Παναγία η Μυρτιδιώτισσα των Κυθήρων

Η Μυρτιδιώτισσα των Κυθήρων. Εκτύπωμα της περίπυστης Εικόνας, το οποίο προσέφερε ευγενώς και φιλοφρόνως ο Δήμαρχος των Κυθήρων, κ. Ευστράτιος Χαρχαλάκης, στον Εφημέριο Βανάτου, το Πάσχα του 2025 και ήδη ετέθη προς προσκύνησιν, ενώ κανδήλα καίει ενώπιόν Της υπέρ πάντων και πασών!

 

Γράφει ο π. Παναγιώτης Καποδίστριας

Υπάρχουν τόποι όπου η ιστορία γράφεται σε πέτρα, σε έγγραφα και σε χρονολογίες. Υπάρχουν και τόποι όπου η ιστορία μοσχοβολά. Στα Κύθηρα, η Παναγία συνέδεσε το όνομά Της με τη μυρτιά, το ταπεινό αειθαλές φυτό που ευδοκιμεί στο νησιωτικό χώμα και μαθητεύει καθημερινά στον άνεμο και στην αρμύρα. Μυρτιδιώτισσα την ονόμασε ο λαός και μέσα σ’ αυτή τη μία λέξη χώρεσε αιώνες πίστεως, παρακλήσεως, ξενιτιάς, επιστροφής και ευχαριστίας.

Η παράδοση της ευρέσεως της ιερής εικόνας μάς οδηγεί στην περιοχή των Μυρτιδίων, στα δυτικά των Κυθήρων. Εκεί, μέσα στις μυρτιές, ένας ποιμένας βρήκε την εικόνα της Θεοτόκου και ο τόπος της ευρέσεως άρχισε σιγά σιγά να γίνεται τόπος προσευχής. Η παλαιά εκείνη διήγηση έχει όλη την απλότητα των μεγάλων εκκλησιαστικών παραδόσεων: ένας άγνωστος βοσκός, ένας θάμνος, μια εικόνα, μια παρουσία. Τόσο λίγα χρειάστηκαν για να αρχίσει μια ιστορία αιώνων.

Στον τόπο ανεγέρθηκε αρχικά μικρός ναός και με την πάροδο του χρόνου το προσκύνημα μεγάλωσε, καθώς μεγάλωνε και η ευλάβεια των Κυθηρίων προς τη Μητέρα του Χριστού. Η ιστορία της Μυρτιδιώτισσας πέρασε από γενιά σε γενιά και συνδέθηκε με θαυμαστές επεμβάσεις που διαφύλαξε η τοπική παράδοση, με τάματα, αφιερώματα και προσωπικές ιστορίες ανθρώπων. Η Μυρτιδιώτισσα έγινε η Παναγία των Κυθήρων, η σκέπη ενός νησιού που έμαθε να προστρέχει σ’ Εκείνη στις δύσκολες ώρες και να επιστρέφει πάλι κοντά Της στις ώρες της χαράς.

Η μεγάλη εορτή Της στις 24 Σεπτεμβρίου, σαράντα ημέρες μετά την Κοίμηση της Θεοτόκου, έχει κι αυτή μια ιδιαίτερη ομορφιά. Ο Αύγουστος έχει περάσει, το καλοκαίρι γέρνει, το πρώτο φθινόπωρο φθάνει στα Κύθηρα και η Παναγία εορτάζεται πάλι. Σαν μια δεύτερη θεομητορική ανάσα μετά τον Δεκαπενταύγουστο. Ο λαός έρχεται στα Μυρτίδια κουβαλώντας όσα κουβαλούσε πάντοτε: ονόματα αγαπημένων, αρρώστιες, αγωνίες, ευχαριστίες, τάματα, μνήμες ανθρώπων που έφυγαν. Κάθε προσκύνημα άλλωστε έχει και μια αθέατη πλευρά: όσα γνωρίζουν μονάχα ο προσκυνητής και η Παναγία.

Και τα Κύθηρα έχουν μεγάλη ιστορία ξενιτιάς. Άνθρωποι έφυγαν μακριά, στην Αθήνα, στον Πειραιά, στην Αυστραλία και αλλού, έστησαν σπίτια και οικογένειες σε άλλους τόπους, κράτησαν όμως μαζί τους κάτι από το νησί. Ανάμεσα στα πολύτιμα εκείνα της μνήμης βρισκόταν και η Μυρτιδιώτισσα. Μια μικρή εικόνα Της στο εικονοστάσι μπορούσε να γίνει ένα κομμάτι Κυθήρων στην άλλη άκρη του κόσμου. Η Παναγία ταξίδευε μαζί με τον ξενιτεμένο, όπως ταξιδεύουν μέσα μας όσα αγαπήσαμε βαθιά και μας έπλασαν.

Υπάρχει εξάλλου κάτι πολύ ορθόδοξο σ’ αυτή την οικειότητα. Η Θεοτόκος παίρνει συχνά το όνομα του τόπου όπου αγαπήθηκε: Σουμελά, Προυσιώτισσα, Παραμυθία, Φανερωμένη, Μυρτιδιώτισσα. Ο κάθε τόπος Της προσφέρει το δικό του όνομα, το χώμα του, τα φυτά του, την ιστορία και τα δάκρυά του. Και η Εκείνη γίνεται τόσο οικεία, ώστε ο άνθρωπος να μπορεί να πει με την απλότητα του παιδιού: «η Παναγία μας».

Στη Μυρτιδιώτισσα, όμως, μιλά και το ίδιο το όνομα. Η μυρτιά είναι χαμηλή, πράσινη και ευωδιαστή. Ριζώνει στο δύσκολο χώμα και μένει ζωντανή κάτω από τον ήλιο. Ούτε επιβάλλεται στο τοπίο ούτε ζητεί να ξεχωρίσει. Ευωδιάζει εκεί όπου βρίσκεται. Πόσο ταιριάζει αυτό στη Θεοτόκο! Στην Κόρη της Ναζαρέτ που έζησε μέσα στην ταπείνωση και έγινε η «Κεχαριτωμένη» του Ευαγγελίου· που είπε το μεγάλο «γένοιτό μοι» και άφησε ολόκληρη την ύπαρξή Της να γίνει τόπος ελεύσεως του Θεού.

Γι’ αυτό, όταν ο προσκυνητής φθάνει στα Μυρτίδια, η μυρτιά γύρω του παύει να είναι ένα ακόμη στοιχείο του κυθηραϊκού τοπίου. Γίνεται σχεδόν υπόμνηση ενός τρόπου ζωής: να ριζώνεις βαθιά, να αντέχεις στους ανέμους και να ευωδιάζεις αθόρυβα. Έτσι έζησε η Παναγία. Κι έτσι συνεχίζει να οδηγεί προς τον Υιό Της όσους καταφεύγουν στη χάρη Της.

Μπροστά στην ιερή εικόνα οι αιώνες έρχονται παράξενα κοντά. Εκεί βρίσκεται νοερά ο βοσκός της παλιάς παραδόσεως· εκεί οι ναυτικοί και οι ξενιτεμένοι· οι μανάδες που παρακάλεσαν για τα παιδιά τους· οι άρρωστοι που άφησαν την αγωνία τους· εκείνοι που ήλθαν με ένα τάμα και όσοι επέστρεψαν ύστερα από χρόνια για ένα «ευχαριστώ». Πόσα ονόματα θα μπορούσε να διηγηθεί αυτός ο τόπος, αν οι πέτρες του μιλούσαν. Πόσες ιστορίες κρύβονται πίσω από τα αφιερώματα και τα αναμμένα καντήλια.

Ίσως αυτή να είναι και η μεγαλύτερη ιστορία της Μυρτιδιώτισσας. Όχι μονάχα όσα καταγράφουν οι χρονολογίες, αλλά η μυστική ιστορία της σχέσεως ενός λαού με την Παναγία του. Μια σχέση που περνά από γονείς σε παιδιά, από τους παλαιούς στους νεότερους, από το νησί στην ξενιτιά και πάλι πίσω. Μια σχέση όπου η πίστη γίνεται μνήμη και η μνήμη προσευχή.

Και κάθε 24η Σεπτεμβρίου, μέσα στο πρώτο φθινοπωρινό φως των Κυθήρων, η ίδια παλιά ιστορία ξαναρχίζει. Οι άνθρωποι παίρνουν τον δρόμο για τα Μυρτίδια. Άλλος με ευχαριστία, άλλος με βάρος, άλλος με μια κρυφή παράκληση που δυσκολεύεται ακόμη και να την προφέρει. Η Μυρτιδιώτισσα γνωρίζει. Και μέσα στις μυρτιές περιμένει.