς που τροφοδοτούσαν μεγάλα κέντρα δεδομένων (data centers) της Yandex εντός της ρωσικής επικράτειας [euronews.com]. Η ξαφνική απώλεια ισχύος έθεσε εκτός λειτουργίας χιλιάδες servers ταυτόχρονα.

2. Συγχρονισμένες DDoS επιθέσεις: Την ώρα που οι υποδομές έχαναν την ηλεκτρική τους τροφοδοσία, Ουκρανοί χάκερ (IT Army of Ukraine) εξαπέλυσαν μαζικές επιθέσεις άρνησης υπηρεσίας (DDoS), υπερφορτώνοντας τους εναλλακτικούς διακομιστές που προσπαθούσαν να κρατήσουν το σύστημα όρθιο.

Το αποτέλεσμα ήταν τεχνικά ολοκληρωτικό: Τα προγράμματα (scripts) που διαχειρίζονταν τις στρατιές των bots έχασαν τη σύνδεση με τις βάσεις δεδομένων τους. Χωρίς κεντρική καθοδήγηση και συγχρονισμό, οι αυτοματοποιημένοι λογαριασμοί «πάγωσαν» ή εξαφανίστηκαν εντελώς από το διαδίκτυο [euronews.com].

Μια προσωρινή ανάσα

Η επίθεση στη Yandex απέδειξε ότι οι ψηφιακοί «ιεραπόστολοι» του Κρεμλίνου δεν ήταν τίποτα περισσότερο από καλογραμμένοι αλγόριθμοι που λειτουργούσαν με ρωσικό ηλεκτρικό ρεύμα [euronews.com]. Χωρίς τις αυτοματοποιημένες «μαζορέτες», οι θεωρίες περί «ιερού πολέμου» έχασαν τη δυναμική τους και οι θάλαμοι αντήχησης (echo chambers) στα ελληνικά social media άδειασαν αισθητά.

Αν και οι ειδικοί κυβερνοασφάλειας προειδοποιούν ότι η Ρωσία θα επιχειρήσει να ανασυντάξει τις υποδομές της, το τρέχον μπλακάουτ αποδεικνύει περίτρανα ότι η εργαλειοποίηση της θρησκείας και ο ψηφιακός φανατισμός μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά, αρκεί να πληγούν οι υλικές βάσεις που τα συντηρούν [euronews.com].